Yurt dışındaki bir şantiyede, fabrikada ya da montaj işinde kaza geçiren Türk işçinin ilk sorusu, Türkiye’de hak arayıp arayamayacağıdır. Cevap çoğu durumda evettir; ancak sonuç, işverenin Türk mü yabancı mı olduğuna, işçinin Türkiye’den mi götürüldüğüne ve kazanın olduğu ülkeyle Türkiye arasında sosyal güvenlik sözleşmesi bulunup bulunmadığına göre değişir. Bu üç soru, hem SGK’nın olayı iş kazası sayıp saymayacağını hem de tazminat davasının hangi mahkemede ve hangi ülke hukukuna göre görüleceğini belirler. Bu rehber; 5510 sayılı Kanun m.4, 5/1-g, 10, 13 ve 23, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) m.2, 5, 6, 27, 34, 40 ve 44, Türk Borçlar Kanunu m.56, 112, 146 ve 417 ile Yargıtay kararları çerçevesinde yurt dışında iş kazası geçiren işçinin ve ailesinin izleyeceği yolu anlatır. Dosyanız için Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numarasından ulaşabilirsiniz.
Kısa cevap
- Türk işverenin geçici görevle yurt dışına gönderdiği sigortalının hak ve yükümlülükleri görev süresince devam eder (5510 m.10). Bu sürede geçirilen kaza, 5510 m.13 şartlarıyla iş kazası sayılabilir.
- Türkiye ile sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkelerde iş üstlenen işverenlerin götürdüğü Türk işçileri sigortalı sayılır; bunlar hakkında kısa vadeli sigorta kolları (iş kazası dahil) ve genel sağlık sigortası uygulanır (5510 m.5/1-g).
- Baştan beri yurt dışında, yabancı ülke mevzuatına göre kurulmuş bir şirkette doğrudan işe alınan işçinin kazası, Yargıtay’ın yerleşik görüşüne göre 5510 kapsamında iş kazası sayılmaz (10. HD 2025/7189 E., 2025/13038 K.).
- SGK bakımından iş kazası sayılmasa bile işverenin tazminat sorumluluğu ortadan kalkmaz; ancak görevli mahkeme ve uygulanacak hukuk değişebilir.
- İşçi, işverene karşı davasını işverenin, kendi yerleşim yerinin veya mutad meskeninin bulunduğu Türk mahkemesinde açabilir (MÖHUK m.44). Sözleşmedeki yabancı mahkeme şartı bu imkânı kaldırmaz.
- İşin geçici olarak başka ülkede yapılması o ülkeyi mutad işyeri yapmaz (MÖHUK m.27/2); taraflar hukuk seçse bile işçinin mutad işyeri hukukundaki asgari koruma saklıdır (MÖHUK m.27/1).
- Yurt dışındaki resmî belgeler apostil veya konsolosluk onayı ve yeminli tercümeyle dosyaya girer; ulaşılamayan delil için istinabe istenir.
- Tazminat davasında zamanaşımı kural olarak on yıldır (TBK m.146); iş kazası tazminatında arabuluculuk dava şartı değildir (7036 m.3).
Yurt dışında iş kazası mı geçirdiniz?
SGK kapsamının belirlenmesi, iş kazası tespiti, yurt dışı belgeler ve tazminat davası için Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15.
1. Yurt dışında iş kazasında iki ayrı soru: SGK ve tazminat
Yurt dışında geçirilen kazada iki ayrı ilişki vardır ve her biri farklı kurallara bağlıdır. Birincisi sigortalı ile SGK arasındaki ilişkidir: olayın iş kazası sayılması, geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri ve ölüm hâlinde hak sahiplerine gelir bu soruya bağlıdır. İkincisi işçi ile işveren arasındaki ilişkidir: maddi ve manevi tazminat işverenin kusuruna ve iş sözleşmesine uygulanacak hukuka göre belirlenir. Birinci soruya verilen olumsuz cevap, ikinci soruyu kendiliğinden kapatmaz.
Tablo 1 — Yurt dışında iş kazasında iki ayrı ilişki
| Soru | Belirleyen kurallar | Sonuç |
|---|---|---|
| SGK olayı iş kazası sayar mı? | 5510 m.4/1-a, 5/1-g, 10, 13 | Ödenek, gelir, sağlık yardımı ve ölüm geliri |
| İşveren tazminat öder mi? | TBK m.112, 417; uygulanacak hukuk (MÖHUK m.27, 34) | Maddi ve manevi tazminat, destekten yoksun kalma |
| Dava nerede açılır? | MÖHUK m.40, 44 | Türk mahkemesinin milletlerarası yetkisi |
| Hangi mahkeme görevli? | 7036 s.K.; Yargıtay içtihadı | İş mahkemesi veya genel mahkeme |
2. SGK bakımından iş kazası sayılır mı? 5510 m.5/1-g ve m.10
5510 sayılı Kanun mülkilik esasına dayanır; yurt dışında geçen çalışma ancak kanunun özel olarak tanıdığı hâllerde Türk sosyal sigortasının kapsamına girer. Bu hâller iki maddede düzenlenmiştir.
