ICC tahkiminde masraf avansı davacı ve davalı arasında eşit paylaştırılır. Payını ödemeyen tarafın talepleri en az 15 günlük süre sonunda geri alınmış sayılabilir (ICC m.37). Tahkim finansmanı kullanan taraf, finansörün varlığını ve kimliğini ICC’de m.11(7), ICSID’de Kural 14 uyarınca bildirmek zorundadır. ICSID Kural 53’e göre finansman tek başına masraf teminatı için yeterli sebep değildir. Türk mahkemesinde dava açan yabancı şirket, karşılıklılık yoksa yargılama giderleri için teminat göstermek zorundadır (MÖHUK m.48). Teminat kesin süre içinde gösterilmezse dava usulden reddedilir (HMK m.88). Türkiye’de tahkim finansmanını düzenleyen özel bir kanun yoktur; avukatla yapılan sonuca bağlı ücret anlaşması yüzde 25 ile sınırlıdır (Avukatlık Kanunu m.164).
Bu rehber, yurt dışı projeden doğan bir alacağı tahkimde takip etmek isteyen ama yargılama giderlerini tek başına üstlenmek istemeyen müteahhitler ile finansmanlı bir davacıya karşı savunma yapan şirketler için hazırlanmıştır. Masraf avansını, masrafların paylaştırılmasını, avukatlık ücretini, tahkim finansmanının türlerini ve Türk hukukundaki sınırlarını, finansmanın açıklanmasını, masraf teminatını ve Türk mahkemesinde yabancı davacıdan teminat istenmesini anlatır. Sonunda ICC’ye Türkçe finansman bildirimi, hakem heyetine İngilizce masraf teminatı başvurusu ve MÖHUK m.48 uyarınca teminat talebi dilekçesi örnekleri yer alır.
Bu yazının dayanakları. ICC Tahkim Kuralları (2021) m.11(7), 28(1), 37 ve 38; ICSID Tahkim Kuralları (2022) Kural 14, 52 ve 53; İstanbul Tahkim Merkezi Tahkim Kuralları m.42 ile masraf ve geçici koruma hükümleri; İngiltere Arbitration Act 1996 m.38(3) ve 59; 4686 sayılı MTK m.6 ve 16; 6100 sayılı HMK m.84-89, 114/1-ğ, 326, 414 ve 436; 5718 sayılı MÖHUK m.48; 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m.36, 163 ve 164; 6098 sayılı TBK m.27, 28, 183, 184 ve 188; 1954 tarihli Hukuk Usulüne Dair Lahey Sözleşmesi m.17; Yargıtay 4. HD 13.10.2025, 2024/6624 E., 2025/14020 K.
Yazı 17 Kasım 2026 tarihli metinler esas alınarak hazırlanmıştır. Kurum kuralları kendi ifademizle aktarılmıştır; finansman piyasası ve yabancı düzenlemeler hızla değiştiğinden somut dosyada güncel metin ayrıca kontrol edilmelidir.
Yurt dışı projede alacağı ödenmeyen müteahhit için tahkim, çoğu zaman tek gerçekçi yoldur. Ancak bu yolun bedeli yüksektir: hakem ücretleri ve kurum masrafları için avans, uluslararası hukuk bürosu, gecikme ve zarar uzmanları, tercüme ve duruşma giderleri. Proje zaten nakit sıkıntısı yaratmışken bu giderleri karşılamak, haklı bir talebin hiç ileri sürülmemesine yol açabilir. Öte yandan kaybeden tarafın karşı tarafın masraflarını da ödemesi ihtimali, riski iki katına çıkarır.
Bu rehber, tahkim masraflarının kim tarafından ve hangi kurallara göre ödendiğini, masrafların dışarıdan nasıl finanse edilebileceğini ve karşı tarafın masraf alacağının nasıl güvence altına alınacağını kurallar düzeyinde anlatır. Finansmanın genel yapısı için üçüncü taraf finansmanı rehberimize, tahkim masraflarının genel çerçevesi için tahkim masrafları ve ücretler sayfamıza bakılabilir.
2025-2026’da Ne Değişti? Finansman ve Masraflarda Son Durum
Avrupa Komisyonu, Mart 2025’te yayımladığı haritalama çalışmasından sonra Aralık 2025’te tahkim ve dava finansmanını AB düzeyinde düzenleyen bir mevzuat çıkarmayacağını açıkladı. İngiltere’de Yüksek Mahkemenin 2023 tarihli PACCAR kararı, getirisi tazminatın yüzdesi olarak belirlenen finansman sözleşmelerini sonuca bağlı ücret anlaşması sayarak geçerliliklerini tartışmalı hâle getirmişti. Hükümet Aralık 2025’te bu kararın etkisini kaldıracak bir kanun çıkaracağını açıkladı; ancak 13 Mayıs 2026’daki Kral Konuşmasında bu kanuna yer verilmedi. Osborne Clarke’ın değerlendirmesine göre birçok finansör getirisini yatırımın katı olarak kurgulayarak bu belirsizliğe uyum sağladı.
Kurum kuralları tarafında 2021 ICC Kuralları ve 2022 ICSID Kuralları finansmanın açıklanmasını zorunlu hâle getirmiş, ICSID ayrıca masraf teminatını ilk kez ayrıntılı biçimde düzenlemiştir. Türkiye’de ise tahkim finansmanına ilişkin özel bir düzenleme yapılmamıştır. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi 13.10.2025 tarihli kararında, yabancı davacıdan MÖHUK m.48 uyarınca teminat istenip istenmeyeceği incelenmeden esasa girilemeyeceğini belirtmiştir.
Tahkim finansmanı ve masraflarda son gelişmeler
| Tarih | Gelişme | Sonuç |
|---|---|---|
| 1 Ocak 2021 | ICC Kuralları m.11(7) | Finansörün varlığı ve kimliği bildirilir |
| 1 Temmuz 2022 | ICSID Kuralları Kural 14 ve 53 | Finansör ve onu kontrol edenler bildirilir; masraf teminatı ayrıntılı düzenlendi |
| 21 Mart 2025 | AB Komisyonu haritalama çalışması | Üye devletlerde dağınık düzenleme tespit edildi |
| Haziran 2025 | İngiltere CJC nihai raporu | PACCAR’ın kaldırılması ve hafif düzenleme önerildi; tahkim finansmanı bu düzenlemenin dışında |
| Aralık 2025 | AB Komisyonu kararı | AB düzeyinde yeni mevzuat yok |
| 13 Ekim 2025 | Yargıtay 4. HD, 2024/6624 E. | MÖHUK m.48 teminatı esastan önce incelenmeli |
| 13 Mayıs 2026 | İngiltere Kral Konuşması | PACCAR’ı kaldıracak kanun programda yer almadı |
Tahkimin Maliyet Kalemleri ve Kurumlara Göre Kapsamı
Tahkim masrafları iki gruptan oluşur. Birinci grup kurumun ve hakemlerin masraflarıdır: kurum idari masrafı, hakem ücretleri ve giderleri, hakem heyetinin atadığı bilirkişilerin ücretleri. Bu kalemler kurumca belirlenir ve tarafların yatırdığı avanstan karşılanır. İkinci grup tarafların kendi masraflarıdır: avukatlık ücretleri, taraf uzmanları, tanık giderleri, tercüme ve duruşma masrafları. ICC Kuralları m.38(1) her ikisini birlikte “tahkim masrafları” sayar ve tarafların makul hukuki ve diğer masraflarını da kapsama alır.
İstanbul Tahkim Merkezi Kuralları da yargılama masraflarına merkezin idari masraflarını, hakem ücret ve harcamalarını, heyetin atadığı bilirkişilerin giderlerini ve vekâlet ücreti, uzman ücretleri ile tarafların yargılama sırasında yaptığı diğer masrafları dahil eder. Kurum kurallarının seçilmediği ve Türkiye’de görülen milletlerarası bir tahkimde ise MTK m.16/B yargılama giderlerini tek tek sayar; bu listede kazanan tarafın vekâlet ücreti, avukatlık asgari ücret tarifesine göre takdir edilen tutar olarak yer alır. Bu fark, avukatlık ücretinin karşı taraftan alınabilecek kısmını doğrudan etkiler.
Tahkim masraflarının kapsamı: kurumlara göre
| Kalem | ICC (m.38/1) | ISTAC | MTK m.16/B (kurum kuralı yoksa) |
|---|---|---|---|
| Kurum idari masrafı | Divanca tarifeye göre | Divanca tarifeye göre | Uygulanmaz |
| Hakem ücret ve giderleri | Divanca tarifeye göre | Divanca tarifeye göre | Anlaşma veya Bakanlık tarifesi |
| Heyetin atadığı bilirkişi | Kapsamda | Kapsamda | Kapsamda |
| Avukatlık ücreti | Makul hukuki masraflar | Vekâlet ücreti | Avukatlık asgari ücret tarifesine göre |
| Taraf uzmanları ve diğer giderler | Makul diğer masraflar | Kapsamda | Sayılan kalemlerle sınırlı |
Masraf bütçesi en az üç aşamada kurulmalıdır: tahkim talebinden görev belgesine ve ilk yazılı beyanlara kadar olan aşama, belge üretimi, tanık ve uzman raporlarının hazırlandığı aşama ve duruşma ile karar sonrası aşama. Uzman ücretleri ve duruşma giderleri çoğu zaman bütçenin en büyük kalemleridir. Aşamalı bütçe, hem finansörle yapılacak görüşmenin hem de karşı tarafın teminat başvurusuna verilecek cevabın temelidir.
