Yabancı devlete karşı kazanılan hakem kararı ödenmezse karar, devletin ticari varlıklarının bulunduğu ülkede önce tanıtılır, sonra o ülkenin icra hukukuna göre haciz yapılır. ICSID kararı, ICSID Sözleşmesi m.54 uyarınca kesinleşmiş mahkeme kararı gibi tanınır; m.55 ise icra bağışıklığını saklı tutar. İngiltere Yüksek Mahkemesi 4 Mart 2026’da devletlerin ICSID kararının tescilinde bağışıklık ileri süremeyeceğine karar verdi; ABD Yüksek Mahkemesi 29 Haziran 2026’da İspanya’nın başvurusunu inceleme dışı bırakarak Washington’daki tenfiz yolunu açık tuttu. Haciz için malın ticari amaçla kullanılması gerekir; merkez bankası varlıkları ve elçilik hesapları kural olarak korunur.
Bu rehber, yabancı bir devlete, bakanlığa veya devlet şirketine karşı ICC, ICSID ya da başka bir tahkimde karar almış, ancak ödemeyi alamamış Türk müteahhitler ve yatırımcılar için hazırlanmıştır. Tanıma ve icra aşamalarını, ICSID ile New York Sözleşmesi yollarını, iptal başvurusu sırasında icranın durdurulmasını, ABD, İngiltere, Fransa, Belçika ve Hollanda’daki icra bağışıklığı kurallarını, devlet şirketlerinin durumunu, yaptırım altındaki varlıkları ve Türkiye’de yabancı devlet malına haczi anlatır. Sonunda borçlu devlete Türkçe ihtar, ICSID komitesine İngilizce görüş ve icra mahkemesinde bağışıklık şikâyetine cevap dilekçesi örnekleri yer alır.
Bu yazının dayanakları. ICSID Sözleşmesi m.25, 50-55 ve 2022 ICSID Tahkim Kuralları Kural 73; ICSID/8 listesi (9 Temmuz 2026); 1958 New York Sözleşmesi m.III-VI; 2004 BM Devletlerin ve Mallarının Yargı Bağışıklıkları Sözleşmesi m.19-21 (yürürlükte değil); ABD 28 U.S.C. §1605(a)(6), 1609-1611 ve 9 U.S.C. §207; İngiltere State Immunity Act 1978 m.2, 9, 13, 14, Arbitration (International Investment Disputes) Act 1966 m.1 ve Limitation Act 1980 m.7; Fransa Code des procédures civiles d’exécution L.111-1-1 – L.111-1-3; Belçika Code judiciaire m.1412quinquies; 1961 ve 1963 Viyana Sözleşmeleri. Türk hukuku: MÖHUK m.49 ve 60-63; İİK m.16, 18, 32, 39, 42, 82 ve 89; Yargıtay 12. HD 24.05.2004, 2004/6469 E., 2004/13007 K.; Adalet Bakanlığı İcra İşleri Dairesi Başkanlığının 29.09.2020 tarihli yazısı.
Yazı 17 Kasım 2026 tarihli metinler ve kararlar esas alınarak hazırlanmıştır. Yabancı ülke kuralları ve kararları resmî metinlerden ve hukuk bürolarının yayımladığı değerlendirmelerden aktarılmıştır; her icra işlemi öncesinde ilgili ülkede yerel avukatla güncel durum teyit edilmelidir.
Yurt dışındaki bir kamu projesinde haklı çıkıp hakem kararını almak, çoğu zaman tahsilatın yarısıdır. Devlet kararı kendiliğinden ödemiyorsa müteahhidin önünde ikinci ve genellikle daha uzun bir süreç başlar: kararın hangi ülkede tanıtılacağına, hangi varlığın haczedilebileceğine ve devletin bağışıklık savunmasının nasıl aşılacağına karar vermek. Bu süreçte yapılan bir yanlış tercih, yıllarca süren masraflı bir davayla sonuçsuz kalabilir.
Bu rehber, yabancı devletin borcunu ödememesi ve bağışıklık rehberimizin devamı niteliğindedir. O yazı bağışıklığın temel ilkelerini ve dava aşamasını anlatır; bu yazı ise karar alındıktan sonraki icra stratejisine, ülke ülke icra bağışıklığı kurallarına ve 2025-2026 kararlarına odaklanır.
2025-2026’da Ne Değişti? Tahsilatı Etkileyen Son Kararlar
Son iki yılda en önemli forumlarda tanıma aşaması alacaklı lehine netleşti. İngiltere Yüksek Mahkemesi, İspanya ve Zimbabve’ye karşı verilen ICSID kararlarının tescilinde bağışıklık itirazını oybirliğiyle reddetti. ABD Yüksek Mahkemesi önce FSIA kapsamında devlet şirketleri için ek bir “asgari temas” şartı aranmayacağını söyledi, sonra İspanya ve Rusya’nın tenfiz kararlarına karşı başvurularını inceleme dışı bıraktı. Buna karşılık mücadele icra aşamasına kaydı: hangi varlığın ticari olduğu, devlet şirketinin devletten ayrı olup olmadığı ve yaptırım altındaki fonlara hangi izinle dokunulabileceği belirleyici hâle geldi.
Hakem kararının tahsilini etkileyen 2025-2026 gelişmeleri
| Tarih | Merci ve karar | Sonuç |
|---|---|---|
| 5 Haziran 2025 | ABD Yüksek Mahkemesi, CC/Devas v. Antrix | FSIA’da bağışıklık istisnası ve usulüne uygun tebligat varsa kişisel yargı yetkisi için ayrıca asgari temas aranmaz |
| 17 Ekim 2025 | Hollanda Yüksek Mahkemesi, Yukos kararları | Rusya’nın yaklaşık 50 milyar dolarlık kararlara karşı son iptal başvurusu reddedildi |
| 25 Kasım 2025 | Delaware Federal Mahkemesi, Crystallex v. Venezuela | Citgo’nun ana şirketi PDV Holding paylarının yaklaşık 5,9 milyar dolara satışı onaylandı; temyiz ve OFAC izni bekleniyor |
| 5 Şubat 2026 | Fransa Yargıtayı 2. Hukuk Dairesi, n°23-15.936 | AB Libya yaptırımlarıyla dondurulmuş fonlara haciz için icra hâkimi izninden önce Hazine izni gerekir |
| 2 Mart 2026 | İngiltere Ticaret Mahkemesi, Yukos | Tazminat kısmı için Rusya’nın tenfiz itirazları reddedildi |
| 4 Mart 2026 | İngiltere Yüksek Mahkemesi, [2026] UKSC 9 | ICSID m.54(1), SIA 1978 m.2(2) anlamında önceden yazılı rıza sayıldı; tescilde bağışıklık yok |
| 29 Haziran 2026 | ABD Yüksek Mahkemesi, Spain v. Blasket ve Russia v. Stabil | Başvurular inceleme dışı bırakıldı; D.C. Circuit’in NextEra içtihadı yürürlükte |
Tanıma, Tenfiz ve İcra: Üç Aşama, İki Ayrı Bağışıklık
Yabancı devlete karşı kararın paraya çevrilmesi üç aşamada gerçekleşir. Birinci aşamada karar, icranın yapılacağı ülkede tanınır: ICSID kararı tescil edilir, New York Sözleşmesi kapsamındaki karar için tenfiz (exequatur, confirmation) kararı alınır. Bu aşamada devlet, mahkemenin kendisini yargılayamayacağını, yani yargı bağışıklığını ileri sürebilir. İkinci aşamada belirli bir varlık üzerinde haciz veya ihtiyati haciz istenir; burada ileri sürülen savunma icra bağışıklığıdır. Üçüncü aşamada haczedilen varlık paraya çevrilir ve alacaklıya ödenir.
İki bağışıklık birbirinden bağımsızdır. Bir devletin tahkime girmesi veya yabancı mahkemenin yargı yetkisine rıza göstermesi, mallarının haczine de rıza gösterdiği anlamına gelmez; 2004 BM Sözleşmesi m.20 ve İngiltere SIA 1978 m.13(3) bunu açıkça söyler. Avustralya Yüksek Mahkemesi de 2023’te İspanya’ya karşı verdiği kararda tanıma ile icrayı ayırmış, ICSID üyeliğinin tanımada bağışıklığı ortadan kaldırdığını, icra bağışıklığının ise saklı kaldığını kabul etmişti.
ICSID kararı ile New York Sözleşmesi kapsamındaki hakem kararı
| Konu | ICSID kararı | New York Sözleşmesi kapsamındaki karar (ICC, LCIA, UNCITRAL vb.) |
|---|---|---|
| Dayanak | ICSID Sözleşmesi m.53-55 | New York Sözleşmesi ve icra ülkesinin tahkim kanunu |
| Kararın denetimi | Ulusal mahkeme esasa ve usule bakmaz; yalnızca ICSID içi iptal yolu | Tahkim yeri mahkemesinde iptal davası ve icra ülkesinde m.V ret sebepleri |
| Tanıma için sunulacak belge | Genel Sekreterce onaylı karar örneği (m.54(2)) | Onaylı karar ve tahkim anlaşması, gerekirse tercüme (m.IV) |
| Kararın askıya alınması | Yalnızca ICSID komitesi veya mahkemesi kararıyla (m.50-52) | İcra ülkesi mahkemesi m.VI uyarınca erteleyebilir ve teminat isteyebilir |
| İcra bağışıklığı | Saklıdır (m.55); icra ülkesinin hukukuna tabi | Aynı şekilde icra ülkesinin hukukuna tabi |
| Türkiye’de başvuru | 2017 bildirimine göre asliye ticaret mahkemesi | MÖHUK m.60-63 uyarınca asliye ticaret mahkemesinde tenfiz davası |
Kararın türü, icra stratejisini baştan belirler. Sözleşmeden doğan ve ICC’de görülen bir hakediş uyuşmazlığında karar New York Sözleşmesi yolundan icra edilir; yatırım anlaşmasına dayanan bir ICSID kararında ise ulusal mahkemenin denetimi çok daha dardır. Hangi yolun açık olduğunun tahkime başlamadan değerlendirilmesi için yatırım tahkimi ve ICSID rehberimize bakılabilir.