Geçici görev (5510 m.10). 4/1-a kapsamındaki sigortalıların işverenleri tarafından geçici görevle yurt dışına gönderilmeleri hâlinde, bu görevleri yaptıkları sürece sigortalıların ve işverenlerin sosyal sigortaya ilişkin hak ve yükümlülükleri devam eder. Görevin geçici sayılması için kanunda belirli bir süre öngörülmemiştir; birkaç günlük, birkaç aylık veya daha uzun görevlendirmeler mümkündür. Yargıtay, geçici görev kavramının her olayın özelliğine göre değerlendirileceğini belirtir.
Sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkeler (5510 m.5/1-g). Türkiye ile sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkelerde iş üstlenen işverenlerce yurt dışındaki işyerlerinde çalıştırılmak üzere götürülen Türk işçileri 4/1-a kapsamında sigortalı sayılır; bunlar hakkında kısa vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortası hükümleri uygulanır. İş kazası ve meslek hastalığı sigortası kısa vadeli sigorta kollarındandır. Uzun vadeli sigorta kolları (emeklilik) ise bu kapsamda değildir; işçi bunun için isteğe bağlı sigorta gibi yollara başvurur. Uygulamada bu işçiler için Türkiye İş Kurumunca onaylanan Yurt Dışı Hizmet Akdi esas alınır ve sigortalılar SGK’ya 21 numaralı belge türüyle bildirilir.
Önemli şart: SGK uygulamasına göre yurt dışına sigortalı götürecek işverene ait işyeri Türkiye Cumhuriyeti kanunlarına göre kurulu ve tescilli olmalıdır. Yabancı ülke mevzuatına göre kurulan firmalarca yurt dışında gerçekleştirilen işlerde çalıştırılan Türk vatandaşları hakkında m.5/1-g hükmü uygulanmaz.
Tablo 2 — İşverenin ve gönderilişin türüne göre SGK kapsamı
| Durum | SGK bakımından | Dayanak |
|---|---|---|
| Türk işveren, Türkiye’deki sigortalısını geçici görevle yurt dışına gönderdi | Sigortalılık sürer; kaza iş kazası sayılabilir | 5510 m.10, 13 |
| Türk işveren, sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkedeki işi için Türk işçisi götürdü | Kısa vadeli sigorta kolları ve GSS uygulanır; kaza iş kazası sayılabilir | 5510 m.5/1-g |
| Türk işveren, sosyal güvenlik sözleşmesi olan ülkeye işçi gönderdi | İkili sözleşmedeki geçici görevlendirme hükmü ve formlarına göre Türk veya yerel sistem | İlgili ikili sözleşme |
| Baştan beri yurt dışında kurulu yabancı şirket, işçiyi orada işe aldı | Yerleşik görüşe göre 5510 kapsamında iş kazası sayılmaz | 10. HD 2025/7189 E., 2025/13038 K. |
| Türk işveren işçiyi götürdü ama SGK’ya bildirmedi | Tartışmalı; bildirim yokluğu tek başına kapsamı belirlemez, ilişki delillerle kurulur | 5510 m.23; 2025/7189 karşı oyu |
Kaza, işverenin görevlendirmesiyle asıl iş yapılmadan geçen zamanda olmuşsa (örneğin görev yerine giderken), 5510 m.13/1-c’deki “görevli olarak işyeri dışına gönderilme” hâli de değerlendirilmelidir. Bildirim yapılmayan dosyalarda iş kazası tespitinin nasıl isteneceğini İşveren İş Kazasını SGK’ya Bildirmedi: Ne Yapmalı? yazımızda anlattık.
3. Yargıtay ne diyor? Yurt dışında kaza kararları
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, yurt dışında meydana gelen her kazanın kendiliğinden 5510 anlamında iş kazası sayılmayacağını istikrarlı biçimde vurgular. Belirleyici olan, işçinin Türk sosyal sigortası kapsamında olup olmadığıdır.