Masraf Avansı: Kim Öder, Yatırılmazsa Ne Olur?
ICC’de Genel Sekreter talep alındıktan sonra davacıdan, görev belgesi düzenleninceye kadarki masraflar için geçici bir avans isteyebilir. Divan daha sonra hakem ücret ve giderleri ile idari masrafları karşılayacak avansı belirler; bu avans davacı ve davalı tarafından eşit olarak ödenir (m.37/1-2). Karşı dava varsa ayrı avanslar belirlenebilir (m.37/3) ve avans yargılama boyunca yeniden ayarlanabilir. Taraflardan biri payını ödemezse diğer taraf bu payı ödeyebilir (m.37/5). Avans ödenmezse Genel Sekreter, hakem heyetine danıştıktan sonra heyetin çalışmasını durdurabilir ve en az 15 günlük bir süre verir; süre sonunda ilgili talepler geri alınmış sayılır, ancak aynı talepler daha sonra başka bir yargılamada yeniden ileri sürülebilir (m.37/6).
ISTAC’ta da benzer bir düzen vardır: Divan avansı belirler, tutar taraflarca eşit ödenir, bir taraf diğerinin payını yatırabilir; avans yatırılmazsa yargılama durdurulur, 15 günlük süre verilir, gerekirse ek süre tanınır ve süre sonunda yargılamaya son verilir (m.42). Kurum kuralı bulunmayan bir MTK tahkiminde hakem heyeti davacıdan avans isteyebilir; avans süresinde ödenmezse yargılama durdurulur ve durdurmanın bildiriminden itibaren 30 gün içinde ödenmezse tahkim yargılaması sona erer (MTK m.16/C).
Davalının payını ödemediği bir dosyada davacı müteahhit, işin durmaması için bu payı yatırmak zorunda kalabilir. Bu durumda ödenen tutarın karşı taraftan geri alınması için hakem heyetinden ara karar veya kısmi karar istenebilir; ICC m.38(3) heyete yargılama sırasında masraflar hakkında karar verme ve ödeme emretme yetkisi tanır. Avansı ödemeyen tarafın bu davranışı, nihai masraf kararında da aleyhine değerlendirilir.
Masraf avansının ödenmemesi: kurumlara göre sonuç
| Konu | ICC | ISTAC | MTK (kurumsuz) |
|---|---|---|---|
| Avansı kim öder? | Davacı ve davalı eşit (m.37/2) | Davacı ve davalı eşit (m.42) | Heyet davacıdan isteyebilir (m.16/C) |
| Karşı dava | Ayrı avans mümkün (m.37/3) | Ayrı avans mümkün | Düzenlenmemiş |
| Diğer tarafın payını ödeme | Mümkün (m.37/5) | Mümkün | Uygulamaya bağlı |
| Ödenmezse | Durdurma; en az 15 gün; talep geri alınmış sayılır (m.37/6) | Durdurma; 15 gün ve ek süre; yargılamaya son | Durdurma; 30 gün; yargılama sona erer |
| Yeniden başvuru | Mümkün | Mümkün | Düzenlenmemiş |
Masrafların Paylaştırılması: Kaybeden Her Şeyi Öder mi?
ICC’de nihai karar tahkim masraflarını belirler ve bunların hangi tarafça veya hangi oranda karşılanacağına karar verir (m.38/4). Hakem heyeti bu kararda ilgili gördüğü bütün koşulları, özellikle tarafların yargılamayı hızlı ve maliyet etkin biçimde yürütüp yürütmediğini dikkate alabilir (m.38/5). ISTAC Kuralları da uyuşmazlığın özelliğini ve tarafların yargılamayı hızlı ve daha az maliyetli sürdürme çabalarını ölçüt olarak sayar. ICSID Kural 52 ise yargılamanın sonucunu, tarafların davranışını, uyuşmazlığın karmaşıklığını ve istenen masrafların makullüğünü dikkate alınacak ölçütler arasında sayar; hukuki dayanaktan açıkça yoksun talep nedeniyle erken aşamada verilen kararda kazanan tarafa makul masraflarının ödenmesini kural hâline getirir.
Türkiye’de kurum kuralı olmayan milletlerarası tahkimde taraflar aksini kararlaştırmadıkça yargılama giderleri haksız çıkan tarafa yüklenir; her iki taraf kısmen haklı çıkarsa giderler haklılık durumuna göre paylaştırılır (MTK m.16/D). Mahkemelerde de aynı ilke geçerlidir (HMK m.326). Uygulamada bu, talebini şişiren davacının, kazandığı dosyada bile masrafların önemli bir kısmını kendisi taşıması sonucunu doğurabilir.
Masrafların paylaştırılmasında ölçütler
| Kural | Temel ilke | Davranışın etkisi |
|---|---|---|
| ICC m.38/4-5 | Heyet takdir eder; oran belirleyebilir | Hızlı ve maliyet etkin yürütme dikkate alınır |
| ISTAC | Heyet takdir eder | Hızlı ve daha az maliyetli sürdürme çabası |
| ICSID Kural 52 | Sonuç, davranış, karmaşıklık, makullük | Kurallara ve heyet kararlarına uyum |
| MTK m.16/D | Haksız çıkan öder; kısmi haklılıkta oranlama | Aksi kararlaştırılabilir |
| HMK m.326 | Aleyhine hüküm verilen öder; oranlama | Mahkeme davaları için |
Avukatlık Ücreti: Gerçek Gider mi, Tarife mi?
Kurum kurallarının seçildiği tahkimlerde hakem heyetleri genellikle kazanan tarafın gerçekte ödediği makul avukatlık ücretine hükmeder. Kurum kuralı olmayan ve MTK’ya tabi bir tahkimde ise m.16/B-5, vekâlet ücretini avukatlık asgari ücret tarifesine göre takdir edilecek bir gider olarak sayar. Bu iki ölçütün ilişkisi tartışmalı olduğundan, tahkim şartında yargılama giderlerinin tarafların makul avukatlık ve uzman ücretlerini kapsadığının açıkça yazılması, ileride çıkacak bir tartışmayı önler.
Avukatla yapılacak ücret anlaşması da finansmanın bir parçasıdır. Avukatlık Kanunu m.163’e göre avukatlık sözleşmesi serbestçe düzenlenir ve kanuna aykırı olmayan şarta bağlı sözleşmeler geçerlidir. m.164’e göre dava değerinin veya hükmolunacak şeyin yüzde 25’ini aşmamak üzere bir yüzde, avukatlık ücreti olarak kararlaştırılabilir; para dışındaki mal ve hakların bir kısmının aynen avukata ait olacağı kararlaştırılamaz ve asgari ücret tarifesinin altında ücret kararlaştırılamaz. Mahkeme kararında tarifeye göre karşı tarafa yüklenen vekâlet ücreti ise avukata aittir. Bu son kural, finansör, müvekkil ve avukat arasındaki paylaşım hesabında baştan dikkate alınmalıdır.
Avukatlık ücretinin yapısı
| Konu | Hüküm | Sonuç |
|---|---|---|
| Sözleşme serbestisi | Av.K. m.163 | Şarta bağlı ücret geçerli |
| Sonuca bağlı ücret üst sınırı | Av.K. m.164/2 | Değerin yüzde 25’i |
| Aynen pay yasağı | Av.K. m.164/3 | Para dışı mal ve haklardan aynen pay alınamaz |
| Asgari ücret | Av.K. m.164/4 | Tarifenin altında ücret kararlaştırılamaz |
| Karşı vekâlet ücreti | Av.K. m.164/5 | Avukata aittir |
| MTK tahkiminde vekâlet ücreti | MTK m.16/B-5 | Tarifeye göre takdir; tahkim şartında açıklık önerilir |
Tahkim Finansmanı Nedir? Türleri ve Getiri Yapıları
Tahkim finansmanında, uyuşmazlığın tarafı olmayan bir finansör, davacının yargılama giderlerinin tamamını veya bir kısmını karşılar; talep kaybedilirse yatırdığı parayı geri isteyemez, kazanılırsa tahsil edilen tutardan önceden kararlaştırılan bir pay alır. Getiri çoğu zaman yatırılan tutarın katı, tahsilatın yüzdesi veya bunlardan yüksek olanı olarak belirlenir ve süre uzadıkça artan bir yapıya bağlanır. Finansör çoğunlukla aleyhe masraf kararı ve masraf teminatı riskini de üstlenir ya da bu risk için yargılama sonrası sigorta (ATE) temin eder.
Türk müteahhitler için başlıca seçenekler şunlardır: tek bir dava için finansman; birden fazla alacağın bir arada finanse edildiği portföy finansmanı; elde edilmiş ancak tahsil edilememiş bir hakem kararının indirimli satışı veya karşılığında kredi alınması; avukatlık bürosuyla sonuca bağlı ücret anlaşması; savunma tarafında ise masraf riskini karşılayan sigorta. Hangi yolun uygun olduğu; alacağın büyüklüğüne, borçlunun ödeme gücüne ve varlıklarına, uyuşmazlığın süresine ve şirketin kontrolü ne ölçüde paylaşmaya hazır olduğuna bağlıdır.