ICSID m.53-55: Bağlayıcılık, Tanıma ve İcra Bağışıklığının Saklı Tutulması
ICSID Sözleşmesi m.53/1’e göre karar taraflar için bağlayıcıdır ve Sözleşmede öngörülenler dışında hiçbir itiraz veya kanun yoluna tabi değildir; taraflar, icranın Sözleşme uyarınca durdurulduğu ölçü dışında karara uymakla yükümlüdür. Bu hüküm doğrudan borçlu devlete yöneliktir: devletin kararı ödememesi, Sözleşmeden doğan bir yükümlülüğün ihlalidir. m.53/2, yorum, yeniden inceleme ve iptal üzerine verilen kararları da “karar” kapsamına alır.
m.54/1, her akit devlete kararı bağlayıcı olarak tanıma ve karardaki parasal yükümlülükleri, kendi mahkemesinin kesinleşmiş kararıymış gibi kendi ülkesinde icra etme yükümlülüğü yükler. m.54/2’ye göre tanıma veya icra isteyen taraf, akit devletin bu amaçla belirlediği yetkili mahkemeye veya makama Genel Sekreterin onayladığı karar örneğini sunar. m.54/3, icranın icra ülkesinde yürürlükteki icra hukukuna tabi olduğunu söyler. m.55 ise m.54’ün hiçbir hükmünün, akit devletin kendisinin veya herhangi bir yabancı devletin icra bağışıklığına ilişkin yürürlükteki hukuku değiştirecek şekilde yorumlanamayacağını belirtir.
Sonuç şudur: ICSID kararı tanınırken devlet bağışıklık ileri süremez; [2026] UKSC 9 kararı bunu İngiltere bakımından kesinleştirmiştir. Ancak karar tanındıktan sonra haciz aşamasında, her ülkenin kendi icra bağışıklığı kuralları uygulanır. 9 Temmuz 2026 tarihli ICSID/8 listesine göre Sözleşmenin 158 akit devleti vardır; Libya ve Rusya bu listede yer almaz, Irak 17 Aralık 2015’ten, Suriye 24 Şubat 2006’dan, Türkmenistan 26 Ekim 1992’den beri taraftır.
ICSID m.54(2) uyarınca bildirilen yetkili mahkeme veya makamlar (seçilmiş ülkeler)
| Ülke | Yetkili mahkeme veya makam |
|---|---|
| Türkiye | Tarafların yazılı anlaşmasında belirtilen yerdeki, yoksa aleyhine karar verilen tarafın yerleşim yeri, mesken veya dava konusu malın bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesi; bulunmayan yerde asliye hukuk mahkemesi |
| İngiltere ve Galler | High Court (1966 tarihli Kanun m.1 uyarınca tescil) |
| ABD | Federal bölge mahkemeleri |
| Fransa | İcranın yapılacağı yerdeki Tribunal de grande instance (bugün tribunal judiciaire) |
| Almanya | Borçlunun bağlı olduğu, yoksa malın bulunduğu veya icranın yapılacağı yerdeki Landgericht |
| Hollanda | Lahey Bölge Mahkemesi Başkanı |
| Belçika | Dışişleri Bakanlığı |
| Lüksemburg | Tribunal d’arrondissement |
| Singapur | High Court |
İptal Başvurusu ve İcranın Durdurulması: ICSID m.52 ve Kural 73
ICSID kararına karşı tek gerçek kanun yolu iptal başvurusudur. m.52/1 beş sınırlı sebep sayar: mahkemenin usulüne uygun oluşturulmaması, yetkinin açıkça aşılması, bir hakemin rüşvet alması, temel bir usul kuralından ciddi sapma ve kararın gerekçesiz olması. Başvuru karar tarihinden itibaren 120 gün içinde yapılır; rüşvet sebebine dayanılıyorsa süre öğrenmeden itibaren 120 gündür ve her hâlde karar tarihinden itibaren üç yılı geçemez (m.52/2). Başvuruyu ICSID İdari Konsey Başkanının atadığı üç kişilik geçici komite inceler.
Uygulamada borçlu devletler iptal başvurusunu çoğu zaman icranın durdurulması talebiyle birlikte yapar. m.52/5 ve 2022 Kuralları Kural 73/2’ye göre durdurma talebi iptal başvurusunun içinde yapılmışsa, icra, komite bu talep hakkında karar verinceye kadar kendiliğinden geçici olarak durur. Komite, oluşturulmasından veya son yazılı beyandan itibaren 30 gün içinde karar verir (Kural 73/3-d). Komite durdurmaya karar verirse, durdurmayı veya kaldırılmasını koşullara bağlayabilir (Kural 73/4), koşullar değişirse durdurmayı değiştirebilir veya sona erdirebilir (Kural 73/6). Durdurma, iptal başvurusu hakkındaki kararın gönderildiği tarihte kendiliğinden sona erer (Kural 73/7).
Alacaklı müteahhit için kritik nokta, durdurmanın teminata bağlanmasını istemektir. Kararı ödemeyen bir devletin, yıllarca sürecek iptal yargılaması boyunca hiçbir güvence vermeden icrayı durdurması, alacaklıyı varlıkların başka ülkelere kaçırılması riskine bırakır. Ankara’da görülen bir dosyada, durdurmanın teminat yatırılmadığı için düştüğü ve kararın icra edilebilir sayıldığı görülmüştür (aşağıda Türkiye bölümüne bakınız). İptal yolunun ayrıntıları için ICSID kararının iptali rehberimize bakılabilir.
ICSID kararından sonraki süreler
| İşlem | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Yorum talebi | Süre sınırı yok | m.50 |
| Yeniden inceleme (revizyon) | Yeni olgunun öğrenilmesinden itibaren 90 gün, her hâlde kararın verilmesinden itibaren 3 yıl | m.51/2 |
| İptal başvurusu | Karar tarihinden itibaren 120 gün | m.52/2 |
| Rüşvete dayalı iptal | Öğrenmeden itibaren 120 gün, her hâlde 3 yıl | m.52/2 |
| Durdurma talebine karar | Komitenin oluşmasından veya son beyandan itibaren 30 gün | Kural 73/3-d |
| Durdurmanın sona ermesi | İptal kararının gönderildiği tarih | Kural 73/7 |
New York Sözleşmesi Yolu: m.III, IV, V ve VI ile İptal Davası Sürerken Teminat
ICC veya başka bir kurumda verilen ticari hakem kararları, icra ülkesinde 1958 New York Sözleşmesi uyarınca tanınır. Sözleşmenin resmî sitesindeki listeye göre 172 taraf devlet vardır; Türkiye 2 Temmuz 1992’de karşılıklılık ve ticari nitelik çekinceleriyle katılmıştır. Irak 11 Kasım 2021’de, Türkmenistan 4 Mayıs 2022’de katılmıştır; Libya ise listede yer almamaktadır. Borçlunun taraf olmaması, kararın taraf bir üçüncü ülkede icrasını engellemez: önemli olan, varlığın bulunduğu ülkenin Sözleşmeye taraf olmasıdır.
m.III’e göre her taraf devlet kararı bağlayıcı olarak tanır ve kendi usul kurallarına göre icra eder; yabancı kararlar için iç kararlara göre önemli ölçüde ağır şartlar veya yüksek harçlar konulamaz. m.IV, usulüne uygun onaylı karar ve tahkim anlaşmasının, gerekirse yeminli tercümesiyle sunulmasını yeterli görür. m.V/1 ret sebeplerini sınırlı sayar; ispat yükü kararın aleyhine ileri sürüldüğü taraftadır. m.V/2’ye göre mahkeme tahkime elverişlilik ve kamu düzeni yönünden resen inceleme yapabilir.
Devletlerin en sık kullandığı savunma, tahkim yerinde açtıkları iptal davasıdır. m.VI’ya göre karar tahkim yerinde iptal veya durdurma talebiyle yetkili makama götürülmüşse, icra mahkemesi uygun görürse tenfiz kararını erteleyebilir ve alacaklının talebi üzerine karşı taraftan uygun teminat gösterilmesini emredebilir. Alacaklı açısından erteleme talebine karşı ilk refleks, teminat istemek olmalıdır. Türkiye’de tenfiz davasının şartları için yabancı hakem kararının tenfizi rehberimize bakılabilir.
New York Sözleşmesinin icra aşamasında öne çıkan hükümleri
| Madde | İçerik | Alacaklı için anlamı |
|---|---|---|
| m.III | Tanıma yükümlülüğü; iç kararlara göre ağır şart yasağı | Yerel usul uygulanır ama ayrımcılık yapılamaz |
| m.IV | Onaylı karar, tahkim anlaşması ve tercüme | Belge eksikliği en sık ret sebebidir; baştan tam dosya hazırlanmalı |
| m.V/1 | Geçersiz anlaşma, savunma hakkı, yetki aşımı, usul, iptal edilmiş karar | İspat yükü devlettedir |
| m.V/2 | Tahkime elverişlilik ve kamu düzeni | Mahkeme resen inceler; dar yorumlanır |
| m.VI | İptal davası sürerken erteleme ve teminat | Ertelemeye karşı teminat talebi |
İcra Bağışıklığı Haritası: Hangi Devlet Varlığı Haczedilebilir?
Ülkelerin icra bağışıklığı kuralları ortak bir mantığa dayanır. Bu mantığı yazıya döken 2004 BM Sözleşmesi, 27 Mart 2026 itibarıyla 25 tarafıyla henüz yürürlüğe girmemiştir (30 taraf gerekir); Fransa ise m.19’u 2016’da neredeyse aynen kanunlaştırmıştır. m.19’a göre karar sonrası haciz ancak üç hâlde mümkündür: devletin açıkça rıza göstermesi, malın o talebin karşılanmasına ayrılmış olması veya malın kamu hizmeti dışında ticari amaçla kullanılması, icra ülkesinde bulunması ve davanın yöneldiği kişiyle bağlantılı olması.
m.21 ise özellikle ticari kabul edilmeyecek mal gruplarını sayar: diplomatik ve konsüler misyonun görevlerinde kullanılan banka hesapları dahil mallar, askerî nitelikli mallar, merkez bankası veya diğer para otoritesinin malları, satışa sunulmamış kültürel miras ve arşivler, satışa sunulmamış bilimsel, kültürel veya tarihî sergiler. Pratikte en uygun hedefler ticari ödeme hesapları, petrol, gaz veya maden satış alacakları, ticari olarak işletilen uçak ve gemiler ile devlet şirketlerinin yabancı iştirak paylarıdır.