Tablo 3 — Yurt dışında iş kazasına ilişkin Yargıtay kararları
| Karar | Olay | Sonuç |
|---|---|---|
| 10. HD 2018/746 E., 2019/291 K. (17.01.2019) | Yurt dışında yabancı şirket yanında çalışan işçinin ölümü | İşveren baştan beri yurt dışında faaliyet gösteriyor ve işçi doğrudan o şirkette işe alındıysa m.10 uygulanmaz; iş kazası tespiti yapılamaz |
| 10. HD 2018/2610 E., 2019/9496 K. (04.12.2019) | Irak’ta çalışan işçinin ölümü | Sözleşme yokluğu, Türk işverenin merkezi, Türkiye’de tescilli işyeri ve sözleşmenin yeri tek tek incelenmeli; somut olayda iş kazası sayılmadı |
| 10. HD 2022/6258 E., 2022/9136 K. | Yurt dışında işe alınan Türk işçi | O ülke mevzuatına tabi işçinin kazası 5510 kapsamında iş kazası değildir |
| 10. HD 2025/7189 E., 2025/13038 K. (06.10.2025) | Musul’daki hastane inşaatında parmak kaybı | Irak’la sözleşme yok, şirket Irak hukukuna göre kurulu, SGK bildirimi, geçici görev ve yazılı sözleşme yok: iş kazası değil; uyuşmazlık haksız fiil olarak genel mahkemede görülmeli (oy çokluğu) |
2025 tarihli kararda karşı oy yazan üye; sosyal güvenlik hakkının vazgeçilmez bir anayasal hak ve kamu düzeninden olduğunu, sigortalı lehine yorum ilkesini, MÖHUK m.5 ve 27’yi ve bildirimsiz götürülen işçiler için 5510 m.23’ü hatırlatarak kazanın iş kazası sayılması gerektiğini savunmuştur. Karşı oy, işverenin Irak’taki şirketle bağlantısına, işçi adına Türkiye’de banka hesabı açılmasına ve işçinin tedavi için Türkiye’ye getirilmesine dayanmıştır. Bölge adliye mahkemesi de aynı dosyada SGK denetim bulgularına, ortaklık bağlarına ve Türkiye’den gönderilen malzemelere dayanarak geçici görev kabul etmişti. Bu nedenle “işveren yabancı şirketti” savunması karşısında Türkiye’deki şirketle organik bağın belgelenmesi davanın sonucunu belirleyebilir.
4. Sosyal güvenlik sözleşmesi olan ülkelerde durum
Türkiye’nin ikili sosyal güvenlik sözleşmesi bulunan bir ülkede kaza olmuşsa, işçinin hangi ülkenin sistemine tabi olduğu o sözleşmeye göre belirlenir. Sözleşmeler kural olarak çalışılan ülkenin mevzuatını esas alır; geçici görevle gönderilenler için ise istisna öngörür. Örneğin Gürcistan sözleşmesine ilişkin SGK genelgesinde, sözleşmenin 7 ve 8. maddelerinin geçici görevle diğer akit tarafa gönderilenler için bu kurala istisna getirdiği belirtilir. Kanada-Kebek mutabakatına ilişkin genelgede de “Yurt Dışı Geçici Görev Talep Dilekçesi” ve görev yazısı istenir.
Bu nedenle sözleşmeli bir ülkede kaza geçiren işçinin dosyasında ilk bakılacak belge, işverenin SGK’dan aldığı geçici görevlendirme belgesidir. Belge varsa işçi Türk sistemine tabi kalmış olabilir; yoksa yerel sistemden yararlanma ihtimali ve o ülkedeki başvuru süreleri ayrıca araştırılmalıdır. Yurt dışında yapılan tedavi giderlerinin SGK tarafından karşılanma şartlarını Yurt Dışında Tedavi Masrafını SGK Öder mi? yazımızda anlattık.
İşvereniniz yabancı şirket mi?
Türkiye’deki şirketle bağın belgelenmesi davanın sonucunu belirleyebilir. Dosyanızın incelenmesi için Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15.
5. Tazminat davası Türkiye’de açılabilir mi? MÖHUK m.40 ve 44
Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini kural olarak iç hukukun yer itibarıyla yetki kuralları belirler (MÖHUK m.40). İş sözleşmeleri için ise işçiyi koruyan özel bir kural vardır: Bireysel iş sözleşmesinden veya iş ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda işçinin işini mutaden yaptığı işyerinin Türkiye’de bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir; işçinin işverene karşı açtığı davalarda işverenin yerleşim yeri, işçinin yerleşim yeri veya mutad meskeninin bulunduğu Türk mahkemeleri de yetkilidir (MÖHUK m.44). Yargıtay Hukuk Genel Kurulu da m.44’ün bireysel iş sözleşmeleri için özel bir milletlerarası yetki kuralı olduğunu vurgular (HGK 2022/9-873 E., 2023/424 K.).