Finansman türleri
| Tür | Nasıl işler? | Kimler için uygun? | Dikkat |
|---|---|---|---|
| Tek dava finansmanı | Finansör bir tahkimin giderlerini öder, tahsilattan pay alır | Büyük, güçlü ve tahsil edilebilir alacak | Bütçe aşımı ve finansörün çekilme hakkı |
| Portföy finansmanı | Birden fazla alacak tek pakette finanse edilir | Birden çok uyuşmazlığı olan şirket | Kayıpların kazançlardan mahsubu |
| Hakem kararının satışı veya teminatlı kredi | Elde edilmiş karar indirimle devredilir veya teminat gösterilir | İcra süreci uzun ve masraflı kararlar | İskonto oranı; TBK m.183-184 şartları |
| Sonuca bağlı avukatlık ücreti | Avukat ücretinin bir kısmını sonuca bağlar | Orta büyüklükte alacaklar | Av.K. m.164: yüzde 25 sınırı |
| Masraf riski sigortası (ATE) | Aleyhe masraf kararını sigorta karşılar | Davacı ve finansör | Poliçenin iptal ve istisna şartları |
Dağılım sırası örneği (varsayımsal): 10 milyon dolarlık tahsilat
| Sıra | Kalem | Tutar (ABD doları) |
|---|---|---|
| 1 | Finansörün yatırdığı masrafların iadesi | 2.000.000 |
| 2 | Finansörün getirisi (yatırımın iki katı veya tahsilatın yüzde 25’i, hangisi yüksekse) | 4.000.000 |
| 3 | Avukatın sonuca bağlı ücret payı (varsa) | 500.000 |
| 4 | Şirkete kalan | 3.500.000 |
| Kontrol | Kısmi tahsilat veya uzlaşmada şirketin asgari payı korunuyor mu? | Sözleşmede ayrıca düzenlenmeli |
Türk Hukukunda Finansman Sözleşmesi: Geçerlilik ve Sınırlar
Türkiye’de tahkim veya dava finansmanını özel olarak düzenleyen bir kanun yoktur. Finansman sözleşmesi bu nedenle sözleşme serbestisi içinde kurulan, kendine özgü bir sözleşme olarak değerlendirilir. Sözleşme kanunun emredici hükümlerine, ahlaka veya kamu düzenine aykırıysa kesin olarak hükümsüzdür (TBK m.27). Edimler arasında açık bir oransızlık varsa ve bu oransızlık şirketin zor durumundan, düşüncesizliğinden veya deneyimsizliğinden yararlanılarak sağlanmışsa, şirket bir yıl ve her hâlde sözleşmenin kurulmasından itibaren beş yıl içinde sözleşmeyle bağlı olmadığını bildirebilir veya oransızlığın giderilmesini isteyebilir (TBK m.28). Ödeme güçlüğündeki bir müteahhitle kurulan aşırı getirili sözleşmelerde bu hüküm önemlidir.
Finansman bazen alacağın tamamının veya bir kısmının finansöre devriyle kurulur. Alacak, kanun, sözleşme veya işin niteliği engel olmadıkça borçlunun rızası olmadan devredilebilir; devir yazılı yapılmalıdır (TBK m.183-184). Borçlu, devri öğrendiği sırada devredene karşı sahip olduğu savunmaları devralana karşı da ileri sürebilir (m.188). İnşaat sözleşmelerinde çoğu zaman devir yasağı bulunduğundan devir yerine tahsilattan pay verilmesi tercih edilir. Finansöre dosya bilgisi verilirken avukatın sır saklama yükümlülüğü (Av.K. m.36) ve kişisel verilerin yurt dışına aktarımı kuralları gözetilmeli, bilgi paylaşımı yazılı gizlilik anlaşmasına ve müvekkilin açık onayına bağlanmalıdır.
Türk hukukunda finansman sözleşmesinin çerçevesi
| Konu | Hüküm | Sonuç |
|---|---|---|
| Özel düzenleme | Yok | Genel sözleşme hukuku uygulanır |
| Geçersizlik | TBK m.27 | Emredici hüküm, ahlak ve kamu düzeni sınırı |
| Aşırı yararlanma | TBK m.28 | Bir yıl ve beş yıl içinde iptal veya uyarlama |
| Alacağın devri | TBK m.183-184 | Yazılı şekil; sözleşmedeki devir yasağı kontrol edilmeli |
| Borçlunun savunmaları | TBK m.188 | Devralana karşı da ileri sürülebilir |
| Sır saklama | Av.K. m.36 | Müvekkil onayı ve gizlilik anlaşması |
Finansman Sözleşmesinde Nelere Dikkat Edilmeli?
Finansman sözleşmesi, finansörün parasını ne zaman, hangi bütçeyle ve hangi koşullarda vereceğini ve tahsilatın nasıl paylaşılacağını belirler. En kritik maddeler kontrol, uzlaşma ve çekilme hükümleridir. Davanın yönetimi ve uzlaşma kararı şirkette kalmalı; finansörün onayı yalnızca makul olmayan biçimde esirgenemeyecek bir onay olarak kurulmalıdır. Finansörün sözleşmeden çekilme hakkı, yalnızca dosyanın başarı şansını esaslı biçimde değiştiren durumlarla sınırlanmalı ve çekilme hâlinde o güne kadarki taahhütlerini, özellikle aleyhe masraf ve teminat taahhütlerini sürdürmesi sağlanmalıdır.
Tahsilatın dağılım sırası (waterfall), şirketin gerçekte ne alacağını belirler: önce finansörün yatırdığı tutar mı, yoksa şirketin asgari payı mı ödenecek? Kararın kısmen tahsil edilmesi veya uzlaşma hâlinde paylaşım da açıkça yazılmalıdır. Sözleşme İngiliz hukukuna tabi kurulacaksa, getirinin tahsilatın yüzdesi olarak belirlenmesinin PACCAR kararı karşısındaki riski değerlendirilmeli; uygulamada getirinin yatırımın katı olarak kurulmasına sık rastlanmaktadır. Alacak Türk Eximbank veya başka bir sigortacıyla sigortalıysa, sigortacının halefiyet hakkıyla finansörün payının çatışmaması için sigortacının onayı alınmalıdır; ayrıntılar için Türk Eximbank ve politik risk sigortası rehberimize bakılabilir.
Finansman sözleşmesi kontrol listesi
| Madde | Şirket lehine çözüm |
|---|---|
| Bütçe ve ödeme takvimi | Aşamalara bağlı, yazılı bütçe; aşım hâlinde ek finansman yükümlülüğü |
| Dava yönetimi | Vekil seçimi ve strateji şirkette; finansörün bilgi hakkı |
| Uzlaşma | Karar şirkette; finansör onayı makul olmayan biçimde esirgenemez |
| Finansörün çekilmesi | Yalnızca esaslı değişiklikte; mevcut taahhütler devam eder |
| Aleyhe masraf ve teminat | Finansör veya sigorta karşılar; tutar sınırı açık |
| Dağılım sırası | Kısmi tahsilat ve uzlaşma hâlleri dahil açık formül |
| Gizlilik ve bilgi paylaşımı | Sır saklama ve kişisel veri kurallarına uygun gizlilik anlaşması |
| Uygulanacak hukuk ve uyuşmazlık çözümü | Tahkim şartı; PACCAR riskine göre getiri yapısı |
Finansmanın Açıklanması: ICC m.11(7), ICSID Kural 14 ve ISTAC
ICC Kuralları m.11(7), hakemlerin bağımsızlık ve tarafsızlık beyanlarını doğru yapabilmeleri için her tarafın, talepleri veya savunmayı finanse etmek üzere bir anlaşma yapmış ve tahkimin sonucunda ekonomik çıkarı bulunan üçüncü kişinin varlığını ve kimliğini Sekretaryaya, hakem heyetine ve diğer taraflara derhal bildirmesini ister. Hüküm sözleşmenin kendisinin ya da şartlarının açıklanmasını istemez; amaç çıkar çatışmasının tespitidir.
ICSID Kural 14 daha geniştir. Taraf, yargılamayı sürdürmek veya savunmak için bağış, hibe ya da sonuca bağlı bir karşılık yoluyla doğrudan veya dolaylı olarak fon aldığı kişinin adını ve adresini yazılı olarak bildirir; finansör bir tüzel kişiyse onun sahiplerinin ve onu kontrol edenlerin adları da bildirilir (Kural 14/1). Bildirim, talebin kaydında veya kayıttan sonra finansman anlaşması yapılır yapılmaz Genel Sekretere sunulur ve değişiklikler derhal bildirilir (Kural 14/2). Hakem heyeti, finansman anlaşması ve finansör hakkında ek bilgi verilmesini emredebilir (Kural 14/4). İstanbul Tahkim Merkezi’nin sitesinde yayımlanan güncel kural metninde ise finansmanın açıklanmasına ilişkin ayrı bir hüküm görülmemektedir; bu durumda heyetin genel yetkileri ve hakemlerin bağımsızlık beyanları üzerinden açıklama istenebilir.
