Kamu zararından, ödeme belgesinde imzası olan herkes otomatik olarak sorumlu tutulmaz; sorumluluk, görevlinin kendi görev alanındaki mevzuata aykırı karar, işlem veya eyleminden ve kusurundan doğar (5018 sayılı Kanun m.71). Harcama yetkilisi harcama talimatının mevzuata uygunluğundan, gerçekleştirme görevlisi yaptığı ve hazırladığı işlemlerden, muhasebe yetkilisi ise Kanunda sayılan dört kontrolden sorumludur (m.32, 33, 61). Kurul ya da komisyon kararıyla yapılan harcamada sorumluluk kurula geçer (m.31/3). Harcama yetkisini devreden yöneticinin idari sorumluluğu sürer (m.31); Sayıştay Genel Kurulu malî sorumluluğun devralana geçtiğini kabul etmiştir.
Bu rehber, adına sorgu ya da ilam düzenlenen ve “bu zarardan neden ben sorumluyum?” sorusunu soran kamu görevlisi için yazıldı. Önce malî sorumluluğun şartlarını, sonra harcama sürecindeki her sıfatın kanuni görevini ve Sayıştay önündeki sorumluluk sınırını Temyiz Kurulu kararlarıyla anlatıyoruz. Yetki devri, amirin yazılı emri, görev dönemi ve birden çok sorumlu bulunması ayrı başlıklarda. İki dilekçe örneği var: muhasebe yetkilisinin ve harcama yetkisini devretmiş yöneticinin sorumluluk itirazı. Süreler ve kanun yolları için Sayıştay Sorgusu Geldi: İlk 30 Gün, Savunma Dilekçesi Örnekleri ve Sayıştay İlamına Temyiz sayfalarımıza bakın.
Bu yazının dayanakları. Anayasa m.137; 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu m.8, 10, 11, 31, 32, 33, 34, 58, 61 ve 71; Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik m.4, 5, 6 ve 7/A; 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.10 ve 11; 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu m.6; 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu m.11; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.61 ve 62; 6085 sayılı Sayıştay Kanunu m.55/9; Sayıştay Genel Kurulunun 14.06.2007 tarihli ve 5189/1 sayılı kararı ile aşağıda künyeleri verilen Temyiz Kurulu kararları.
Sayıştay sorgusunu açan kamu görevlisinin ilk baktığı yer tutar olur; ikinci baktığı yer, adının yanında yazan sıfattır: harcama yetkilisi, gerçekleştirme görevlisi, muhasebe yetkilisi, diğer sorumlu. Çoğu zaman aynı ödeme için dört beş kişi birlikte gösterilir ve hepsinin aklındaki soru aynıdır: ben bu belgeyi imzaladım, ama kararı ben vermedim; yine de sorumlu muyum?
Cevap imzada değil, görevdedir. 5018 sayılı Kanun her sıfata ayrı bir görev yükler ve sorumluluğu o görevle sınırlar. Sayıştay Genel Kurulunun 14.06.2007 tarihli ve 5189/1 sayılı kararı bu görevleri tek tek açıklamış, Temyiz Kurulu da yıllar içinde sınırları somut dosyalarda çizmiştir. Bu yazıda sıfatları sırayla ele alıyor, her birinde hangi savunmanın tuttuğunu ve hangisinin tutmadığını kararlarıyla gösteriyoruz.
Malî Sorumluluğun Şartları: Aykırılık, Kusur, Zarar, İlliyet
Kamu zararı, kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır (5018 m.71/1). Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik, sorumluyu “kamu zararının oluşmasına sebep olan kamu görevlisi” olarak tanımlar (m.4/1-h) ve idarenin kendi değerlendirmesinde dört hususun birlikte dikkate alınmasını ister: mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemin varlığı, bundan bir kamu zararı doğması, sorumlu ve ilgililerin belirlenmesi ve zararın sorumlunun kasıt, kusur veya ihmalinden kaynaklandığına ilişkin illiyet bağının kurulması (m.7/A-3).
Bu tanım 5018 sayılı Kanunla gelen bir değişikliğin sonucudur. Temyiz Kurulunun 01.02.2017 tarihli ve 42690 sayılı kararında aktarıldığı üzere Genel Kurulun 5189/1 sayılı kararı, Kanundan önce kamu görevlileri için kusursuz sorumluluğun geçerli olduğunu, 5018 sayılı Kanunla kusur sorumluluğuna geçildiğini ve işlemin tek başına mevzuata aykırı olmasının görevliyi sorumlu tutmaya yetmediğini belirtir. Bu yüzden her savunmada iki ayrı soru sorulur: işlem mevzuata aykırı mı ve aykırılık benim kusurumdan mı doğdu?