Sözleşmeye konan “uyuşmazlıklar yalnızca yabancı ülke mahkemesinde görülür” şartı, işçinin m.44’ten doğan Türk mahkemesinde dava açma imkânını ortadan kaldırmaz. İşveren Türk şirketiyse dava genellikle şirketin merkezinin veya işçinin yerleşim yerinin bulunduğu yerde açılır.
Görevli mahkeme sorunu. Olay SGK tarafından iş kazası kabul edilmiş ve işveren Türk şirketiyse dava iş mahkemesinde görülür. İşveren baştan beri yurt dışında kurulu yabancı bir şirketse, Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 2025 tarihli kararında uyuşmazlığın TBK m.49 ve devamı hükümlerine göre haksız fiil olarak genel mahkemelerde görülmesi gerektiğini, iş mahkemesinin görevsizlik kararı vermesi gerektiğini belirtmiştir. Dava açılmadan önce işveren yapısının ve SGK kabulünün netleştirilmesi, yanlış mahkemede yıllar kaybetmeyi önler.
Tablo 4 — Dava nerede açılır?
| Durum | Milletlerarası yetki | Görevli mahkeme |
|---|---|---|
| Türk işveren, SGK iş kazası kabul etti | İşverenin veya işçinin yerleşim yeri Türk mahkemesi (MÖHUK m.44) | İş mahkemesi |
| Türk işveren, SGK kabulü yok | Aynı | Önce SGK’ya başvuru veya iş kazası tespit davası; tazminat davasında bekletici mesele |
| Yabancı şirket, Türkiye’de şubesi veya bağlı şirketi var | MÖHUK m.44 ve m.40; şirket bağına göre | Yargıtay’ın 2025 görüşüne göre genel mahkeme riski |
| Sözleşmede yabancı mahkeme yetkili | Türk mahkemesinde dava imkânı devam eder | Durumuna göre |
6. Hangi ülkenin hukuku uygulanır? MÖHUK m.27 ve 34
Türk mahkemesinin dava açılabilir olması, Türk hukukunun uygulanacağı anlamına gelmez. Uygulanacak hukuk ayrı bir sorudur ve hâkim, Türk kanunlar ihtilafı kurallarını ve bu kurallara göre yetkili yabancı hukuku re’sen uygular. Yabancı hukukun ilgili hükümleri bütün araştırmalara rağmen tespit edilemezse Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m.2).
İş sözleşmesine uygulanacak hukuk (MÖHUK m.27). Madde, Anayasa Mahkemesi’nin birinci fıkrayı iptal eden kararından (E.2023/158, K.2024/187) sonra 7550 sayılı Kanunla yeniden düzenlenmiş ve değişiklik 4 Haziran 2025’te yürürlüğe girmiştir. Taraflar hukuk seçebilir; ancak bu seçim işçinin mutad işyeri hukukunun emredici hükümleri uyarınca sahip olacağı asgari korumayı ortadan kaldıramaz. Hukuk seçimi yoksa işçinin işini mutad olarak yaptığı işyeri hukuku uygulanır ve işin geçici olarak başka bir ülkede yapılması hâlinde o işyeri mutad işyeri sayılmaz (m.27/2). İşçi işini devamlı olarak birden fazla ülkede yapıyorsa işverenin esas işyerinin bulunduğu ülke hukuku uygulanır (m.27/3). Hâlin bütün şartlarına göre daha sıkı ilişkili bir hukuk varsa o hukukun uygulanması somut olaya göre değerlendirilir.
Haksız fiil (MÖHUK m.34). Haksız fiilden doğan borçlar kural olarak haksız fiilin işlendiği ülke hukukuna tabidir (m.34/1); fiil ile zarar farklı ülkelerdeyse zararın meydana geldiği ülke hukuku uygulanır. Haksız fiilden doğan ilişki başka bir ülkeyle daha sıkı ilişkiliyse o ülke hukuku uygulanır (m.34/3). Öğretide, taraflar arasında iş sözleşmesi gibi mevcut bir ilişki varsa, haksız fiilin o ilişkiye uygulanan hukuka bağlanması (fer’i bağlanma) bu sıkı ilişki değerlendirmesi içinde tartışılır.