Finansmanın açıklanması: kurallara göre
| Konu | ICC m.11(7) | ICSID Kural 14 | ISTAC |
|---|---|---|---|
| Kim bildirir? | Finansman alan taraf | Finansman alan taraf | Özel hüküm yok |
| Neyi bildirir? | Finansörün varlığı ve kimliği | Ad, adres; finansörün sahipleri ve kontrol edenleri | Heyet isteyebilir |
| Ne zaman? | Derhal | Kayıtta veya anlaşma yapılır yapılmaz; değişiklikler derhal | Heyetin belirleyeceği zaman |
| Sözleşmenin şartları | Zorunlu değil | Heyet ek bilgi emredebilir (14/4) | Heyetin takdiri |
| Amaç | Hakem çıkar çatışması | Hakem beyanı ve masraf teminatı değerlendirmesi | Hakem bağımsızlığı |
Masraf Teminatı: Hangi Kurala Göre İstenir?
Masraf teminatı, davayı kaybetmesi hâlinde karşı tarafın masraflarını ödeyemeyecek olan davacıdan, bu masrafları güvence altına alacak bir teminat istenmesidir. ICSID Kural 53, taraflardan birinin talebi üzerine hakem heyetinin talep veya karşı talep ileri süren tarafa masraf teminatı göstermesini emredebileceğini açıkça düzenler. Talep, ilgili koşulları açıklayan bir beyan ve destekleyici belgelerle yapılır; heyet, oluşumundan veya son yazılı beyandan sonra 30 gün içinde karar verir (Kural 53/1-2).
ICC Kurallarında masraf teminatı ayrıca düzenlenmemiştir; hakem heyetleri bu yetkiyi uygulamada m.28(1)’deki geçici ve koruma tedbirleri yetkisine dayandırır. İngiltere’de tahkim yeri olan yargılamalarda heyet, taraflar aksini kararlaştırmadıkça davacıya masraf teminatı emredebilir; ancak bu yetki yalnızca davacının yurt dışında yerleşik olması veya yabancı bir şirket olması gerekçesine dayandırılamaz (Arbitration Act 1996 m.38/3). Türkiye’de MTK m.6 ve HMK m.414, hakem heyetinin ihtiyati tedbiri uygun bir güvenceye bağlayabileceğini düzenler; ISTAC Kuralları da geçici hukuki korumayı teminata bağlama imkânı tanır. Bu hükümler masraf teminatını açıkça düzenlemediğinden talebin tahkim şartında veya kurum kurallarında açık bir dayanağının bulunması yararlıdır.
Masraf teminatının dayanakları
| Kural | Düzenleme | Not |
|---|---|---|
| ICSID Kural 53 | Açık yetki; usul ve ölçütler | Karar 30 gün içinde |
| ICC m.28(1) | Geçici tedbir yetkisi | Masraf teminatı uygulamada buna dayanır |
| İngiltere AA 1996 m.38/3 | Açık yetki | Yalnızca yabancılık gerekçesiyle verilemez |
| MTK m.6; HMK m.414 | Tedbirin güvenceye bağlanması | Masraf teminatı açıkça düzenlenmemiş |
| ISTAC | Geçici korumanın teminata bağlanması | Masraf teminatı için açık hüküm yok |
Teminat Kararında Ölçütler ve Finansmanın Etkisi
ICSID Kural 53/3, heyetin masraf teminatı konusunda karar verirken ilgili bütün koşulları, özellikle tarafın aleyhe bir masraf kararına uyma gücünü, uyma isteğini, teminatın tarafın talebini sürdürme imkânına etkisini ve tarafların davranışını dikkate alacağını sayar. Kural 53/4’e göre heyet bu koşullara ilişkin bütün delilleri, finansmanın varlığı dahil, değerlendirir. ICSID’in açıklamasına göre finansmanın varlığı tek başına teminat emri için yeterli değildir.
Bu ölçütler ICC tahkimlerinde de yol gösterir. Davalının yapması gereken, davacının mali durumunu belgelerle göstermektir: son yıllara ait mali tablolar, faaliyetsiz bir proje şirketi olması, varlıklarını başka şirketlere aktarmış olması veya başka kararları ödememiş olması gibi. Finansman bildirilmişse, finansörün aleyhe masraf kararını karşılama taahhüdü olup olmadığı sorulmalıdır; böyle bir taahhüt veya yeterli bir sigorta poliçesi yoksa, finansmanın varlığı davacının kendi kaynaklarıyla dava yürütemediğini gösteren bir işaret olarak ileri sürülebilir. Teminatın davacının haklı bir talebi sürdürmesini imkânsız kılacak düzeyde olmaması da heyetin gözettiği bir dengedir.
Zamanlama da önemlidir. Davacının mali durumu tahkimin başında biliniyorsa başvurunun ilk usul toplantısında yapılması, davalının yargılama boyunca yapacağı masrafların güvenceye alınmasını sağlar. Başvurunun geciktirilmesi, heyet tarafından davalının bu riski kabullendiği şeklinde yorumlanabilir. ICSID Kural 53/2-c, teminat talebinin hakem heyeti oluşmadan da yapılabileceğini ve Genel Sekreterin bu talep için yazılı beyan sürelerini belirleyeceğini açıkça öngörür.
Masraf teminatı ölçütleri ve deliller
| Ölçüt (ICSID Kural 53/3) | Davalının delili | Davacının cevabı |
|---|---|---|
| Ödeme gücü | Mali tablolar, faaliyetsizlik, varlık aktarımı | Varlık ve sigorta belgeleri |
| Ödeme isteği | Önceki kararlara uymama | Ödeme geçmişi |
| Talebi sürdürme imkânına etkisi | Teminatın orantılı olduğu | Teminatın talebi engelleyeceği |
| Tarafların davranışı | Gecikme, varlık kaçırma | Davalının kendi davranışı |
| Finansmanın varlığı (53/4) | Finansörün masraf taahhüdü yok | Finansör taahhüdü veya ATE poliçesi |
Teminatın Şekli, Tutarı ve Gösterilmezse Sonuçları
Teminat genellikle birinci sınıf bir bankanın koşulsuz teminat mektubu, emanet hesabına yatırılan nakit ya da masraf riski sigortası poliçesi ve bu poliçenin doğrudan davalı lehine işlemesini sağlayan bir taahhütname biçiminde gösterilir. Sigorta poliçesinde sigortacının sonradan poliçeden kaçınmasını engelleyen hükümler bulunmalıdır; aksi hâlde poliçe teminat olarak yetersiz görülebilir. Tutar çoğu zaman yargılamanın aşamalarına göre belirlenir ve ilerleyen aşamalarda artırılabilir.
ICSID’de heyet teminat emrinin şartlarını ve uyma süresini belirler (Kural 53/5). Teminat gösterilmezse heyet yargılamayı durdurabilir; durdurma 90 günü aşarsa, taraflara danıştıktan sonra yargılamanın sona erdirilmesine karar verebilir (53/6). Taraflar teminat emrine dayanak olan koşullardaki esaslı değişiklikleri derhal bildirmek zorundadır (53/7) ve heyet emrini her zaman değiştirebilir veya kaldırabilir (53/8). Türkiye’deki mahkeme davalarında ise teminat kesin süre içinde gösterilmezse dava usulden reddedilir (HMK m.88).
Teminatın şekli ve sonuçları
| Konu | Uygulama | Dayanak |
|---|---|---|
| Banka teminat mektubu | Koşulsuz, süresiz veya yeterli süreli | Heyetin emri |
| Emanet hesap | Nakit, ortak kontrolde | Heyetin emri |
| Sigorta poliçesi ve taahhütname | Davalı lehine doğrudan; kaçınma engeli | Heyetin değerlendirmesi |
| Uyma süresi | Emirde belirlenir | ICSID Kural 53/5 |
| Gösterilmezse | Durdurma; 90 günü aşarsa sona erdirme | ICSID Kural 53/6 |
| Koşullar değişirse | Bildirim; değiştirme veya kaldırma | ICSID Kural 53/7-8 |
| Türk mahkemesinde | Kesin süre; gösterilmezse usulden ret | HMK m.88 |
Türk Mahkemesinde Teminat: MÖHUK m.48 ve HMK m.84-89
Yurt dışı projeden doğan uyuşmazlıkların bir kısmı Türk mahkemelerinde görülür ve davacı bazen yabancı bir alt yüklenici, ortak ya da alacağı devralmış yabancı bir yatırım şirketidir. MÖHUK m.48/1’e göre Türk mahkemesinde dava açan, davaya katılan veya icra takibinde bulunan yabancı gerçek ve tüzel kişiler, yargılama ve takip giderleriyle karşı tarafın zarar ve ziyanını karşılamak üzere mahkemenin belirleyeceği teminatı göstermek zorundadır. Mahkeme, karşılıklılık esasına göre teminattan muafiyet tanır (m.48/2). Muafiyet en çok 1954 tarihli Hukuk Usulüne Dair Lahey Sözleşmesi m.17 ile ikili adli yardım anlaşmalarından doğar. Yargıtay’ın 2013 ve 2016 tarihli iki kararında bu Sözleşmenin m.17’deki muafiyetinin tüzel kişileri kapsamadığı kabul edilmiştir (Esen, İnÜHFD 2018’deki değerlendirme).
