İş kazası tazminat davasında mahkemenin aldığı kusur raporunda “davacı ve davalının olayda kusuru tespit edilmemiştir” ya da “olay %100 kaçınılmazlık sonucu meydana gelmiştir” yazıyorsa, kazazede işçinin ilk sorusu tazminat hakkının bitip bitmediğidir. Kısa cevap hayırdır. Bilirkişi raporu hâkimi bağlamaz; Yargıtay “kimse kusurlu değil” diyen raporları çoğu zaman eksik inceleme sayar; kaçınılmazlık gerçekten kabul edilse bile işveren zararın önemli bir kısmından sorumlu tutulur. Bu rehber, böyle bir raporla karşılaşan işçinin ve vekilinin neyi, hangi sürede ve hangi kanun maddesine dayanarak yapması gerektiğini Türk Borçlar Kanunu m.51, 52, 55, 56, 61, 74, 112 ve 417; 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.4, 10 ve 17; 5510 sayılı Kanun m.21; Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.266, 279, 281, 282 ve 293 ile Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve daire kararları çerçevesinde anlatır. Dosyanız için Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numarasından ulaşabilirsiniz.
Kısa cevap
- “Kusur tespit edilmedi” diyen rapor tazminat hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Hâkim bilirkişinin görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir (HMK m.282).
- Rapora, tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilir; teknik çalışma gerekiyorsa bu süre içinde bir defaya mahsus en çok iki haftalık ek süre istenebilir (HMK m.281/1). Süresinde itiraz edilmeyen rapor o taraf bakımından kesinleşebilir.
- Yargıtay, “%100 kaçınılmazlık, işveren ve işçi kusursuz” diyen bir raporu oluşa uygun bulmamış, iş sağlığı ve güvenliği alanında uzman üç kişilik heyetten yeni rapor alınması için kararı bozmuştur (10. HD 2020/11418 E., 2021/6456 K.).
- Kaçınılmazlık dar yorumlanır: Önlenebilecek bir ihlal varsa kaçınılmazlık yoktur; umulmadık bir olay tek başına kaçınılmaz sayılmaz (HGK 2021/297 E., 2022/1760 K.).
- Kaza tamamen kaçınılmazlık sonucu olsa bile Yargıtay, nimet-külfet dengesi gereği kaçınılmazlığın yüzde 60’ının işverene yüklenmesi gerektiğini kabul etmiş, işverenin payını yüzde 50’ye indiren kararı bozmuştur (21. HD 2016/115 E., 2017/2948 K.).
- Manevi tazminat talebi düşmez; miktar bu sorumluluk oranına ve olayın özelliklerine göre takdir edilir (TBK m.56).
- İş kazası tazminatı sözleşmeye aykırılık hükümlerine tabidir (TBK m.417/3). Bu rejimde kendisine hiçbir kusur yüklenemeyeceğini ispat yükü işverendedir (TBK m.112).
- Asıl risk, yeni raporun işçiye ağır kusur vermesi veya illiyet bağının kesildiğini kabul etmesidir; Hukuk Genel Kurulu, işçinin %100 kusurlu bulunduğu bir davada talebi reddetmiştir.
Kusur raporu aleyhinize mi çıktı?
İtiraz süresi iki haftadır. Raporun incelenmesi, yeni İSG heyeti talebi ve tazminat davası için Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15.
1. Raporda “kusur tespit edilmedi” yazması ne anlama gelir?
Kusur bilirkişisinin “davacı ve davalının kusuru tespit edilmemiştir” cümlesi tek bir hukuki sonuca karşılık gelmez. Aynı cümle dört farklı durumu anlatıyor olabilir ve her birinin tazminata etkisi farklıdır. İtiraz dilekçesi yazılmadan önce raporun hangi durumu kastettiği belirlenmelidir.