Tablo 5 — Uygulanacak hukuk tablosu
| Durum | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Türkiye’den geçici görevle gönderilen işçi | Mutad işyeri Türkiye’de kalır; kural olarak Türk hukuku | MÖHUK m.27/2 |
| Sözleşmede yabancı hukuk seçilmiş | Seçilen hukuk; mutad işyeri hukukundaki asgari koruma saklı | MÖHUK m.27/1 |
| İşçi birden fazla ülkede devamlı çalışıyor | İşverenin esas işyerinin bulunduğu ülke hukuku | MÖHUK m.27/3 |
| Yabancı hukuk yetkili ama içeriği tespit edilemedi | Türk hukuku | MÖHUK m.2 |
| Yabancı hukuk Türk kamu düzenine açıkça aykırı sonuç veriyor | O hüküm uygulanmaz | MÖHUK m.5 |
| Türk hukukunun doğrudan uygulanan kuralları | Yabancı hukuk yetkili olsa da uygulanır | MÖHUK m.6 |
| Uyuşmazlık haksız fiil olarak nitelenirse | Fiil yeri; zarar başka ülkedeyse zarar yeri; daha sıkı ilişkili hukuk | MÖHUK m.34 |
Yabancı işçilerin Türkiye’deki iş sözleşmelerinde aynı kuralların nasıl işlediğini Yabancı İşçinin İş Sözleşmesinde Uygulanacak Hukuk ve Görevli Mahkeme yazımızda anlattık.
7. Hangi tazminatlar istenir? İşverenin sorumluluğu
Türk hukuku uygulandığında yurt dışındaki kaza ile Türkiye’deki kaza arasında tazminat bakımından fark yoktur. İşveren, iş sağlığı ve güvenliği için gerekli her türlü önlemi almakla yükümlüdür (TBK m.417/2); bu borcun ihlalinden doğan ölüm ve bedensel zarar, sözleşmeye aykırılık hükümlerine tabidir (TBK m.417/3) ve işveren kendisine hiçbir kusur yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe sorumludur (TBK m.112). İşveren işçiyi yurt dışına götürmüş olması nedeniyle oradaki çalışma koşullarını, iklimi, güvenlik riskini ve yerel ekipmanı da değerlendirmek zorundadır; 6331 sayılı Kanun’un risk değerlendirmesi ve eğitim yükümlülükleri bu değerlendirmenin ölçüsünü verir.
Tablo 6 — Yurt dışında iş kazasında istenebilecek tazminatlar
| Tazminat | Kim ister? | Dayanak |
|---|---|---|
| Sürekli iş göremezlik (kazanç kaybı) | Yaralanan işçi | TBK m.54, 417 |
| Geçici iş göremezlik ve tedavi giderleri | Yaralanan işçi | TBK m.54 |
| Manevi tazminat | İşçi; ağır bedensel zarar veya ölümde yakınları | TBK m.56 |
| Destekten yoksun kalma | Ölüm hâlinde destek görenler | TBK m.53 |
| Cenaze nakli ve defin giderleri | Masrafı yapan yakınlar | TBK m.53 |
Hesapta esas alınacak ücretin yurt dışında ödenen gerçek ücret olduğunu gösteren bordro, banka dökümü ve sözleşme önemlidir. SGK gelirlerinin mahsubu, kusur ve kaçınılmazlık oranları Türkiye’deki dosyalardaki gibi uygulanır; kusur raporu kimseyi kusurlu bulmazsa ne yapılacağını İş Kazası Kusur Raporunda “Kimse Kusurlu Değil” Yazıyorsa rehberimizde, manevi tazminat miktarını İş Kazasında Manevi Tazminat Miktarı yazımızda anlattık. Ölümlü kazalarda ailenin haklarını İş Kazasında İşçi Öldü: Ailesi Ne Yapmalı? yazımız toplar.
8. Yurt dışındaki deliller nasıl dosyaya girer?
Yurt dışında düzenlenmiş resmî belgeler, mahkemeye apostil veya konsolosluk onayı ve yeminli Türkçe tercümeyle sunulur. 5 Ekim 1961 tarihli Lahey Apostil Sözleşmesi Türkiye’de 29.09.1985’ten beri yürürlüktedir; apostil şerhini belgeyi düzenleyen ülkenin yetkili makamı verir. Sözleşmeye taraf olmayan ülkelerde belge o ülkenin dışişleri makamı ve Türk konsolosluğu tarafından onaylatılır. Temin edilemeyen kayıtlar ve yurt dışındaki tanıklar için mahkemeden istinabe istenir; 18 Mart 1970 tarihli Lahey Delil Sözleşmesi Türkiye’de 12.10.2004’ten beri yürürlüktedir, taraf olmayan ülkelerde ikili adli yardım anlaşmalarına bakılır. Talepler Adalet Bakanlığı aracılığıyla iletilir ve tercüme dili ülkeye göre değişir.
