Yurt Dışında İş Kazası 2026: Türk İşçinin Hakları — SGK Kapsamı (5510 m.5/1-g ve m.10), Yabancı Şirket Riski, Türk Mahkemesinde Dava (MÖHUK m.44), Uygulanacak Hukuk (MÖHUK m.27, 34) ve Yurt Dışı Delilleri
15 Kasım 2026

Yurt Dışında İş Kazası 2026: Türk İşçinin Hakları — SGK Kapsamı (5510 m.5/1-g ve m.10), Yabancı Şirket Riski, Türk Mahkemesinde Dava (MÖHUK m.44), Uygulanacak Hukuk (MÖHUK m.27, 34) ve Yurt Dışı Delilleri

Yurt dışındaki bir şantiyede, fabrikada ya da montaj işinde kaza geçiren Türk işçinin ilk sorusu, Türkiye’de hak arayıp arayamayacağıdır. Cevap çoğu durumda evettir; ancak sonuç, işverenin Türk mü yabancı mı olduğuna, işçinin Türkiye’den mi götürüldüğüne ve kazanın olduğu ülkeyle Türkiye arasında sosyal güvenlik sözleşmesi bulunup bulunmadığına göre değişir. Bu üç soru, hem SGK’nın olayı iş kazası sayıp saymayacağını hem de tazminat davasının hangi mahkemede ve hangi ülke hukukuna göre görüleceğini belirler. Bu rehber; 5510 sayılı Kanun m.4, 5/1-g, 10, 13 ve 23, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) m.2, 5, 6, 27, 34, 40 ve 44, Türk Borçlar Kanunu m.56, 112, 146 ve 417 ile Yargıtay kararları çerçevesinde yurt dışında iş kazası geçiren işçinin ve ailesinin izleyeceği yolu anlatır. Dosyanız için Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numarasından ulaşabilirsiniz.

Kısa cevap

  • Türk işverenin geçici görevle yurt dışına gönderdiği sigortalının hak ve yükümlülükleri görev süresince devam eder (5510 m.10). Bu sürede geçirilen kaza, 5510 m.13 şartlarıyla iş kazası sayılabilir.
  • Türkiye ile sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkelerde iş üstlenen işverenlerin götürdüğü Türk işçileri sigortalı sayılır; bunlar hakkında kısa vadeli sigorta kolları (iş kazası dahil) ve genel sağlık sigortası uygulanır (5510 m.5/1-g).
  • Baştan beri yurt dışında, yabancı ülke mevzuatına göre kurulmuş bir şirkette doğrudan işe alınan işçinin kazası, Yargıtay’ın yerleşik görüşüne göre 5510 kapsamında iş kazası sayılmaz (10. HD 2025/7189 E., 2025/13038 K.).
  • SGK bakımından iş kazası sayılmasa bile işverenin tazminat sorumluluğu ortadan kalkmaz; ancak görevli mahkeme ve uygulanacak hukuk değişebilir.
  • İşçi, işverene karşı davasını işverenin, kendi yerleşim yerinin veya mutad meskeninin bulunduğu Türk mahkemesinde açabilir (MÖHUK m.44). Sözleşmedeki yabancı mahkeme şartı bu imkânı kaldırmaz.
  • İşin geçici olarak başka ülkede yapılması o ülkeyi mutad işyeri yapmaz (MÖHUK m.27/2); taraflar hukuk seçse bile işçinin mutad işyeri hukukundaki asgari koruma saklıdır (MÖHUK m.27/1).
  • Yurt dışındaki resmî belgeler apostil veya konsolosluk onayı ve yeminli tercümeyle dosyaya girer; ulaşılamayan delil için istinabe istenir.
  • Tazminat davasında zamanaşımı kural olarak on yıldır (TBK m.146); iş kazası tazminatında arabuluculuk dava şartı değildir (7036 m.3).

Yurt dışında iş kazası mı geçirdiniz?

SGK kapsamının belirlenmesi, iş kazası tespiti, yurt dışı belgeler ve tazminat davası için Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15.

📞 0554 648 37 15💬 WhatsApp

1. Yurt dışında iş kazasında iki ayrı soru: SGK ve tazminat

Yurt dışında geçirilen kazada iki ayrı ilişki vardır ve her biri farklı kurallara bağlıdır. Birincisi sigortalı ile SGK arasındaki ilişkidir: olayın iş kazası sayılması, geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri ve ölüm hâlinde hak sahiplerine gelir bu soruya bağlıdır. İkincisi işçi ile işveren arasındaki ilişkidir: maddi ve manevi tazminat işverenin kusuruna ve iş sözleşmesine uygulanacak hukuka göre belirlenir. Birinci soruya verilen olumsuz cevap, ikinci soruyu kendiliğinden kapatmaz.