Tablo 1 — “Kimse kusurlu değil” diyen raporun dört olası anlamı
| Raporun gerçek anlamı | Hukuki niteliği | Tazminata etkisi |
|---|---|---|
| Olay, alınabilecek bütün önlemlere rağmen önlenemezdi | Kaçınılmazlık (5510 m.21/1; TBK m.51) | Hak sona ermez; yerleşik uygulamada işveren kaçınılmazlığın yüzde 60’ından sorumlu tutulur |
| Bilirkişi önlemleri tek tek incelemeden genel bir sonuca vardı | Eksik ve denetime elverişsiz rapor (HMK m.281) | Rapor hükme esas alınamaz; yeni heyetten rapor alınmalıdır |
| Delil yetersizliği nedeniyle kusur oranı kurulamadı | İspat sorunu | Sözleşme sorumluluğunda kusursuzluğunu işveren ispat etmelidir (TBK m.112) |
| Olay mücbir sebep veya üçüncü kişinin ağır kusuruyla oldu | İlliyet bağının kesilmesi | İşveren sorumlu olmayabilir; üçüncü kişiye karşı ayrıca talep doğar |
Uygulamada en sık görülen ikinci durumdur: Rapor, işverenin risk değerlendirmesi, eğitim, kişisel koruyucu donanım ve denetim yükümlülüklerini ayrı ayrı incelemeden “olay ani gelişmiştir” gibi bir değerlendirmeyle kimseye kusur vermez. Böyle bir rapor, Yargıtay’ın aradığı inceleme ölçütlerini karşılamaz. Kusur oranlarının genel olarak nasıl dağıtıldığını İş Kazasında Kusur Dağılımı ve Müterafik Kusur İndirimi yazımızda ayrıca anlattık.
2. Kanun ne diyor? İşverenin sorumluluğunun dayanakları
İşveren, işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmakla yükümlüdür; işçi de alınan önlemlere uymakla yükümlüdür (TBK m.417/2). İşverenin kanuna ve sözleşmeye aykırı davranışı nedeniyle işçinin ölümü veya vücut bütünlüğünün zedelenmesinden doğan zararların tazmini, sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine tabidir (TBK m.417/3). Bu atıf, ispat yükü bakımından işçi lehine sonuç doğurur: Borç gereği gibi ifa edilmezse borçlu, kendisine hiçbir kusurun yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe zararı gidermekle yükümlüdür (TBK m.112).
6331 sayılı Kanun, bu genel yükümlülüğü somutlaştırır. İşveren, mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dahil her türlü tedbiri almak, alınan tedbirlere uyulup uyulmadığını izleyip denetlemek ve risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür (6331 m.4/1). Dışarıdan hizmet alınması ve çalışanların kendi yükümlülükleri, işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz (6331 m.4/2-3). Risk değerlendirmesi m.10’da, çalışanların eğitimi m.17’de ayrıca düzenlenmiştir.
Tablo 2 — Kusur raporunun değerlendirilmesinde esas alınan hükümler
| Hüküm | Ne düzenler? | Kusur raporuna etkisi |
|---|---|---|
| TBK m.417/2-3 | İşverenin her türlü önlemi alma borcu; zararın sözleşme sorumluluğuna tabi olması | Rapor, işverenin önlem borcunu tek tek incelemelidir |
| TBK m.112 | Borçlu, kusursuzluğunu ispat etmedikçe zarardan sorumludur | Kusurun belirlenemediği durumda şüphe işveren aleyhine işler |
| 6331 m.4, 10, 17 | Genel önlem, risk değerlendirmesi ve eğitim yükümlülükleri | Heyetin cevaplaması gereken somut sorular |
| 5510 m.21/1 | SGK’nın işverene rücuu; “İşverenin sorumluluğunun tespitinde kaçınılmazlık ilkesi dikkate alınır.” | Kaçınılmazlık kanunda tanınmış bir kavramdır |
| TBK m.51, 52 | Tazminatın belirlenmesi; zarar görenin kusuruyla indirim | Kusur oranı ve kaçınılmazlık payı tazminatı belirler |
| TBK m.55/1 | Rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri zarardan indirilemez | SGK gelirinin mahsubunu etkiler |
| HMK m.281, 282 | Rapora itiraz; hâkimin raporu serbestçe değerlendirmesi | Rapor bağlayıcı değildir, itirazla yeniden incelenir |
5510 m.21/1’deki kaçınılmazlık cümlesi, Anayasa Mahkemesine yapılan başvuru metinlerinde de bu şekilde aktarılmaktadır. Hüküm doğrudan SGK’nın işverene rücuu için konulmuştur; işçinin işverene karşı açtığı tazminat davasında ise kaçınılmazlık, Yargıtay içtihadıyla TBK m.51’deki hakkaniyet ölçüsü üzerinden uygulanır. İşverenin tazminat sorumluluğunun ayrıntıları İş Kazasında İşverenin Tazminat Sorumluluğu (TBK 417) yazımızdadır.
3. Kaçınılmazlık nedir, ne değildir?
Yargıtay kaçınılmazlığı, kanunun öngördüğü bütün önlemler alınsa bile önlenemeyecek olay, yani “fennen önlenmesi olanaksız” olay olarak tanımlar. Hukuk Genel Kurulu ve 10. Hukuk Dairesi kaçınılmazlığın dört unsurunu sayar: iradeden bağımsız bir olay, bir davranış kuralının veya sözleşme borcunun ihlali, illiyet bağı ve önlenemezlik.
