Yurt dışındaki bir projeyi ortak girişimle üstlenen müteahhitler, FIDIC’in 1.14. maddesi uyarınca işverene karşı müteselsilen sorumludur; işveren gecikme cezasını, teminatı veya tazminatı ortaklardan dilediğinden isteyebilir. Ortaklar arasındaki ilişki ise ortak girişim sözleşmesine ve bu sözleşmenin tabi olduğu hukuka bağlıdır. Türk hukuku uygulanıyorsa şirket kurulmamış ortak girişim adi ortaklıktır (TBK m.620): her ortak katılım payını koymak zorundadır (m.621), ortaklığa avans veren ortak faiz isteyebilir (m.627), yönetici ortak yılda en az bir kez hesap vermek zorundadır (m.630) ve her ortağın defter ve kayıtları inceleme hakkı sözleşmeyle kaldırılamaz (m.631). Kendi payından fazlasını ödeyen ortak diğerlerine payı oranında rücu eder (TBK m.167). Bir ortağın konkordato talep etmesi, sözleşmedeki fesih hükümlerine rağmen tek başına sözleşmenin sona erdirilmesine gerekçe olamaz (İİK m.296); iflas ise, sözleşmede devam hükmü yoksa ortaklığı sona erdirir (TBK m.639/3). Ortaklar arasındaki uyuşmazlık, iş yurt dışında yapıldığından İstanbul’da görülse bile milletlerarası tahkimdir (4686 sayılı Kanun m.2) ve tahkim şartına rağmen Türk mahkemesinden ihtiyati tedbir istenebilir (m.6).
Bu rehber, yurt dışındaki bir projeyi Türk veya yabancı ortaklarla ortak girişim (joint venture, konsorsiyum) olarak yürüten ve ortaklarıyla uyuşmazlık yaşayan Türk müteahhitler için yazıldı. Ortak girişim türlerini, işverene karşı müteselsil sorumluluğu, ortaklar arasında uygulanacak hukuku ve uyuşmazlık yolunu, ortağın payını koymaması, pilot ortağın hesap vermemesi, teminatın tek ortaktan tahsil edilmesi, ortağın konkordato veya iflası, ortaklıktan çıkma ve tasfiye durumlarını kanun maddeleriyle anlatır. Sonunda temerrüde düşen ortağa gönderilecek ihtar örneği (Türkçe ve İngilizce) ile pilot ortağa karşı hesap verme ve kayıtları inceleme davası dilekçesi örneği yer alır. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.
Bu yazının dayanakları. FIDIC Kırmızı, Sarı ve Gümüş Kitap, 1999 birinci baskı m.1.14, 15.2 ve 20.1; 2017 ikinci baskı m.1.14, 15.2.1 ve 20.2; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.162, 163, 167, 168, 620, 621, 623, 625-645; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.5/A; 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.294 ve 296; 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu m.1, 2 ve 6; 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m.9 ve 24; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.389-392; 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu m.2/4 ve 5/1-h; Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 20.09.2017, E.2016/2844, K.2017/12266.
Yazı 17 Kasım 2026 tarihinde yürürlükte olan mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır. Ortak girişim sözleşmeleri büyük ölçüde tarafların serbestçe kararlaştırdığı hükümlerden oluşur; her dosya kendi sözleşmesi, uygulanacak hukuk ve iş ülkesinin şirketler hukuku ile birlikte değerlendirilmelidir.
Büyük yurt dışı projelerinin çoğu tek bir müteahhit tarafından değil, ortak girişimlerle yürütülür. Türk firmaları, teknik yeterlik, mali güç veya yerel ortak şartı nedeniyle başka Türk firmalarıyla, uluslararası yüklenicilerle veya iş ülkesindeki yerel şirketlerle bir araya gelir. İhaleyi kazanma aşamasında ortaklar arasındaki ilişki çoğu zaman bir mutabakat zaptı veya kısa bir konsorsiyum sözleşmesiyle kurulur; proje başladıktan sonra ortaklar farklı hızlarda çalışır, nakit ihtiyacı farklı zamanlarda doğar ve işverenle sorunlar başladığında ortaklar arasındaki çıkar çatışması belirginleşir.
Ortak girişim uyuşmazlıklarında hukuki tablo iki katmanlıdır: dışarıda işveren, Mühendis ve bankalar, içeride ortaklar. İşveren bakımından ortaklar tek bir yüklenicidir; ortaklar arasında ise sözleşme, kanun ve her ortağın kendi kusuru belirleyicidir. Aşağıda önce bu iki katmanı, ardından uygulamada en sık yaşanan uyuşmazlıkları sırasıyla anlatıyoruz.
Ortak Girişim Türleri: Şirketli, Şirketsiz ve İş Bölüşümlü
Ortak girişimin hangi biçimde kurulduğu, hem işverene karşı sorumluluğu hem de ortaklar arasındaki uyuşmazlığın hangi kurallara göre çözüleceğini belirler.
Yurt dışı projelerde ortak girişim türleri
| Tür | Özelliği | Ortaklar arasındaki ilişkiye uygulanan kurallar |
|---|---|---|
| Şirket kurulan ortak girişim | Ortaklar iş ülkesinde veya üçüncü bir ülkede bir şirket kurar; sözleşmeyi şirket imzalar | Şirketin kurulduğu ülkenin şirketler hukuku ve ortaklar sözleşmesi (5718 sayılı Kanun m.9/4) |
| Şirketsiz ortak girişim (konsorsiyum) | Ortaklar ayrı tüzel kişiliklerini korur, sözleşmeyi birlikte imzalar; kâr ve zarar ortak hesaptan paylaşılır | Ortak girişim sözleşmesi ve seçilen hukuk; Türk hukukunda adi ortaklık hükümleri (TBK m.620 vd.) |
| İş bölüşümlü ortak girişim | Her ortak işin belirli bir bölümünü kendi hesabına yapar; kâr ve zarar bölümlere göre ayrılır | Ortak girişim sözleşmesi; dış ilişkide yine müteselsil sorumluluk |
| Yerel ortaklı yapı | İş ülkesinin mevzuatı yerel ortak veya yerel şirket şartı getirir | Yerel şirketler hukuku ve emredici kurallar; yan sözleşmelerin geçerliliği ayrıca incelenmeli |
Türk hukukunda kanunla düzenlenmiş ortaklıkların ayırt edici niteliklerini taşımayan ortaklık adi ortaklık sayılır (TBK m.620/2). Şirket kurulmamış bir ortak girişim, Türk hukukunun uygulandığı durumlarda kural olarak adi ortaklıktır ve tüzel kişiliği yoktur. Vergi bakımından ise belli bir işin birlikte yapılmasını ortaklaşa yüklenen ve kazancını paylaşmak amacıyla kurulan ortaklıklar, talep etmeleri hâlinde iş ortaklığı olarak kurumlar vergisi mükellefi olabilir (KVK m.2/4). Yurt dışındaki inşaat kazançlarına ilişkin istisna için yurt dışı inşaat kazancı istisnası rehberimize bakabilirsiniz. Türkiye’deki kamu ihalelerinde iş ortaklığı ilişkileri ise iş ortaklığında ortaklar arası uyuşmazlık rehberimizde ayrıca anlatılmıştır.