Sorumluluğun dört unsuru ve savunmadaki karşılığı
| Unsur | Savunmada sorulacak soru | Dayanak |
|---|---|---|
| Mevzuata aykırı karar, işlem veya eylem | Aykırı olduğu ileri sürülen işlem benim görev alanımda mı yapıldı; benim işlemim mi? | 5018 m.71/1; Yönetmelik m.7/A-3-a |
| Kamu zararı | Kamu kaynağında gerçek bir eksilme ya da artışa engel var mı; tutar doğru hesaplanmış mı? | 5018 m.71/2; Yönetmelik m.6 |
| Kasıt, kusur veya ihmal | Önüme gelen belgelerden aykırılık anlaşılabilir miydi; görmem ve denetlemem mümkün müydü? | 5018 m.71/1 |
| Uygun illiyet bağı | Zarar benim işlemimin doğrudan ve öngörülebilir sonucu mu, yoksa başkasının kararından mı doğdu? | Yönetmelik m.7/A-3-ç |
Harcama Süreci ve İmza Zinciri
Bütçeden harcama, harcama yetkilisinin harcama talimatıyla başlar (m.32). İşin yaptırılması, malın ya da hizmetin alınması, teslim alma ve belgelendirme gerçekleştirme görevlilerinin işidir; teslim alınanın usul ve esaslara uygunluğu görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanır (m.33). Gider, harcama yetkilisince belirlenen görevlinin düzenlediği ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır (m.33/1). Ödemeyi muhasebe yetkilisi yapar ve ödemeden önce Kanunda sayılan kontrolleri yerine getirir (m.61).
Aşağıdaki tablo, her sıfatın kanuni görevini ve Sayıştay önündeki sorumluluk alanını özetler. Her satırın ayrıntısı izleyen başlıklarda.
Sıfatlara göre görev ve sorumluluk alanı
| Sıfat | Kanuni görev | Sorumluluk alanı | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Üst yönetici | Malî yönetim ve kontrol sisteminin işleyişini gözetmek; bu sorumluluğu harcama yetkilileri, malî hizmetler birimi ve iç denetçiler aracılığıyla yerine getirmek | Kural olarak idari; kendi onayı, kararı ya da imzaladığı sözleşme zarara dayanak olmuşsa malî | 5018 m.11 |
| Harcama yetkilisi | Harcama talimatı vermek, ödeme emri belgesini imzalamak | Harcama talimatının ve harcamanın bütçe ilke ve esaslarına, kanun ve diğer mevzuata uygunluğu | 5018 m.31, 32; GK 5189/1 |
| Gerçekleştirme görevlisi | İşi yaptırmak, teslim almak, belgelendirmek, ödeme belgelerini hazırlamak; elektronik ortamda veri girişi | Yaptığı işlemler; ödeme emri belgesini düzenleyen görevli ayrıca eklerin doğruluğundan harcama yetkilisiyle birlikte | 5018 m.33; GK 5189/1 |
| Muhasebe yetkilisi | Ödeme ve ödemeden önce dört kontrol: imza, belgelerin tamlığı, maddi hata, hak sahibinin kimliği | Bu kontroller ve ödeme sırasına ilişkin hükümlerle sınırlı; incelemesi gereken belgelerle sınırlı | 5018 m.61, 34/2 |
| Muayene ve kabul komisyonu | Teslim edilenin sözleşme ve şartnameye uygunluğunu incelemek | Düzenleyip imzaladığı tutanak ve raporlar | 4735 m.11; GK 5189/1 |
| İhale komisyonu | İhaleyi mevzuata uygun yürütmek ve sonuçlandırmak | Oy ve kararları; karşı oy kullanan gerekçesini yazar | 4734 m.6 |
| Kurul, komite, yönetim kurulu | Kanunun verdiği yetkiyle harcama kararı almak | Harcama yetkisinden doğan sorumluluk kurula ait | 5018 m.31/3 |
| Muhasebe yetkilisi mutemedi | Muhasebe yetkilisi adına para ve değerleri geçici olarak almak, vermek, göndermek | Doğrudan muhasebe yetkilisine karşı | 5018 m.61 |
Harcama Yetkilisi
Bütçeyle ödenek tahsis edilen her harcama biriminin en üst yöneticisi harcama yetkilisidir (m.31/1). Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun ve diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur (m.32/2). Genel Kurulun 5189/1 sayılı kararı harcama yetkilisini, giderin yapılmasına karar vermekten ödemeye kadar bütün süreci emir ve talimatıyla yürüten, maiyetindekileri gözetmek ve denetlemekle yükümlü olan ve Sayıştaya karşı hesap verme konusunda tam ve doğrudan sorumlu olan görevli olarak tanımlar.
Bu yüzden harcama yetkilisinin “karar başkasınındı” savunması kendi başına sonuç vermez. Temyiz Kurulu 10.01.2012 tarihli ve 34205 sayılı kararında, vekâleten görevlendirilen ve asilde aranan şartları taşımayan personele ödenen özel hizmet tazminatında, görevlendirmenin başka bir merciin kararıyla yapıldığını ileri süren harcama yetkilisinin sorumluluk itirazını reddetmiştir. 01.02.2017 tarihli ve 42690 sayılı kararda ise yapılmamış imalatın yapılmış gibi ödendiği bir yapım işinde, hakediş raporlarını ve geçici ve kesin kabul tutanaklarını onaylayan harcama yetkilisinin sorumluluk itirazı kabul edilmemiştir.