Belirleyici unsur önlenemezliktir ve Yargıtay bunu sonuca göre değil, ihlale göre ölçer: İhlal önlenebilir idiyse kaçınılmazlıktan söz edilemez. Hukuk Genel Kurulu’nun örneğinde, çalışanın gözüne sıçrayan parça koruyucu gözlükle önlenebileceği için olay kaçınılmaz sayılmaz (HGK 2021/297 E., 2022/1760 K.). 10. Hukuk Dairesi de umulmadık bir hâlin kaçınılmazlık olarak nitelenemeyeceğini; ummamanın, ummayı düşünmemenin ve zarar verici olayla karşılaşmanın kaçınılmazlık sayılmayacağını belirtmiştir (10. HD 2012/24480 E., 2013/1255 K.).
Tablo 3 — Kaçınılmazlık ile benzer kavramlar
| Kavram | Tanım | Sonuç |
|---|---|---|
| Kaçınılmazlık | Bütün önlemler alınsa da önlenemeyecek olay | Sorumluluk hakkaniyetle paylaştırılır; işveren payı yerleşik uygulamada yüzde 60 |
| Umulmadık hal | Beklenmeyen, öngörülmeyen olay | Tek başına kaçınılmazlık değildir |
| Mücbir sebep | Öngörülemez ve karşı konulamaz dış olay | İlliyet bağını kesebilir |
| Zarar görenin ağır kusuru | Olayın asıl sebebi işçinin davranışıdır | İlliyet bağını kesebilir; HGK %100 işçi kusurunda talebi reddetmiştir |
| Üçüncü kişinin ağır kusuru | Olayın asıl sebebi dışarıdan bir kişidir | İlliyet bağını kesebilir; aksi hâlde müteselsil sorumluluk (TBK m.61) |
Kaçınılmazlığın dar yorumlandığını gösteren bir başka örnek, SGK’nın açtığı bir rücu davasıdır. Yargıtay, raporda yüzde 50 kaçınılmazlık kabul edilmesine rağmen somut olgular karşısında kazanın kaçınılmazlık sonucu oluşmadığını açık bulmuştur (10. HD 2016/4692 E., 2016/9775 K.). Mücbir sebep ve üçüncü kişi kusurunun nasıl ileri sürüleceğini Olası Kusur ve İlliyet Bağının Kesilmesi yazımızda ayrıntılı anlattık.
4. Kaçınılmazlık kabul edilirse tazminat ne olur? Yüzde 60 kuralı
Kaçınılmazlık gerçekten varsa zararın tamamını işçiye bırakmak hakkaniyete uygun düşmez. Yargıtay 21. Hukuk Dairesi, kazanın yüzde 100 kaçınılmazlık sonucu meydana geldiği bir dosyada ilk bakışta yüzde 50’lik paylaştırmanın adil görünebileceğini, ancak tarafların ekonomik ve sosyal durumu, sosyal hukuk devleti ilkesi ve nimet-külfet dengesi gereği işverenin daha fazlasına katlanması gerektiğini belirtmiş; kaçınılmazlığın yüzde 60’ının işverene yüklenmesi gerektiği gerekçesiyle kararı bozmuştur (21. HD 2016/115 E., 2017/2948 K., 10.04.2017). Güncel öğreti de Yargıtay’ın kaçınılmazlığı kabul ettiği yerleşik kararlarında işvereni kaçınılmazlığın yüzde 60’ından sorumlu tuttuğunu belirtir.
Dikkat: Yüzde 60 oranı kanunda yazmaz; Yargıtay’ın hakkaniyet ilkesiyle kurduğu yerleşik uygulamadır. Kısmi kaçınılmazlıkta (örneğin yüzde 20 kaçınılmazlık, kalan kısmın taraflar arasında kusura göre dağıtılması) hesap, raporda belirlenen oranlara göre ayrıca yapılır. Bu nedenle itirazda yalnız “kaçınılmazlık yoktur” demek değil, kaçınılmazlık kabul edilecekse oranının gerekçeli belirlenmesini istemek de gerekir.