İşverene Karşı: FIDIC 1.14 Müteselsil Sorumluluk ve Pilot Ortak
FIDIC, yüklenicinin uygulanacak hukuka göre bir ortak girişim, konsorsiyum veya iki ya da daha fazla kişiden oluşan tüzel kişiliği olmayan bir topluluk olması durumunu 1.14. maddede düzenler. Buna göre üç kural uygulanır: ortaklar sözleşmenin ifasından işverene karşı müteselsilen sorumlu sayılır; ortaklar, yükleniciyi ve her bir ortağı bağlamaya yetkili bir pilot ortağı (leader) işverene bildirir; yüklenici, işverenin önceden onayı olmadan bileşimini veya hukuki statüsünü değiştiremez.
Müteselsil sorumluluk, işverenin gecikme cezasını, tazminatı veya fesih sonrası alacağını ortaklardan dilediğinden, borcun tamamı veya bir kısmı için isteyebilmesi demektir. Türk hukukunda da alacaklı, borcun tamamını veya bir kısmını borçluların hepsinden veya yalnız birinden isteyebilir ve borçluların sorumluluğu borcun tamamı ödeninceye kadar devam eder (TBK m.163). Ortaklar, birlikte veya bir temsilci aracılığıyla üçüncü kişiye karşı üstlendikleri borçlardan, aksi kararlaştırılmamışsa müteselsilen sorumludur (TBK m.638/3). İş bölüşümlü ortak girişimlerde ortakların kendi aralarında yaptığı iş bölümü, işverene karşı bu sorumluluğu ortadan kaldırmaz; ortağın kusuru yüzünden ödenen tutar ancak iç ilişkide rücu edilebilir.
Ortaklardan birinin sunduğu sahte belge veya beyan edilmeyen komisyon nedeniyle kalkınma bankasının bütün ortak girişime yaptırım uygulaması ve iç ilişkide rücu için Dünya Bankası yasaklaması rehberimize bakılabilir.
Ortaklar Arasında Hangi Hukuk, Hangi Yol?
Ortak girişim sözleşmesi, ortakların açıkça seçtiği hukuka tabidir; hukuk seçilmemişse sözleşmeyle en sıkı ilişkili hukuk uygulanır (5718 sayılı Kanun m.24). Ortak girişim bir şirket olarak kurulmuşsa, şirketin ehliyeti ve organlarına ilişkin konular statüsündeki idare merkezinin hukukuna tabidir (m.9/4); tüzel kişiliği olmayan toplulukların ehliyeti ise fiilî idare merkezinin hukukuna bağlıdır (m.9/5). Uygulamada Türk ortaklar arasındaki sözleşmelerde Türk hukuku, yabancı ortakların bulunduğu sözleşmelerde ise çoğu zaman İngiliz veya İsviçre hukuku seçilir.
Uyuşmazlık çözümü için ortak girişim sözleşmelerinde genellikle tahkim öngörülür. Ortakların işyerleri Türkiye’de olsa bile asıl sözleşmeden doğan yükümlülüklerin önemli bir bölümü yurt dışında ifa ediliyorsa uyuşmazlık yabancılık unsuru taşır ve İstanbul’da görülen tahkim de milletlerarası tahkim olur (4686 sayılı Kanun m.2/2-b). Tahkim yargılamasından önce veya sırasında mahkemeden ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz istenmesi tahkim anlaşmasına aykırılık oluşturmaz; bu hüküm tahkim yeri yurt dışında olsa da uygulanır (m.6 ve m.1/3). ICC ve İstanbul Tahkim Merkezi (ISTAC) kuralları ayrıca acil durum hakemi imkânı tanır. Kurumsal tahkimin işleyişi ICC ve ISTAC kurumsal tahkimi rehberimizde anlatılmıştır.
Sözleşmede tahkim şartı yoksa ve ortaklar Türk şirketleriyse uyuşmazlık Türk mahkemelerinde, ticari dava olarak asliye ticaret mahkemesinde görülür. Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat taleplerinde dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır (TTK m.5/A).
Ortak Payını Koymuyor: Nakit Çağrısı ve Temerrüt
Ortak girişimlerde en sık yaşanan uyuşmazlık, ortaklardan birinin nakit çağrısına (cash call) uymamasıdır. İşveren ödemeleri geciktiğinde veya proje zarara girdiğinde ortaklık hesabındaki para yetmez; yönetim kurulu her ortaktan payı oranında para ister. Ortaklardan biri ödemezse ya iş durur ya da diğer ortaklar onun payını da karşılamak zorunda kalır.
Türk hukukunda her ortak para, alacak, başka bir mal veya emek olarak ortaklığa bir katılım payı koymakla yükümlüdür (TBK m.621). Sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa her ortağın kazanç ve zarardaki payı eşittir; sözleşmede kazanç veya zarara katılma paylarından biri belirlenmişse bu belirleme diğerini de ifade eder (TBK m.623). Ortaklığa avans olarak para veren ortak, verdiği günden başlayarak faiz isteyebilir ve ortaklık işleri için yaptığı giderler ile üstlendiği borçlardan diğer ortaklar ona karşı sorumludur (TBK m.627). Her ortak, ortaklık işlerinde kendi işlerinde olduğu ölçüde özen göstermek ve kendi kusuruyla verdiği zararları gidermek zorundadır (TBK m.628).
Ortak girişim sözleşmelerinde temerrüt düzenlemeleri
| Düzenleme | İşleyişi | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Temerrüt faizi | Ödenmeyen nakit çağrısına belirli bir oranda faiz işler | Faiz başlangıcı ve oranı açık yazılmalı; Türk hukukunda avans veren ortağın faiz hakkı ayrıca vardır (TBK m.627/2) |
| Diğer ortakların ödemesi ve sulandırma | Ödemeyen ortağın payını diğer ortaklar öder; ödemeyen ortağın kâr payı veya oy hakkı azalır | Oranların nasıl değişeceği formülle belirlenmeli |
| Oy ve bilgi haklarının askıya alınması | Temerrüt süresince ortak yönetim kurulunda oy kullanamaz | Kanundan doğan inceleme hakkı sözleşmeyle kaldırılamaz (TBK m.631) |
| Ortaklıktan çıkarma | Temerrüt belirli bir süre devam ederse ortak çıkarılır ve payı değerlendirilir | Türk hukukunda ortaklığın diğer ortaklarla devam edeceğine ilişkin açık hüküm gerekir (TBK m.633) |
| Teminat ve karşı garanti | Her ortak, nakit çağrısı için banka teminatı veya ana şirket garantisi verir | Teminatın hangi durumda ve kim tarafından nakde çevrileceği yazılmalı |
Temerrüde düşen ortağa karşı ilk adım, sözleşmedeki usule uygun bir temerrüt bildirimidir. Bu bildirimde nakit çağrısının tarihi ve tutarı, ödeme süresi, işleyen faiz ve süre içinde ödeme yapılmazsa uygulanacak sözleşme hükümleri açıkça gösterilmelidir. Bildirimin sözleşmedeki adrese ve yöntemle yapılmaması, sonraki çıkarma veya sulandırma işlemlerinin geçerliliğini tartışmalı hâle getirir.