Tablo 1 — Yurt dışında iş kazasında iki ayrı ilişki

SoruBelirleyen kurallarSonuç
SGK olayı iş kazası sayar mı?5510 m.4/1-a, 5/1-g, 10, 13Ödenek, gelir, sağlık yardımı ve ölüm geliri
İşveren tazminat öder mi?TBK m.112, 417; uygulanacak hukuk (MÖHUK m.27, 34)Maddi ve manevi tazminat, destekten yoksun kalma
Dava nerede açılır?MÖHUK m.40, 44Türk mahkemesinin milletlerarası yetkisi
Hangi mahkeme görevli?7036 s.K.; Yargıtay içtihadıİş mahkemesi veya genel mahkeme

2. SGK bakımından iş kazası sayılır mı? 5510 m.5/1-g ve m.10

5510 sayılı Kanun mülkilik esasına dayanır; yurt dışında geçen çalışma ancak kanunun özel olarak tanıdığı hâllerde Türk sosyal sigortasının kapsamına girer. Bu hâller iki maddede düzenlenmiştir.

Geçici görev (5510 m.10). 4/1-a kapsamındaki sigortalıların işverenleri tarafından geçici görevle yurt dışına gönderilmeleri hâlinde, bu görevleri yaptıkları sürece sigortalıların ve işverenlerin sosyal sigortaya ilişkin hak ve yükümlülükleri devam eder. Görevin geçici sayılması için kanunda belirli bir süre öngörülmemiştir; birkaç günlük, birkaç aylık veya daha uzun görevlendirmeler mümkündür. Yargıtay, geçici görev kavramının her olayın özelliğine göre değerlendirileceğini belirtir.

Sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkeler (5510 m.5/1-g). Türkiye ile sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkelerde iş üstlenen işverenlerce yurt dışındaki işyerlerinde çalıştırılmak üzere götürülen Türk işçileri 4/1-a kapsamında sigortalı sayılır; bunlar hakkında kısa vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortası hükümleri uygulanır. İş kazası ve meslek hastalığı sigortası kısa vadeli sigorta kollarındandır. Uzun vadeli sigorta kolları (emeklilik) ise bu kapsamda değildir; işçi bunun için isteğe bağlı sigorta gibi yollara başvurur. Uygulamada bu işçiler için Türkiye İş Kurumunca onaylanan Yurt Dışı Hizmet Akdi esas alınır ve sigortalılar SGK’ya 21 numaralı belge türüyle bildirilir.

Önemli şart: SGK uygulamasına göre yurt dışına sigortalı götürecek işverene ait işyeri Türkiye Cumhuriyeti kanunlarına göre kurulu ve tescilli olmalıdır. Yabancı ülke mevzuatına göre kurulan firmalarca yurt dışında gerçekleştirilen işlerde çalıştırılan Türk vatandaşları hakkında m.5/1-g hükmü uygulanmaz.

Tablo 2 — İşverenin ve gönderilişin türüne göre SGK kapsamı

DurumSGK bakımındanDayanak
Türk işveren, Türkiye’deki sigortalısını geçici görevle yurt dışına gönderdiSigortalılık sürer; kaza iş kazası sayılabilir5510 m.10, 13
Türk işveren, sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkedeki işi için Türk işçisi götürdüKısa vadeli sigorta kolları ve GSS uygulanır; kaza iş kazası sayılabilir5510 m.5/1-g
Türk işveren, sosyal güvenlik sözleşmesi olan ülkeye işçi gönderdiİkili sözleşmedeki geçici görevlendirme hükmü ve formlarına göre Türk veya yerel sistemİlgili ikili sözleşme
Baştan beri yurt dışında kurulu yabancı şirket, işçiyi orada işe aldıYerleşik görüşe göre 5510 kapsamında iş kazası sayılmaz10. HD 2025/7189 E., 2025/13038 K.
Türk işveren işçiyi götürdü ama SGK’ya bildirmediTartışmalı; bildirim yokluğu tek başına kapsamı belirlemez, ilişki delillerle kurulur5510 m.23; 2025/7189 karşı oyu

Kaza, işverenin görevlendirmesiyle asıl iş yapılmadan geçen zamanda olmuşsa (örneğin görev yerine giderken), 5510 m.13/1-c’deki “görevli olarak işyeri dışına gönderilme” hâli de değerlendirilmelidir. Bildirim yapılmayan dosyalarda iş kazası tespitinin nasıl isteneceğini İşveren İş Kazasını SGK’ya Bildirmedi: Ne Yapmalı? yazımızda anlattık.