Tablo 7 — Toplanacak deliller
| Belge | Nereden | Dosyaya nasıl girer? |
|---|---|---|
| Polis veya olay tutanağı, yerel iş müfettişi raporu | Kazanın olduğu ülkenin makamları | Apostil ve yeminli tercüme; alınamazsa istinabe |
| Hastane kayıtları, epikriz, ameliyat notu; ölümde ölüm belgesi ve otopsi | Yabancı hastane ve adli tıp | Apostil ve yeminli tercüme |
| Olay bildirimi, cenaze nakli, alınan ifadeler | Türk büyükelçiliği veya başkonsolosluğu | Mahkemeden müzekkere |
| Yurt Dışı Hizmet Akdi, görev yazısı, SGK bildirimleri | İşveren, İŞKUR, SGK | Müzekkere ve belge ibrazı (HMK m.220) |
| Risk değerlendirmesi, eğitim kayıtları, koruyucu donanım zimmetleri | İşveren (Türkiye merkezi veya şantiye) | Belge ibrazı |
| Pasaport giriş-çıkış kayıtları, vize ve çalışma izni | İşçi, Emniyet | Fotokopi ve müzekkere |
| Tanık beyanları | Türkiye’ye dönen iş arkadaşları; yurt dışındakiler | Doğrudan dinletme; istinabe |
İstinabe uzun sürebildiğinden, temin edilebilecek her belge işçi, ailesi veya konsolosluk eliyle getirilmelidir. Kayıtların kaybolmaması için atılacak adımlar İş Kazasında Delil Tespiti ve Kamera Kaydı yazımızdadır.
9. İşverenin sık savunmaları ve cevapları
Tablo 8 — Savunmalar ve cevaplar
| İşverenin savunması | Cevap | Dayanak |
|---|---|---|
| “İşveren biz değiliz, yurt dışındaki yabancı şirketti.” | Türkiye’deki şirketle organik bağ; ortaklık yapısı, malzeme ve personel sevki, ücret ödemesi, Türkiye’de açılan banka hesabı ve tedavi için Türkiye’ye getirilme delillerle gösterilir | 10. HD 2025/7189 (BAM gerekçesi ve karşı oy) |
| “Sözleşmeye göre yabancı mahkeme yetkili.” | İşçinin Türk mahkemesinde dava açma imkânı sözleşmeyle kaldırılamaz | MÖHUK m.44 |
| “Sözleşmede yabancı hukuk seçildi.” | Mutad işyeri hukukunun emredici hükümlerindeki asgari koruma saklıdır; geçici görev mutad işyerini değiştirmez | MÖHUK m.27/1-2 |
| “İşçi SGK’ya bildirilmemişti, sigortasızdı.” | Bildirim yükümlülüğü işverenindir; ilişki delillerle kurulur ve iş kazası tespiti istenebilir | 5510 m.5/1-g, 10, 23 |
| “Kaza yerel şirketin ya da üçüncü kişinin kusuruyla oldu.” | Birlikte sorumlu olanlar müteselsilen sorumludur; işveren işçiye karşı sorumluluktan kurtulmaz | TBK m.61 |
Aynı uyuşmazlığa işverenin tarafından bakmak, yani müteahhidin uygulanacak hukuk, ücret, fazla çalışma, fesih ve zamanaşımı savunmalarını görmek için yurt dışı şantiye işçisinin davasında müteahhidin savunması rehberimize bakabilirsiniz.
10. Adım adım ne yapmalı?
- Kazayı hemen kayda geçirin. Yerel polise ve işverene bildirildiğinden, Türk konsolosluğunun haberdar edildiğinden emin olun.
- Tıbbi kayıtları alın. Yurt dışındaki hastaneden acil kaydı, epikrizi ve görüntüleme raporlarını eksiksiz isteyin.
- İşveren yapısını belgeleyin. Sözleşme, görev yazısı, bordro, banka dökümü, pasaport kayıtları ve şirket unvanları.
- SGK kaydına bakın. e-Devlet hizmet dökümünde yurt dışındaki çalışmanın bildirilip bildirilmediğini (5/1-g kapsamında 21 numaralı belge türü veya geçici görev) kontrol edin.
- SGK’ya başvurun. Kaza bildirilmemişse iş kazası tespiti için başvurun; ret hâlinde iş kazası tespit davası açılır.
- Belgeleri onaylatın. Apostil veya konsolosluk onayı ve yeminli tercüme.