Pilot Ortak Hesap Vermiyor veya Parayı Tutuyor
Şirketsiz ortak girişimlerde işveren ödemeleri genellikle pilot ortağın yönettiği ortak hesaba veya doğrudan pilot ortağın hesabına yapılır. Pilot ortağın ödemeleri kendi alacaklarına mahsup etmesi, diğer ortaklara pay aktarmaması veya ortaklık giderlerini şeffaf olmayan biçimde dağıtması, ortak girişim uyuşmazlıklarının ikinci büyük kaynağıdır.
Türk hukukunda yönetici ortaklar ile diğer ortaklar arasındaki ilişki, aksine hüküm yoksa vekâlet hükümlerine tabidir; yönetici ortaklar yılda en az bir kez hesap vermek ve kazanç paylarını ortaklara ödemekle yükümlüdür ve hesap döneminin uzatılmasına ilişkin anlaşma kesin olarak hükümsüzdür (TBK m.630). Yönetim yetkisi olmasa bile her ortağın, ortaklığın işleyişi hakkında bilgi alma, defter ve kayıtları inceleme, bunlardan örnek alma ve mali durum hakkında özet çıkarma hakkı vardır; aksine sözleşmeler kesin olarak hükümsüzdür (TBK m.631). Ortaklık sözleşmesiyle bir ortağa verilen yönetim yetkisi, yönetici ortağın görevini aşırı ölçüde ihmal etmesi gibi haklı sebeplerin varlığında, sözleşmede aksi yazsa bile diğer ortaklardan her biri tarafından kaldırılabilir (TBK m.629).
İşveren Teminatı Tek Ortaktan Tahsil Etti: Rücu ve Karşı Garanti
Yurt dışı projelerde performans ve avans teminatları ortak girişim adına tek bir teminat olarak verilebileceği gibi, her ortağın kendi bankasından payı oranında ayrı teminatlar olarak da verilebilir. İşveren teminatın tamamını pilot ortağın bankası tarafından düzenlenen mektuptan tahsil ettiğinde veya yalnızca bir ortağın mektubunu nakde çevirdiğinde, o ortak kendi payından fazlasını ödemiş olur.
Türk hukukunda müteselsil borçlulardan her biri, aksi kararlaştırılmadıkça veya aralarındaki ilişkinin niteliğinden anlaşılmadıkça, iç ilişkide eşit paylarla sorumludur; kendine düşen paydan fazla ifada bulunan borçlu, fazla ödediği miktarı diğerlerinden payları oranında isteyebilir ve borçlulardan birinden alınamayan miktarı diğerleri eşit olarak üstlenir (TBK m.167). Rücu hakkına sahip borçlu, ödediği miktar oranında alacaklının haklarına halef olur (TBK m.168). Ortak girişim ilişkisinde iç ilişkideki paylar genellikle ortaklık oranlarıdır; ortak girişim sözleşmesinde, teminatın bir ortağın kusuru nedeniyle nakde çevrilmesi hâlinde tutarın tamamının o ortağa ait olacağına ilişkin hüküm bulunabilir.
Bu riski önlemenin yolu, ortak girişim sözleşmesine karşı garanti (counter-indemnity) hükmü koymak ve her ortaktan, teminatın kendi payını aşan kısmı için diğer ortaklara banka teminatı veya ana şirket garantisi almaktır. Teminatın işveren tarafından haksız olarak nakde çevrilmesine karşı Türkiye’de alınabilecek önlemler yurt dışı teminat mektubu ve kontrgaranti rehberimizde anlatılmıştır.
Ortağın Kusuru Yüzünden Gecikme Cezası veya Fesih
İş bölüşümlü ortak girişimlerde, ortaklardan birinin kendi bölümündeki gecikmesi bütün projeyi geciktirir; işveren gecikme cezasını ortak girişimden keser veya sözleşmeyi feshederek teminatların tamamını nakde çevirir. İşverene karşı bütün ortaklar müteselsilen sorumlu olduğundan, kusurlu olmayan ortak da bu sonuçlara katlanır.
İç ilişkide çözüm, ortak girişim sözleşmesinin kusur ve sorumluluk dağılımına ilişkin hükümlerine ve uygulanacak hukuka bağlıdır. Türk hukukunda her ortak, diğerlerine karşı kendi kusuruyla verdiği zararları, başka işlerde ortaklığa sağladığı menfaatlerle mahsup ettirme hakkı olmaksızın gidermekle yükümlüdür (TBK m.628/2). Bu nedenle kusurlu ortağın neden olduğu gecikme cezası, ek maliyet ve fesih sonucu kayıplar, o ortaktan istenebilir. Ancak gecikmenin hangi ortağın bölümünden kaynaklandığını ispat etmek için iş programı analizi, ortaklar arası yazışmalar ve ilerleme raporları gerekir. Gecikme cezası hesabının işverene karşı nasıl tartışılacağı yurt dışı projede gecikme cezası rehberimizde anlatılmıştır.
Ortak Konkordatoda veya İflasta
Türk inşaat şirketlerinin konkordato talebinde bulunması, yurt dışındaki ortak girişimleri doğrudan etkiler. Burada konkordato ile iflas arasındaki farkı doğru kurmak gerekir.
İflas, Türk hukukunda adi ortaklığın sona erme sebeplerinden biridir: sözleşmede ortaklığın devam edeceğine ilişkin bir hüküm yoksa, bir ortağın iflasıyla ortaklık sona erer (TBK m.639/3). Sözleşmede böyle bir hüküm varsa, iflas eden ortak ortaklıktan çıkabilir veya diğer ortaklar tarafından yazılı bildirimle çıkarılabilir (TBK m.633); bu durumda payı diğer ortaklara kendiliğinden geçer ve çıkan ortağa tasfiye payı ödenir (TBK m.634).
Konkordato ise iflas değildir. İcra ve İflas Kanununa göre, borçlunun taraf olduğu ve işletmesinin faaliyetinin devamı için önem taşıyan sözleşmelerin devamı esastır; bu sözleşmelerde yer alıp da borçlunun konkordato talep etmesinin sözleşmeye aykırılık, haklı fesih sebebi veya borcu muaccel kılan bir sebep sayılacağına ilişkin hükümler uygulanmaz ve sözleşme, borçlunun konkordatoya başvurduğu gerekçesiyle sona erdirilemez (İİK m.296/1). Ayrıca kesin mühlet içinde borçlu aleyhine takip yapılamaz, ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararları uygulanmaz ve tasdik edilen proje aksini öngörmedikçe rehinle temin edilmemiş alacaklara faiz işlemesi durur (İİK m.294).