Sınır, harcama yetkilisinin görme ve denetleme imkânının bittiği yerde çizilir. Kurul 14.05.2025 tarihli ve 58033 sayılı kararında yıllar önce yapılmış bir atamaya dayanan ödemelerde, ödeme belgelerini imzalayan harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlilerinin atamaya esas belgeleri görme ve denetleme imkânı bulunmadığından sorumlu tutulamayacağını kabul etmiş; 03.01.2024 tarihli ve 56278 sayılı kararında da mevzuata aykırı bir unvan değişikliği onayından doğan zararda, bu işleme şerh koyma ya da uygulamama imkânı olmayan harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlileri ile zarar arasında illiyet bağı bulunmadığını belirterek sorumluluğu onayı veren belediye başkanı ile olura arz eden başkan yardımcısında görmüştür (oyçokluğu). Teknik incelemenin muayene ve kabul komisyonuna ait olduğu bir alımda da harcama yetkilisi ile zarar arasında uygun illiyet bağı kurulmamıştır (15.05.2024, 56845).
Harcama Yetkisinin Devri
Harcama yetkililerinin belirlenmesine, yetkinin bir üst kademede birleştirilmesine ve devredilmesine ilişkin usul ve esasları Hazine ve Maliye Bakanlığı belirler; Kanun yalnızca şunu söyler: harcama yetkisinin devredilmesi, yetkiyi devredenin idari sorumluluğunu ortadan kaldırmaz (m.31/5).
Genel Kurulun 5189/1 sayılı kararı bu hükmü yorumlamıştır. Karara göre idari sorumluluk ile malî sorumluluk ayrı kavramlardır; Kanun koyucu devirde yalnızca idari sorumluluğun süreceğini söylemiştir. Yetkisini devreden yönetici harcama sürecinin dışında kalır, mevzuata aykırı bir karar ya da işlemi bulunmaz; harcama talimatının kullanılmasından doğan malî sorumluluk yetkinin devredildiği görevliye aittir. Temyiz Kurulu 30.10.2013 tarihli ve 37760 sayılı kararında bu görüşü uygulamış, asıl harcama yetkilisinin yetkiyi devreden genel sekreter olduğunu ileri süren ve yetkiyi devralmış olan görevlilerin sorumluluk itirazını reddetmiştir.
Bu kuralın iki pratik sonucu vardır. Yetki devreden yönetici sorguda harcama yetkilisi olarak gösterilmişse savunmanın ilk belgesi devir onayıdır. Yetkiyi devralan görevli ise “ben yalnızca vekâlet ediyordum” diyerek sorumluluktan kurtulamaz. Devrin yazılı olduğunu, kapsamını ve tarihini gösteren onay mutlaka dosyaya konulmalıdır.
Genel Kurul kararı iki benzer durumu da çözmüştür. Harcama yetkilisinin izin, hastalık ya da geçici görev nedeniyle yerinde bulunmadığı sırada usulüne uygun olarak vekâleten atanan görevli asilin yetki ve sorumluluklarını taşır; harcama yetkisinin kullanılmasından doğan sorumluluk vekâlet edene aittir. İdareler ya da birimler arasında ödenek aktarılarak yapılan işlerde ve personel ücretleri ile elektrik, su gibi giderlerin destek hizmet biriminde toplandığı durumlarda ise harcama yetkisinden doğan sorumluluk, ödeneğin aktarıldığı ya da görevin verildiği birimin harcama yetkilisine aittir.
Gerçekleştirme Görevlisi
Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütür ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken iş ve işlemlerden sorumludur (m.33/2 ve 4). Elektronik ortamda ortak bir veri tabanından yararlanılarak yapılan harcamalarda veri giriş işlemleri de gerçekleştirme görevi sayılır (m.33/3). Genel Kurul bu hükmü şöyle uygulamıştır: sisteme girilecek verilerin bulunduğu belgeleri düzenleyen ve imzalayan görevli gerçekleştirme görevlisidir ve harcama yetkilisiyle birlikte sorumlu tutulur; taslak yazma, temize çekme, kaydetme ve bilgisayara giriş gibi yardımcı hizmetler ise gerçekleştirme görevi sayılmaz.
Genel Kurulun 5189/1 sayılı kararı gerçekleştirme görevlileri arasında bir ayrım yapar. Taahhüt ve tahakkuk işlemlerine ilişkin fatura, tutanak gibi gerçekleştirme belgelerini düzenleyen ya da kabul eden görevliler bu görevleriyle ilgili iş ve işlemlerle sınırlı olarak sorumludur. Asli gerçekleştirme belgesi olan ödeme emri belgesini düzenleyen görevli ise, düzenlediği belgeyle birlikte harcama sürecindeki diğer belgelerin doğruluğundan ve mevzuata uygunluğundan harcama yetkilisiyle birlikte sorumlu tutulur. Bu ayrım, savunmanın kurulacağı yeri belirler.
Kurul bu kuralı geniş uygular. 22.05.2024 tarihli ve 56864 sayılı kararda hakedişi “inceleyen” sıfatıyla imzalayan görevli de gerçekleştirme görevlisi sayılmış ve tazmin hükmü onanmıştır. 19.03.2025 tarihli ve 57840 sayılı kararda ödeme emirlerini başkanlık makamının yazılı oluru üzerine düzenlediklerini ve verilen emri uygulamama yetkileri bulunmadığını ileri süren harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi yönünden; harcama talimatını veren harcama yetkilisinin ve ödeme emri belgesini düzenleyip üzerine “vize/kontrol edilmiştir” şerhiyle imza atan gerçekleştirme görevlisinin sorumluluğu bulunduğu belirtilerek hüküm oyçokluğuyla onanmıştır. Yapım işinde yapı denetim heyeti başkanı sıfatıyla hakediş ve kabul tutanaklarını imzalayan gerçekleştirme görevlisinin itirazı da 42690 sayılı kararda reddedilmiştir.