Devlet varlıkları ve icra bağışıklığı
| Varlık | Genel kural | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Ticari ödemelerde kullanılan banka hesabı | Haczedilebilir (FSIA §1610(a), SIA m.13(4), CPCE L.111-1-1) | Kamu hizmetiyle karışık kullanılan hesaplar çoğu ülkede korunur |
| Büyükelçilik ve konsolosluk hesapları, binaları | Bağışık (Viyana 1961 m.22/3, 1963 m.31/4) | Fransa’da açık ve özel feragat aranır (L.111-1-3) |
| Merkez bankası rezervleri | Güçlü koruma (FSIA §1611(b)(1), SIA m.14(4), BM m.21/1-c) | ABD’de yalnızca açık feragatle haczedilebilir |
| Askerî nitelikli mallar | Bağışık (FSIA §1611(b)(2), BM m.21/1-b) | Çift kullanımlı mallarda tartışma çıkar |
| Kültürel miras ve sergiler | Bağışık (BM m.21/1-d ve e) | Satışa sunulmuşsa koruma zayıflar |
| Petrol, gaz, maden satış alacakları | Ticari kullanım ispatlanırsa haczedilebilir | Alacağın devlete mi, devlet şirketine mi ait olduğu |
| Uçak, gemi, ticari gayrimenkul | Ticari amaçla kullanılıyorsa haczedilebilir | Uçuş ve liman bilgisi önceden tespit edilmeli |
| Devlet şirketinin varlıkları | Ayrı tüzel kişi; devletin borcu için kural olarak haczedilemez | Alter ego ve kontrol istisnası (aşağıda) |
ABD: FSIA §1605(a)(6), §1610-1611, Devas (2025) ve Blasket (2026)
ABD’de yabancı devlete karşı hakem kararının teyidi için önce bir bağışıklık istisnası bulunmalıdır. En çok kullanılan istisna, tahkim anlaşmasını veya hakem kararını teyit davaları için öngörülen §1605(a)(6)’dır; ICSID kararlarında ayrıca üyelikle zımni feragat savunulur (§1605(a)(1)). D.C. Circuit 2024’teki NextEra kararında istisnanın tahkim anlaşmasının kapsamına değil varlığına bağlı olduğunu kabul etti; Yüksek Mahkeme 29 Haziran 2026’da bu içtihada karşı başvuruyu incelemeyince Washington başlıca tenfiz forumu olarak kaldı.
Süre önemlidir: New York Sözleşmesi kapsamındaki kararın teyidi, karar tarihinden itibaren üç yıl içinde istenmelidir (9 U.S.C. §207). ICSID kararları ise federal bölge mahkemelerinde tanınır. Teyit kararı alındıktan sonra icra aşamasında §1609 genel bağışıklığı korur; istisnalar §1610’dadır. §1610(a)(6)’ya göre devletin ABD’de ticari faaliyette kullanılan malı, hakem kararını teyit eden bir karara dayanan icrada bağışık değildir. §1610(b), ABD’de ticari faaliyette bulunan devlet kuruluşlarının (agency or instrumentality) bütün mallarını daha geniş bir icraya açar.
İki usul kuralı sık atlanır. §1610(c)’ye göre, mahkeme kararın verilmesinden ve gerekli tebligattan sonra makul bir sürenin geçtiğini tespit edip haciz emri vermedikçe haciz yapılamaz. §1610(d)’ye göre karar öncesi ihtiyati haciz yalnızca devletin bu konuda açıkça feragat etmesi hâlinde mümkündür. ABD Yüksek Mahkemesi 2014’teki NML kararında, borçlu devletin dünya genelindeki varlıklarına ilişkin karar sonrası bilgi taleplerinin FSIA ile engellenmediğini kabul etmiştir.
ABD’de hakem kararının devlete karşı icrası
| Aşama | Hüküm | Kural |
|---|---|---|
| Teyit davası yetkisi | §1605(a)(6), §1605(a)(1) | Tahkim anlaşmasının varlığı yeterli; kapsam esasa ilişkin (NextEra) |
| Kişisel yargı yetkisi | §1330(b) | İstisna + tebligat; asgari temas aranmaz (Devas, 2025) |
| Teyit süresi | 9 U.S.C. §207 | New York kararlarında karar tarihinden itibaren 3 yıl |
| Genel icra bağışıklığı | §1609 | İstisnalar dışında mallar bağışık |
| Devlet malı | §1610(a)(6) | ABD’de ticari faaliyette kullanılan mal |
| Devlet kuruluşu malı | §1610(b) | Ticari faaliyette bulunan kuruluşun malları |
| Haciz için mahkeme kararı | §1610(c) | Makul süre geçtikten sonra |
| Karar öncesi ihtiyati haciz | §1610(d) | Yalnızca açık feragatle |
| Merkez bankası ve askerî mallar | §1611(b) | Açık feragat olmadıkça bağışık |
İngiltere: SIA 1978 m.2, 9, 13, 14 ve [2026] UKSC 9
İngiltere’de ICSID kararı, 1966 tarihli Arbitration (International Investment Disputes) Act m.1 uyarınca High Court’ta tescil edilir; tescil edilen karar High Court kararı gibi icra edilir. New York Sözleşmesi kapsamındaki kararlar 1996 tarihli Tahkim Kanunu uyarınca tenfiz izniyle icra edilir. SIA 1978 m.1 devletlere genel bağışıklık tanır; m.2/2 önceden yazılı anlaşmayla yargı yetkisine rızayı, m.9 ise devletin yazılı olarak tahkime girmesi hâlinde tahkimle ilgili davalarda bağışıklığın bulunmadığını düzenler.
4 Mart 2026 tarihli [2026] UKSC 9 kararında Yüksek Mahkeme, İspanya aleyhine verilen ve 100 milyon avroyu aşan ICSID kararı ile Zimbabve aleyhine verilen yaklaşık 125 milyon dolarlık ICSID kararına karşı itirazlarını reddetti. Mahkemeye göre ICSID Sözleşmesine taraf olmak ve m.54/1’i kabul etmek, m.2/2 anlamında önceden yazılı rızadır; aksi kabul m.54/1’in sağladığı korumayı değersiz kılardı. Bu nedenle devlet, ICSID kararının tesciline bağışıklıkla karşı çıkamaz. Ancak karar, m.13 uyarınca icra bağışıklığını ortadan kaldırmaz.
m.13/2-b, devlet malının bir mahkeme veya hakem kararının icrası için hiçbir işleme tabi tutulamayacağını söyler. İstisnalar iki tanedir: devletin yazılı rızası (m.13/3) ve o sırada ticari amaçla kullanılan veya kullanılması amaçlanan mallar (m.13/4). m.13/3 açıkça, yalnızca mahkemenin yargı yetkisine rıza göstermenin icra için rıza sayılmayacağını belirtir. m.14/4’e göre merkez bankasının veya para otoritesinin malları ticari amaçla kullanılan mal sayılmaz. Devletten ayrı tüzel kişiliği olan kuruluşlar ise m.14/1-2 uyarınca kural olarak bağışıklıktan yararlanmaz. Kararın icrası için dava açma süresi, mühürlü belgeyle yapılmamış tahkim anlaşmalarında altı yıldır (Limitation Act 1980 m.7).
İngiltere’de devlete karşı hakem kararının icrası
| Konu | Hüküm | Sonuç |
|---|---|---|
| ICSID kararının tescili | 1966 Kanunu m.1 | High Court’ta tescil; mahkeme kararı gibi icra |
| Tescilde bağışıklık | SIA m.2/2; [2026] UKSC 9 | ICSID üyeliği önceden yazılı rıza; bağışıklık yok |
| Tahkimle ilgili davalar | SIA m.9 | Yazılı tahkim anlaşması varsa bağışıklık yok |
| İcra bağışıklığı | SIA m.13/2-b | Devlet malı kural olarak bağışık |
| Rıza istisnası | SIA m.13/3 | Yazılı rıza gerekir; yargı yetkisine rıza yetmez |
| Ticari mal istisnası | SIA m.13/4 | Ticari amaçla kullanılan mal haczedilebilir |
| Merkez bankası | SIA m.14/4 | Ticari mal sayılmaz |
| Dava açma süresi | Limitation Act 1980 m.7 | Altı yıl |
Fransa, Belçika ve Hollanda: Önceden Hâkim İzni ve Dondurulmuş Varlıklar
Fransa’da 9 Aralık 2016 tarihli Sapin II Kanunu, Code des procédures civiles d’exécution’a L.111-1-1 ilâ L.111-1-3 maddelerini ekledi. Yabancı devlete ait bir mal üzerinde ihtiyati tedbir veya icra işlemi, ancak icra hâkiminin dilekçe üzerine vereceği önceden izinle yapılabilir. İzin için devletin açıkça rıza göstermesi, malın o talebe ayrılmış olması ya da kararın verilmiş ve malın kamu hizmeti dışında kullanılıp davanın yöneldiği kişiyle bağlantılı olması gerekir. L.111-1-2 diplomatik, askerî ve kültürel malları kamu hizmetinde kullanılan mal sayar; L.111-1-3, diplomatik misyonların banka hesapları dahil mallarına yalnızca açık ve özel feragat hâlinde dokunulabileceğini düzenler.
Fransız Yargıtayı 5 Şubat 2026 tarihli kararında, AB’nin Libya’ya ilişkin 2016/44 sayılı Tüzüğü uyarınca dondurulmuş fonlar üzerinde haciz isteyen alacaklının, icra hâkiminin izninden önce Hazine Genel Müdürlüğünden (Direction générale du Trésor) idari izin alması gerektiğine hükmetti. İzin alınmadan yapılan haciz ne izin verilebilir ne de geçerli sayılabilir. Bu karar, Libya’dan alacaklı Türk müteahhitlerin Avrupa’daki Libya varlıklarına başvurmadan önce yaptırım iznini ayrı bir adım olarak planlaması gerektiğini gösteriyor; ayrıntılar için Libya alacakları rehberimize bakılabilir.
Belçika’da 23 Ağustos 2015 tarihli Kanunla Code judiciaire’e eklenen m.1412quinquies, yabancı devlete ait malların ilke olarak haczedilemeyeceğini kabul eder; alacaklı, benzer üç şarttan birini ispat ederek haciz hâkiminden önceden izin ister. Hollanda, ICSID kararlarının tanınması için Lahey Bölge Mahkemesi Başkanını yetkili kılmıştır ve Yukos dosyasında Hollanda Yüksek Mahkemesi 17 Ekim 2025’te iptal sürecini kesin olarak sona erdirmiştir. Lüksemburg ve Belçika, uluslararası menkul kıymet saklama kuruluşları nedeniyle devlet varlıklarının sık arandığı yerlerdir.