Ortak Çıkmak veya Payını Devretmek İstiyor
Proje zarara girdiğinde veya ortaklardan biri başka bir projeye yöneldiğinde, ortak girişimden çıkmak veya payını üçüncü bir kişiye devretmek isteyebilir. Bu istek hem ortaklar arasında hem de işveren karşısında sınırlıdır.
Türk hukukunda ortaklığa yeni bir ortak alınması bütün ortakların rızasına bağlıdır; ortaklardan biri tek taraflı olarak payını bir üçüncü kişiye devrederse bu kişi ortak sıfatını kazanamaz (TBK m.632). Belirli bir projeyi gerçekleştirmek amacıyla kurulan ortak girişim kural olarak belirsiz süreli sayılmaz; sözleşmede fesih hakkı saklı tutulmamışsa bir ortağın tek taraflı fesih bildirimi ortaklığı sona erdirmez (TBK m.639/6), ancak haklı sebeplerin bulunması hâlinde mahkemeden fesih istenebilir (TBK m.639/7). FIDIC bakımından da yüklenici, işverenin önceden onayı olmadan bileşimini veya hukuki statüsünü değiştiremez (m.1.14). Ortaklar arasında anlaşılsa bile işverenin onayı alınmadan yapılan bir pay devri, işverene karşı sözleşmeye aykırılık oluşturur.
Bir ortak ortaklıktan çıktığında veya çıkarıldığında, payı diğer ortaklara payları oranında kendiliğinden geçer; diğer ortaklar ona, ortak sıfatının sona erdiği tarihte ortaklık tasfiye edilmiş olsaydı ödenecek tasfiye payını öder ve onu ortaklığın muaccel borçlarından doğan müteselsil sorumluluktan kurtarır (TBK m.634). Ortaklığın malvarlığı borçlarını karşılamaya yetmiyorsa, çıkan ortak payına düşen borcu diğer ortaklara öder (TBK m.635) ve henüz sonuçlanmamış işlerin kâr veya zararına katılır (TBK m.636). Ancak ortaklığın sona ermesi veya bir ortağın çıkması, üçüncü kişilere karşı yükümlülükleri değiştirmez (TBK m.645); çıkan ortağın işverene karşı sorumluluğu, işveren onu açıkça ibra etmedikçe devam eder.
İşverene Karşı Talepler: Kim Bildirir, Kim Dava Açar?
İşverene karşı süre uzatımı, ek ödeme veya alacak talepleri ortak girişim adına, genellikle pilot ortak tarafından yürütülür. Ortaklar arasında anlaşmazlık çıktığında pilot ortağın bir talebi süresinde bildirmemesi veya işverenle kendi çıkarına bir uzlaşma yapması, diğer ortakların hakkını doğrudan etkiler. FIDIC’te hak taleplerinin 28 gün içinde bildirilmesi gerektiğinden (1999 m.20.1; 2017 m.20.2), bu süre içinde ortaklar arasında karar alınamaması talebin kaybına yol açabilir.
Ortaklık alacakları elbirliğiyle bütün ortaklara ait olduğundan (TBK m.638/1), işverene karşı dava veya tahkim kural olarak bütün ortaklar tarafından birlikte yürütülür. Ortak girişim sözleşmesinde, pilot ortağın süreye bağlı bildirimleri diğer ortakların onayını beklemeden yapma yetkisi ve yükümlülüğü ile ortaklardan birinin talep edilmesini istediği bir hakkın hangi usulle işverene bildirileceği açıkça düzenlenmelidir. Pilot ortak bu yükümlülüğü ihlal ederse, diğer ortakların ondan zararlarını istemesi ve haklı sebep varsa yönetim yetkisini kaldırması mümkündür (TBK m.628, 629). Hak talebi sürelerinin ayrıntıları FIDIC’te süre uzatımı ve 28 günlük bildirim rehberimizde anlatılmıştır.
Ortaklığın Sona Ermesi ve Tasfiye
Ortak girişim, kural olarak projenin tamamlanması ve kesin hesabın kapanmasıyla amacına ulaşır ve sona erer (TBK m.639/1). Bunun dışında bütün ortakların oybirliğiyle karar vermesi, sürenin bitmesi, sözleşmede devam hükmü yoksa bir ortağın iflası ve haklı sebeplerin varlığında mahkeme kararı ortaklığı sona erdirir (TBK m.639).
Sona ermeden sonra ortaklık tasfiye edilir. Tasfiye, yönetici olmayan ortaklar da dahil bütün ortakların elbirliğiyle yapılır; ortaklar bir tasfiye görevlisi atayabilir, anlaşamazlarsa ortaklardan her biri görevlinin hâkim tarafından atanmasını isteyebilir (TBK m.644). Ortaklığın borçları ödendikten, ortakların verdiği avanslar, yaptıkları giderler ve katılım payları geri verildikten sonra artan kazanç ortaklar arasında paylaşılır; malvarlığı katılım paylarının iadesine yetmezse zarar paylaşılır (TBK m.643). Ortaklığın sona ermesi, üçüncü kişilere karşı yükümlülükleri değiştirmez (TBK m.645); bu nedenle kusur bildirim süresi ve kesin hesap tamamlanmadan tasfiyenin kesinleştirilmesi risklidir.
Ortak Girişim Sözleşmesinde Bulunması Gereken Hükümler
Ortak girişim uyuşmazlıklarının çoğu, ihale aşamasında aceleyle imzalanan kısa sözleşmelerden kaynaklanır. İhale kazanıldıktan ve işverenle sözleşme imzalanmadan önce, aşağıdaki konuları düzenleyen kapsamlı bir ortak girişim sözleşmesi yapılması gerekir.
- Kapsam ve paylar. Ortakların iş bölümü, ortaklık oranları ve bu oranların kâr, zarar, nakit çağrısı ve teminatlardaki karşılığı.
- Yönetim. Yönetim kurulunun yapısı, oybirliği gerektiren kararlar, pilot ortağın yetkileri ve sınırları.
- İşverenle ilişkiler. Süreye bağlı bildirimlerin kim tarafından ve hangi sürede yapılacağı, taleplerin ve uzlaşmaların onay usulü.
- Para akışı. İşveren ödemelerinin yapılacağı ortak hesap, çift imza kuralı, ödemelerin dağıtım sırası ve hesap verme dönemleri.
- Nakit çağrısı ve temerrüt. Çağrı usulü, ödeme süresi, temerrüt faizi, sulandırma, oy hakkının askıya alınması ve çıkarma.
- Teminatlar ve karşı garanti. Teminatların nasıl verileceği, nakde çevrilmesi hâlinde iç ilişkide paylaşım ve kusurlu ortağın sorumluluğu.
- Kusur ve sorumluluk dağılımı. Bir ortağın bölümünden kaynaklanan gecikme cezası, ek maliyet ve tazminatın iç ilişkide kime ait olacağı.
- Mali durum bozulması. Ortağın iflası, konkordatosu veya tasfiyesi hâlinde ortaklığın devamı, payın değerlendirilmesi ve işverene verilecek teyit.