Buna karşılık teknik inceleme başka bir kurula verilmişse sonuç değişebilir. 15.05.2024 tarihli ve 56845 sayılı kararda teslim edilen işin teknik şartnameye uygunluğunu incelemenin muayene ve kabul komisyonunun görevi olduğu, bu nedenle doğan zararla harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisinin işlemleri arasında uygun illiyet bağı bulunmadığı kabul edilmiştir. Savunmada, kendi imzanızın hangi belgede olduğunu ve o belgenin neyi doğruladığını açıkça ayırın: kabul tutanağının varlığını ve şekil şartlarını kontrol etmek sizin işinizdir; tutanaktaki teknik tespitin doğruluğu komisyonun işidir.
Muhasebe Yetkilisi
Muhasebe yetkilileri ödeme aşamasında ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde dört şeyi kontrol eder: yetkililerin imzası, ödemeye ilişkin mevzuatında sayılan belgelerin tamam olması, maddi hata bulunup bulunmadığı ve hak sahibinin kimliğine ilişkin bilgiler (m.61/3). Mevzuatında düzenlenen belgeler dışında belge arayamaz; bu dört konuda hata veya eksiklik varsa ödeme yapamaz ve belgeyi en geç bir iş günü içinde gerekçesiyle birlikte harcama yetkilisine yazılı olarak geri gönderir (m.61/4).
Sorumluluğun sınırı Kanunda açıkça yazılıdır: muhasebe yetkilileri, ödeme sırasına ilişkin hükümler (m.34/2) ile bu dört kontrolden sorumludur ve bu kontrollere ilişkin sorumlulukları görevleri gereği incelemeleri gereken belgelerle sınırlıdır (m.61/6). Muhasebe yetkilisi, harcamanın yerindeliğini ya da harcama talimatının mevzuata uygunluğunu denetleyen görevli değildir. Savunmanın merkezinde bu fıkra durur.
Genel Kurul kararına göre imza kontrolünde muhasebe yetkilisinin sorumluluğu
| Ödeme emri belgesindeki durum | Muhasebe yetkilisinin sorumluluğu |
|---|---|
| Harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisinin imzası var; ekteki belgelerden birinde imza eksik | İmzası bulunan harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisiyle birlikte sorumlu |
| Harcama yetkilisi ya da gerçekleştirme görevlisinden yalnızca birinin imzası var | İmzası bulunan görevliyle birlikte sorumlu |
| İkisinin de imzası yok | Tek başına sorumlu |
Bu tablo Temyiz Kurulu 10.01.2012 tarihli ve 34208 sayılı kararında aktarılan Genel Kurul kararından alınmıştır; Kurul aynı kararda gerçekleştirme görevlisinin imzası bulunmayan ödemelerde muhasebe yetkilisinin harcama yetkilisiyle birlikte sorumlu olduğuna karar vermiştir.
“Maddi hata” kavramı da dar yorumlanır. Kurul 25.09.2024 tarihli ve 57158 sayılı kararında, bir kamu özel işbirliği projesinde kullanım bedelinin hesabında esas alınan katsayının yanlış belirlenmesinin, aritmetik işlem hatası gibi yüzeysel incelemeyle anlaşılabilecek bir hata olmadığını, sözleşmenin ve finansman belgelerinin okunup verilerin araştırılmasını gerektiren esaslı bir inceleme konusu olduğunu belirterek muhasebe yetkililerinin sorumluluğunun bulunmadığına ve tazmin hükmünün bozulmasına oyçokluğuyla karar vermiştir.
Genel Kurul kararı muhasebe yetkilisi için üç kural daha koyar. Ödemeye esas olduğu hâlde gider evrakı arasında bulunmayan bir belge nedeniyle doğan zarardan ve gerçekleştirme görevlilerinin düzenlediği belgelerdeki açık, kolayca görülebilen ve yorum gerektirmeyen maddi hatalardan muhasebe yetkilisi, harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisiyle birlikte sorumludur; hatanın bariz olup olmadığına yargılamayı yapan daire karar verir. Hak sahibi olmayan kişiye ödeme yapılmasından doğan zarardan muhasebe yetkilisi doğrudan ve tek başına sorumludur. İlgili kanunlarına göre tarh ve tahakkuk ettirilerek tahsil edilebilir hâle gelmiş gelir ve alacakların takip ve tahsilinden de muhasebe yetkilisi tek başına sorumlu kabul edilmiştir.
Muhasebe yetkilisinin kendi görevini kullanmaması ise başka bir sonuç doğurur. 08.10.2025 tarihli ve 58497 sayılı kararda personel maaşlarının bankaya ödeme talimatlarının muhasebe yetkilisi yerine başka bir birim tarafından verilmesi ve bu yolla kişisel hesaba para aktarılması olayında, giderlerin hak sahibine ödenmesi görev ve yetkisinin muhasebe yetkilisine ait olduğu, yetkinin kullanılmamasının sorumluluğu ortadan kaldırmayacağı belirtilerek muhasebe yetkilisi yönünden hüküm oyçokluğuyla onanmıştır. Muhasebe yetkilisi mutemetleri ise doğrudan muhasebe yetkilisine karşı sorumludur (m.61/7).