Fransa ve Belçika’da önceden izin sistemi
| Konu | Fransa | Belçika |
|---|---|---|
| Dayanak | CPCE L.111-1-1 – L.111-1-3 (Sapin II, 2016) | Code judiciaire m.1412quinquies (2015) |
| Önceden izin | İcra hâkimi, dilekçe üzerine | Haciz hâkimi, dilekçe üzerine |
| Haciz şartları | Açık rıza, mal tahsisi veya ticari kullanım ve bağlantı | Benzer üç şart |
| Diplomatik varlıklar | Açık ve özel feragat (L.111-1-3) | Uygulamada özel feragat aranır |
| Yaptırım altındaki fonlar | Hazine izni hâkim izninden önce (Cass. 2e civ. 05.02.2026) | İlgili ulusal yetkili makamın izni |
| ICSID yetkili makamı | Tribunal judiciaire | Dışişleri Bakanlığı |
Hangi Ülkede Başvurmalı? Forum Seçimi Ölçütleri
Forum seçiminde ilk soru, haczedilebilir bir varlığın nerede bulunduğudur. Varlığı olmayan bir ülkede tanıma kararı almak, ancak o kararın başka ülkelerde kullanılabileceği veya varlık tespiti için bilgi talebine imkân vereceği hâllerde anlamlıdır. İkinci soru, icra bağışıklığı rejiminin ve usulün alacaklıya ne kadar zaman ve masraf yükleyeceğidir. Üçüncü soru, borçlu devletin o ülkede başka davalarla, siyasi baskıyla veya yaptırımlarla ne ölçüde korunduğudur.
Birden fazla ülkede eşzamanlı başvuru çoğu zaman daha etkilidir: bir ülkede alınan tanıma kararı ve varlık bilgisi, diğer ülkedeki haciz talebini güçlendirir. Ancak her ülkede ayrı yerel avukat, tercüme, harç ve bazı ülkelerde teminat masrafı doğar. Masrafların bir kısmını üstlenecek bir finansör veya kararın bir kısmını satın alacak bir yatırımcıyla çalışmak, bu nedenle büyük kararlarda yaygındır.
Forumların karşılaştırılması
| Forum | Güçlü yanı | Zayıf yanı | Tipik varlık |
|---|---|---|---|
| ABD (özellikle Washington D.C.) | Tanımada alacaklı lehine içtihat; geniş bilgi talebi (NML) | §1610(c) süresi, uzun yargılama | Devlet şirketi iştirakleri, ticari hesaplar |
| İngiltere | [2026] UKSC 9 ile ICSID tescili güvence altında | m.13/4 ticari kullanım ispatı ağır | Ticari hesaplar, alacaklar |
| Fransa | Kodlanmış ve öngörülebilir sistem | Önceden izin ve özel feragat şartı | Ticari gayrimenkul, alacaklar |
| Belçika ve Lüksemburg | Menkul kıymet saklama kuruluşları | Önceden izin; yaptırım izinleri | Saklamadaki menkul kıymetler |
| Hollanda | ICSID için tek yetkili merci; Yukos içtihadı | İcra aşamasında ticari kullanım ispatı aranır | Liman, enerji ve iştirak varlıkları |
| Türkiye | Türk alacaklı için kolay erişim; Yargıtay içtihadı | İlamlı takip ve tenfiz zorunlu | Ticari hesaplar, Türk şirketlerinden alacaklar |
| Borçlu devletin kendi ülkesi | Varlıkların çoğu oradadır | Yargı bağımsızlığı ve kamu düzeni riski | Kamu bütçesi |
Devlet Şirketleri, Ayrı Tüzel Kişilik ve Alter Ego
Türk müteahhitlerin karşı tarafı çoğu zaman bakanlık değil; bir kamu kurumu, belediye veya devlet şirketidir. Hakem kararında borçlu olarak gösterilen kişi kimse, icra kural olarak onun mallarına yöneltilebilir. Karar bakanlık aleyhineyse devlet şirketinin malları, şirket devletten ayrı tüzel kişiliğe sahip olduğu sürece kural olarak haczedilemez; karar devlet şirketi aleyhineyse devletin genel bütçe malları için de aynı sorun doğar.
İngiltere’de SIA m.14/1, devletin yürütme organlarından ayrı ve dava ehliyeti olan kuruluşları “ayrı kuruluş” sayar; bunlar ancak egemenlik yetkisi kullanırken yaptıkları işlerde bağışıktır. ABD’de Yüksek Mahkeme 1983 tarihli Bancec kararında devlet şirketinin ayrı kişiliğine karine tanımış, bu karinenin ancak devletin şirketi günlük faaliyetlerine kadar kontrol etmesi veya ayrı kişiliğin dolanma ve haksızlığa yol açması hâlinde aşılabileceğini kabul etmişti. Crystallex dosyasında Delaware mahkemeleri bu ölçütle PDVSA’yı Venezuela’nın alter egosu saymış ve PDVSA’nın ABD’deki iştirakinin paylarına haciz uygulanmasına izin vermişti; bu süreç Kasım 2025’te payların satış onayına kadar ilerledi.
Bu nedenle sözleşme aşamasında yapılacak en etkili tedbir, devlet şirketiyle yapılan sözleşmeye bakanlığı veya maliye bakanlığını garantör ya da müşterek borçlu olarak katmak ve tahkim şartının her iki kişiyi kapsamasını sağlamaktır. Türk hukukunda tüzel kişilik perdesinin kaldırılması istisnai olup dürüstlük kuralına (TMK m.2) dayanır ve somut kötüye kullanmanın ispatını gerektirir.
Borçlunun kimliğine göre icra imkânı
| Kararda borçlu | Haczedilebilecek varlık | Risk | Tedbir |
|---|---|---|---|
| Bakanlık veya devletin kendisi | Devletin ticari malları | Devlet şirketinin malları ayrı kişiye ait | Alter ego iddiası; bilgi talebi |
| Devlet şirketi | Şirketin tüm ticari malları | Şirketin varlıksız bırakılması | Garantör devlet; ihtiyati tedbir |
| Belediye veya bölgesel idare | İdarenin ticari malları | Kamu hizmeti malı savunması | Merkezî devlet garantisi |
| Devlet ve şirket birlikte | Her ikisinin ticari malları | En düşük risk | Sözleşme aşamasında kurulmalı |
Varlık Tespiti ve Yaptırım Altındaki Varlıklar
Varlık tespiti, icra stratejisinin bel kemiğidir. Kamuya açık kaynaklar arasında devletin ve devlet şirketlerinin tahvil izahnameleri, yıllık faaliyet raporları, ticaret sicilleri, gemi ve uçak sicilleri, gümrük ve dış ticaret verileri, petrol ve gaz satış sözleşmelerine ilişkin duyurular ile mahkeme kayıtları sayılabilir. ABD’de karar sonrası bilgi talebi, İngiltere’de ise borçlunun mal varlığına ilişkin bilgi verme emri bu araştırmayı mahkeme yoluyla derinleştirir. Türkiye’de ise ilamlı takipte üçüncü kişilere haciz ihbarnamesi gönderilerek (İİK m.89) borçlu devletin Türk şirketlerinden ve bankalardan alacakları tespit edilebilir.
Yaptırımlar, icrayı hem kolaylaştırabilir hem zorlaştırabilir. Dondurulmuş fonlar devletin elinden çıkmış gibi görünse de alacaklı bunlara ancak yaptırım makamının izniyle ulaşabilir: AB’de ulusal yetkili makam, ABD’de OFAC izni gerekir. Citgo satışında da satışın tamamlanması OFAC iznine bağlı kalmıştır. Rusya’ya yönelik yaptırımlar ve para transferi sorunları için Rusya rehberimize bakılabilir.
Varlık tespiti ve yaptırım kontrol listesi
| Kaynak veya adım | Ne sağlar? | Dikkat |
|---|---|---|
| Tahvil izahnameleri ve faaliyet raporları | Devlet şirketleri, iştirakler, ihracat gelirleri | Güncel olmayabilir |
| Gemi, uçak ve ticaret sicilleri | Ticari amaçla işletilen taşıtlar ve şirket payları | Bayrak ve kiralama yapıları |
| Dış ticaret ve satış sözleşmeleri | Devletin alıcılarından alacakları | Alacağın kime ait olduğu |
| ABD’de karar sonrası bilgi talebi | Dünya genelindeki varlık bilgisi | Önce teyit kararı gerekir |
| Türkiye’de haciz ihbarnamesi (İİK m.89) | Türk bankaları ve şirketlerindeki alacaklar | Önce ilamlı takip gerekir |
| Yaptırım listeleri ve izin rejimi | Dondurulmuş varlığın kime ait olduğu | İzinsiz haciz geçersiz olabilir |
Türkiye’de İcra: Yabancı Devlet Malına Haciz, İİK m.32, 42 ve Yargıtay Uygulaması
Borçlu devletin Türkiye’de ticari varlığı varsa, Türk müteahhit için en hızlı yol çoğu zaman Türkiye’dir. Önce yabancı hakem kararı için asliye ticaret mahkemesinde tenfiz kararı alınır (MÖHUK m.60-63 ve New York Sözleşmesi). MÖHUK m.49/1’e göre yabancı devlete özel hukuk ilişkilerinden doğan uyuşmazlıklarda yargı muafiyeti tanınmaz; m.49/2 bu uyuşmazlıklarda devletin diplomatik temsilcilerine tebligat yapılabileceğini söyler. Yabancı devlet aleyhine ilamsız takip yapılamaz (İİK m.42); takip ancak tenfiz kararına dayanan ilamlı takip olarak başlatılabilir. İlamlı icranın genel işleyişi için hakem kararının Türkiye’de tahsili rehberimize bakılabilir.
İİK m.32’ye göre yabancı devlet aleyhine başlatılan ilamlı takipte icra emrinde, uluslararası antlaşmalar saklı kalmak kaydıyla borçlu devlete ait mallar hakkında cebri icra yapılabileceği ayrıca ihtar edilir. 6352 sayılı Kanunla 2 Temmuz 2012’de yürürlüğe giren bu hüküm, yabancı devlet malına haczin ilke olarak kabul edildiğini gösterir.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi 24.05.2004 tarihli, 2004/6469 E., 2004/13007 K. sayılı kararında, İİK m.82/1’deki haczedilmezliğin yalnızca Türk devlet mallarını kapsadığını, yargı bağışıklığı ile icra bağışıklığının farklı olduğunu ve yabancı devletin diplomatik ve konsolosluk amaçları için kullanılmayan mallarına cebri icranın mümkün olduğunu kabul etmiştir; elçilik veya konsolosluk giderleri için tutulan cari hesaplara ise haciz uygulanamaz ve hesabın niteliği banka şubesinden araştırılmalıdır. Adalet Bakanlığı İcra İşleri Dairesi Başkanlığı da 29.09.2020 tarihli yazısında bu kararı esas almış, tereddüt hâlinde Bakanlığın Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğünden görüş alınmasını önermiştir.