- Çıkma ve devir. Pay devri için ortakların ve işverenin onayı, ön alım hakkı ve çıkan ortağın sorumluluğunun sona ermesi.
- Uyuşmazlık çözümü. Uygulanacak hukuk, tahkim kurumu ve yeri, acil durum hakemi ve geçici hukuki koruma.
Dosyada Bulunması Gereken Belgeler
Ortak girişim uyuşmazlığı dosyası
| Belge | Neden önemli? |
|---|---|
| Ortak girişim sözleşmesi, ekleri ve değişiklikleri | Paylar, yönetim, temerrüt ve uyuşmazlık çözümü buradan belirlenir |
| İhale öncesi mutabakat zaptı veya konsorsiyum sözleşmesi | Kapsamlı sözleşme yapılmamışsa ortaklık ilişkisinin tek dayanağı olabilir |
| İşverenle yapılan sözleşme ve pilot ortak bildirimi | Dış ilişkideki müteselsil sorumluluğu ve pilot ortağın yetkisini gösterir |
| Yönetim kurulu kararları ve tutanakları | Nakit çağrılarını, onayları ve itirazları gösterir |
| Ortak hesap ekstreleri ve işveren ödeme kayıtları | Pilot ortağın paranın nereye gittiğini açıklama yükümlülüğünün dayanağıdır |
| Nakit çağrıları, temerrüt bildirimleri ve cevaplar | Temerrüdün ve faizin başlangıcını belirler |
| Teminat mektupları, karşı garantiler ve nakde çevirme yazıları | Rücu talebinin tutarını ve dayanağını gösterir |
| İş programları, ilerleme raporları ve gecikme analizleri | Gecikmenin hangi ortağın bölümünden kaynaklandığını gösterir |
| Ortakların mali durumuna ilişkin belgeler | Konkordato, iflas veya tasfiye hâlinde izlenecek yolu belirler |
| Ortaklık hesapları ve denetim raporları | Tasfiye ve hesaplaşmada esas alınır |
Ortak Girişim Uyuşmazlığında Adım Adım
- Uygulanacak hukuku ve uyuşmazlık yolunu belirleyin. Ortak girişim sözleşmesindeki hukuk seçimi ve tahkim şartı ilk incelenecek konudur.
- İşverene karşı süreleri koruyun. Ortaklar arasındaki anlaşmazlık, işverene yapılacak bildirimlerin süresini kaçırmaya yol açmamalıdır.
- Bilgi ve kayıtları isteyin. Ortak hesap ekstreleri, yönetim kararları ve işveren yazışmaları yazılı olarak talep edilmelidir.
- Temerrüt bildirimini usulüne uygun yapın. Sözleşmedeki adrese, yöntemle ve süre vererek bildirim yapılmalıdır.
- Teminatları izleyin. Hangi teminatın kimin adına ve hangi bankadan verildiği ile nakde çevrilme riski tespit edilmelidir.
- Ortağın mali durumunu takip edin. Konkordato veya iflas hâlinde işverene teyit verilmeli ve alacaklar süresinde bildirilmelidir.
- Geçici hukuki koruma isteyin. Ortak hesaptaki paranın veya teminatların kaybı tehlikesi varsa ihtiyati tedbir veya acil durum hakemine başvurulmalıdır.
- Kusur dağılımını belgeleyin. Gecikmenin ve ek maliyetin hangi ortaktan kaynaklandığı uzman analiziyle gösterilmelidir.
- Tasfiyeyi planlayın. Kusur bildirim süresi ve kesin hesap tamamlanmadan ortaklık hesabı kapatılmamalıdır.
Temerrüde Düşen Ortağa İhtar Örneği (Türkçe ve İngilizce)
Aşağıdaki örnek, Türk hukukuna tabi bir ortak girişim sözleşmesiyle yurt dışında bir proje yürüten ve nakit çağrısını ödemeyen, işin kendi bölümünü de yavaşlatan bir ortağa diğer ortak tarafından gönderilecek ihtar için hazırlanmıştır. Sözleşmedeki temerrüt usulü, süreler ve bildirim adresleri esas alınmalıdır.
[ORTAĞIN UNVANI]’NA
Adres: [Ortak girişim sözleşmesindeki bildirim adresi]
Gönderen: [Ortağın unvanı ve adresi]
Konu: [Proje adı] Ortak Girişimi; [sayı] numaralı nakit çağrısının ödenmemesi ve sözleşmeden doğan yükümlülüklerin ihlali nedeniyle temerrüt bildirimi
AÇIKLAMALAR
A. Ortak Girişim Sözleşmesi m.[ ] ile TBK m.621 ve m.623: nakit çağrısı
1. Şirketiniz ile şirketimiz arasında [tarih] tarihinde imzalanan ortak girişim sözleşmesine göre ortaklık oranları yüzde [ ] ve yüzde [ ] olarak belirlenmiş, ortak girişimin nakit ihtiyacının ortaklar tarafından bu oranlarda karşılanacağı kararlaştırılmıştır. Yönetim kurulunun [tarih] tarihli kararıyla yapılan [sayı] numaralı nakit çağrısı kapsamında şirketinize düşen [tutar], [tarih] tarihine kadar ortak hesaba yatırılmamıştır.
2. İşverenin ara hakedişleri geciktirmesi, şirketinizin bu yükümlülüğünü ortadan kaldırmamaktadır. Nakit çağrısı tam da işveren ödemelerinin geciktiği dönemde işin sürdürülebilmesi için öngörülmüştür ve sözleşmede ödeme yükümlülüğünü işverenin ödemesine bağlayan bir hüküm bulunmamaktadır.
B. Ortak Girişim Sözleşmesi m.[ ] ve TBK m.627: şirketimizin yaptığı ödemeler ve faiz
3. İşin durmaması için şirketinize düşen tutar [tarih] tarihinde şirketimiz tarafından ortak hesaba yatırılmıştır. Bu tutar, ortaklığa verilmiş bir avans niteliğindedir ve verildiği günden itibaren sözleşmenin [madde] maddesinde öngörülen oranda, bu oran belirlenmemişse kanuni oranda faiz işlemektedir.
C. Ortak Girişim Sözleşmesi m.[ ] ve TBK m.628: kendi bölümündeki işin yavaşlatılması
4. Sözleşmenin [madde] maddesine göre şirketinizin sorumluluğunda bulunan [işin bölümü] işlerinde [tarih] tarihinden bu yana ekip ve ekipman azaltılmış, [tarih] tarihli ilerleme raporuna göre bu bölümde [gün] günlük gecikme oluşmuştur. Bu gecikme nedeniyle işverenin uygulayabileceği gecikme cezası ve doğacak ek maliyetler, sözleşmenin [madde] maddesi uyarınca şirketinize ait olacaktır.