- Mahkemeyi doğru seçin. Yetki için MÖHUK m.44’e, görev için işveren yapısına ve SGK kabulüne bakın.
- Tazminat davasını açın. On yıllık zamanaşımı içinde (TBK m.146); arabuluculuk şartı yoktur (7036 m.3).
11. Süreler: zamanaşımı ve arabuluculuk
İşverene karşı iş kazası tazminatı sözleşmeden doğduğu için on yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m.146, 417/3); sürekli iş göremezlikte oranın kesinleştiği tarih başlangıç bakımından önem taşır. İş kazası ve meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat davalarında arabulucuya başvurmak dava şartı değildir (7036 m.3). Uyuşmazlık yabancı şirkete karşı haksız fiil olarak görülecekse, haksız fiil zamanaşımı süreleri ve uygulanacak yabancı hukuktaki süreler ayrıca kontrol edilmelidir; bu nedenle dosya gecikmeden incelenmelidir. Dava sürecinin aşamalarını Tazminat Davası Nasıl Açılır, Ne Kadar Sürer? yazımızda anlattık.
12. Yurt dışında çalışmaya gitmeden önce kontrol edilecekler
Yurt dışında iş kazası dosyalarının büyük kısmı, işçinin gitmeden önce imzaladığı belgelerle kazanılır veya kaybedilir. Kaza olduktan sonra ispatı en zor olan konu, işverenin kim olduğu ve işçinin Türk sosyal sigortası kapsamında bulunup bulunmadığıdır. Aşağıdaki kontroller, kaza hâlinde hem SGK haklarını hem de tazminat davasını güvenceye alır.
Tablo 9 — Gitmeden önce kontrol listesi
| Kontrol | Neden önemli? | Dayanak |
|---|---|---|
| Sözleşmede işveren olarak hangi şirket yazıyor; Türkiye’de kurulu ve tescilli mi? | Yabancı ülke mevzuatına göre kurulan firmada 5/1-g uygulanmaz | 5510 m.5/1-g; SGK uygulaması |
| Sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkeye gidiyorsanız Türkiye İş Kurumunca onaylanmış Yurt Dışı Hizmet Akdi var mı? | SGK işyeri tescili ve bildirim bu sözleşmeye dayanır | 5510 m.5/1-g |
| Türkiye’den geçici görevle mi gönderiliyorsunuz; yazılı görev belgesi verildi mi? | Geçici görev, sigortalılığın sürmesinin ve mutad işyerinin Türkiye’de kalmasının dayanağıdır | 5510 m.10; MÖHUK m.27/2 |
| Sözleşmeli bir ülkeye gidiyorsanız işveren SGK’dan geçici görevlendirme belgesi aldı mı? | Hangi ülkenin sistemine tabi olacağınızı belirler | İlgili ikili sözleşme |
| e-Devlet hizmet dökümünde yurt dışı çalışmanız görünüyor mu? | Bildirim yoksa kaza sonrası ispat zorlaşır | 5510 m.5/1-g, 10 |
| Emeklilik primleriniz ödenecek mi? | 5/1-g kapsamında uzun vadeli kollar uygulanmaz; isteğe bağlı sigorta gerekebilir | 5510 m.5/1-g, 50-51 |
| Sözleşmede hukuk seçimi ve yabancı mahkeme şartı var mı? | Asgari koruma ve Türk mahkemesinde dava imkânı saklıdır, ama tartışma çıkarır | MÖHUK m.27/1, 44 |
Bu belgelerin birer örneğini Türkiye’deki bir yakınınızda veya e-postanızda saklamanız, kaza hâlinde işverenin “biz işveren değiliz” savunmasına karşı en güçlü delildir.
Sık sorulan sorular
Yurt dışında geçirdiğim kaza iş kazası sayılır mı?
Türk işveren sizi geçici görevle gönderdiyse (5510 m.10) veya sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan bir ülkedeki işine götürdüyse (5510 m.5/1-g) sayılabilir. Baştan beri yurt dışında kurulu yabancı şirkette orada işe alındıysanız Yargıtay sayılmayacağı görüşündedir (10. HD 2025/7189 E., 2025/13038 K.).
5510 m.5/1-g kapsamındaki işçiye hangi sigorta kolları uygulanır?
Kısa vadeli sigorta kolları (iş kazası ve meslek hastalığı, hastalık, analık) ile genel sağlık sigortası uygulanır; uzun vadeli sigorta kolları uygulanmaz.
Geçici görevin süresi sınırlı mı?
Kanunda belirli bir süre yoktur. Yargıtay, geçici görev kavramının her olayın özelliğine göre değerlendirileceğini belirtir.