Türkiye’de yabancı devlete karşı icra adımları
| Adım | Dayanak | Dikkat |
|---|---|---|
| Tenfiz davası | MÖHUK m.60-63; New York Sözleşmesi | Tebligat diplomatik temsilciliğe yapılabilir (MÖHUK m.49/2) |
| İlamlı takip | İİK m.42 | İlamsız takip yapılamaz |
| İcra emrinde ihtar | İİK m.32 | Borçlu devlet mallarına cebri icra yapılabileceği ayrıca ihtar edilir |
| Üçüncü kişilere haciz ihbarnamesi | İİK m.89 | Bankalar ve borçlu devlete borçlu Türk şirketleri |
| Haczedilecek mal | Yargıtay 12. HD 2004/13007 K. | Diplomatik ve konsolosluk amacıyla kullanılmayan mallar |
| Haczedilemeyecek mal | Viyana 1961 m.22/3, 1963 m.31/4 | Misyon binaları, eşyaları, taşıtları ve işletme hesapları |
| Şikâyet | İİK m.16 ve 18 | İcra mahkemesinde basit yargılama |
ICSID Kararının Türkiye’de Tanınması: 2017 Bildirimi, 2021 Yargıtay ve 2025 Ankara BAM Kararları
ICSID Sözleşmesi Türkiye bakımından 2 Nisan 1989’da yürürlüğe girmiştir. Türkiye’nin m.54/2 uyarınca bildirdiği yetkili merci asliye ticaret mahkemesidir: önce tarafların yazılı anlaşmasında belirtilen yer, yoksa aleyhine karar verilen tarafın yerleşim yeri, meskeni veya dava konusu malın bulunduğu yer esas alınır; asliye ticaret mahkemesi bulunmayan yerde asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Bildirim Kluwer Arbitration Blog’daki değerlendirmeye göre 2017’de yapılmıştır.
dailyjus.com’da yayımlanan bir değerlendirmeye göre Yargıtay 12. Hukuk Dairesi 28.04.2021 tarihli, 2021/875 E., 2021/4586 K. sayılı kararında, Türkmenistan’ın Türk yatırımcıya karşı lehine hükmedilen yargılama giderlerini doğrudan icra dairesinde takibe koymasını kabul etmemiş; ICSID kararının m.54/2’deki usul izlenmeden doğrudan icra takibine konu edilemeyeceğine karar vermiştir. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 27. Hukuk Dairesi ise 12.02.2025 tarihli, 2024/697 E., 2025/166 K. sayılı kararında, Umman lehine verilen masraf kararı için Ankara 11. Asliye Ticaret Mahkemesinin verdiği icra edilebilirlik kararını onamıştır. Bu dosyada iptal başvurusuna bağlı durdurma, yatırımcı teminat yatırmadığı için düşmüş ve karar, durdurma kararı bulunmadıkça icra edilebilir kabul edilmiştir; aynı kaynağa göre karar henüz kesinleşmemiştir.
Bu iki karar Türk şirketleri için iki yönlü bir ders içerir. Lehine ICSID kararı olan Türk müteahhit, borçlu devletin Türkiye’deki varlıklarına gitmek için önce asliye ticaret mahkemesine başvurmalı, Genel Sekreterce onaylı örneği sunmalı ve durdurma kararı bulunmadığını göstermelidir. Aleyhine masraf kararı verilen Türk yatırımcı ise devletin bu kararı Türkiye’de kolayca icra edebileceğini hesaba katmalıdır.
Türkiye’de ICSID kararıyla ilgili iki karar
| Karar | Taraflar | Sonuç | Ders |
|---|---|---|---|
| Yargıtay 12. HD, 28.04.2021, 2021/875 E., 2021/4586 K. | Türkmenistan lehine masraf kararı | Doğrudan icra takibi kabul edilmedi | Önce m.54/2 yetkili mahkemesine başvuru |
| Ankara BAM 27. HD, 12.02.2025, 2024/697 E., 2025/166 K. | Umman lehine masraf kararı | İcra edilebilirlik kararı onandı | Teminatsız durdurma düşebilir |
Faiz, Kur, Masraf ve Süreler: Kararın Değerini Korumak
Hakem kararındaki faiz hükmü, tahsilat süresi uzadıkça kararın en değerli kısmı hâline gelir. Tanıma ve tenfiz mahkemesi kararı olduğu gibi tanır; bu nedenle karar sonrası faizin oranı, başlangıcı ve bileşik olup olmadığı tahkim aşamasında açıkça istenmelidir. Türkiye’de yabancı para alacağı için takip talebinde alacağın Türk lirası karşılığı da gösterilir (İİK m.58); temerrüt hâlinde alacaklı, yabancı paranın vade veya fiilî ödeme günündeki rayicine göre ödeme isteyebilir (TBK m.99/3).
Süreler ülkeden ülkeye değişir. ABD’de New York Sözleşmesi kapsamındaki kararın teyidi karar tarihinden itibaren üç yıl içinde istenmelidir (9 U.S.C. §207). İngiltere’de karara dayanan dava için süre altı yıldır (Limitation Act 1980 m.7). Türk hukukunda borç bir hakem kararıyla belirlenmişse, kesilen zamanaşımının yerine işlemeye başlayan yeni süre her zaman on yıldır (TBK m.157/2). ICSID Sözleşmesi tanıma için bir süre öngörmez; ancak icra ülkesinin kendi süreleri ayrıca kontrol edilmelidir.
Kararın değerini etkileyen kalemler
| Kalem | Kural | Pratik öneri |
|---|---|---|
| Karar sonrası faiz | Hakem kararındaki hükme göre işler | Oran, başlangıç ve bileşik faiz tahkimde açıkça istenmeli |
| Kur | Türkiye’de TBK m.99/3; takip talebinde TL karşılığı (İİK m.58) | Ödeme günündeki kur talep edilmeli |
| ABD’de teyit süresi | 9 U.S.C. §207 | Karar tarihinden itibaren 3 yıl |
| İngiltere’de dava süresi | Limitation Act 1980 m.7 | 6 yıl |
| Türkiye’de zamanaşımı | TBK m.157/2 | Hakem kararıyla belirlenen borçta yeni süre 10 yıl |
| Tercüme ve onay | NYS m.IV; ICSID m.54/2 | Onaylı örnek ve yeminli tercüme baştan hazırlanmalı |
| Yerel avukat ve harç | Her icra ülkesinin kuralı | Önce en güçlü varlığın bulunduğu ülke |
Uzlaşma, Ödeme Planı, Kararın Devri ve Sigortacının Halefiyeti
İcra işlemleri çoğu zaman tek başına değil, bir uzlaşma görüşmesinin baskı aracı olarak sonuç verir. Ticari bir hesaba konulan haciz veya bir iştirak payının satış ihtimali, borçlu devleti ödeme planı veya indirimli bir ödeme önermeye yöneltebilir. Uzlaşma metninde ödeme takvimi, her taksitin banka teminatıyla veya emanet hesapla güvenceye alınması, temerrüt hâlinde bakiye borcun muaccel olması ve hakem kararının ancak son ödemeyle hükümsüz sayılması yer almalıdır.
Bir diğer yol kararın devridir. Alacaklı, kanun, sözleşme veya işin niteliği engel olmadıkça borçlunun rızası olmadan alacağını devredebilir (TBK m.183); devir yazılı yapılmalıdır. Büyük kararlarda uluslararası fonlar kararı iskontolu satın alabilir veya icra masraflarını karşılığında pay alarak finanse edebilir. Alacak Türk Eximbank veya MIGA tarafından sigortalanmışsa, sigortacı tazminatı ödediği ölçüde alacaklının haklarına halef olur (TTK m.1472; MIGA Sözleşmesi m.18); poliçe, sigortalının tahsilat için işbirliği yapmasını ve sigortacının rızası olmadan uzlaşmamasını şart koşabilir. Ayrıntılar için Türk Eximbank ve politik risk sigortası rehberimize bakılabilir.
Tahsilat seçenekleri
| Seçenek | Avantaj | Risk | Dikkat |
|---|---|---|---|
| Uzlaşma ve ödeme planı | Hızlı ve düşük masraflı | Taksitlerin ödenmemesi | Teminat ve muacceliyet hükmü |
| İndirimli peşin ödeme | Kesin tahsilat | Alacaktan feragat | Sigortacının ve ortakların onayı |
| Kararın devri (TBK m.183) | Anında nakit | Yüksek iskonto | Yazılı devir ve borçluya bildirim |
| İcra finansmanı | Masrafların karşılanması | Tahsilattan pay verilir | Kontrol ve uzlaşma yetkisi |
| Sigortacının halefiyeti | Tazminat önceden alınır | Uzlaşma yetkisi sınırlanır | TTK m.1472 ve poliçe şartları |
Belgeler ve Adım Adım İlk 90 Gün
İcra dosyası için hazırlanması gereken belgeler
| Belge | Neden gerekli? |
|---|---|
| Hakem kararının aslı veya onaylı örneği (ICSID için Genel Sekreter onaylı) | Tanıma ve tenfiz başvurusunun temel belgesi |
| Tahkim anlaşması veya yatırım anlaşmasının ilgili hükmü | NYS m.IV ve yargı bağışıklığı istisnası |
| Kararın tebliğine ve kesinleşmesine ilişkin belgeler | İptal süresinin geçtiğinin veya durdurma bulunmadığının ispatı |
| Sözleşmedeki bağışıklıktan feragat hükmü | İcra bağışıklığının aşılması |
| Yeminli tercümeler ve apostil | Yabancı mahkemede ve Türkiye’de kabul |
| Varlık araştırması raporu | Forum seçimi ve haciz talebi |
| Devlet şirketleri ile devlet arasındaki ilişkiye ilişkin belgeler | Alter ego ve kontrol iddiası |
| Sigorta poliçesi ve sigortacıyla yazışmalar | Halefiyet ve uzlaşma yetkisi |
- Kararın tebliğ tarihini, iptal süresini ve varsa durdurma talebini takvime işleyin; ICSID’de 120 günlük iptal süresini izleyin.
- Borçlu devlete ve maliye bakanlığına karara uygun ödeme yapılması için yazılı ihtar gönderin; uzlaşma kapısını açık tutun.
- Varlık araştırmasını başlatın; devlet şirketleri, iştirakler, ihracat alacakları ve ticari hesaplar için ülke listesi çıkarın.
- Sözleşmede bağışıklıktan feragat hükmü olup olmadığını ve kapsamını inceleyin.
- İptal başvurusu ve durdurma talebi yapılmışsa, komiteye durdurmanın teminata bağlanması talebini hazırlayın.