Ç. Ortak Girişim Sözleşmesi m.[ ] ve TBK m.633: temerrüdün sonuçları
5. Bu bildirimin tebliğinden itibaren [15] gün içinde nakit çağrısı tutarı ile işleyen faizin ödenmemesi ve [işin bölümü] işlerinde ekip ve ekipmanın sözleşmedeki seviyeye getirilmemesi hâlinde, sözleşmenin [madde] maddesi uyarınca şirketinizin yönetim kurulundaki oy hakkı askıya alınacak, ödenmeyen tutar oranında ortaklık oranları yeniden belirlenecek ve sözleşmede öngörülen ortaklıktan çıkarma usulü başlatılacaktır.
SONUÇ VE İSTEM
6. Açıklanan nedenlerle [tutar] tutarındaki nakit çağrısının ve şirketimizin verdiği avansa işleyen faizin [15] gün içinde ortak hesaba yatırılmasını ve [işin bölümü] işlerinde sözleşmeye uygun çalışmaya derhâl dönülmesini ihtar ederiz. Bu bildirim, sözleşmeden ve kanundan doğan diğer haklarımızı etkilemez.
[Ortak yetkilisi]
[Tarih]
İmza
TO: [NAME OF THE PARTNER]
Address: [Notice address under the Joint Venture Agreement]
From: [Name and address of the Partner]
Subject: [Project] Joint Venture; Notice of Default for non-payment of Cash Call No. [ ] and breach of obligations under the Joint Venture Agreement
A. Clause [ ] of the Joint Venture Agreement and Articles 621 and 623 of the Turkish Code of Obligations: the cash call
1. Under the joint venture agreement between your company and our company dated [date], the participation shares were set at [ ]% and [ ]%, and the cash requirements of the joint venture are to be funded by the partners in those proportions. Your share of [amount] under Cash Call No. [ ], made by resolution of the Management Committee dated [date], was not paid into the joint account by [date].
2. The Employer’s delay in paying interim certificates does not relieve your company of this obligation. Cash calls are provided precisely to keep the works going when Employer payments are delayed, and the agreement contains no provision making the obligation to pay conditional upon payment by the Employer.
B. Clause [ ] of the Joint Venture Agreement and Article 627 of the Turkish Code of Obligations: our payment and interest
3. To prevent the works from stopping, our company paid your share into the joint account on [date]. That payment is an advance to the joint venture and bears interest from the date of payment at the rate stated in Clause [ ] or, failing that, at the statutory rate.
C. Clause [ ] of the Joint Venture Agreement and Article 628 of the Turkish Code of Obligations: slowdown of your scope
4. Since [date], personnel and equipment have been reduced on the [scope] works for which your company is responsible under Clause [ ], and the progress report dated [date] shows a delay of [ ] days on that scope. Any delay damages the Employer may impose and any additional costs arising from that delay will be borne by your company under Clause [ ].
D. Clause [ ] of the Joint Venture Agreement and Article 633 of the Turkish Code of Obligations: consequences of default
5. If the cash call amount and accrued interest are not paid, and the personnel and equipment on the [scope] works are not restored to the contractual level, within [15] days of receipt of this notice, your company’s voting rights on the Management Committee will be suspended under Clause [ ], the participation shares will be adjusted in proportion to the unpaid amount, and the expulsion procedure provided in the agreement will be initiated.
CONCLUSION AND REQUEST
6. We therefore require that the cash call amount of [amount] and the interest accrued on our advance be paid into the joint account within [15] days and that work on the [scope] be immediately resumed in accordance with the agreement. This notice is without prejudice to our other rights under the agreement and the law.
[Authorised representative]
[Date]
Signature
Pilot Ortağa Karşı Hesap Verme ve Kayıtları İnceleme Davası Dilekçesi Örneği
Aşağıdaki örnek, Türk hukukuna tabi ve tahkim şartı içermeyen bir ortak girişim sözleşmesinde, işveren ödemelerini kendi hesabında tutan ve hesap vermeyen pilot ortağa karşı diğer ortak adına hazırlanmıştır. Dava bir miktar paranın ödenmesine değil, hesap verilmesine ve kayıtların incelenmesine yönelik olduğundan arabuluculuk dava şartı değildir; para alacağı da talep edilecekse önce arabulucuya başvurulmalıdır (TTK m.5/A).
İSTANBUL ( ). ASLİYE TİCARET MAHKEMESİNE
Davacı: [Ortak şirketin unvanı, adresi]
Vekili: [Avukatın adı soyadı, adresi]
Davalı: [Pilot ortak şirketin unvanı, adresi]
Konu: [Proje adı] ortak girişimine ilişkin hesap verilmesi, ortaklık defter ve kayıtlarının incelenmesi ile işveren ödemelerinin davalının kendi hesaplarına aktarılmasının ihtiyati tedbir yoluyla önlenmesi istemidir.
AÇIKLAMALAR
A. TBK m.620 ve m.638: ortak girişimin niteliği ve ortaklık alacakları
1. Müvekkil şirket ile davalı, [tarih] tarihli ortak girişim sözleşmesiyle [ülke]’deki [proje adı] projesini birlikte üstlenmiştir. Ortaklık oranları yüzde [ ] ve yüzde [ ] olarak belirlenmiş, davalı pilot ortak olarak görevlendirilmiştir. Ortak girişim bir şirket olarak kurulmamış olup Türk Borçlar Kanununun adi ortaklık hükümlerine tabidir.
2. İşverenin [tarih] ile [tarih] arasında yaptığı toplam [tutar] tutarındaki hakediş ödemeleri, sözleşmenin [madde] maddesine aykırı olarak ortak hesaba değil, davalının [banka] nezdindeki kendi hesabına yatırılmıştır. Ortaklık için edinilen alacaklar elbirliği hâlinde bütün ortaklara ait olduğundan, bu ödemeler davalının kendi malvarlığına dahil değildir.
B. TBK m.630: hesap verme yükümlülüğü
3. Yönetici ortak, yılda en az bir kez hesap vermek ve kazanç paylarını ortaklara ödemekle yükümlüdür; hesap döneminin uzatılmasına ilişkin anlaşmalar kesin olarak hükümsüzdür. Davalı, ortak girişimin kuruluşundan bu yana geçen [sayı] yıl boyunca müvekkil şirkete hiçbir dönem için hesap vermemiş, müvekkil şirketin [tarihler] tarihli yazılı taleplerini cevapsız bırakmıştır.
C. TBK m.631: defter ve kayıtları inceleme hakkı
4. Yönetim yetkisi olmasa bile her ortağın, ortaklığın işleyişi hakkında bilgi alma, defter ve kayıtları inceleme, bunlardan örnek alma ve mali durum hakkında özet çıkarma hakkı vardır; aksine sözleşmeler kesin olarak hükümsüzdür. Davalının, sözleşmenin [madde] maddesiyle yönetimin kendisine bırakıldığı ve ortaklık kayıtlarının gizli olduğu yönündeki cevabı bu nedenle sonuç doğurmaz. Yönetimin bir ortağa bırakılması, diğer ortağın kanundan doğan inceleme hakkını ortadan kaldırmaz.