3. Yargıtay ne diyor? Yurt dışında kaza kararları

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, yurt dışında meydana gelen her kazanın kendiliğinden 5510 anlamında iş kazası sayılmayacağını istikrarlı biçimde vurgular. Belirleyici olan, işçinin Türk sosyal sigortası kapsamında olup olmadığıdır.

Tablo 3 — Yurt dışında iş kazasına ilişkin Yargıtay kararları

KararOlaySonuç
10. HD 2018/746 E., 2019/291 K. (17.01.2019)Yurt dışında yabancı şirket yanında çalışan işçinin ölümüİşveren baştan beri yurt dışında faaliyet gösteriyor ve işçi doğrudan o şirkette işe alındıysa m.10 uygulanmaz; iş kazası tespiti yapılamaz
10. HD 2018/2610 E., 2019/9496 K. (04.12.2019)Irak’ta çalışan işçinin ölümüSözleşme yokluğu, Türk işverenin merkezi, Türkiye’de tescilli işyeri ve sözleşmenin yeri tek tek incelenmeli; somut olayda iş kazası sayılmadı
10. HD 2022/6258 E., 2022/9136 K.Yurt dışında işe alınan Türk işçiO ülke mevzuatına tabi işçinin kazası 5510 kapsamında iş kazası değildir
10. HD 2025/7189 E., 2025/13038 K. (06.10.2025)Musul’daki hastane inşaatında parmak kaybıIrak’la sözleşme yok, şirket Irak hukukuna göre kurulu, SGK bildirimi, geçici görev ve yazılı sözleşme yok: iş kazası değil; uyuşmazlık haksız fiil olarak genel mahkemede görülmeli (oy çokluğu)

2025 tarihli kararda karşı oy yazan üye; sosyal güvenlik hakkının vazgeçilmez bir anayasal hak ve kamu düzeninden olduğunu, sigortalı lehine yorum ilkesini, MÖHUK m.5 ve 27’yi ve bildirimsiz götürülen işçiler için 5510 m.23’ü hatırlatarak kazanın iş kazası sayılması gerektiğini savunmuştur. Karşı oy, işverenin Irak’taki şirketle bağlantısına, işçi adına Türkiye’de banka hesabı açılmasına ve işçinin tedavi için Türkiye’ye getirilmesine dayanmıştır. Bölge adliye mahkemesi de aynı dosyada SGK denetim bulgularına, ortaklık bağlarına ve Türkiye’den gönderilen malzemelere dayanarak geçici görev kabul etmişti. Bu nedenle “işveren yabancı şirketti” savunması karşısında Türkiye’deki şirketle organik bağın belgelenmesi davanın sonucunu belirleyebilir.

4. Sosyal güvenlik sözleşmesi olan ülkelerde durum

Türkiye’nin ikili sosyal güvenlik sözleşmesi bulunan bir ülkede kaza olmuşsa, işçinin hangi ülkenin sistemine tabi olduğu o sözleşmeye göre belirlenir. Sözleşmeler kural olarak çalışılan ülkenin mevzuatını esas alır; geçici görevle gönderilenler için ise istisna öngörür. Örneğin Gürcistan sözleşmesine ilişkin SGK genelgesinde, sözleşmenin 7 ve 8. maddelerinin geçici görevle diğer akit tarafa gönderilenler için bu kurala istisna getirdiği belirtilir. Kanada-Kebek mutabakatına ilişkin genelgede de “Yurt Dışı Geçici Görev Talep Dilekçesi” ve görev yazısı istenir.

Bu nedenle sözleşmeli bir ülkede kaza geçiren işçinin dosyasında ilk bakılacak belge, işverenin SGK’dan aldığı geçici görevlendirme belgesidir. Belge varsa işçi Türk sistemine tabi kalmış olabilir; yoksa yerel sistemden yararlanma ihtimali ve o ülkedeki başvuru süreleri ayrıca araştırılmalıdır. Yurt dışında yapılan tedavi giderlerinin SGK tarafından karşılanma şartlarını Yurt Dışında Tedavi Masrafını SGK Öder mi? yazımızda anlattık.

İşvereniniz yabancı şirket mi?

Türkiye’deki şirketle bağın belgelenmesi davanın sonucunu belirleyebilir. Dosyanızın incelenmesi için Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15.