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi 13.10.2025 tarihli, 2024/6624 E., 2025/14020 K. sayılı kararında, Suriye’nin 1954 Lahey Sözleşmesine taraf olmadığını, Türkiye ile Suriye arasındaki adli yardım anlaşmasının fiilen uygulanmadığını belirterek, mahkemenin teminat konusunu incelemeden esasa girmesini bozma sebebi saymıştır. Teminat gösterilmesi dava şartıdır (HMK m.114/1-ğ) ve teminata mahkemece kendiliğinden karar verilir (HMK m.86). Teminatın tutarını ve şeklini hâkim serbestçe belirler; koşullar değişirse artırabilir, azaltabilir veya kaldırabilir (m.87). Hâkimin belirlediği kesin süre içinde teminat gösterilmezse dava usulden reddedilir (m.88). HMK m.84 ise yabancılıktan bağımsız olarak, Türkiye’de mutad meskeni olmayan Türk vatandaşı davacıdan ve iflas, konkordato veya aciz belgesi gibi sebeplerle ödeme güçlüğü belgelenen davacıdan teminat alınmasını öngörür.
MÖHUK m.48 yalnızca davalar için değil, yabancı alacaklının Türkiye’de başlattığı icra takipleri için de geçerlidir. Yabancı bir alt yüklenicinin veya alacağı devralan yabancı bir şirketin Türk müteahhide karşı icra takibi başlatması hâlinde de karşılıklılık incelenmeli, gerekiyorsa icra mahkemesine şikâyet yoluyla teminat konusu gündeme getirilmelidir. Teminat konusunda Türk müteahhidin yabancı ortağıyla veya alt yüklenicisiyle yaptığı sözleşmede, uyuşmazlıkların tahkimde çözülmesinin kararlaştırılması da bu tartışmayı ortadan kaldıran bir seçenektir.
Türk mahkemesinde yargılama giderleri teminatı
| Konu | Hüküm | Kural |
|---|---|---|
| Yabancı davacı, müdahil veya takip alacaklısı | MÖHUK m.48/1 | Giderler ve karşı tarafın zararı için teminat |
| Karşılıklılık | MÖHUK m.48/2 | Muafiyet karşılıklılığa bağlı |
| Lahey Sözleşmesi | 1954 Sözleşmesi m.17 | Yargıtay’a göre tüzel kişileri kapsamaz |
| Mutad meskeni olmayan Türk vatandaşı; ödeme güçlüğü | HMK m.84 | Teminat gerekir |
| Teminat istenemeyecek hâller | HMK m.85 | Adli yardım, yeterli taşınmaz, küçüğün menfaati, ilamlı takip |
| Re’sen inceleme ve dava şartı | HMK m.86, 114/1-ğ | Esastan önce incelenir |
| Gösterilmezse | HMK m.88 | Kesin süre sonunda usulden ret |
Finansman Giderleri Karşı Taraftan İstenebilir mi?
Finansmanla kazanılan bir tahkimde, finansöre ödenen pay veya finansman bedeli karşı taraftan istenebilir mi? İngiltere’de tahkim yeri olan bir ICC tahkiminde hakem, davalının davacıyı mali açıdan çökertmeye çalıştığını ve davacının finansman olmadan talebini sürdüremeyeceğini tespit ederek, davacının finansmana ödediği 1,94 milyon sterlini “diğer masraflar” kapsamında karşı tarafa yüklemiş; İngiliz Ticaret Mahkemesi 2016 tarihli Essar v Norscot kararında bu kararı iptal etmemiştir. Mahkemeye göre Arbitration Act 1996 m.59/1-c’deki “hukuki veya diğer masraflar” ifadesi bu tür giderleri kapsayacak genişliktedir. İngiliz mahkemesi 2021 tarihli Tenke v Katanga kararında da benzer bir masraf kararını iptal etmemiştir.
Bu kararlar finansman giderinin her dosyada karşı tarafa yükleneceği anlamına gelmez; sonuç, karşı tarafın davranışına ve heyetin takdirine bağlıdır. Türkiye’de kurum kuralı bulunmayan bir MTK tahkiminde m.16/B yargılama giderlerini sınırlı olarak saydığından finansman giderinin bu kapsama girmesi zordur; ISTAC Kuralları ise tarafların yargılama sırasında yaptığı diğer masrafları da kapsama alır. Finansman giderinin istenmesi düşünülüyorsa tahkim şartında veya yargılama takviminde bu konunun açıkça tartışılması ve finansmanın zorunlu olduğunun belgelenmesi gerekir.
Finansman giderinin karşı taraftan istenmesi
| Hukuk veya kural | Durum | Belirleyici unsur |
|---|---|---|
| İngiltere AA 1996 m.59/1-c; ICC | Mümkün (Essar v Norscot, 2016; Tenke v Katanga, 2021) | Karşı tarafın davranışı ve finansmanın zorunluluğu |
| ICC m.38/1 | Makul diğer masraflar kapsamında tartışılabilir | Heyetin takdiri |
| ISTAC | Tarafların diğer masrafları kapsamda | Heyetin takdiri |
| MTK m.16/B | Sınırlı liste; zor | Tarafların aksi yöndeki anlaşması |
Finansör Masraflardan Sorumlu mu? Davalının Güvencesi
Finansör, tahkim anlaşmasının tarafı değildir. Hakem heyetinin, tahkim anlaşmasına taraf olmayan finansörü doğrudan karşı tarafın masraflarını ödemeye mahkûm etme yetkisi kural olarak bulunmaz. Bu nedenle finansmanlı bir davacıya karşı savunma yapan davalı için güvence, ya davacıdan masraf teminatı alınmasında ya da finansörün veya sigortacının davalı lehine doğrudan taahhüt vermesindedir. Finansmanın açıklanması, bu güvencenin pazarlığı için bir başlangıç noktasıdır.
Davalı müteahhit, finansmanın bildirilmesinden sonra davacıdan finansörün aleyhe masraf kararını karşılayıp karşılamayacağını, bir masraf riski poliçesinin bulunup bulunmadığını ve poliçenin davalı lehine doğrudan işletilip işletilemeyeceğini sorabilir. Davacı bu konuda güvence vermezse masraf teminatı başvurusu güçlenir. Davacı tarafta ise bu soruya önceden hazırlanmak, gereksiz bir teminat yargılamasını ve masrafını önler.
Davalının güvence seçenekleri
| Seçenek | Nasıl sağlanır? | Avantaj | Risk |
|---|---|---|---|
| Davacıdan masraf teminatı | Heyet emri (ICSID Kural 53; ICC m.28/1) | Doğrudan güvence | Ölçütlerin ispatı gerekir |
| Finansörün doğrudan taahhüdü | Davalı lehine taahhütname | Hızlı ve masrafsız | Finansörün mali gücü |
| ATE poliçesi | Poliçe ve doğrudan ödeme taahhüdü | Sigortacının mali gücü | Poliçeden kaçınma hükümleri |
| Tahkim şartında düzenleme | Finansmanın bildirimi ve teminat yükümlülüğü | Önceden belirlilik | Sözleşme aşamasında müzakere gerekir |
Finansmanın Alternatifleri: Sonuca Bağlı Ücret, Sigorta, Karar Satışı
Her dosya finansöre uygun değildir. Finansörler genellikle alacak tutarının beklenen masrafların çok üzerinde olduğu, hukuki dayanağı güçlü ve borçlunun tahsil edilebilir varlıkları bulunan dosyaları seçer. Devlete veya ödeme gücü zayıf bir kamu kuruluşuna karşı alacaklarda, icra aşamasının uzunluğu finansörün getirisini doğrudan etkilediğinden fiyat yükselir. Bu nedenle müteahhidin finansman başvurusundan önce tahsil edilebilirlik analizini yaptırması, pazarlık gücünü artırır; icra aşamasının ayrıntıları için hakem kararının yurt dışında icrası rehberimize bakılabilir.
Alternatifler arasında avukatlık bürosuyla yüzde 25 sınırı içinde sonuca bağlı ücret anlaşması, yalnızca aleyhe masraf riskini karşılayan sigorta, elde edilmiş kararın indirimle satışı ve alacak sigortalıysa sigortacıyla iş birliği sayılabilir. Zarar hesabının güçlü kurulması da finansman maliyetini düşürür; çünkü finansör beklenen tahsilatı esas alır. Zararın nasıl hesaplanacağı için tahkimde zarar hesabı rehberimize bakılabilir.