5. Bu dava, ortaklıktan çıkma, kâr payı veya katılım payının iadesi istemini içermemektedir. Davalının, ortaklık tasfiye edilmeden ortaklar arasında dava açılamayacağı yönündeki itirazı, devam eden bir ortaklıkta kanunun her ortağa tanıdığı bilgi alma ve hesap isteme hakkı bakımından geçerli değildir; bu haklar ortaklık süresince kullanılmak üzere düzenlenmiştir.
Ç. HMK m.389, m.390 ve m.392: ihtiyati tedbir
6. Davalının hesabına yatırılan işveren ödemelerinin davalının kendi borçları için kullanıldığı, [tarih] tarihli banka kayıtlarından anlaşılmaktadır. İşverenden önümüzdeki dönemde [tutar] tutarında kesin hesap ödemesi beklenmektedir. Bu ödemenin de davalının kendi hesabına alınarak kullanılması hâlinde müvekkil şirketin ortaklık payını elde etmesi önemli ölçüde zorlaşacaktır. Bu nedenle yargılama süresince, ortak girişime yapılacak ödemelerin [banka] nezdindeki [IBAN] numaralı ortak hesaba yatırılmasına ve bu hesaptan iki ortağın birlikte imzası olmadan ödeme yapılmamasına, Mahkemenizce belirlenecek uygun bir teminat karşılığında ihtiyati tedbir yoluyla karar verilmesini talep ediyoruz.
D. HMK m.6 ve sözleşme m.[ ]: yetki ve görev
7. Sözleşmenin [madde] maddesine göre uyuşmazlıklarda İstanbul mahkemeleri yetkilidir; taraflar tacir olup uyuşmazlık her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili olduğundan Mahkemeniz görevlidir.
HUKUKİ SEBEPLER
8. TBK m.620, 625, 628, 629, 630, 631, 638; TTK m.4, 5/A; HMK m.6, 389-399 ve ilgili mevzuat.
DELİLLER
9. Ortak girişim sözleşmesi, işverenle yapılan sözleşme, işverenin ödeme yazıları, banka kayıtları, yönetim kurulu tutanakları, taraflar arasındaki yazışmalar, bilirkişi incelemesi ve sair yasal deliller.
SONUÇ VE İSTEM
10. Açıklanan nedenlerle; yargılama süresince ortak girişime yapılacak ödemelerin ortak hesaba yatırılmasına ve bu hesaptan iki ortağın birlikte imzası olmadan ödeme yapılmamasına ihtiyati tedbir yoluyla karar verilmesine, davalının ortak girişimin kuruluşundan bu yana bütün gelir ve giderlerine ilişkin belgeli hesap vermesine, müvekkil şirketin ortaklık defter ve kayıtlarını inceleme ve örnek alma hakkının kullandırılmasına, yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini saygıyla talep ederiz.
Davacı vekili
[Avukatın adı soyadı]
İmza
Sık Yapılan Hatalar
- İhale öncesi mutabakat zaptıyla yetinmek. Proje başlamadan kapsamlı bir ortak girişim sözleşmesi yapılmalıdır.
- İş bölümünün işverene karşı da geçerli olduğunu sanmak. İşverene karşı bütün ortaklar müteselsilen sorumludur.
- İşveren ödemelerini pilot ortağın hesabına bırakmak. Ödemeler çift imzalı ortak hesaba yapılmalıdır.
- Nakit çağrısını sözlü yapmak. Temerrüt ve faiz, ancak usulüne uygun yazılı çağrıyla başlar.
- Karşı garanti almamak. Teminat bir ortaktan tahsil edildiğinde rücu alacağı güvencesiz kalır.
- Konkordatoya bağlı fesih hükmüne güvenmek. İİK m.296 bu hükümlerin uygulanmasını engelleyebilir.
- İşverenin onayı olmadan pay devretmek. FIDIC m.1.14 uyarınca yüklenicinin bileşimi işverenin onayı olmadan değiştirilemez.
- Ortaklar arası anlaşmazlık yüzünden işverene bildirim süresini kaçırmak. Hak talebi bütün ortaklar için kaybedilir.
- Kesin hesap kapanmadan ortaklığı tasfiye etmek. Ortakların işverene karşı sorumluluğu tasfiyeyle sona ermez.
Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar?
Ortak girişim dosyalarında önce ortak girişim sözleşmesini, işverenle yapılan sözleşmeyi ve uygulanacak hukuku birlikte inceliyor, ortaklar arasındaki uyuşmazlığın işverene karşı süreleri ve teminatları nasıl etkilediğini belirliyoruz. Nakit çağrıları, temerrüt bildirimleri, bilgi ve hesap talepleri ile işverene verilecek teyit yazılarını Türkçe ve İngilizce hazırlıyoruz.
Uyuşmazlık büyüdüğünde ICC ve ISTAC tahkimlerini, acil durum hakemi başvurularını ve Türk mahkemelerinde ihtiyati tedbir, hesap verme, rücu ve tasfiye davalarını yürütüyor; ortaklardan birinin konkordato veya iflası hâlinde alacak bildirimlerini ve ortak girişimin devamı için gereken işlemleri takip ediyoruz. Yeni projelerde ise ortak girişim sözleşmesini baştan hazırlıyoruz.
Ortak girişiminizde ortağınızla uyuşmazlık varsa sözleşmenizi ve yazışmalarınızı 0554 648 37 15 numaralı hattımıza WhatsApp üzerinden gönderebilir, aynı numaradan randevu alabilirsiniz.
İlgili Rehberler
- Azerbaycan’da Türk Müteahhit: Karabağ Projeleri, Hakediş, Tahkim ve Tahsil
- Tahkim Finansmanı ve Masrafların Güvencesi: Masraf Avansı, Bildirim ve Masraf Teminatı
- Dünya Bankası ve Kalkınma Bankası Yasaklaması (Debarment): Savunma ve Uyum
- Yurt Dışı Müteahhitlik Uyuşmazlıkları Merkezi
- İş Ortaklığında Ortaklar Arası Uyuşmazlık
- İş Ortaklığı ve Konsorsiyum: İhaleye Birlikte Katılmak
- Yurt Dışı Teminat Mektubu ve Kontrgaranti
- İşveren FIDIC Sözleşmesini Feshetti
- Yurt Dışı Projede Gecikme Cezası
- FIDIC’te Süre Uzatımı ve 28 Günlük Bildirim
- Yurt Dışı Projede Kesin Hesap ve Teminat İadesi
- FIDIC Uyuşmazlık Kurulu ve ICC Tahkimi
- Kurumsal Tahkim: ICC ve ISTAC
- Tahkimde Geçici Hukuki Koruma ve İhtiyati Tedbir
- İhtiyati Tedbir Talebi Dilekçesi Örneği
- Yurt Dışı İnşaat Kazancı İstisnası (KVK 5/1-h)
- Tahkim Rehberi
- Dilekçe Örnekleri
Sıkça Sorulan Sorular
Ortak girişimde işverene karşı nasıl sorumluyuz?