📞 0554 648 37 15💬 WhatsApp

5. Tazminat davası Türkiye’de açılabilir mi? MÖHUK m.40 ve 44

Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini kural olarak iç hukukun yer itibarıyla yetki kuralları belirler (MÖHUK m.40). İş sözleşmeleri için ise işçiyi koruyan özel bir kural vardır: Bireysel iş sözleşmesinden veya iş ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda işçinin işini mutaden yaptığı işyerinin Türkiye’de bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir; işçinin işverene karşı açtığı davalarda işverenin yerleşim yeri, işçinin yerleşim yeri veya mutad meskeninin bulunduğu Türk mahkemeleri de yetkilidir (MÖHUK m.44). Yargıtay Hukuk Genel Kurulu da m.44’ün bireysel iş sözleşmeleri için özel bir milletlerarası yetki kuralı olduğunu vurgular (HGK 2022/9-873 E., 2023/424 K.).

Sözleşmeye konan “uyuşmazlıklar yalnızca yabancı ülke mahkemesinde görülür” şartı, işçinin m.44’ten doğan Türk mahkemesinde dava açma imkânını ortadan kaldırmaz. İşveren Türk şirketiyse dava genellikle şirketin merkezinin veya işçinin yerleşim yerinin bulunduğu yerde açılır.

Görevli mahkeme sorunu. Olay SGK tarafından iş kazası kabul edilmiş ve işveren Türk şirketiyse dava iş mahkemesinde görülür. İşveren baştan beri yurt dışında kurulu yabancı bir şirketse, Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 2025 tarihli kararında uyuşmazlığın TBK m.49 ve devamı hükümlerine göre haksız fiil olarak genel mahkemelerde görülmesi gerektiğini, iş mahkemesinin görevsizlik kararı vermesi gerektiğini belirtmiştir. Dava açılmadan önce işveren yapısının ve SGK kabulünün netleştirilmesi, yanlış mahkemede yıllar kaybetmeyi önler.

Tablo 4 — Dava nerede açılır?

DurumMilletlerarası yetkiGörevli mahkeme
Türk işveren, SGK iş kazası kabul ettiİşverenin veya işçinin yerleşim yeri Türk mahkemesi (MÖHUK m.44)İş mahkemesi
Türk işveren, SGK kabulü yokAynıÖnce SGK’ya başvuru veya iş kazası tespit davası; tazminat davasında bekletici mesele
Yabancı şirket, Türkiye’de şubesi veya bağlı şirketi varMÖHUK m.44 ve m.40; şirket bağına göreYargıtay’ın 2025 görüşüne göre genel mahkeme riski
Sözleşmede yabancı mahkeme yetkiliTürk mahkemesinde dava imkânı devam ederDurumuna göre

6. Hangi ülkenin hukuku uygulanır? MÖHUK m.27 ve 34

Türk mahkemesinin dava açılabilir olması, Türk hukukunun uygulanacağı anlamına gelmez. Uygulanacak hukuk ayrı bir sorudur ve hâkim, Türk kanunlar ihtilafı kurallarını ve bu kurallara göre yetkili yabancı hukuku re’sen uygular. Yabancı hukukun ilgili hükümleri bütün araştırmalara rağmen tespit edilemezse Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m.2).

İş sözleşmesine uygulanacak hukuk (MÖHUK m.27). Madde, Anayasa Mahkemesi’nin birinci fıkrayı iptal eden kararından (E.2023/158, K.2024/187) sonra 7550 sayılı Kanunla yeniden düzenlenmiş ve değişiklik 4 Haziran 2025’te yürürlüğe girmiştir. Taraflar hukuk seçebilir; ancak bu seçim işçinin mutad işyeri hukukunun emredici hükümleri uyarınca sahip olacağı asgari korumayı ortadan kaldıramaz. Hukuk seçimi yoksa işçinin işini mutad olarak yaptığı işyeri hukuku uygulanır ve işin geçici olarak başka bir ülkede yapılması hâlinde o işyeri mutad işyeri sayılmaz (m.27/2). İşçi işini devamlı olarak birden fazla ülkede yapıyorsa işverenin esas işyerinin bulunduğu ülke hukuku uygulanır (m.27/3). Hâlin bütün şartlarına göre daha sıkı ilişkili bir hukuk varsa o hukukun uygulanması somut olaya göre değerlendirilir.

Haksız fiil (MÖHUK m.34). Haksız fiilden doğan borçlar kural olarak haksız fiilin işlendiği ülke hukukuna tabidir (m.34/1); fiil ile zarar farklı ülkelerdeyse zararın meydana geldiği ülke hukuku uygulanır. Haksız fiilden doğan ilişki başka bir ülkeyle daha sıkı ilişkiliyse o ülke hukuku uygulanır (m.34/3). Öğretide, taraflar arasında iş sözleşmesi gibi mevcut bir ilişki varsa, haksız fiilin o ilişkiye uygulanan hukuka bağlanması (fer’i bağlanma) bu sıkı ilişki değerlendirmesi içinde tartışılır.