Finansman alternatiflerinin karşılaştırılması
| Seçenek | Maliyet | Kontrol | Uygun olduğu durum |
|---|---|---|---|
| Üçüncü kişi finansmanı | Tahsilattan yüksek pay | Kısmen paylaşılır | Büyük ve tahsil edilebilir alacak |
| Sonuca bağlı avukatlık ücreti | Yüzde 25’e kadar | Şirkette | Orta büyüklükte alacak |
| Masraf riski sigortası | Prim | Şirkette | Kendi masrafını karşılayabilen davacı |
| Kararın satışı | İskonto | Devredilir | Uzun icra süreci |
| Sigortacıyla iş birliği | Halefiyet payı | Paylaşılır | Sigortalı alacaklar |
Belgeler ve Adım Adım Yol Haritası
Finansman ve masraf dosyasında bulunması gereken belgeler
| Belge | Neden gerekli? |
|---|---|
| Sözleşme, tahkim şartı ve uygulanacak kurallar | Avans, masraf kapsamı ve teminat dayanağı |
| Talebin hukuki değerlendirmesi ve zarar hesabı | Finansörün inceleme süreci |
| Borçlunun varlık ve ödeme gücü analizi | Tahsil edilebilirlik ve getiri hesabı |
| Masraf bütçesi (aşamalara göre) | Finansman tutarı ve teminat hesabı |
| Gizlilik anlaşması ve müvekkil onayı | Sır saklama ve veri aktarımı kuralları |
| Sigorta poliçeleri ve sigortacı yazışmaları | Halefiyet ve onay şartları |
| Karşı tarafın mali tabloları ve sicil kayıtları | Masraf teminatı başvurusu |
- Tahkim şartını inceleyin: kurum kuralları, masrafların kapsamı ve masraf teminatı için dayanak var mı?
- Aşamalara bölünmüş bir masraf bütçesi ve tahsil edilebilirlik analizi hazırlayın.
- Finansman seçeneklerini karşılaştırın; sonuca bağlı ücret ve sigortayı da değerlendirin.
- Finansman sözleşmesinde kontrol, uzlaşma, çekilme, aleyhe masraf ve dağılım sırası maddelerini müzakere edin.
- Sigortacınız varsa finansman öncesinde onayını alın.
- Tahkim başladığında veya anlaşma yapılır yapılmaz finansmanı kurallara uygun biçimde bildirin.
- Karşı taraf finansmanlıysa finansörün masraf taahhüdünü sorun; güvence verilmezse teminat başvurusu yapın.
- Türk mahkemesinde yabancı davacıya karşı cevap süresi içinde MÖHUK m.48 uyarınca teminat isteyin.
- Masraf avansını ödemeyen karşı tarafın payını gerekirse yatırın ve geri alınması için ara karar isteyin.
ICC’ye Türkçe Finansman Bildirimi ve İngilizce Masraf Teminatı Başvurusu Örnekleri
Aşağıdaki Türkçe bildirim, Türkçe yürütülen bir ICC tahkiminde finansman alan Türk müteahhidin m.11(7) uyarınca yapacağı bildirimi örnekler; finansörün masraf taahhüdünü baştan açıklamak, karşı tarafın teminat başvurusunu önlemeye yöneliktir. İngilizce metin ise karşı tarafta duran Türk müteahhidin, alacağı devralmış ve finansmanlı bir yabancı proje şirketine karşı hakem heyetine sunacağı masraf teminatı başvurusudur.
Türkçe finansman bildirimi (ICC m.11(7))
ICC MİLLETLERARASI TAHKİM DİVANI SEKRETARYASINA, SAYIN HAKEM HEYETİNE VE DAVALI VEKİLİNE
DAVA NO: ICC [numara]
TARAFLAR: [Müteahhit] İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Davacı) – [İşveren] (Davalı)
KONU: ICC Tahkim Kuralları m.11(7) uyarınca üçüncü kişi finansmanı bildirimidir.
1. Davacı [Müteahhit] İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş., [tarih] tarihinde [Finansör] Ltd. ([kuruluş ülkesi], sicil numarası [numara], adres [adres]) ile bu tahkimdeki taleplerinin finansmanına ilişkin bir anlaşma yapmıştır. Finansör, tahkimin sonucunda ekonomik çıkara sahiptir.
2. ICC Tahkim Kuralları m.11(7) yalnızca finansörün varlığının ve kimliğinin bildirilmesini gerektirmektedir. Hakemlerin ve aday hakemlerin beyanlarını eksiksiz yapabilmeleri amacıyla, finansörü doğrudan veya dolaylı olarak kontrol eden kişi ve şirketlerin [adlar] olduğunu da ayrıca bildiririz.
3. Anlaşmaya göre tahkimin yürütülmesi, vekil seçimi ve uzlaşma kararı davacıya aittir. Finansörün hakem seçimi ve hakem heyetiyle iletişim konusunda herhangi bir hakkı yoktur.
4. Anlaşmanın şartları ticari sır niteliğindedir ve m.11(7) bunların açıklanmasını gerektirmemektedir. Hakem heyetinin belirli bir konuda ek bilgiye ihtiyaç duyması hâlinde bu bilginin uygun gizlilik tedbirleri altında sunulmasını rica ederiz.
5. Finansör, davalı lehine verilebilecek masraf kararlarını [tutar] ABD dolarına kadar karşılamayı yazılı olarak üstlenmiştir; ayrıca [sigortacı] tarafından düzenlenmiş bir masraf riski sigortası poliçesi bulunmaktadır.
6. Bildirilen bilgilerde bir değişiklik olması hâlinde Sekretarya, hakem heyeti ve davalı derhal bilgilendirilecektir. Hakemlerin ve aday hakemlerin, bu bildirim ışığında bağımsızlık ve tarafsızlık beyanlarını gözden geçirmelerini saygıyla rica ederiz.
[Tarih]
Davacı vekili
Av. [ad soyad]
İngilizce masraf teminatı başvurusu
BEFORE THE ARBITRAL TRIBUNAL
ICC Case No. [number] – [Claimant] v. [Respondent]
RESPONDENT’S APPLICATION FOR SECURITY FOR COSTS
I. RELIEF SOUGHT
1. The Respondent requests the Arbitral Tribunal to order the Claimant to provide security for the Respondent’s costs in the amount of USD [amount], in the form of an irrevocable bank guarantee issued by a first-class bank or a deposit into an escrow account, within 30 days of the Tribunal’s order.
II. THE TRIBUNAL’S POWER (ARTICLE 28(1) OF THE ICC RULES)
2. Article 28(1) of the ICC Rules empowers the Tribunal to order any interim or conservatory measure it deems appropriate. An order for security for costs is such a measure, and nothing in the parties’ agreement or in the law of the seat excludes it.
III. THE CLAIMANT CANNOT MEET AN ADVERSE COSTS AWARD
3. The Claimant is a special purpose company incorporated in [jurisdiction], whose only asset is the claim in this arbitration, which it acquired by assignment on [date]. Its latest filed accounts show no revenue and a negative equity of USD [amount]. It has no assets in any jurisdiction where an award could readily be enforced.
IV. THIRD-PARTY FUNDING WITHOUT COVER FOR ADVERSE COSTS
4. On [date] the Claimant disclosed under Article 11(7) that its claims are funded by [Funder]. In response to the Respondent’s letter of [date], the Claimant has declined to confirm that the funder, or any insurer, will meet an adverse costs award. The funder would thus benefit from a successful outcome without bearing the consequences of failure, which is precisely the situation in which security for costs is appropriate. The Respondent does not contend that funding as such justifies security; it relies on the funding together with the Claimant’s lack of assets.
V. PROPORTIONALITY
5. The amount requested covers the Respondent’s estimated costs up to and including the evidentiary hearing, as set out in the budget at Annex R-[number], and may be adjusted at later stages. As the Claimant’s case is funded, the order will not prevent it from pursuing its claims. Should the Claimant produce an adverse costs insurance policy with an anti-avoidance endorsement and a deed of indemnity in favour of the Respondent, the Respondent would be prepared to accept it as alternative security.
VI. REQUEST
6. The Respondent respectfully requests the Tribunal (a) to order the Claimant to provide security in the amount and form set out above; (b) to suspend the Claimant’s claims if security is not provided within the time limit; (c) to grant the Respondent liberty to apply for an increase at a later stage; and (d) to reserve the costs of this application.
[Date]
Counsel for the Respondent
Yabancı Davacıdan Teminat İstenmesi Dilekçesi Örneği (MÖHUK m.48)
Aşağıdaki örnek, yurt dışındaki projede alt yükleniciye ait olduğu ileri sürülen bir alacağı devralan yabancı bir şirketin Türk müteahhide karşı Ankara’da açtığı davada, müteahhidin cevap süresi içinde sunacağı teminat talebi için hazırlanmıştır. Teminat dava şartı olduğundan mahkemece kendiliğinden de incelenir; ancak talebin gerekçeli ve belgeli sunulması, hem teminat tutarının doğru belirlenmesini hem de esasa geçilmeden karar verilmesini sağlar.
ANKARA ([sayı]). ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ’NE
DOSYA NO: [esas] E.
DAVALI: [Müteahhit] İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş., [adres], Ankara
VEKİLİ: Av. [ad soyad], [adres]
DAVACI: [Davacı] Holdings Ltd., [adres], [ülke]
KONU: Yabancı davacının MÖHUK m.48 uyarınca yargılama giderleri için teminat göstermesine karar verilmesi talebimizdir.
AÇIKLAMALAR
1. Davacı, [ülke] kanunlarına göre kurulmuş [Davacı] Holdings Ltd.’dir. Davacı, müvekkil şirketin [ülke]’deki [proje adı] projesinde alt yüklenicisi olan [alt yüklenici]’nin müvekkilden olduğunu iddia ettiği alacağı [tarih] tarihli sözleşmeyle devraldığını ileri sürerek [tutar] ABD dolarının tahsilini istemektedir. Müvekkilin devredene karşı sahip olduğu takas, kesin hesap ve ayıp savunmaları ile esasa ilişkin bütün savunmaları saklıdır (TBK m.188); bunlar cevap dilekçemizde ayrıca açıklanacaktır.