Üst Yönetici
Bakanlıklarda ve diğer kamu idarelerinde en üst yönetici, il özel idarelerinde vali, belediyelerde belediye başkanı üst yöneticidir (m.11/1). Üst yönetici, malî yönetim ve kontrol sisteminin işleyişinin gözetilmesi ve izlenmesinden Bakana, mahallî idarelerde meclisine karşı sorumludur ve bu sorumluluğun gereklerini harcama yetkilileri, malî hizmetler birimi ve iç denetçiler aracılığıyla yerine getirir (m.11). Bakanlar ise kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli kullanılması ile hukuki ve malî konularda Cumhurbaşkanına karşı sorumludur (m.10).
Atama kaynaklı bulgularda onaylayan, olura arz eden, atamayı sürdüren ve ödeme belgesini imzalayan görevlilerin sorumluluğu Temyiz Kurulu kararlarında ayrı ayrı değerlendirilmektedir; karşılaştırmalı tablo ve dilekçe örnekleri için mevzuata aykırı atama nedeniyle kamu zararı rehberimize bakın.
Bu yapı içinde üst yöneticinin sorumluluğu kural olarak idaridir; ama malî sorumluluk kapısı kapalı değildir. Temyiz Kurulunun 03.01.2024 tarihli ve 56278 sayılı kararında aktarıldığı üzere Genel Kurulun 5189/1 sayılı kararı, üst yöneticilerin özel kanunlardan doğan malî sorumlulukları olabileceğini ve münferit bir olayda sorumluluklarına hükmedilmesinin de gerekebileceğini, bunun yargılamada somut olaya göre belirleneceğini söyler. Genel Kurul bu nedenle üst yöneticilerin sorumlu olacakları ya da olmayacakları yönünde genel bir görüş bildirmeyi uygun bulmamıştır. Uygulamada belirleyici olan, zarara yol açan işlemin üst yöneticinin kendi onayı, kararı ya da imzası olup olmadığıdır.
Kurul, belediye başkanının onayıyla yapılan bir görevlendirmeye ve başkanın imzaladığı toplu iş sözleşmesine dayanan ödemede sorumluluğu başkan ile sözleşmeyi imzalayan başkan yardımcısında görmüş, harcama yetkilileri ile gerçekleştirme görevlilerinin malî sorumluluğunun bulunmadığını belirtmiştir (26.06.2024, 56989). Mevzuata aykırı unvan değişikliğini onaylayan başkan ile olura arz eden başkan yardımcısının sorumluluğu da 56278 sayılı kararda aynı gerekçeyle kabul edilmiştir. Gelir tarafında ise Kurul, belediye başkanının gelirlerin tahsilinden malî değil idari yönden sorumlu olduğunu, verdiği karar ve talimatlar doğrudan işleme dayanak oluşturmadıkça malî sorumluluğunun bulunmadığını oyçokluğuyla kabul etmiştir (12.12.2018, 45423). Atama işlemlerinde zincirin bir halkası daha vardır: 58033 sayılı kararda atama teklifini atamaya yetkili makama arz eden görevli sorumlu tutulmuştur.
Kurul, Komite ve Komisyon Kararları
Kanunların veya Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin verdiği yetkiye dayanarak yönetim kurulu, icra komitesi, komisyon ve benzeri kurul veya komite kararıyla yapılan harcamalarda harcama yetkisinden doğan sorumluluk kurul, komite veya komisyona aittir (m.31/3). Genel Kurulun 5189/1 sayılı kararı da, mevzuatına göre oluşturulan bir kurulun düzenlediği keşif, rapor, tutanak, karar ve ödemeye esas benzeri belgelerden doğan sorumluluğa bu belgeyi düzenleyip imzalayan kurul üyelerinin dahil edileceğini ve harcama yetkilisiyle birlikte sorumlu tutulacaklarını belirtir.