- Önceliği en güçlü varlığın bulunduğu ülkeye vererek tanıma veya tenfiz başvurusunu yapın.
- Yaptırım altındaki varlıklar için ilgili makamdan izin başvurusunu ayrı bir adım olarak planlayın.
- Türkiye’de varlık varsa tenfiz kararından sonra ilamlı takip başlatın, İİK m.32 ihtarını eksiksiz yaptırın ve diplomatik hesapları hariç tutun.
- Sigortacınız varsa her adımı önceden bildirin ve onay alın.
Borçlu Devlete Türkçe İhtar ve ICSID Komitesine İngilizce Görüş Örnekleri
Aşağıdaki Türkçe ihtarname, ICC kararı alan bir Türk müteahhidin borçlu devlete ödeme çağrısı yapması ve Türkiye’de icraya başlamadan önce diplomatik hesapları hariç tutacağını bildirmesi için hazırlanmıştır. İngilizce metin ise bir ICSID kararına karşı iptal başvurusu yapan devletin durdurma talebine karşı alacaklının geçici komiteye sunacağı görüştür; asıl talep durdurmanın kaldırılması, ikincil talep teminata bağlanmasıdır.
Türkçe ihtarname (borçlu devlete)
İHTARNAME
KEŞİDE EDEN: [Müteahhit] İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş., [adres], Ankara
VEKİLİ: Av. [ad soyad], [adres]
MUHATAP: [Devlet] Cumhuriyeti, [Bakanlık] adına; [Devlet] Cumhuriyetinin Ankara Büyükelçiliği aracılığıyla (MÖHUK m.49/2), [adres]. Bir örneği [Devlet] Maliye Bakanlığına ve sözleşmedeki tebligat adresine ayrıca gönderilmiştir.
KONU: [Tarih] tarihli ICC hakem kararına uygun ödeme yapılması ihtarı ve icra işlemlerine başlanacağının bildirilmesidir.
AÇIKLAMALAR
1. Müvekkil ile [Bakanlık] arasındaki [tarih] tarihli [proje adı] yapım sözleşmesinden doğan uyuşmazlıkta, [sayı] sayılı ICC tahkimi sonunda verilen [tarih] tarihli nihai kararla [Devlet] Cumhuriyetinin müvekkile [tutar] ABD doları asıl alacak, [oran] faiz ve [tutar] ABD doları tahkim masrafı ödemesine hükmedilmiş, karar [tarih] tarihinde tebliğ edilmiştir.
2. ICC Tahkim Kurallarının 35/6. maddesine göre karar taraflar için bağlayıcıdır ve taraflar kararı gecikmeksizin yerine getirmeyi taahhüt etmiştir. Bilgimiz dahilinde kararın iptali için tahkim yeri mahkemelerinde açılmış bir dava bulunmamaktadır.
3. Uyuşmazlık özel hukuk ilişkisinden doğmuştur ve MÖHUK m.49/1 uyarınca yabancı devlete yargı muafiyeti tanınmaz. Sözleşmenin [madde] maddesinde [Devlet], kararın icrası ve mallarına uygulanacak tedbirler bakımından bağışıklıktan açıkça feragat etmiştir. Yazılı başvurulara rağmen bugüne kadar ödeme yapılmamıştır.
İHTAR VE BİLDİRİM
4. İşbu ihtarnamenin tebliğinden itibaren 30 gün içinde karar alacağının faiz ve masraflarıyla birlikte müvekkilin [banka] nezdindeki [IBAN] numaralı hesabına ödenmesini ihtar ederiz.
5. Bu süre içinde ödeme yapılmadığı takdirde müvekkil, kararın Türkiye’de ve [ülkeler]’de tanınması ve tenfizi ile [Devlet]’e ait ticari varlıklar üzerinde icra işlemleri için yasal yollara başvuracaktır. Türkiye’de başlatılacak ilamlı takipte icra emrinde İİK m.32 uyarınca gerekli ihtar ayrıca yapılacaktır.
6. Müvekkil, Viyana Sözleşmeleri uyarınca dokunulmazlıktan yararlanan diplomatik ve konsüler mallara ve misyon giderlerine ayrılmış hesaplara yönelik işlem talep etmeyecektir; tereddüt doğmaması için bu hesapların banka ve şube bilgileriyle bildirilmesini rica ederiz.
7. Müvekkil, ödeme takvimi ve banka teminatı içeren bir uzlaşmayı görüşmeye hazırdır. Bu ihtarname müvekkilin karardan doğan haklarından herhangi bir feragat anlamına gelmez; faiz kararda belirlenen şekilde işlemeye devam etmektedir.
[Tarih]
Keşide eden vekili
Av. [ad soyad]
İngilizce görüş (ICSID ad hoc komitesine)
BEFORE THE AD HOC COMMITTEE
ICSID Case No. ARB/[number] – Annulment Proceeding
[Claimant] v. [Respondent State]
CLAIMANT’S OBSERVATIONS ON THE RESPONDENT’S REQUEST FOR THE CONTINUATION OF THE STAY OF ENFORCEMENT
I. INTRODUCTION
1. The Claimant submits these observations pursuant to Rule 73(3)(b) of the ICSID Arbitration Rules (2022) and the time limit fixed by the ad hoc Committee on [date], in response to the Respondent’s request for the continuation of the stay of enforcement of the Award dated [date].
2. The Award ordered the Respondent to pay the Claimant USD [amount], together with interest at [rate] from [date] until payment, and USD [amount] in costs. The Respondent applied for annulment on [date] and requested a stay in its application. Enforcement has therefore been provisionally stayed under Article 52(5) of the ICSID Convention and Rule 73(2).
II. THE RESPONDENT HAS NOT SHOWN THAT THE CIRCUMSTANCES REQUIRE A STAY (ARTICLE 52(5))
3. Under Article 53(1), the Award is binding and the Respondent must abide by and comply with it, except to the extent that enforcement is stayed. A stay beyond the provisional stage is not automatic. It is for the Respondent, as the applicant, to specify the circumstances that require a stay, as Rule 73(3)(a) expressly provides.
4. The Respondent relies only on the general hardship of payment and on the alleged strength of its annulment grounds. Neither is a circumstance that requires a stay; payment of a binding award is the ordinary consequence of the Convention.
5. The Respondent has made no payment towards the Award, has given no undertaking to pay if the application fails and, according to [source], has not complied with [other awards] rendered against it. These facts show a real risk that the Award will remain unpaid if the stay continues without security.
III. IN THE ALTERNATIVE, ANY STAY MUST BE CONDITIONED ON SECURITY (RULE 73(4))
6. Should the Committee be minded to continue the stay, the Claimant requests that the stay be conditioned on the Respondent providing, within 30 days, an irrevocable and unconditional bank guarantee issued by a first-class international bank, or a deposit in an escrow account, covering the amount of the Award together with accrued interest.
7. The stay should terminate automatically if the security is not provided in time, and the Respondent should be reminded of its duty under Rule 73(5) to disclose promptly any change in circumstances.
IV. RELIEF REQUESTED
8. The Claimant respectfully requests the Committee to (a) terminate the provisional stay of enforcement; (b) in the alternative, condition any continuation of the stay on the security described above and order its automatic termination in case of non-compliance; and (c) reserve the costs of this application.
[Date]
Counsel for the Claimant
İcra Mahkemesinde Yabancı Devletin İcra Bağışıklığı Şikâyetine Cevap Dilekçesi Örneği
Aşağıdaki örnek, ICC kararını Türkiye’de tenfiz ettiren bir müteahhidin, borçlu devletin bakanlığına ait ticari banka hesabına ve bir Türk şirketinden olan ticari alacağına haciz koydurduğu, borçlu devletin de icra bağışıklığına dayanarak İİK m.16 uyarınca şikâyette bulunduğu bir dosya için hazırlanmıştır. İcra mahkemesi şikâyeti basit yargılama usulüyle inceler (İİK m.18). Dosyadaki hesabın gerçekten büyükelçilik giderlerine ayrıldığı anlaşılırsa, bu hesaba yönelik haciz talebinden vazgeçmek daha doğru olur.
ANKARA ([sayı]). İCRA HUKUK MAHKEMESİ’NE
DOSYA NO: [esas] E.
İCRA DOSYASI: Ankara [sayı]. İcra Dairesi, [esas] E.
CEVAP VEREN (ALACAKLI): [Müteahhit] İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş., [adres], Ankara
VEKİLİ: Av. [ad soyad], [adres]
ŞİKÂYETÇİ (BORÇLU): [Devlet] Cumhuriyeti, [Bakanlık]
VEKİLİ: Av. [ad soyad]
KONU: Borçlu devletin, ticari hesap ve ticari alacak üzerine konulan hacizlerin icra bağışıklığı nedeniyle kaldırılması istemine karşı cevaplarımızın sunulmasıdır.
AÇIKLAMALAR
1. Müvekkilin [Devlet] Cumhuriyeti [Bakanlık] ile imzaladığı yapım sözleşmesinden doğan alacağına ilişkin [tarih] tarihli ICC kararı, Ankara [sayı]. Asliye Ticaret Mahkemesinin [esas] E., [karar] K. sayılı kesinleşmiş kararıyla tenfiz edilmiştir. Bu karara dayanılarak Ankara [sayı]. İcra Dairesinin [esas] E. sayılı dosyasında ilamlı takip başlatılmış, icra emrinde İİK m.32 ihtarı yapılmış ve icra emri MÖHUK m.49/2 uyarınca borçlunun Ankara Büyükelçiliğine tebliğ edilmiştir.
2. İcra dairesince [Banka] [şube] nezdinde [Bakanlık] Satın Alma Müdürlüğü adına açılmış hesaba ve [Türk şirketi]’nin [Devlet]’ten yaptığı [ürün] alımından doğan [tutar] ABD doları borcuna haciz konulmuştur. Bankanın İİK m.89 cevabına göre hesap, Türkiye’den yapılan malzeme ve ekipman alımlarının ödemelerinde kullanılmaktadır. Şikâyetçi, hesabın büyükelçilik giderleri için kullanıldığını ileri sürerek hacizlerin kaldırılmasını istemiştir; bu iddia dosyadaki belgelerle çelişmektedir.
A. İİK m.42 ve m.32: Takip, kanunun yabancı devletler için öngördüğü yolla yapılmıştır
3. İİK m.42 yabancı devlet aleyhine yalnızca ilamsız takibi yasaklar; takibimiz kesinleşmiş tenfiz kararına dayanan ilamlı takiptir. İİK m.32 ise ilamlı takipte borçlu devlete ait mallara cebri icra yapılabileceğini açıkça öngörmekte, yalnızca bunun icra emrinde ihtar edilmesini aramaktadır. İhtar yapılmış ve usulüne uygun tebliğ edilmiştir.