Tablo 4 — Rapor sonucuna göre işverenin sorumlu olacağı kısım (örnek: bilirkişi hesabıyla toplam maddi zarar 1.000.000 TL)
| Rapor sonucu | İşverenin payı | Örnek tutar | Dayanak |
|---|---|---|---|
| İşveren %100 kusurlu | %100 | 1.000.000 TL | TBK m.112, 417 |
| İşveren %70, işçi %30 kusurlu | %70 | 700.000 TL | TBK m.52 (müterafik kusur indirimi) |
| %100 kaçınılmazlık, kimse kusurlu değil | %60 | 600.000 TL | 21. HD 2016/115 E., 2017/2948 K. |
| İşçi %100 kusurlu, illiyet bağı kesildi | %0 | — | HGK 2021/297 E., 2022/1760 K. |
Tablodaki tutarlar yalnızca oranların etkisini göstermek içindir; gerçek tazminat, aktüer bilirkişinin gelir, yaş, maluliyet oranı ve bakiye ömür üzerinden yaptığı hesapla bulunur. Kendi dosyanız için yaklaşık bir hesabı İş Kazası Tazminatı Hesaplama Aracı ile görebilir, hesap yöntemini Sürekli İş Göremezlik Tazminatı: Hesap Yöntemi yazımızda inceleyebilirsiniz.
5. Manevi tazminat kaçınılmazlıkta da istenir mi?
Evet. Bedensel bütünlüğü zedelenen işçi, olayın özellikleri gözetilerek uygun bir miktar paranın manevi tazminat olarak ödenmesini isteyebilir (TBK m.56/1). Ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde yakınları da manevi tazminat isteyebilir (TBK m.56/2). Kaçınılmazlık veya düşük işveren kusuru manevi tazminatı ortadan kaldırmaz, miktarını etkiler.
Yüzde 60 kuralının uygulandığı aynı dosyada Yargıtay, hak sahiplerine hükmedilen manevi tazminatları az bulmuş; miktarın uğranılan manevi zararla orantılı olması ve acıyı hafifletecek düzeyde belirlenmesi gerektiğini vurgulamıştır (21. HD 2016/115 E., 2017/2948 K.). Miktarı belirleyen ölçütleri ve dava dilekçesinde tutarın neden tek seferde doğru yazılması gerektiğini İş Kazasında Manevi Tazminat Miktarı Nasıl Belirlenir? rehberimizde anlattık.
6. SGK geliri tazminattan düşülür mü?
İş kazası nedeniyle SGK’nın bağladığı gelir, maddi tazminat hesabında kural olarak peşin sermaye değeri üzerinden dikkate alınır. Ancak TBK m.55/1, kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemelerinin zararın belirlenmesinde göz önünde tutulamayacağını ve zarar veya tazminattan indirilemeyeceğini öngörür. Yargıtay, yüzde 100 kaçınılmazlıkla gerçekleşen kazada hak sahiplerine bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değerinin, rücu edilemediği için tazminattan indirilmesini bu hükme aykırı bulmuştur (21. HD 2016/115 E., 2017/2948 K.).
Bu nedenle kaçınılmazlık tartışılan dosyada hesap bilirkişisine, SGK gelirinin rücuya tabi olup olmadığı ve hangi oranda indirileceği ayrıca sorulmalıdır. SGK’nın işverene rücuu ve işveren sorumluluk sigortasının bu süreçteki yeri İş Kazası Oldu, İşveren Sorumluluk Sigortası Öder mi? yazımızdadır.
7. Rapora itiraz: süre, talepler ve yeni İSG heyeti
Taraflar, raporun kendilerine tebliğinden itibaren iki hafta içinde raporda eksik gördükleri hususların tamamlattırılmasını, belirsiz noktaların açıklattırılmasını veya yeni bilirkişi atanmasını isteyebilir (HMK m.281/1). İtirazın bu sürede hazırlanması çok zor veya imkânsızsa ya da özel veya teknik bir çalışma gerektiriyorsa, yine süre içinde başvurularak bir defaya mahsus en çok iki haftalık ek süre alınabilir. Bilirkişi, raporunda hâkimin yapması gereken hukuki nitelendirme ve değerlendirmelere yer veremez (HMK m.279/4); “tazminat gerekmez” gibi bir sonuç cümlesi bu sınırı aşar.
Yargıtay, kusur raporunun olayın meydana geldiği iş kolunda uzman iş güvenliği bilirkişilerinden alınmasını arar (10. HD 2019/4426 E., 2021/2492 K.). “%100 kaçınılmazlık, iki taraf kusursuz” raporunu esas alan kararı bozarken de işçi sağlığı ve iş güvenliği konularında uzman üç kişilik bilirkişi heyetinden rapor alınmasını ve kusur oranlarının her türlü şüpheden uzak belirlenmesini istemiştir (10. HD 2020/11418 E., 2021/6456 K.). Dosyadaki raporlar birbiriyle çelişiyorsa çelişki giderilmeden hüküm kurulamaz (10. HD 2025/2143 E., 2025/14951 K.; HGK 2023/10-846 E., 2025/220 K.).