Tablo 5 — Uygulanacak hukuk tablosu

DurumKuralDayanak
Türkiye’den geçici görevle gönderilen işçiMutad işyeri Türkiye’de kalır; kural olarak Türk hukukuMÖHUK m.27/2
Sözleşmede yabancı hukuk seçilmişSeçilen hukuk; mutad işyeri hukukundaki asgari koruma saklıMÖHUK m.27/1
İşçi birden fazla ülkede devamlı çalışıyorİşverenin esas işyerinin bulunduğu ülke hukukuMÖHUK m.27/3
Yabancı hukuk yetkili ama içeriği tespit edilemediTürk hukukuMÖHUK m.2
Yabancı hukuk Türk kamu düzenine açıkça aykırı sonuç veriyorO hüküm uygulanmazMÖHUK m.5
Türk hukukunun doğrudan uygulanan kurallarıYabancı hukuk yetkili olsa da uygulanırMÖHUK m.6
Uyuşmazlık haksız fiil olarak nitelenirseFiil yeri; zarar başka ülkedeyse zarar yeri; daha sıkı ilişkili hukukMÖHUK m.34

Yabancı işçilerin Türkiye’deki iş sözleşmelerinde aynı kuralların nasıl işlediğini Yabancı İşçinin İş Sözleşmesinde Uygulanacak Hukuk ve Görevli Mahkeme yazımızda anlattık.

7. Hangi tazminatlar istenir? İşverenin sorumluluğu

Türk hukuku uygulandığında yurt dışındaki kaza ile Türkiye’deki kaza arasında tazminat bakımından fark yoktur. İşveren, iş sağlığı ve güvenliği için gerekli her türlü önlemi almakla yükümlüdür (TBK m.417/2); bu borcun ihlalinden doğan ölüm ve bedensel zarar, sözleşmeye aykırılık hükümlerine tabidir (TBK m.417/3) ve işveren kendisine hiçbir kusur yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe sorumludur (TBK m.112). İşveren işçiyi yurt dışına götürmüş olması nedeniyle oradaki çalışma koşullarını, iklimi, güvenlik riskini ve yerel ekipmanı da değerlendirmek zorundadır; 6331 sayılı Kanun’un risk değerlendirmesi ve eğitim yükümlülükleri bu değerlendirmenin ölçüsünü verir.

Tablo 6 — Yurt dışında iş kazasında istenebilecek tazminatlar

TazminatKim ister?Dayanak
Sürekli iş göremezlik (kazanç kaybı)Yaralanan işçiTBK m.54, 417
Geçici iş göremezlik ve tedavi giderleriYaralanan işçiTBK m.54
Manevi tazminatİşçi; ağır bedensel zarar veya ölümde yakınlarıTBK m.56
Destekten yoksun kalmaÖlüm hâlinde destek görenlerTBK m.53
Cenaze nakli ve defin giderleriMasrafı yapan yakınlarTBK m.53

Hesapta esas alınacak ücretin yurt dışında ödenen gerçek ücret olduğunu gösteren bordro, banka dökümü ve sözleşme önemlidir. SGK gelirlerinin mahsubu, kusur ve kaçınılmazlık oranları Türkiye’deki dosyalardaki gibi uygulanır; kusur raporu kimseyi kusurlu bulmazsa ne yapılacağını İş Kazası Kusur Raporunda “Kimse Kusurlu Değil” Yazıyorsa rehberimizde, manevi tazminat miktarını İş Kazasında Manevi Tazminat Miktarı yazımızda anlattık. Ölümlü kazalarda ailenin haklarını İş Kazasında İşçi Öldü: Ailesi Ne Yapmalı? yazımız toplar.

8. Yurt dışındaki deliller nasıl dosyaya girer?

Yurt dışında düzenlenmiş resmî belgeler, mahkemeye apostil veya konsolosluk onayı ve yeminli Türkçe tercümeyle sunulur. 5 Ekim 1961 tarihli Lahey Apostil Sözleşmesi Türkiye’de 29.09.1985’ten beri yürürlüktedir; apostil şerhini belgeyi düzenleyen ülkenin yetkili makamı verir. Sözleşmeye taraf olmayan ülkelerde belge o ülkenin dışişleri makamı ve Türk konsolosluğu tarafından onaylatılır. Temin edilemeyen kayıtlar ve yurt dışındaki tanıklar için mahkemeden istinabe istenir; 18 Mart 1970 tarihli Lahey Delil Sözleşmesi Türkiye’de 12.10.2004’ten beri yürürlüktedir, taraf olmayan ülkelerde ikili adli yardım anlaşmalarına bakılır. Talepler Adalet Bakanlığı aracılığıyla iletilir ve tercüme dili ülkeye göre değişir.