Genel Kurul, kurul kararıyla yapılan harcamalarda sorumluluğu kararın niteliğine göre üç duruma ayırmıştır:
Genel Kurulun 5189/1 sayılı kararına göre kurul kararının niteliği ve sorumluluk
| Kurul kararının niteliği | Sorumluluk |
|---|---|
| Karar harcama talimatının taşıması gereken unsurları taşıyor ve kurul harcama sürecinde yer alıyor | Harcama yetkisinden doğan sorumluluk kurula aittir |
| Karar harcama talimatının unsurlarını taşıyor, ancak kurul harcama sürecinde yer almıyor | Kurul yalnızca harcama talimatının kanun ve diğer mevzuata uygunluğundan sorumludur |
| Karar, bir giderin yapılması için harcama yetkilisine izin verme niteliğinde | Kurul, harcamaya izin veren kararın mevzuata uygunluğuyla sınırlı olarak sorumludur |
Kurul kararına dayanan ödemelerde iki soru öne çıkar: kararı kim aldı ve ödeme yapıldığında kim görevdeydi? Temyiz Kurulu 13.11.2024 tarihli ve 57483 sayılı kararında kurul kararına dayanılarak nakden ödenen konut tahsis katkısında, ödemelerin dayanağı olan kararı imzalayan başkan ve üyelerin sorumluluğunu, sonraki ödemelerin bu kararın öngörülebilir ve doğrudan sonucu olduğu gerekçesiyle kabul etmiştir; buna karşılık ödemelerin yapıldığı yılda görevde olmayan ve eski kararı kaldırma yetkisi kalmayan önceki kurul üyelerinin sorumlu olmadığını belirtmiştir. 09.11.2022 tarihli ve 52455 sayılı kararda yasal dayanağı olmayan bir yönetim kurulu kararına dayanılarak yapılan ödemelerden, ödeme yılında görevde bulunan ve kararı kaldırma yetkisine sahip yönetim kurulu üyeleri sorumlu tutulmuş; kararı kaldırma ya da değiştirme yetkisi bulunmayan harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlilerinin sorumluluğu bulunmadığı oybirliğiyle kabul edilmiştir. 14.12.2022 tarihli ve 52601 sayılı kararda da yürütme kurulu kararına dayanan döner sermaye ödemelerinde sorumluluğun ödemelerin yapıldığı tarihte görevde olan kurula ait olması gerektiği belirtilerek hüküm bozulmuştur (oyçokluğu).
İhale komisyonunun sorumluluğu ise ihale süreciyle sınırlıdır. 4734 sayılı Kanun m.6’ya göre komisyon kararları çoğunlukla alınır, kararlarda çekimser kalınamaz, komisyon başkanı ve üyeleri oy ve kararlarından sorumludur ve karşı oy kullanan üyeler gerekçesini komisyon kararına yazıp imzalamak zorundadır. Temyiz Kurulu 17.03.2021 tarihli ve 49249 sayılı kararında, ihalenin yürütülmesinde mevzuata aykırılık tespit edilmeyen bir dosyada, sözleşmenin uygulanması aşamasında doğan zarardan ihale komisyonu üyelerinin ve ihale yetkilisinin sorumluluğunu kaldırmış, hükmü ödeme emrini imzalayan harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi yönünden düzelterek onamıştır (oyçokluğu). Komisyon kararlarının nasıl alındığı için İhale Komisyonu ve Karar Süreci sayfamıza bakabilirsiniz.
Muayene ve kabul komisyonu ise teslim edilen mal, hizmet veya yapım işinin sözleşmeye uygunluğunu inceler (4735 m.11). Teslim edilenin şartnameye uygun olmamasından doğan zararda bu komisyonun üyeleri ön plana çıkar (56845 sayılı karar); yapılmamış imalatı yapılmış gösteren kabul tutanaklarını imzalayan yapı denetim görevlileri ve kabul komisyonu üyelerinin sorumluluğu konusunda da Kurul bir tereddüt görmemiştir (42690 sayılı karar).
Amirin Yazılı Emri: Anayasa m.137 ve 657 Sayılı Kanun m.11
Anayasa m.137’ye göre kamu hizmetinde çalışan kişi, üstünden aldığı emri yönetmelik, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi, kanun veya Anayasa hükümlerine aykırı görürse yerine getirmez ve aykırılığı emri verene bildirir. Üstü emrinde ısrar eder ve emrini yazıyla yenilerse emir yerine getirilir; bu hâlde emri yerine getiren sorumlu olmaz. Konusu suç teşkil eden emir ise hiçbir şekilde yerine getirilmez; yerine getiren sorumluluktan kurtulamaz. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.11 aynı kuralı memurlar için tekrarlar ve emrin yerine getirilmesinden doğacak sorumluluğun emri verene ait olduğunu söyler.
Bu hükümler sorgu ve temyiz dilekçelerinde sıkça ileri sürülür; ama Temyiz Kurulu kararlarında sonucu belirleyen çoğu zaman yazılı emrin varlığı değil, görevlinin kendi işleminin zararla illiyet bağıdır. 56278 sayılı kararda harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlilerinin atama işlemine şerh koyma ya da uygulamama imkânları bulunmadığı ve aykırılığın bordrodan anlaşılmasının mümkün olmadığı gerekçesiyle zararla illiyet bağları bulunmadığı kabul edilmiştir. 57840 sayılı kararda ise yazılı olur üzerine işlem yaptığını ileri süren görevliler, ödeme emri belgesini kendi kontrol şerhleriyle imzaladıkları için sorumlu tutulmuştur.
Pratik sonuç şudur: amirden gelen talimatı mevzuata aykırı buluyorsanız aykırılığı yazıyla bildirin, emrin yazıyla yenilenmesini isteyin ve bu yazışmayı saklayın. Sorguda yalnızca “talimat üzerine yaptım” demek yerine, aykırılığı bildirdiğinizi, emrin yazıyla yenilendiğini ve kendi işleminizin talimatın zorunlu sonucu olduğunu belgeyle gösterin. Aynı olay ceza soruşturmasına da konu olmuşsa görevi kötüye kullanma ve denetim görevinin ihmali yazılarımıza bakın.