İtiraz dilekçesinde istenecekler
- Raporun eksik ve denetime elverişsiz olduğundan hükme esas alınmaması (HMK m.281, 282).
- İş güvenliği uzmanı, olayın meydana geldiği iş kolunda uzman mühendis ve gerektiğinde akademisyenden oluşan üç kişilik yeni heyet atanması.
- SGK müfettiş veya denetmen raporu, ceza soruşturması dosyası ve varsa SGK’nın rücu dosyasının celbi; raporlar arasındaki çelişkinin giderilmesi.
- İşverenden risk değerlendirmesi, eğitim kayıtları, kişisel koruyucu donanım zimmet tutanakları, makine bakım ve periyodik kontrol kayıtlarının ibrazı (HMK m.220).
- Gerekirse tarafımızca alınacak uzman görüşünün dosyaya kabulü (HMK m.293).
Tablo 5 — Yeni heyete sorulması istenecek sorular
| Soru | Dayanak | Neden önemli? |
|---|---|---|
| Kazanın olduğu iş ve yer için risk değerlendirmesi yapılmış mı, bu risk tanımlanmış mı? | 6331 m.4/1-c, m.10 | Tanımlanmamış risk, işverenin önlem borcunun ihlalidir |
| İşçiye işe özgü İSG eğitimi verilmiş mi, imzalı kayıt var mı? | 6331 m.17 | Eğitim verilmemişse işçinin hatası işverenin kusurunu ortadan kaldırmaz |
| Kişisel koruyucu donanım verilmiş mi, kullanımı denetlenmiş mi? | 6331 m.4/1-b | Denetim borcu işverendedir |
| Makine, ekipman ve araçların bakım ve periyodik kontrolleri yapılmış mı? | TBK m.417/2 | Araç ve gereçleri noksansız bulundurma borcu |
| İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevli miydi, olay anında gözetim var mıydı? | 6331 m.4/2, m.6 | Dışarıdan hizmet işverenin sorumluluğunu kaldırmaz |
| Olayda üçüncü bir kişinin (alt işveren, sürücü, ekipman sağlayıcı) kusuru var mı? | TBK m.61 | Müteselsil sorumluluk doğar |
| Kaçınılmazlık varsa hangi önlem alınsa bile neden önlenemezdi, oranı nedir? | HGK 2021/297 E., 2022/1760 K. | Gerekçesiz kaçınılmazlık tespiti hükme esas alınamaz |
Benzer bir itirazın dilekçe yapısını, trafik kazası örneği üzerinden Kusur Bilirkişi Raporuna İtiraz Dilekçesi Örneği sayfamızda görebilirsiniz. Olay yeri kayıtları silinmeden nasıl güvence altına alınacağı İş Kazasında Delil Tespiti ve Kamera Kaydı yazımızdadır.
İtiraz için iki haftanız var
Rapor tebliğ edildiyse süre işliyor. Raporun incelenmesi ve itiraz dilekçesi için Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15.
8. İspat yükü: Kusursuzluğunu işveren ispatlamalı
İş kazası tazminatı TBK m.417/3 gereği sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine tabi olduğundan TBK m.112 uygulanır: Borçlu, kendisine hiçbir kusur yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe zarardan sorumludur. Kusurun belirlenemediği, delilin eksik kaldığı bir dosyada bu yükün işçiye yüklenmesi kanunun sistemine uymaz.
Uygulamada bunun anlamı şudur: İşveren risk değerlendirmesini, eğitim kayıtlarını, koruyucu donanım zimmetlerini ve denetim belgelerini sunmuyorsa, “kimse kusurlu değil” sonucu işverenin lehine yorumlanamaz. İtiraz dilekçesinde bu belgelerin işverenden istenmesi ve sunulmaması hâlinde HMK m.220 çerçevesindeki sonuçların hatırlatılması gerekir.