Tablo 7 — Toplanacak deliller

BelgeNeredenDosyaya nasıl girer?
Polis veya olay tutanağı, yerel iş müfettişi raporuKazanın olduğu ülkenin makamlarıApostil ve yeminli tercüme; alınamazsa istinabe
Hastane kayıtları, epikriz, ameliyat notu; ölümde ölüm belgesi ve otopsiYabancı hastane ve adli tıpApostil ve yeminli tercüme
Olay bildirimi, cenaze nakli, alınan ifadelerTürk büyükelçiliği veya başkonsolosluğuMahkemeden müzekkere
Yurt Dışı Hizmet Akdi, görev yazısı, SGK bildirimleriİşveren, İŞKUR, SGKMüzekkere ve belge ibrazı (HMK m.220)
Risk değerlendirmesi, eğitim kayıtları, koruyucu donanım zimmetleriİşveren (Türkiye merkezi veya şantiye)Belge ibrazı
Pasaport giriş-çıkış kayıtları, vize ve çalışma izniİşçi, EmniyetFotokopi ve müzekkere
Tanık beyanlarıTürkiye’ye dönen iş arkadaşları; yurt dışındakilerDoğrudan dinletme; istinabe

İstinabe uzun sürebildiğinden, temin edilebilecek her belge işçi, ailesi veya konsolosluk eliyle getirilmelidir. Kayıtların kaybolmaması için atılacak adımlar İş Kazasında Delil Tespiti ve Kamera Kaydı yazımızdadır.

9. İşverenin sık savunmaları ve cevapları

Tablo 8 — Savunmalar ve cevaplar

İşverenin savunmasıCevapDayanak
“İşveren biz değiliz, yurt dışındaki yabancı şirketti.”Türkiye’deki şirketle organik bağ; ortaklık yapısı, malzeme ve personel sevki, ücret ödemesi, Türkiye’de açılan banka hesabı ve tedavi için Türkiye’ye getirilme delillerle gösterilir10. HD 2025/7189 (BAM gerekçesi ve karşı oy)
“Sözleşmeye göre yabancı mahkeme yetkili.”İşçinin Türk mahkemesinde dava açma imkânı sözleşmeyle kaldırılamazMÖHUK m.44
“Sözleşmede yabancı hukuk seçildi.”Mutad işyeri hukukunun emredici hükümlerindeki asgari koruma saklıdır; geçici görev mutad işyerini değiştirmezMÖHUK m.27/1-2
“İşçi SGK’ya bildirilmemişti, sigortasızdı.”Bildirim yükümlülüğü işverenindir; ilişki delillerle kurulur ve iş kazası tespiti istenebilir5510 m.5/1-g, 10, 23
“Kaza yerel şirketin ya da üçüncü kişinin kusuruyla oldu.”Birlikte sorumlu olanlar müteselsilen sorumludur; işveren işçiye karşı sorumluluktan kurtulmazTBK m.61

Aynı uyuşmazlığa işverenin tarafından bakmak, yani müteahhidin uygulanacak hukuk, ücret, fazla çalışma, fesih ve zamanaşımı savunmalarını görmek için yurt dışı şantiye işçisinin davasında müteahhidin savunması rehberimize bakabilirsiniz.

10. Adım adım ne yapmalı?

  1. Kazayı hemen kayda geçirin. Yerel polise ve işverene bildirildiğinden, Türk konsolosluğunun haberdar edildiğinden emin olun.
  2. Tıbbi kayıtları alın. Yurt dışındaki hastaneden acil kaydı, epikrizi ve görüntüleme raporlarını eksiksiz isteyin.
  3. İşveren yapısını belgeleyin. Sözleşme, görev yazısı, bordro, banka dökümü, pasaport kayıtları ve şirket unvanları.
  4. SGK kaydına bakın. e-Devlet hizmet dökümünde yurt dışındaki çalışmanın bildirilip bildirilmediğini (5/1-g kapsamında 21 numaralı belge türü veya geçici görev) kontrol edin.
  5. SGK’ya başvurun. Kaza bildirilmemişse iş kazası tespiti için başvurun; ret hâlinde iş kazası tespit davası açılır.
  6. Belgeleri onaylatın. Apostil veya konsolosluk onayı ve yeminli tercüme.
  7. Mahkemeyi doğru seçin. Yetki için MÖHUK m.44’e, görev için işveren yapısına ve SGK kabulüne bakın.
  8. Tazminat davasını açın. On yıllık zamanaşımı içinde (TBK m.146); arabuluculuk şartı yoktur (7036 m.3).