Görev Dönemi ve İmza Tarihi
Sorumluluk, zarara yol açan işlemin yapıldığı tarihte o görevi yürütene aittir. Bu basit kural birçok sorguda gözden kaçar. Sorgu ekindeki tablo, sizin görevde olmadığınız aylara ait ödemeleri de içerebilir; yıllar önce verilmiş bir kararın, sizin göreviniz sırasında yapılan ödemelerle birlikte size yüklenmesi de mümkündür. Yukarıdaki kurul kararlarında görüldüğü gibi Temyiz Kurulu, ödemenin yapıldığı yılda görevde olmayan ve kararı geri alma yetkisi kalmayan kişileri sorumlu tutmamaktadır.
Savunmaya mutlaka göreve başlama ve görevden ayrılma yazılarınızı, imza yetkisi verilen ve geri alınan onayları ekleyin. Sorgudaki her ödeme satırını bu tarihlerle karşılaştırıp görev dönemi dışında kalanları ayrı bir cetvelde gösterin. Zamanaşımı da her ödeme için ayrı işler (5018 m.74); eski yıllara ait ödemeleri bu yönden de kontrol edin.
Birden Fazla Sorumlu: Müştereken ve Müteselsilen
Aynı ilam maddesinde birden çok görevli sorumlu tutulduğunda tazmin hükmü genellikle müştereken ve müteselsilen kurulur. Türk Borçlar Kanunu m.61’e göre birden çok kişi birlikte bir zarara sebep olmuşsa ya da aynı zarardan çeşitli sebeplerle sorumluysa, haklarında müteselsil sorumluluk hükümleri uygulanır. İdare tutarın tamamını sorumlulardan herhangi birinden isteyebilir.
İç ilişkide ise tazminat, her birine yüklenebilecek kusurun ağırlığı ve yarattıkları tehlikenin yoğunluğu gözetilerek paylaştırılır; payından fazlasını ödeyen, fazlası için diğerlerine rücu edebilir ve idarenin haklarına halef olur (TBK m.62). Kendisine yersiz ödeme yapılan kişi de geri ödeme sürecine dahil edilir (Yönetmelik m.5/2). Ödediğiniz tutarı diğer sorumlulardan ya da parayı alan kişiden istemek için kamu görevlisine rücu ve sebepsiz zenginleşme sayfalarımıza bakın. Temyiz Kurulunun tazmin hükmünü kaldıran kararı ise o ilam maddesindeki bütün sorumluları kapsar (6085 m.55/9).
Sorumluluk İtirazı Örneği 1: Muhasebe Yetkilisinin Sorgu Savunması
Aşağıdaki örnek, bir yapım işinde fiyat farkı hesabında kullanılan endeks ve katsayıların yanlış belirlenmesi nedeniyle fazla ödeme yapıldığı ileri sürülen ve harcama yetkilisi ile gerçekleştirme görevlisiyle birlikte sorumlu gösterilen muhasebe yetkilisi için hazırlanmıştır. Savunma yalnızca sorumluluk yönündendir; esasa ilişkin itirazlar diğer sorumlularla birlikte ayrıca yazılmalıdır.
SAYIŞTAY BAŞKANLIĞINA
(… Denetim Grup Başkanlığı)
SAVUNMADA BULUNAN: … (işlem tarihindeki görevi: … Muhasebe Müdürü, muhasebe yetkilisi; adresi)
VEKİLİ: Av. … (adres)
İLGİ: … İdaresi … yılı hesabına ilişkin … tarihli ve … sayılı sorgunun … numaralı maddesi.
KONU: Sorgunun … numaralı maddesinde müvekkile yöneltilen sorumluluğa ilişkin savunmamızın sunulması ve duruşma talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. Tebliğ ve süre (6085 sayılı Kanun m.48/1). Sorgu müvekkile … tarihinde tebliğ edilmiştir. Savunmamız otuz günlük süre içinde sunulmaktadır.
2. Sorgunun konusu. Sorguda, “…” yapım işinin … numaralı hakedişlerinde fiyat farkı hesabında esas alınan güncel endekslerin ve sabit katsayıların sözleşmeye aykırı belirlendiği, bu nedenle … TL fazla ödeme yapıldığı ileri sürülmüş; müvekkil, ödemeyi yapan muhasebe yetkilisi sıfatıyla harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisiyle birlikte sorumlu gösterilmiştir.
3. Muhasebe yetkilisinin kontrol alanı (5018 sayılı Kanun m.61/3). Muhasebe yetkilisi ödeme aşamasında ödeme emri belgesi ve ekleri üzerinde yetkililerin imzasını, mevzuatında sayılan belgelerin tamam olmasını, maddi hata bulunup bulunmadığını ve hak sahibinin kimliğine ilişkin bilgileri kontrol eder. Sorguya konu ödeme emri belgeleri harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisince imzalanmış, idarenin tabi olduğu harcama belgeleri yönetmeliğinde yapım işleri için sayılan hakediş raporu ve eki fiyat farkı hesap cetveli ödeme emrine bağlanmış, hak sahibinin kimlik ve banka bilgileri sözleşmeyle uyumludur (Ek-1). Müvekkilin yükümlü olduğu dört kontrolün hiçbirinde eksiklik ileri sürülmemiştir.