Tablo 6 — Kim neyi ispatlar?
| Konu | İspat yükü | Dayanak |
|---|---|---|
| Kazanın varlığı ve iş kazası niteliği | İşçi (SGK kabulü veya tespit davası) | 5510 m.13 |
| Zararın varlığı ve miktarı | İşçi (maluliyet raporu, gelir belgeleri) | TMK m.6 |
| İşverenin kusursuzluğu | İşveren | TBK m.112, 417/3 |
| Kaçınılmazlık | Kaçınılmazlığa dayanan taraf; heyet gerekçeli tespit etmeli | HGK 2021/297 E., 2022/1760 K. |
| İlliyet bağının kesilmesi | İşveren | Genel ispat kuralı |
9. Yeni rapor aleyhe çıkarsa: işçinin kusuru, mücbir sebep, üçüncü kişi
Yeni heyet işçiye kusur verirse, bu kusur tazminattan indirim sebebidir (TBK m.52). Yalnız işçinin kusuru olayın asıl ve tek sebebi sayılacak ağırlıktaysa illiyet bağı kesilir ve talep reddedilebilir. Hukuk Genel Kurulu, yağışlı havada işverenin motosikletiyle eve dönerken kaza geçiren ve %100 kusurlu bulunan kurye bakımından talebi bu gerekçeyle reddetmiştir; karşı oy ise raporun işverenin eğitim ve denetim yükümlülüklerini incelemediğini belirtmiştir (HGK 2021/297 E., 2022/1760 K.).
Bu karar, itirazda neden işverenin eğitim ve denetim borcunun ayrıca sorulması gerektiğini gösterir: İşçinin talimata aykırı davranışı, işverenin denetim eksikliğiyle birlikte değerlendirilmelidir. Olayda başka bir şirketin, alt işverenin veya sürücünün kusuru varsa bunlar işverenle birlikte müteselsilen sorumlu olur; zararın tamamı herhangi birinden istenebilir (TBK m.61). Ayrıntı için Müteselsil Sorumluluk ve Sorumlular Arası Rücu yazımıza bakabilirsiniz.
10. Yeni rapordan sonra: hesap raporu ve talep artırımı
Kusur veya kaçınılmazlık oranı netleşince aktüer bilirkişiden hesap raporu alınır. 31.07.2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7589 sayılı Kanunla belirsiz alacak davası (HMK m.107) kaldırılmış, yerine HMK m.109’a eklenen dördüncü fıkra gelmiştir: Kısmi davada talep, aynı davada bir defaya mahsus ve tahkikat sona erene kadar artırılabilir; artırılan kısım için zamanaşımı dava tarihinde kesilmiş sayılır. 31.07.2026’dan önce açılmış belirsiz alacak davalarında eski m.107 uygulanmaya devam eder.
Artırım hakkı tek kullanımlık olduğundan, kusur ve hesap raporlarına itirazlar sonuçlanmadan kullanılmamalıdır. Manevi tazminat ise bölünemez; dava dilekçesinde bir kez ve doğru belirlenir. Değişikliğin ayrıntıları Belirsiz Alacak Davası Kaldırıldı (HMK m.107) yazımızdadır.
11. Adım adım ne yapmalı?
- Tebliğ tarihini tespit edin. Raporun vekile tebliğ tarihini UYAP’tan alın; iki haftalık sürenin son gününü not edin.
- Raporun hangi anlama geldiğini belirleyin. Kaçınılmazlık mı, eksik inceleme mi, delil yetersizliği mi, illiyet bağının kesilmesi mi (Tablo 1)?
- Belgeleri toplayın. SGK iş kazası dosyası, müfettiş raporu, ceza soruşturması dosyası, tanık bilgileri, olay yeri fotoğrafları ve işverenle yazışmalar.
- Gerekçeli itiraz verin. Yeni üç kişilik İSG heyeti, belge ibrazı ve çelişkinin giderilmesi talepleriyle (Tablo 5).
- Kaçınılmazlık kabul edilirse oranı tartışın. Gerekçesini ve oranını sorgulayın; tam kaçınılmazlıkta yüzde 60 içtihadını hatırlatın.
- Hesap raporunda SGK mahsubunu denetleyin. Rücu edilemeyen gelirin indirilip indirilmediğine bakın (TBK m.55).
- Talep artırımını doğru zamanda yapın. Raporlar kesinleştikten sonra, tahkikat bitmeden (HMK m.109/4).
- Karar aleyhe çıkarsa kanun yoluna gidin. Gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf; bölge adliye mahkemesi kararına karşı iki hafta içinde temyiz.
12. Sık yapılan hatalar
- Raporu kesin hüküm sanıp itiraz etmemek; iki haftalık sürenin kaçması.
- İtirazı “rapor hatalıdır” gibi genel bir cümleyle yapmak; hangi önlemin incelenmediğini tek tek göstermemek.
- Kaçınılmazlık kabul edildiğinde oranı ve gerekçesini sorgulamamak; yüzde 50 veya daha düşük paylaştırmayı kabullenmek.