FIDIC’in 1.14. maddesine göre ortak girişimi oluşturan ortaklar, sözleşmenin ifasından işverene karşı müteselsilen sorumludur. İşveren gecikme cezasını, tazminatı veya teminatı ortaklardan dilediğinden, borcun tamamı için isteyebilir. Ortaklar arasındaki iş bölümü bu sorumluluğu ortadan kaldırmaz.
Şirketsiz ortak girişim Türk hukukunda nedir?
Türk hukuku uygulanıyorsa, kanunla düzenlenmiş ortaklıkların ayırt edici niteliklerini taşımayan ortak girişim adi ortaklıktır (TBK m.620). Tüzel kişiliği yoktur; ortaklık alacakları elbirliğiyle bütün ortaklara aittir ve ortaklar üçüncü kişilere karşı müteselsilen sorumludur (TBK m.638).
Ortaklar arasındaki uyuşmazlık nerede çözülür?
Ortak girişim sözleşmesindeki uyuşmazlık hükmüne göre. Tahkim öngörülmüşse, iş yurt dışında yapıldığından İstanbul’daki tahkim de milletlerarası tahkimdir (4686 sayılı Kanun m.2). Tahkim şartına rağmen Türk mahkemesinden ihtiyati tedbir istenebilir (m.6). Tahkim şartı yoksa Türk ortaklar arasındaki uyuşmazlık asliye ticaret mahkemesinde görülür.
Ortağım nakit çağrısını ödemiyor; ne yapabilirim?
Sözleşmedeki usule uygun bir temerrüt bildirimi yapın. Türk hukukunda her ortak katılım payını koymakla yükümlüdür (TBK m.621) ve ortaklığa avans veren ortak verdiği günden itibaren faiz isteyebilir (TBK m.627). Sözleşmede öngörülmüşse oy hakkının askıya alınması, sulandırma ve ortaklıktan çıkarma yollarına başvurulabilir.
Pilot ortak hesap vermiyor; hangi haklarım var?
Yönetici ortak yılda en az bir kez hesap vermek zorundadır (TBK m.630). Her ortağın defter ve kayıtları inceleme ve örnek alma hakkı vardır ve bu hak sözleşmeyle kaldırılamaz (TBK m.631). Haklı sebep varsa pilot ortağın yönetim yetkisi kaldırılabilir (TBK m.629). Ödemelerin kaybı tehlikesi varsa ihtiyati tedbir istenebilir.
İşveren teminatın tamamını benim mektubumdan tahsil etti; ortağımdan isteyebilir miyim?
Evet. Kendi payından fazla ödeme yapan müteselsil borçlu, fazlasını diğerlerinden payları oranında isteyebilir ve ödediği miktar oranında alacaklının haklarına halef olur (TBK m.167, 168). Ortak girişim sözleşmesinde karşı garanti veya kusurlu ortağın tamamına katlanacağına ilişkin hüküm varsa ona göre hareket edilir.
Ortağımın kusuru yüzünden gecikme cezası kesildi; kim öder?
İşverene karşı bütün ortaklar sorumludur. İç ilişkide ise Türk hukukunda her ortak, kendi kusuruyla verdiği zararları diğerlerine karşı gidermekle yükümlüdür (TBK m.628/2). Gecikmenin hangi ortağın bölümünden kaynaklandığının iş programı analizi ve kayıtlarla ispat edilmesi gerekir.
Ortağım konkordato talep etti; onu ortaklıktan çıkarabilir miyim?
Yalnızca konkordato talebine dayanarak çıkarma veya fesih, İİK m.296 karşısında uygulanamayabilir; bu hüküm konkordato talebinin haklı fesih sebebi sayılacağına ilişkin sözleşme hükümlerinin uygulanmayacağını öngörür. Ancak nakit çağrısının ödenmemesi veya işin bırakılması gibi konkordatodan bağımsız temerrüt sebepleri sözleşmeye göre ileri sürülebilir.
Ortağım iflas ederse ortaklık sona erer mi?
Türk hukukunda sözleşmede ortaklığın devam edeceğine ilişkin bir hüküm yoksa, bir ortağın iflasıyla adi ortaklık sona erer (TBK m.639/3). Böyle bir hüküm varsa iflas eden ortak diğerlerince çıkarılabilir (TBK m.633). FIDIC 2017’de ayrıca kalan ortakların işverene işin devam edeceğini derhâl teyit etmesi gerekir; aksi hâlde işveren sözleşmeyi feshedebilir (m.15.2.1).
Ortaklıktan çıkmak istiyorum; payımı devredebilir miyim?
Ortaklığa yeni bir ortak alınması bütün ortakların rızasına bağlıdır ve tek taraflı devir, devralana ortaklık sıfatı kazandırmaz (TBK m.632). FIDIC’e göre yüklenicinin bileşimi işverenin önceden onayı olmadan değiştirilemez (m.1.14). Projeye bağlı ortak girişimlerde tek taraflı fesih kural olarak mümkün değildir; haklı sebep varsa mahkemeden fesih istenebilir.
Ortaklık sona erince sorumluluğum biter mi?
Hayır. Ortaklığın sona ermesi üçüncü kişilere karşı olan yükümlülükleri değiştirmez (TBK m.645). Çıkan ortağın işverene karşı müteselsil sorumluluğu, işveren onu açıkça ibra etmedikçe devam eder. Bu nedenle kusur bildirim süresi ve kesin hesap tamamlanmadan ortaklığın tasfiyesi risklidir.
Proje biteli yıllar oldu; ortaklar arasındaki hesaplaşma zamanaşımına uğradı mı?
Yargıtay, fesih ve tasfiye edilmeyen adi ortaklıkta ortaklar arası alacaklar için zamanaşımı süresinin başlamadığını kabul etmektedir (3. HD, E.2016/2844, K.2017/12266). Ortaklık tasfiye edilmemişse, tasfiye istenerek hesaplaşma yapılabilir. Uygulanacak hukuk Türk hukuku değilse ilgili hukukun zamanaşımı kuralları ayrıca incelenmelidir.
Kaynakça
- FIDIC, Conditions of Contract for Construction, Plant and Design-Build ve EPC/Turnkey Projects, 1999 birinci baskı ve 2017 ikinci baskı (m.1.14, 15.2, 20.1, 20.2).
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.162-168 ve 620-645; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.4 ve 5/A; 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.294 ve 296; 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu m.1, 2 ve 6; 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m.9 ve 24; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.389-399; 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu m.2/4.
- Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 20.09.2017, E.2016/2844, K.2017/12266.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Ortak girişim sözleşmesinin hükümleri ve iş ülkesinin şirketler hukuku sonucu değiştirebileceğinden her dosya ayrıca değerlendirilmelidir.
Ortak girişiminizde ortağınızla mı uyuşmazlık var?
Nakit çağrısı, hesap verme, teminat rücuu, ortağın konkordatosu ve tasfiye için ortak girişim sözleşmeniz ve yazışmalarınızla hemen arayın.