2. Davacının Türkiye’de malvarlığı bulunmamaktadır. [Ülke] ticaret sicili kayıtlarına göre davacı [tarih] tarihinde kurulmuş ve tek faaliyeti dava konusu alacağı devralmak olan bir şirkettir; [tarih] tarihinde hakkında ödeme güçlüğüne dayalı tasfiye süreci başlatılmıştır. Bu nedenle davayı kaybetmesi hâlinde müvekkilin yapacağı yargılama giderlerinin ve vekâlet ücretinin davacıdan tahsil edilmesi mümkün olmayacaktır.
A. MÖHUK m.48/1: Yabancı tüzel kişi olan davacı teminat göstermek zorundadır
3. MÖHUK m.48/1’e göre Türk mahkemesinde dava açan yabancı gerçek ve tüzel kişiler, yargılama giderleriyle karşı tarafın zarar ve ziyanını karşılamak üzere mahkemenin belirleyeceği teminatı göstermek zorundadır. Davacı yabancı bir tüzel kişidir.
B. MÖHUK m.48/2 ve 1954 tarihli Hukuk Usulüne Dair Lahey Sözleşmesi m.17: Muafiyet şartları bulunmamaktadır
4. Türkiye ile [ülke] arasında teminattan muafiyet öngören ve yürürlükte olan bir adli yardım anlaşması yoktur. [Ülke], 1954 tarihli Hukuk Usulüne Dair Lahey Sözleşmesine de taraf değildir. Kaldı ki Yargıtay, bu Sözleşmenin m.17’deki muafiyetin yalnızca gerçek kişileri kapsadığını ve tüzel kişilerin bundan yararlanamayacağını kabul etmektedir. [Ülke] hukukunda Türk şirketlerine yabancı davacı teminatından muafiyet tanındığı da davacı tarafından ispat edilmemiştir. Karşılıklılığın bulunmadığı açıktır.
C. HMK m.86 ve m.114/1-ğ: Teminat dava şartıdır ve esastan önce incelenmelidir
5. Teminata mahkemece kendiliğinden karar verilir (HMK m.86) ve teminat gösterilmesi dava şartıdır (HMK m.114/1-ğ). Yargıtay 4. Hukuk Dairesi 13.10.2025 tarihli, 2024/6624 E., 2025/14020 K. sayılı kararında, yabancı davacıdan teminat istenip istenmeyeceği incelenmeden esasa girilmesini bozma sebebi saymıştır. Teminat konusu karara bağlanmadan tahkikata geçilmemesini talep ediyoruz.
Ç. HMK m.87 ve MÖHUK m.48/1: Teminat, yargılama giderlerini ve karşı tarafın zararını karşılayacak tutarda olmalıdır
6. Davanın değeri, uyuşmazlığın yurt dışındaki bir projeye ilişkin olması ve inşaat mühendisi ile mali müşavirden oluşan bir bilirkişi kurulunun, yabancı dildeki belgeler için tercümenin ve muhtemel keşfin gerekecek olması dikkate alındığında; avukatlık asgari ücret tarifesine göre hesaplanacak vekâlet ücreti ile bilirkişi, tercüme ve diğer giderler toplamı en az [tutar] Türk lirasıdır. Teminatın nakit veya kesin ve süresiz banka teminat mektubu olarak gösterilmesi gerekir.
D. HMK m.84/1-b ve m.87/2: Kabul anlamına gelmemek kaydıyla, karşılıklılık bulunduğu kanaatine varılsa dahi davacının ödeme güçlüğü nedeniyle teminat gösterilmelidir
7. Kabul anlamına gelmemek kaydıyla, Mahkemeniz MÖHUK m.48/2 uyarınca karşılıklılık bulunduğu kanaatine varsa bile, davacı hakkında ödeme güçlüğüne dayalı tasfiye sürecinin başlatıldığı sicil kayıtlarıyla belgelenmiştir. HMK m.84/1-b, ödeme güçlüğü belgelenen davacıdan yabancılıktan bağımsız olarak teminat alınmasını öngörmektedir. Yargılama sırasında koşulların değişmesi hâlinde teminatın artırılması da mümkündür (HMK m.87/2).
E. HMK m.88: Teminat kesin süre içinde gösterilmezse dava usulden reddedilmelidir
8. Hâkimin belirlediği kesin süre içinde teminat gösterilmezse dava usulden reddedilir. Davacıya bu sonucun açıkça ihtar edilmesini talep ediyoruz.
HUKUKİ SEBEPLER
9. MÖHUK m.48; HMK m.84, 86, 87, 88 ve 114/1-ğ; 1954 tarihli Hukuk Usulüne Dair Lahey Sözleşmesi; TBK m.188; ilgili mevzuat.
DELİLLER
10. Davacının sicil kayıtları ve tercümeleri; devir sözleşmesi; alt yüklenici sözleşmesi; Dışişleri Bakanlığı ve Adalet Bakanlığından karşılıklılık konusunda celbedilecek yazılar; her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM
11. Açıklanan nedenlerle; davacıya MÖHUK m.48 ve HMK m.87 uyarınca [tutar] Türk lirası tutarında nakit veya kesin ve süresiz banka teminat mektubu şeklinde teminat göstermesi için kesin süre verilmesine; teminat süresinde gösterilmezse HMK m.88/1 uyarınca davanın usulden reddine; teminat konusu karara bağlanmadan esasa girilmemesine; kabul anlamına gelmemek kaydıyla, aksi kanaat hâlinde HMK m.84/1-b uyarınca teminata hükmedilmesine; yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davacıya yükletilmesine karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederiz.
[Tarih]
Davalı vekili
Av. [ad soyad]
EKLER: Vekâletname; sicil kayıtları ve tercümeleri; gider tahmin tablosu.
Sık Yapılan Hatalar
- Masraf avansının karşı tarafa düşen payını ödememek ve beklemek. ICC’de avans ödenmezse en az 15 günlük süre sonunda talepler geri alınmış sayılabilir (m.37/6); işin durmaması için gerekirse diğer tarafın payı da ödenip geri alınması istenmelidir.
- Tahkim şartında masrafların kapsamını yazmamak. MTK’ya tabi kurumsuz bir tahkimde vekâlet ücreti tarifeye göre takdir edilir (m.16/B-5); gerçek avukatlık ve uzman ücretlerinin kapsamda olduğu açıkça yazılmalıdır.
- Finansmanı bildirmemek. ICC m.11(7) ve ICSID Kural 14 bildirim yükümlülüğü getirir; sonradan ortaya çıkan bir finansör, hakemin reddi ve kararın iptali tartışmalarına yol açabilir.
- Finansman sözleşmesinde uzlaşma kararını finansöre bırakmak. Şirketin kendi alacağı üzerindeki kontrolünü kaybetmesi, makul bir uzlaşmanın kaçırılmasına neden olabilir.
- Finansörün çekilme hakkını sınırlamamak. Yargılamanın ortasında çekilen finansör, şirketi hem masraf hem teminat yükümlülüğüyle yalnız bırakabilir.
- Sigortalı alacakta sigortacının onayını almadan finansman veya devir yapmak. Sigortacının halefiyet hakkı ve tazminat hakkı zarar görebilir.
- Finansmanlı ve varlıksız bir davacıya karşı masraf teminatı istemekte gecikmek. Teminat başvurusu ne kadar erken yapılırsa o kadar etkili olur; finansörün masraf taahhüdü yazılı olarak sorulmalıdır.
- Türk mahkemesinde yabancı davacıdan teminat istememek. Teminat dava şartıdır (HMK m.114/1-ğ); cevap süresi içinde gerekçeli ve belgeli bir talep, esasa geçilmeden karar verilmesini sağlar.
- 1954 Lahey Sözleşmesine taraf bir ülkenin şirketinin otomatik olarak muaf olduğunu düşünmek. Yargıtay, m.17’deki muafiyetin tüzel kişileri kapsamadığını kabul etmektedir.
Hukukçular Evi Tahkim Finansmanı ve Masraf Dosyalarında Ne Yapar?
Tahkime başlamadan önce tahkim şartını, uygulanacak kuralları ve masrafların kapsamını inceliyor; aşamalara bölünmüş bir masraf bütçesi ve tahsil edilebilirlik değerlendirmesi hazırlıyoruz. Finansman seçeneklerini müvekkille birlikte değerlendiriyor, finansman sözleşmesinin kontrol, uzlaşma, çekilme, masraf riski ve dağılım sırası maddelerini müzakere ediyor ve sigortacının onayı gibi ön şartları yönetiyoruz.
Tahkim sürecinde finansman bildirimlerini, masraf avansı yazışmalarını, masraf teminatı başvurularını ve cevaplarını hazırlıyor; nihai masraf beyanını gerçek gider belgeleriyle kuruyoruz. Türk mahkemelerinde yabancı davacılara karşı MÖHUK m.48 uyarınca teminat talep ediyor, yabancı müvekkillerimiz için de teminat muafiyeti ve teminatın şekli konusunda başvuru yapıyoruz.