- İşverenden risk değerlendirmesi, eğitim ve koruyucu donanım belgelerinin istenmemesi.
- Ceza dosyasındaki kusur raporunun hukuk davasını bağladığını düşünmek; ceza hâkiminin kusur değerlendirmesi ve beraat kararı hukuk hâkimini bağlamaz (TBK m.74).
- Talep artırım hakkını rapor kesinleşmeden kullanmak.
- Manevi tazminatı düşük yazıp sonradan artırabileceğini sanmak.
13. İşverenin sık savunmaları ve cevapları
“Kimse kusurlu değil” raporu geldiğinde işveren tarafı genellikle aynı savunmaları tekrarlar. Bunların her birinin kanunda ve içtihatta bir karşılığı vardır; itiraz dilekçesi ve beyanlar bu cevaplar üzerine kurulmalıdır.
Tablo 7 — İşverenin savunmaları ve kanuni cevapları
| İşverenin savunması | Cevap | Dayanak |
|---|---|---|
| “İşçi talimata uymadı, kendi hatasıyla yaralandı.” | Çalışanın yükümlülükleri işverenin sorumluluğunu etkilemez; talimata uyulup uyulmadığını denetleme borcu işverendedir. İşçinin kusuru ancak indirim sebebidir. | 6331 m.4/1-b, 4/3; TBK m.52 |
| “Olay ani gelişti, önlenemezdi.” | Umulmadık hâl kaçınılmazlık değildir; hangi önlemin alınsa bile olayı önleyemeyeceği gerekçeli gösterilmelidir. | 10. HD 2012/24480 E., 2013/1255 K.; HGK 2021/297 E., 2022/1760 K. |
| “İş güvenliği hizmetini dışarıdan alıyorduk.” | Dışarıdan uzman kişi ve kuruluşlardan hizmet alınması işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. | 6331 m.4/2 |
| “Ceza dosyasında takipsizlik veya beraat çıktı.” | Ceza hâkiminin kusur değerlendirmesi ve beraat kararı hukuk hâkimini bağlamaz. | TBK m.74 |
| “SGK zaten gelir bağladı, ayrıca ödeme gerekmez.” | SGK ödemeleri dışında kalan zarar ve manevi tazminat işverenden istenir; rücu edilemeyen ödemeler indirilemez. | TBK m.55/1, 56 |
| “Kaçınılmazlık varsa sorumluluk yarı yarıyadır.” | Yargıtay tam kaçınılmazlıkta yüzde 50 paylaştırmayı bozmuş, kaçınılmazlığın yüzde 60’ını işverene yüklemiştir. | 21. HD 2016/115 E., 2017/2948 K. |
Benzer savunmaların makine kazalarındaki karşılığı için Makineye El Kaptırma İş Kazası rehberimize bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Kusur raporunda kimse kusurlu değil yazıyorsa tazminat alamaz mıyım?
Alabilirsiniz. Rapor hâkimi bağlamaz (HMK m.282). Kaçınılmazlık gerçekten varsa Yargıtay işvereni yüzde 60 oranında sorumlu tutmuştur (21. HD 2016/115 E., 2017/2948 K.). Rapor eksikse yeni heyetten rapor istenir.
Kusur raporuna itiraz süresi ne kadar?
Raporun tebliğinden itibaren iki haftadır. Teknik çalışma gerekiyorsa süre içinde başvurularak bir defaya mahsus en çok iki haftalık ek süre alınabilir (HMK m.281/1).
Kaçınılmazlık nedir?
Kanunun öngördüğü bütün önlemler alınsa bile önlenemeyecek, fennen önlenmesi olanaksız olaydır. Önlenebilecek bir ihlal varsa kaçınılmazlık yoktur (HGK 2021/297 E., 2022/1760 K.).
Kaçınılmazlıkta işveren ne kadar sorumlu olur?
Yargıtay, yüzde 100 kaçınılmazlık bulunan bir dosyada kaçınılmazlığın yüzde 60’ının işverene yüklenmesi gerektiğini belirtmiş, yüzde 50 paylaştırmayı bozmuştur (21. HD 2016/115 E., 2017/2948 K.).
Umulmadık bir olay kaçınılmazlık sayılır mı?
Hayır. Yargıtay, umulmadık hâlin ve ummamanın kaçınılmazlık olarak nitelenemeyeceğini belirtmiştir (10. HD 2012/24480 E., 2013/1255 K.).
Kaçınılmazlıkta manevi tazminat istenebilir mi?