B. MÖHUK m.49/1 ve İİK m.16: Uyuşmazlık özel hukuk ilişkisinden doğmuştur; kesinleşmiş tenfiz kararının yerindeliği şikâyet yoluyla tartışılamaz
4. Alacak bir yapım sözleşmesinden doğmuştur ve MÖHUK m.49/1 uyarınca bu tür uyuşmazlıklarda yabancı devlete yargı muafiyeti tanınmaz. Şikâyetçi savunmalarını tenfiz davasında ileri sürmüş, karar kesinleşmiştir. Şikâyet yolu icra işlemlerinin denetimi içindir; karara ve sözleşmeye ilişkin itirazlar bu yargılamada incelenemez.
C. İİK m.82/1 ve Yargıtay 12. HD 24.05.2004, 2004/6469 E., 2004/13007 K.: Devlet mallarının haczedilmezliği yalnızca Türk devletini kapsar; yabancı devletin diplomatik amaçla kullanılmayan malları haczedilebilir
5. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi anılan kararında, İİK m.82/1’deki haczedilmezliğin yalnızca Türk devlet mallarını kapsadığını, yabancı devlet mallarının icra bağışıklığına ilişkin kanun hükmü bulunmadığını ve yabancı devletin diplomatik ve konsolosluk amaçları için kullanılmayan mallarına cebri icranın mümkün olduğunu kabul etmiştir. Adalet Bakanlığı da 29.09.2020 tarihli yazısıyla icra müdürlüklerine bu ölçütü bildirmiştir.
Ç. 1961 Viyana Sözleşmesi m.22/3 ve 1963 Viyana Sözleşmesi m.31/4: Haczedilen hesap ve alacak misyon malı değildir
6. Viyana Sözleşmeleri misyon ve konsolosluk binalarını, eşyalarını, taşıtlarını ve Yargıtay içtihadına göre bunların giderlerine ayrılmış cari hesapları korur. Haczedilen hesabın sahibi büyükelçilik değil, [Bakanlık] Satın Alma Müdürlüğüdür ve hesap Türk tedarikçilere yapılan ticari ödemelerde kullanılmaktadır. İkinci varlık bir mal satışından doğan ticari alacaktır. Müvekkil ihtarnamesinde diplomatik hesapların bildirilmesini istemiş, şikâyetçi cevap vermemiştir.
D. 2004 BM Devletlerin ve Mallarının Yargı Bağışıklıkları Sözleşmesi m.19/c ve m.21: Uluslararası uygulama da ticari amaçla kullanılan mallara haczi kabul etmektedir
7. Henüz yürürlüğe girmemiş olsa da devlet uygulamasını yansıtan BM Sözleşmesi m.19/c, ticari amaçla kullanılan ve icra ülkesinde bulunan mallara karar sonrası haciz uygulanabileceğini kabul eder; m.21’de ticari sayılmayacak mallar olarak özellikle diplomatik, askerî, merkez bankası ve kültürel mallar sayılır. Haczedilen varlıklar bunların hiçbirine girmez; sözleşmenin [madde] maddesindeki açık feragat de bu sonucu destekler.
E. HMK m.190 ve İİK m.18: Malın diplomatik amaçla kullanıldığını ispat yükü şikâyetçidedir
8. Malın misyon görevlerinde kullanıldığını, bu iddiadan hak çıkaran şikâyetçi ispat etmelidir. Şikâyetçi genel bir beyanla yetinmiş, hiçbir belge sunmamıştır; bankanın cevabı ise aksini göstermektedir.
F. Yargıtay 12. HD 2004/13007 K. ve İİK m.18: Kabul anlamına gelmemek kaydıyla, karışık kullanım iddiası yalnızca ilgili kısım bakımından araştırılmalıdır
9. Kabul anlamına gelmemek kaydıyla, Mahkemeniz hesabın bir kısmının misyon giderlerinde kullanıldığı kanaatine varırsa, Yargıtay’ın işaret ettiği üzere hesap hareketleri banka şubesinden celbedilmeli ve haciz yalnızca misyon giderlerine ayrıldığı belgelenen kısım bakımından kaldırılmalıdır. Ticari alacağa konulan haciz bu iddiadan etkilenmez.
HUKUKİ SEBEPLER
10. İİK m.16, 18, 32, 42, 82 ve 89; MÖHUK m.49 ve 60-63; 1961 ve 1963 Viyana Sözleşmeleri; HMK m.190; ilgili mevzuat.
DELİLLER
11. İcra dosyası; tenfiz kararı ve kesinleşme şerhi; ICC kararı ve tercümesi; yapım sözleşmesi; banka cevabı ve celbini istediğimiz hesap hareketleri; [Türk şirketi]’nin cevabı; ihtarname ve tebliğ belgeleri; her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM
12. Şikâyetin reddine; kabul anlamına gelmemek kaydıyla, aksi kanaat hâlinde hesap hareketlerinin banka şubesinden celbiyle yalnızca misyon giderlerine ayrıldığı belgelenen kısım bakımından karar verilmesine ve ticari alacak üzerindeki haczin devamına; yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin şikâyetçiye yükletilmesine karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederiz.
[Tarih]
Cevap veren alacaklı vekili
Av. [ad soyad]
EKLER: Vekâletname; tenfiz kararı ve kesinleşme şerhi; banka cevabı; ihtarname ve tebliğ belgesi.
Sık Yapılan Hatalar
- Tanıma kararını tahsilat sanmak. Tanıma veya tescil ilk adımdır; haczedilebilir ticari bir varlık bulunmayan ülkede alınan karar, yalnızca masraf doğurabilir.
- Sözleşmede yalnızca tahkim şartıyla yetinmek. Tahkime veya yargı yetkisine rıza, mallar üzerindeki icraya rıza sayılmaz (SIA m.13/3; BM Sözleşmesi m.20). Açık bir icra bağışıklığından feragat hükmü sözleşme aşamasında kurulmalıdır.
- ICSID iptal başvurusunda durdurmanın teminata bağlanmasını istememek. Kural 73/4 komiteye durdurmayı koşula bağlama yetkisi verir; teminatsız durdurma, varlıkların başka ülkelere aktarılmasına zaman tanır.
- Elçilik ve konsolosluk hesaplarına haciz istemek. Bu hesaplar Viyana Sözleşmeleri ve Yargıtay 12. HD 2004 kararı uyarınca korunur; talep şikâyetle kaldırılır, diplomatik sorun doğurur ve asıl ticari hacizlerin de gecikmesine yol açar.
- Kararda yalnızca devlet şirketini veya yalnızca bakanlığı borçlu göstermek. Ayrı tüzel kişilik nedeniyle diğerinin varlıklarına ulaşmak için alter ego ispatı gerekir; bu, yıllar süren ek bir davadır.
- Dondurulmuş fonlara yaptırım izni almadan haciz koydurmak. Fransız Yargıtayı 5 Şubat 2026’da AB yaptırımlarıyla dondurulmuş Libya fonlarında Hazine izni alınmadan yapılan haczin geçerli olamayacağına karar verdi.
- ABD’de üç yıllık teyit süresini kaçırmak. New York Sözleşmesi kapsamındaki karar için teyit davası karar tarihinden itibaren üç yıl içinde açılmalıdır (9 U.S.C. §207).
- Türkiye’de ICSID kararını doğrudan icra dairesine götürmek veya ilamsız takip başlatmak. Yargıtay 2021’de ICSID kararının m.54/2 usulü izlenmeden doğrudan takibe konamayacağına karar verdi; yabancı devlete karşı ilamsız takip de yasaktır (İİK m.42).
- Sigortacıya haber vermeden uzlaşmak veya alacağı devretmek. Alacak sigortalıysa sigortacının halefiyet hakkı (TTK m.1472) zarar görebilir ve poliçeden doğan tazminat hakkı tehlikeye girebilir.
Hukukçular Evi Yabancı Devlete Karşı Hakem Kararı İcrasında Ne Yapar?
Kararın tebliğiyle birlikte iptal ve durdurma sürelerini, karar sonrası faizi ve sözleşmedeki bağışıklıktan feragat hükmünü inceliyor; borçlu devlet ve devlet şirketleri için varlık araştırmasını planlıyor ve tanıma başvurusu için öncelikli ülkeleri belirliyoruz. ICSID iptal yargılamasında durdurma talebine karşı İngilizce görüşleri, durdurmanın teminata bağlanması talebiyle birlikte hazırlıyoruz.
Türkiye’de borçlu devletin ticari varlığı varsa tenfiz davasını açıyor, ilamlı takibi İİK m.32 ihtarıyla başlatıyor, bankalara ve Türk şirketlerine haciz ihbarnamelerini yönlendiriyor ve icra mahkemesindeki bağışıklık şikâyetlerine cevap veriyoruz. Yurt dışındaki tanıma ve haciz işlemlerini yerel avukatlarla birlikte koordine ediyor, sigortacı, finansör ve iş ortaklarıyla uzlaşma ve devir görüşmelerini yürütüyoruz.
Elinizde ödenmeyen bir ICC, ICSID veya başka bir hakem kararı varsa, kararı ve sözleşmeyi 0554 648 37 15 numaralı hattımıza WhatsApp üzerinden gönderebilir, aynı numaradan randevu alabilirsiniz.
İlgili Rehberler
- Tahkim Finansmanı ve Masrafların Güvencesi: Masraf Avansı, Bildirim ve Masraf Teminatı
- Tahkimde Zarar Hesabı: Kâr Kaybı, Verimlilik Kaybı, Faiz ve Uzman Raporu
- Yurt Dışı Müteahhitlik Uyuşmazlıkları Merkezi
- Yabancı Devlet Borcunu Ödemiyor: Yargı ve İcra Bağışıklığı
- Yabancı Hakem Kararının Tenfizi ve New York Sözleşmesi
- Yatırım Tahkimi ve ICSID
- ICSID Kararının İptali (Annulment)
- Enerji Şartı Antlaşması ve Enerji Yatırım Tahkimi
- Yurt Dışı İşveren Hakediş Ödemiyor
- Libya’da Müteahhit Alacakları
- Irak’ta Müteahhit Alacağı
- Türkmenistan’da Müteahhit Alacağı
- Türk Eximbank ve Politik Risk Sigortası
- Hakem Kararının Türkiye’de Tahsili: İlamlı İcra ve Tenfiz
- Kurumsal Tahkim: ICC ve ISTAC
Sıkça Sorulan Sorular
ICSID kararı kazandım ama devlet ödemiyor; ilk ne yapmalıyım?