Yabancı şirkette çalışırken kaza geçirdim, Türkiye’de dava açabilir miyim?
Yerleşim yeriniz Türkiye’deyse MÖHUK m.44 uyarınca Türk mahkemesinde dava açabilirsiniz. Ancak olay 5510 kapsamında iş kazası sayılmazsa Yargıtay uyuşmazlığın genel mahkemede haksız fiil olarak görülmesi gerektiğini belirtmiştir.
Sözleşmemde yabancı mahkeme yetkili yazıyor, ne olur?
Bu şart, işçinin MÖHUK m.44’ten doğan Türk mahkemesinde dava açma imkânını ortadan kaldırmaz.
Hangi ülkenin hukuku uygulanır?
Hukuk seçimi yoksa mutad işyeri hukuku; geçici görevde mutad işyeri Türkiye’de kalır (MÖHUK m.27/2). Seçilen yabancı hukuk mutad işyeri hukukundaki asgari korumayı kaldıramaz (MÖHUK m.27/1).
Yabancı hukukun içeriği bulunamazsa ne olur?
Hâkim yabancı hukuku re’sen uygular; bütün araştırmalara rağmen tespit edilemezse Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m.2).
SGK’ya bildirilmeden götürüldüm, haklarım yok mu?
Bildirim yükümlülüğü işverenindir. Çalışma ilişkisinin delillerle ispatı ve iş kazası tespiti istenebilir; 2025 tarihli kararın karşı oyu bu durumda 5510 m.23’ün uygulanması gerektiğini savunmuştur.
Sosyal güvenlik sözleşmesi olan ülkede kaza geçirdim, hangi sistem uygulanır?
İkili sözleşmeye bakılır. Sözleşmeler kural olarak çalışılan ülkenin sistemini esas alır; geçici görevle gönderilenler için istisna getirir ve SGK’dan alınan görevlendirme belgesi belirleyicidir.
Yurt dışındaki hastane raporları Türkiye’de geçerli mi?
Apostil veya konsolosluk onayı ve yeminli tercümeyle mahkemeye sunulabilir. 1961 Lahey Apostil Sözleşmesi Türkiye’de 1985’ten beri yürürlüktedir.
Yurt dışındaki tanık nasıl dinlenir?
Türkiye’ye dönen tanıklar doğrudan dinlenir; yurt dışındakiler için istinabe istenir. 1970 Lahey Delil Sözleşmesi veya ikili adli yardım anlaşmaları uygulanır.
Yurt dışında ölen işçinin ailesi ne isteyebilir?
Destekten yoksun kalma tazminatı (TBK m.53), manevi tazminat (TBK m.56) ve cenaze giderleri; SGK kapsamı varsa ölüm geliri.
Ücretim döviz ödeniyordu, tazminat hesabı nasıl yapılır?
Hesap gerçek ücrete göre yapılır; bunun için bordro, banka dökümü ve sözleşme gibi belgelerle yurt dışında ödenen ücretin ispatı önemlidir.
Zamanaşımı ne kadar?
İşverene karşı iş kazası tazminatında kural olarak on yıldır (TBK m.146). Yabancı şirkete karşı haksız fiil davasında süreler ayrıca kontrol edilmelidir.
Arabulucuya gitmem gerekir mi?
Hayır. İş kazası ve meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat davalarında arabuluculuk dava şartı değildir (7036 m.3).
İlgili rehberler
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; 5510 sayılı Kanun m.4, 5/1-g, 10, 13 ve 23; 5718 sayılı MÖHUK m.2, 5, 6, 27, 34, 40 ve 44; 7550 sayılı Kanun m.18; 6098 sayılı TBK m.49, 53, 54, 56, 61, 112, 146 ve 417; 6100 sayılı HMK m.220; 7036 sayılı Kanun m.3; 1961 tarihli Lahey Apostil ve 1970 tarihli Lahey Delil Sözleşmeleri ile Anayasa Mahkemesi’nin E.2023/158, K.2024/187; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 2022/9-873 E., 2023/424 K.; Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin 2018/746 E., 2019/291 K., 2018/2610 E., 2019/9496 K., 2022/6258 E., 2022/9136 K. ve 2025/7189 E., 2025/13038 K. sayılı kararlarına dayanır. Karar özetleri kararları yayımlayan ikincil kaynaklardan alınmıştır. Sonuç; işverenin yapısına, gönderiliş biçimine, ilgili ülkeyle sosyal güvenlik sözleşmesi bulunup bulunmadığına ve dosyadaki delillere göre değişir.