11. Süreler: zamanaşımı ve arabuluculuk

İşverene karşı iş kazası tazminatı sözleşmeden doğduğu için on yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m.146, 417/3); sürekli iş göremezlikte oranın kesinleştiği tarih başlangıç bakımından önem taşır. İş kazası ve meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat davalarında arabulucuya başvurmak dava şartı değildir (7036 m.3). Uyuşmazlık yabancı şirkete karşı haksız fiil olarak görülecekse, haksız fiil zamanaşımı süreleri ve uygulanacak yabancı hukuktaki süreler ayrıca kontrol edilmelidir; bu nedenle dosya gecikmeden incelenmelidir. Dava sürecinin aşamalarını Tazminat Davası Nasıl Açılır, Ne Kadar Sürer? yazımızda anlattık.

12. Yurt dışında çalışmaya gitmeden önce kontrol edilecekler

Yurt dışında iş kazası dosyalarının büyük kısmı, işçinin gitmeden önce imzaladığı belgelerle kazanılır veya kaybedilir. Kaza olduktan sonra ispatı en zor olan konu, işverenin kim olduğu ve işçinin Türk sosyal sigortası kapsamında bulunup bulunmadığıdır. Aşağıdaki kontroller, kaza hâlinde hem SGK haklarını hem de tazminat davasını güvenceye alır.

Tablo 9 — Gitmeden önce kontrol listesi

KontrolNeden önemli?Dayanak
Sözleşmede işveren olarak hangi şirket yazıyor; Türkiye’de kurulu ve tescilli mi?Yabancı ülke mevzuatına göre kurulan firmada 5/1-g uygulanmaz5510 m.5/1-g; SGK uygulaması
Sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkeye gidiyorsanız Türkiye İş Kurumunca onaylanmış Yurt Dışı Hizmet Akdi var mı?SGK işyeri tescili ve bildirim bu sözleşmeye dayanır5510 m.5/1-g
Türkiye’den geçici görevle mi gönderiliyorsunuz; yazılı görev belgesi verildi mi?Geçici görev, sigortalılığın sürmesinin ve mutad işyerinin Türkiye’de kalmasının dayanağıdır5510 m.10; MÖHUK m.27/2
Sözleşmeli bir ülkeye gidiyorsanız işveren SGK’dan geçici görevlendirme belgesi aldı mı?Hangi ülkenin sistemine tabi olacağınızı belirlerİlgili ikili sözleşme
e-Devlet hizmet dökümünde yurt dışı çalışmanız görünüyor mu?Bildirim yoksa kaza sonrası ispat zorlaşır5510 m.5/1-g, 10
Emeklilik primleriniz ödenecek mi?5/1-g kapsamında uzun vadeli kollar uygulanmaz; isteğe bağlı sigorta gerekebilir5510 m.5/1-g, 50-51
Sözleşmede hukuk seçimi ve yabancı mahkeme şartı var mı?Asgari koruma ve Türk mahkemesinde dava imkânı saklıdır, ama tartışma çıkarırMÖHUK m.27/1, 44

Bu belgelerin birer örneğini Türkiye’deki bir yakınınızda veya e-postanızda saklamanız, kaza hâlinde işverenin “biz işveren değiliz” savunmasına karşı en güçlü delildir.

Sık sorulan sorular

Yurt dışında geçirdiğim kaza iş kazası sayılır mı?

Türk işveren sizi geçici görevle gönderdiyse (5510 m.10) veya sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan bir ülkedeki işine götürdüyse (5510 m.5/1-g) sayılabilir. Baştan beri yurt dışında kurulu yabancı şirkette orada işe alındıysanız Yargıtay sayılmayacağı görüşündedir (10. HD 2025/7189 E., 2025/13038 K.).

5510 m.5/1-g kapsamındaki işçiye hangi sigorta kolları uygulanır?

Kısa vadeli sigorta kolları (iş kazası ve meslek hastalığı, hastalık, analık) ile genel sağlık sigortası uygulanır; uzun vadeli sigorta kolları uygulanmaz.

Geçici görevin süresi sınırlı mı?

Kanunda belirli bir süre yoktur. Yargıtay, geçici görev kavramının her olayın özelliğine göre değerlendirileceğini belirtir.