Yurt dışı alacağınızı finanse ettirmek veya finansmanlı bir davacıya karşı masraf güvencesi almak istiyorsanız, sözleşmenizi ve uyuşmazlığın özetini 0554 648 37 15 numaralı hattımıza WhatsApp üzerinden gönderebilir, aynı numaradan randevu alabilirsiniz.
İlgili Rehberler
- Yurt Dışı Müteahhitlik Uyuşmazlıkları Merkezi
- Üçüncü Taraf Finansmanı (Third-Party Funding)
- Tahkim Masrafları ve Ücretler
- Kurumsal Tahkim: ICC ve ISTAC
- FIDIC Uyuşmazlık Kurulu ve ICC Tahkimi
- Tahkimde Zarar Hesabı
- Hakem Kararının Yurt Dışında İcrası
- Türk Eximbank ve Politik Risk Sigortası
- Yatırım Tahkimi ve ICSID
- Yurt Dışı Ortak Girişim Uyuşmazlığı
- Acil Durum Hakemi
- Tahkim Rehberi
Sıkça Sorulan Sorular
ICC tahkiminde masraf avansını kim öder?
Divanın belirlediği avans davacı ve davalı tarafından eşit olarak ödenir (ICC m.37/2). Karşı dava varsa ayrı avanslar belirlenebilir. Taraflardan biri payını ödemezse diğer taraf bu payı ödeyebilir (m.37/5).
Masraf avansı ödenmezse ne olur?
ICC’de Genel Sekreter, hakem heyetine danıştıktan sonra heyetin çalışmasını durdurabilir ve en az 15 günlük bir süre verir; süre sonunda ilgili talepler geri alınmış sayılır, ancak daha sonra yeniden ileri sürülebilir (m.37/6). ISTAC’ta da 15 günlük süre ve gerekirse ek süre sonunda yargılamaya son verilir.
Tahkimi kaybeden taraf karşı tarafın avukatlık ücretini öder mi?
Kurum kurallarının seçildiği tahkimlerde hakem heyeti, sonucu ve tarafların davranışını dikkate alarak makul avukatlık ücretlerinin paylaştırılmasına karar verir (ICC m.38). Kurum kuralı olmayan bir MTK tahkiminde vekâlet ücreti avukatlık asgari ücret tarifesine göre takdir edilir (MTK m.16/B-5).
Türkiye’de tahkim finansmanı yasal mı?
Türkiye’de tahkim veya dava finansmanını özel olarak düzenleyen bir kanun yoktur. Finansman sözleşmesi genel sözleşme hukukuna tabidir; kanunun emredici hükümlerine, ahlaka ve kamu düzenine aykırı olmamalı (TBK m.27) ve aşırı yararlanma niteliği taşımamalıdır (TBK m.28).
Avukatla başarıya bağlı ücret anlaşması yapılabilir mi?
Evet. Avukatlık Kanunu m.164’e göre dava değerinin veya hükmolunacak şeyin yüzde 25’ini aşmamak üzere bir yüzde ücret olarak kararlaştırılabilir. Para dışındaki mal ve haklardan aynen pay kararlaştırılamaz ve ücret asgari ücret tarifesinin altında olamaz.
Finansman kullandığımı karşı tarafa bildirmek zorunda mıyım?
ICC’de finansörün varlığı ve kimliği Sekretaryaya, hakem heyetine ve karşı tarafa derhal bildirilir (m.11(7)). ICSID’de finansörün adı, adresi ve finansör tüzel kişiyse onu kontrol edenler bildirilir (Kural 14). Sözleşmenin şartlarının açıklanması kural olarak zorunlu değildir, ancak ICSID’de heyet ek bilgi isteyebilir.
Masraf teminatı nedir?
Davayı kaybetmesi hâlinde karşı tarafın masraflarını ödeyemeyecek olan davacıdan bu masrafları güvence altına alan bir teminat istenmesidir. ICSID Kural 53 bunu açıkça düzenler; ICC tahkimlerinde heyetler bu yetkiyi uygulamada geçici tedbir yetkisine (m.28/1) dayandırır.
Karşı tarafın finansman alması tek başına teminat sebebi mi?
Hayır. ICSID Kural 53/4’e göre finansmanın varlığı delillerden biri olarak değerlendirilir, ancak ICSID’in açıklamasına göre tek başına teminat emri için yeterli değildir. Belirleyici olan davacının ödeme gücü ve isteği, teminatın talebe etkisi ve tarafların davranışıdır.
Teminat gösterilmezse ne olur?
ICSID’de heyet yargılamayı durdurabilir; durdurma 90 günü aşarsa taraflara danıştıktan sonra yargılamanın sona erdirilmesine karar verebilir (Kural 53/6). Türk mahkemesinde teminat kesin süre içinde gösterilmezse dava usulden reddedilir (HMK m.88).
Yabancı şirket Türkiye’de dava açarsa teminat göstermek zorunda mı?
Evet, karşılıklılık yoksa. MÖHUK m.48/1 yabancı gerçek ve tüzel kişilerin teminat göstermesini öngörür; karşılıklılık varsa mahkeme muafiyet tanır (m.48/2). Yargıtay, 1954 Lahey Sözleşmesi m.17’deki muafiyetin tüzel kişileri kapsamadığını kabul etmektedir.
Finansmana ödenen pay karşı taraftan istenebilir mi?
İngiltere’de tahkim yeri olan ICC tahkimlerinde bu mümkün görülmüştür: Essar v Norscot (2016) kararında 1,94 milyon sterlinlik finansman gideri “diğer masraflar” kapsamında karşı tarafa yüklenmiş ve mahkeme kararı iptal etmemiştir. Sonuç heyetin takdirine ve karşı tarafın davranışına bağlıdır; MTK’ya tabi kurumsuz bir tahkimde bu daha zordur.
İngiltere’de PACCAR kararı kaldırıldı mı?
Hayır. Hükümet Aralık 2025’te kararın etkisini kaldıracak bir kanun çıkaracağını açıkladı, ancak 13 Mayıs 2026’daki Kral Konuşmasında bu kanuna yer verilmedi. İngiliz hukukuna tabi finansman sözleşmelerinde getirinin yapısı bu belirsizlik dikkate alınarak kurulmalıdır.
Kaynakça
- Kurum kuralları: ICC Tahkim Kuralları (1 Ocak 2021) m.11(7), 28, 37 ve 38; ICSID Tahkim Kuralları (1 Temmuz 2022) Kural 14, 41, 52 ve 53 ile ICSID’in Security for Costs açıklama sayfası; İstanbul Tahkim Merkezi Tahkim ve Arabuluculuk Kuralları (merkezin sitesinde yayımlanan güncel metin) m.42 ile masraf ve geçici hukuki koruma hükümleri.
- Türk hukuku: 4686 sayılı MTK m.6 ve 16; 6100 sayılı HMK m.84-89, 114, 326 ve 414; 5718 sayılı MÖHUK m.48; 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m.36, 163 ve 164; 6098 sayılı TBK m.27, 28, 183, 184 ve 188; 1954 tarihli Hukuk Usulüne Dair Lahey Sözleşmesi m.17; Yargıtay 4. HD 13.10.2025, 2024/6624 E., 2025/14020 K.; Emre Esen, Hukuk Usulüne Dair La Haye Sözleşmesi Kapsamında Yabancı Tüzel Kişilerin Teminat Yükümlülüğünden Muafiyeti, İnÜHFD 9(1), 2018.
- Yabancı hukuk ve kararlar: İngiltere Arbitration Act 1996 m.38 ve 59; R (PACCAR Inc) v Competition Appeal Tribunal [2023] UKSC 28; Essar Oilfield Services Ltd v Norscot Rig Management Pvt Ltd [2016] EWHC 2361 (Comm); Tenke Fungurume Mining SA v Katanga Contracting Services (2021).
- Değerlendirmeler: Civil Justice Council, Review of Litigation Funding – Final Report (Haziran 2025) ve Herbert Smith Freehills Kramer değerlendirmesi; Osborne Clarke, King’s Speech prolongs uncertainty on reform of litigation funding (28.05.2026); Akin Gump (14.05.2026); Arthur Cox (16.12.2025) ve McCann FitzGerald (Ocak 2026) AB kararı değerlendirmeleri; Mayer Brown, 2022 ICSID kuralları (Haziran 2022); CMS ve Simmons & Simmons, finansman giderlerinin tahsili.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; finansman sözleşmeleri ve teminat başvuruları her dosyada uygulanacak hukuk, tahkim şartı ve kurum kuralları esas alınarak ayrıca değerlendirilmelidir.
Tahkim masraflarını karşılamak veya karşı tarafın masraf riskini güvenceye almak mı istiyorsunuz?
Masraf bütçesi, finansman sözleşmesi, finansman bildirimi, masraf teminatı başvurusu ve MÖHUK m.48 teminat talebi için hemen arayın.
İlgili ana rehberler
Yurt Dışı Müteahhitlik Uyuşmazlıkları Merkezi · Üçüncü Taraf Finansmanı · Tahkim Masrafları · Tahkim Rehberi · İletişim