Önce iptal süresini ve durdurma talebi olup olmadığını kontrol edin, devlete yazılı ödeme ihtarı gönderin ve varlık araştırmasını başlatın. Ardından ICSID Sözleşmesi m.54/2 uyarınca, ticari varlığın bulunduğu ülkenin bildirdiği yetkili mahkemeye Genel Sekreterce onaylı karar örneğiyle başvurun.
Devlet, hakem kararının tanınmasına bağışıklıkla itiraz edebilir mi?
ICSID kararlarında bu itiraz büyük forumlarda reddediliyor: İngiltere Yüksek Mahkemesi 4 Mart 2026’da ICSID üyeliğini önceden yazılı rıza saydı. New York Sözleşmesi kapsamındaki kararlarda ABD’de FSIA §1605(a)(6), İngiltere’de SIA m.9 tahkimle ilgili davalarda bağışıklığı kaldırır. Haciz aşamasındaki icra bağışıklığı ise ayrı bir meseledir.
Yabancı devletin hangi malları haczedilebilir?
Genel kural olarak devletin kamu hizmeti dışında ticari amaçla kullandığı ve icra ülkesinde bulunan mallar: ticari ödemelerde kullanılan hesaplar, satış alacakları, ticari olarak işletilen uçak ve gemiler gibi. Diplomatik, askerî, merkez bankası ve kültürel mallar kural olarak korunur.
Merkez bankası hesaplarına haciz konulabilir mi?
Çok zordur. ABD’de merkez bankasının kendi hesabına tuttuğu mallar ancak açık feragatle haczedilebilir (FSIA §1611(b)(1)); İngiltere’de merkez bankası malları ticari amaçla kullanılan mal sayılmaz (SIA m.14/4). Fransa’da da merkez bankası varlıkları için özel bir koruma rejimi vardır.
Büyükelçilik hesabına haciz konulabilir mi?
Hayır. Misyonun eşyası ve diğer malları haciz ve icradan bağışıktır (Viyana 1961 m.22/3). Yargıtay 12. HD 2004 kararı, elçilik ve konsolosluk giderleri için tutulan cari hesaplara haciz uygulanamayacağını, ancak diplomatik amaçla kullanılmayan mallara cebri icranın mümkün olduğunu kabul etmiştir.
Devlet iptal başvurusu yaptıysa karar icra edilebilir mi?
ICSID’de durdurma talebi iptal başvurusunda yapılmışsa icra, komite karar verene kadar geçici olarak durur (Kural 73/2). Komite durdurmayı teminata bağlayabilir. New York Sözleşmesi kapsamındaki kararlarda ise icra mahkemesi m.VI uyarınca erteleme yapabilir ve karşı taraftan uygun teminat isteyebilir.
ABD’de hakem kararının tenfizi için süre var mı?
Evet. New York Sözleşmesi kapsamındaki bir kararın teyidi, karar tarihinden itibaren üç yıl içinde istenmelidir (9 U.S.C. §207). Teyitten sonra haciz için de mahkemenin makul bir sürenin geçtiğini tespit ederek izin vermesi gerekir (FSIA §1610(c)).
İngiltere’de ICSID kararı nasıl icra edilir?
Karar, 1966 tarihli Kanun m.1 uyarınca High Court’ta tescil edilir ve High Court kararı gibi icra edilir. Tescile bağışıklıkla itiraz edilemez ([2026] UKSC 9); ancak haciz yalnızca ticari amaçla kullanılan mallara (SIA m.13/4) veya devletin yazılı rızasının bulunduğu mallara (m.13/3) uygulanabilir.
Devletin borcu için devlet şirketinin malına haciz konulabilir mi?
Kural olarak hayır; devlet şirketi ayrı bir tüzel kişidir. ABD’de Bancec içtihadına göre devletin şirketi kapsamlı biçimde kontrol ettiği veya ayrı kişiliğin dolanmaya yol açtığı ispatlanırsa şirket devletin alter egosu sayılabilir. Crystallex dosyasında Venezuela’nın borcu için PDVSA’nın ABD’deki iştirak payları bu yolla haczedildi.
Türkiye’de yabancı devlete karşı icra takibi yapılabilir mi?
Yalnızca ilamlı takip yapılabilir; ilamsız takip yasaktır (İİK m.42). Yabancı hakem kararı önce tenfiz edilir, icra emrinde borçlu devlet mallarına cebri icra yapılabileceği ayrıca ihtar edilir (İİK m.32). Yargıtay’a göre diplomatik ve konsolosluk amacıyla kullanılmayan mallar haczedilebilir.
ICSID kararı Türkiye’de nasıl tanınır?
Türkiye’nin m.54/2 bildirimine göre asliye ticaret mahkemesine başvurulur. Yargıtay 12. HD 2021’de ICSID kararının doğrudan icra takibine konamayacağına karar verdi; Ankara BAM 27. HD 2025’te durdurma kararı bulunmayan bir karar için icra edilebilirlik kararını onadı.
Libya’dan aldığım hakem kararını Avrupa’da icra edebilir miyim?
Kararın icra edileceği ülke New York Sözleşmesine tarafsa, borçlu Libya’nın Sözleşmeye taraf olmaması tanımayı engellemez. Ancak AB yaptırımlarıyla dondurulmuş Libya fonları için Fransız Yargıtayı 2026’da icra hâkimi izninden önce Hazine izninin alınması gerektiğine karar verdi; benzer izinler diğer AB ülkelerinde de aranır.
Kaynakça
- Uluslararası metinler: ICSID Sözleşmesi m.25 ve 50-55; ICSID Tahkim Kuralları (2022) Kural 73; ICSID/8 Akit Devletler ve Bildirimler Listesi (9 Temmuz 2026); 1958 New York Sözleşmesi m.III-VI ve newyorkconvention.org taraf devletler listesi; 2004 BM Devletlerin ve Mallarının Yargı Bağışıklıkları Sözleşmesi m.19-21 ve 30 (statü: NUS Uluslararası Hukuk Merkezi, 27.03.2026); 1961 Diplomatik İlişkiler Hakkında ve 1963 Konsolosluk İlişkileri Hakkında Viyana Sözleşmeleri; ICC Tahkim Kuralları m.35/6.
- Yabancı mevzuat: ABD 28 U.S.C. §1330, 1605(a), 1609, 1610 ve 1611; 9 U.S.C. §207; İngiltere State Immunity Act 1978 m.1, 2, 9, 13 ve 14, Arbitration (International Investment Disputes) Act 1966 m.1, Limitation Act 1980 m.7; Fransa Code des procédures civiles d’exécution L.111-1-1 – L.111-1-3 (Loi n° 2016-1691); Belçika Code judiciaire m.1412quinquies (23.08.2015 tarihli Kanun).
- Yabancı kararlar: The Kingdom of Spain v Infrastructure Services Luxembourg S.à r.l.; Republic of Zimbabwe v Border Timbers Ltd [2026] UKSC 9 (04.03.2026) ve basın özeti; CC/Devas (Mauritius) Ltd. v. Antrix Corp., 605 U.S. ___ (05.06.2025); NextEra Energy Global Holdings B.V. v. Kingdom of Spain, 112 F.4th 1088 (D.C. Cir. 2024), cert. denied sub nom. Kingdom of Spain v. Blasket Renewable Investments LLC, No. 24-1130 (29.06.2026); Republic of Argentina v. NML Capital, Ltd. (2014); First National City Bank v. Banco Para el Comercio Exterior de Cuba (1983); Cour de cassation, 2e civ., 05.02.2026, n° 23-15.936; Hoge Raad, Russian Federation v Hulley and others, ECLI:NL:HR:2025:1569 (17.10.2025).
- Türk hukuku: 5718 sayılı MÖHUK m.49 ve 60-63; 2004 sayılı İİK m.16, 18, 32, 42, 58, 82 ve 89; 6098 sayılı TBK m.99, 157 ve 183; 6102 sayılı TTK m.1472; 4721 sayılı TMK m.2; HMK m.190; Yargıtay 12. HD 24.05.2004, 2004/6469 E., 2004/13007 K.; Adalet Bakanlığı İcra İşleri Dairesi Başkanlığının 29.09.2020 tarihli, 86420598-719/6125 sayılı yazısı.
- Değerlendirmeler: Clifford Chance ve CMS’in [2026] UKSC 9 notları (Mart 2026); Akin Gump ve IISD Investment Treaty News’in cert. denial değerlendirmeleri (2026); King & Spalding, Devas (Haziran 2025); IISD ITN, Citgo satışı (Eylül 2026); BCLP, Yukos (Mart 2026); Le Mag Juridique (11.02.2026); dailyjus.com, ICSID awards in Türkiye (08.09.2025); Kluwer Arbitration Blog (28.04.2022).
Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; yabancı ülkelerdeki icra işlemleri her dosyada o ülkenin güncel mevzuatı ve içtihadı esas alınarak yerel avukatla birlikte değerlendirilmelidir.
Yabancı devlete karşı aldığınız hakem kararı ödenmiyor mu?
Varlık araştırması, tanıma ve tenfiz, ICSID durdurma talebine cevap, Türkiye’de ilamlı takip ve bağışıklık şikâyetleri için hemen arayın.
İlgili ana rehberler
Yurt Dışı Müteahhitlik Uyuşmazlıkları Merkezi · Yabancı Devlet ve Bağışıklık · Yabancı Hakem Kararının Tenfizi · Tahkim Rehberi · İletişim
![Hakem Kararının Yurt Dışında İcrası 2026: Yabancı Devlet Varlıklarına Haciz, İcra Bağışıklığı, ICSID m.52-55 ve Durdurma, New York Sözleşmesi m.V-VI, ABD FSIA §1610-1611, İngiltere SIA 1978 m.13-14 ve [2026] UKSC 9, Fransa Sapin II; Türkiye’de İİK m.32, 42 ve Yargıtay Uygulaması Hakem Kararının Yurt Dışında İcrası 2026: Yabancı Devlet Varlıklarına Haciz, İcra Bağışıklığı, ICSID m.52-55 ve Durdurma, New York Sözleşmesi m.V-VI, ABD FSIA §1610-1611, İngiltere SIA 1978 m.13-14 ve [2026] UKSC 9, Fransa Sapin II; Türkiye’de İİK m.32, 42 ve Yargıtay Uygulaması](https://hukukcularevi.com/dacegug/2026/11/hakem-kararinin-yurt-disinda-icrasi-devlet-varliklari-haciz--1024x538.jpg)