Yabancı şirkette çalışırken kaza geçirdim, Türkiye’de dava açabilir miyim?

Yerleşim yeriniz Türkiye’deyse MÖHUK m.44 uyarınca Türk mahkemesinde dava açabilirsiniz. Ancak olay 5510 kapsamında iş kazası sayılmazsa Yargıtay uyuşmazlığın genel mahkemede haksız fiil olarak görülmesi gerektiğini belirtmiştir.

Sözleşmemde yabancı mahkeme yetkili yazıyor, ne olur?

Bu şart, işçinin MÖHUK m.44’ten doğan Türk mahkemesinde dava açma imkânını ortadan kaldırmaz.

Hangi ülkenin hukuku uygulanır?

Hukuk seçimi yoksa mutad işyeri hukuku; geçici görevde mutad işyeri Türkiye’de kalır (MÖHUK m.27/2). Seçilen yabancı hukuk mutad işyeri hukukundaki asgari korumayı kaldıramaz (MÖHUK m.27/1).

Yabancı hukukun içeriği bulunamazsa ne olur?

Hâkim yabancı hukuku re’sen uygular; bütün araştırmalara rağmen tespit edilemezse Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m.2).

SGK’ya bildirilmeden götürüldüm, haklarım yok mu?

Bildirim yükümlülüğü işverenindir. Çalışma ilişkisinin delillerle ispatı ve iş kazası tespiti istenebilir; 2025 tarihli kararın karşı oyu bu durumda 5510 m.23’ün uygulanması gerektiğini savunmuştur.

Sosyal güvenlik sözleşmesi olan ülkede kaza geçirdim, hangi sistem uygulanır?

İkili sözleşmeye bakılır. Sözleşmeler kural olarak çalışılan ülkenin sistemini esas alır; geçici görevle gönderilenler için istisna getirir ve SGK’dan alınan görevlendirme belgesi belirleyicidir.

Yurt dışındaki hastane raporları Türkiye’de geçerli mi?

Apostil veya konsolosluk onayı ve yeminli tercümeyle mahkemeye sunulabilir. 1961 Lahey Apostil Sözleşmesi Türkiye’de 1985’ten beri yürürlüktedir.

Yurt dışındaki tanık nasıl dinlenir?

Türkiye’ye dönen tanıklar doğrudan dinlenir; yurt dışındakiler için istinabe istenir. 1970 Lahey Delil Sözleşmesi veya ikili adli yardım anlaşmaları uygulanır.

Yurt dışında ölen işçinin ailesi ne isteyebilir?

Destekten yoksun kalma tazminatı (TBK m.53), manevi tazminat (TBK m.56) ve cenaze giderleri; SGK kapsamı varsa ölüm geliri.

Ücretim döviz ödeniyordu, tazminat hesabı nasıl yapılır?

Hesap gerçek ücrete göre yapılır; bunun için bordro, banka dökümü ve sözleşme gibi belgelerle yurt dışında ödenen ücretin ispatı önemlidir.

Zamanaşımı ne kadar?

İşverene karşı iş kazası tazminatında kural olarak on yıldır (TBK m.146). Yabancı şirkete karşı haksız fiil davasında süreler ayrıca kontrol edilmelidir.

Arabulucuya gitmem gerekir mi?

Hayır. İş kazası ve meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat davalarında arabuluculuk dava şartı değildir (7036 m.3).

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; 5510 sayılı Kanun m.4, 5/1-g, 10, 13 ve 23; 5718 sayılı MÖHUK m.2, 5, 6, 27, 34, 40 ve 44; 7550 sayılı Kanun m.18; 6098 sayılı TBK m.49, 53, 54, 56, 61, 112, 146 ve 417; 6100 sayılı HMK m.220; 7036 sayılı Kanun m.3; 1961 tarihli Lahey Apostil ve 1970 tarihli Lahey Delil Sözleşmeleri ile Anayasa Mahkemesi’nin E.2023/158, K.2024/187; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 2022/9-873 E., 2023/424 K.; Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin 2018/746 E., 2019/291 K., 2018/2610 E., 2019/9496 K., 2022/6258 E., 2022/9136 K. ve 2025/7189 E., 2025/13038 K. sayılı kararlarına dayanır. Karar özetleri kararları yayımlayan ikincil kaynaklardan alınmıştır. Sonuç; işverenin yapısına, gönderiliş biçimine, ilgili ülkeyle sosyal güvenlik sözleşmesi bulunup bulunmadığına ve dosyadaki delillere göre değişir.

Post by Av. Fatma Öztürk