Evet. Manevi tazminat talebi düşmez; miktar olayın özellikleri ve sorumluluk oranına göre takdir edilir (TBK m.56).
Kusursuzluğu kim ispat eder?
İşveren. İş kazası tazminatı sözleşme sorumluluğuna tabidir (TBK m.417/3); borçlu kendisine hiçbir kusur yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe sorumludur (TBK m.112).
Yeni bilirkişi heyetinde kimler olmalı?
Yargıtay, işçi sağlığı ve iş güvenliği konularında uzman üç kişilik heyet ile olayın meydana geldiği iş kolunda uzman bilirkişi arar (10. HD 2020/11418 E., 2021/6456 K.; 10. HD 2019/4426 E., 2021/2492 K.).
Ceza dosyasındaki kusur raporu hukuk davasını bağlar mı?
Kusur değerlendirmesi bakımından bağlamaz (TBK m.74); hukuk hâkimi yeni rapor alabilir. Çelişen raporlar arasındaki çelişki giderilmeden hüküm kurulamaz (10. HD 2025/2143 E., 2025/14951 K.).
Raporlar birbiriyle çelişiyorsa ne olur?
Mahkeme çelişkiyi gidermek zorundadır. Yargıtay, aynı kaza için çelişen kusur tespitleri giderilmeden kurulan hükmü bozmuştur (10. HD 2025/2143 E., 2025/14951 K.).
SGK geliri tazminattan düşülür mü?
Rücu edilebilen kısım indirilir; rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri indirilemez (TBK m.55/1). Yargıtay, tam kaçınılmazlıkta bağlanan gelirin indirilmesini hatalı bulmuştur (21. HD 2016/115 E., 2017/2948 K.).
Yeni rapor bana kusur verirse ne olur?
Kusurunuz oranında tazminat indirilir (TBK m.52). Kusur olayın tek sebebi sayılacak ağırlıktaysa illiyet bağı kesilebilir; bu nedenle işverenin eğitim ve denetim borcu ayrıca sorulmalıdır.
Bilirkişi raporu “tazminat gerekmez” diyebilir mi?
Hayır. Bilirkişi hukuki nitelendirme ve değerlendirme yapamaz (HMK m.279/4); bu tür sonuçlar hâkime aittir.
Belirsiz alacak davası kalktı, rapordan sonra talebimi nasıl artırırım?
7589 sayılı Kanunla HMK m.109’a eklenen fıkra uyarınca kısmi davada talep bir defaya mahsus ve tahkikat bitene kadar artırılabilir. 31.07.2026’dan önce açılmış belirsiz alacak davalarında eski m.107 uygulanır.
İş kazası tazminat davası için arabuluculuk gerekir mi?
Hayır. İş kazası ve meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat davalarında arabuluculuk dava şartı değildir (7036 m.3).
İlgili rehberler
- İş Hukuku Rehberi (Ana Rehber)
- İş Kazası Yargıtay Kararları
- İş Kazasında Kusur Dağılımı ve Müterafik Kusur
- İş Kazasında Manevi Tazminat Miktarı
- Yurt Dışında İş Kazası: SGK Kapsamı ve Türk Mahkemesinde Dava
- İş Kazası Kusur Raporuna İtiraz Dilekçesi Örneği (PDF)
- İş Kazası Maddi ve Manevi Tazminat Dava Dilekçesi Örneği
- Tazminat Davası Nasıl Açılır, Ne Kadar Sürer?
- İş Güvenliği Uzmanı ve İşyeri Hekiminin Sorumluluğu
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; 4721 sayılı TMK m.6; 6098 sayılı TBK m.51, 52, 55, 56, 61, 74, 112 ve 417; 6331 sayılı Kanun m.4, 6, 10 ve 17; 5510 sayılı Kanun m.13 ve 21; 6100 sayılı HMK m.109, 220, 266, 279, 281, 282 ve 293; 7036 sayılı Kanun m.3; 7589 sayılı Kanun ile Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 2021/297 E., 2022/1760 K. ve 2023/10-846 E., 2025/220 K.; Yargıtay 21. Hukuk Dairesi’nin 2016/115 E., 2017/2948 K.; Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin 2012/24480 E., 2013/1255 K., 2016/4692 E., 2016/9775 K., 2019/4426 E., 2021/2492 K., 2020/11418 E., 2021/6456 K. ve 2025/2143 E., 2025/14951 K. sayılı kararlarına dayanır. Karar özetleri kararları yayımlayan ikincil kaynaklardan alınmıştır. Sonuç; olayın koşullarına, raporların içeriğine ve dosyadaki delillere göre değişir.