4. Sorumluluğun incelenmesi gereken belgelerle sınırlı olması (5018 sayılı Kanun m.61/4 ve m.61/6). Muhasebe yetkilisi mevzuatında düzenlenen belgeler dışında belge arayamaz ve kontrollere ilişkin sorumluluğu görevi gereği incelemesi gereken belgelerle sınırlıdır. Fiyat farkında hangi endeksin esas alınacağı ve sabit katsayıların ne olması gerektiği, ihale dokümanının, sözleşmenin, fiyat farkı esaslarının ve resmi endeks verilerinin birlikte incelenmesini gerektirir. Bu inceleme hakedişi düzenleyen ve onaylayan kontrol teşkilatının ve harcama biriminin görevidir; muhasebe yetkilisinin kontrol alanına girmez.
5. Esaslı inceleme gerektiren hesabın maddi hata sayılmaması (5018 sayılı Kanun m.61/3-c). Kanunda muhasebe yetkilisine verilen maddi hata kontrolü, toplama ve çarpma yanlışlığı, rakam ile yazı arasındaki uyumsuzluk gibi belge üzerinde yüzeysel incelemeyle anlaşılabilecek hatalara ilişkindir. Temyiz Kurulu 25.09.2024 tarihli ve 57158 sayılı kararında, sözleşme ve finansman belgelerinin okunup resmi verilerin araştırılmasını gerektiren bir katsayı belirleme hatasının muhasebe yetkilisinin maddi hata kontrolü kapsamında olmadığını belirterek muhasebe yetkililerinin sorumluluğunun bulunmadığına karar vermiştir. Sorgudaki hata da aynı niteliktedir: endeksin hangi aya ait olacağı ve katsayının nasıl belirleneceği hesap cetvelinden değil, sözleşme ve fiyat farkı esaslarından anlaşılabilir.
6. İmza kontrolünün eksiksiz yapılmış olması (5018 sayılı Kanun m.61/3-a). Sayıştay Genel Kurulunun 14.06.2007 tarihli ve 5189/1 sayılı kararı, muhasebe yetkilisinin imza kontrolündeki sorumluluğunu ödeme emri belgesi ve eklerindeki imza eksikliğine bağlamıştır. Sorguya konu ödeme emirlerinde ve eklerinde yetkililerin imzası tamdır; hakediş raporu kontrol teşkilatı üyeleri, yüklenici ve onay makamınca imzalanmıştır (Ek-2).
7. Kusur ve illiyet (5018 sayılı Kanun m.71/1). Kamu zararından sorumluluk, görevlinin kendi görev alanındaki mevzuata aykırı işleminden ve kusurundan doğar. Müvekkil Kanunun kendisine verdiği kontrolleri eksiksiz yapmış, ödeme emrini ödenebilir bulmuştur. Zarar, hakedişte fiyat farkının hesaplanması aşamasında ve müvekkilin görev alanı dışında doğmuştur; müvekkilin işlemi ile zarar arasında uygun illiyet bağı yoktur.
8. Duruşma talebi (Sayıştay Dairelerinin Çalışma Usul ve Esasları m.10/4). Sorgunun bu maddesi yargılamaya esas rapora alınırsa, dairede yapılacak yargılamada sözlü açıklamada bulunmak üzere duruşma yapılmasını talep ediyoruz.
SONUÇ VE TALEP
9. Açıklanan nedenlerle sorgunun … numaralı maddesi yönünden müvekkilin sorumluluğu bulunmadığına karar verilmesini ve yargılama aşamasında duruşma yapılmasını vekâleten arz ve talep ederiz. … / … / 2026
Savunmada Bulunan Vekili
Av. …
EKLER: 1) Ödeme emri belgeleri ve ekleri. 2) Hakediş raporu, fiyat farkı hesap cetveli ve imza sayfaları. 3) Müvekkilin muhasebe yetkilisi olarak görevlendirildiğine ilişkin belge. 4) Vekâletname.
Sorumluluk İtirazı Örneği 2: Harcama Yetkisini Devretmiş Yöneticinin Savunması
İkinci örnek, harcama yetkisini yazılı onayla birim müdürüne devretmiş olmasına rağmen, devredilen yetkiyle yapılan bir ödeme nedeniyle harcama yetkilisi sıfatıyla sorumlu gösterilen daire başkanı içindir.
SAYIŞTAY BAŞKANLIĞINA
(… Denetim Grup Başkanlığı)
SAVUNMADA BULUNAN: … (işlem tarihindeki görevi: … Daire Başkanı; adresi)
VEKİLİ: Av. … (adres)
İLGİ: … İdaresi … yılı hesabına ilişkin … tarihli ve … sayılı sorgunun … numaralı maddesi.
KONU: Sorgunun … numaralı maddesinde müvekkile harcama yetkilisi sıfatıyla yöneltilen sorumluluğa ilişkin savunmamızın sunulması ve duruşma talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. Tebliğ ve süre (6085 sayılı Kanun m.48/1). Sorgu müvekkile … tarihinde tebliğ edilmiştir. Savunmamız otuz günlük süre içinde sunulmaktadır.
2. Sorgunun konusu. Sorguda, … tarihli … numaralı ödeme emri belgesiyle yapılan … ödemesinin mevzuatında öngörülmediği, … TL kamu zararı oluştuğu ileri sürülmüş; müvekkil, harcama biriminin en üst yöneticisi olması nedeniyle harcama yetkilisi sıfatıyla sorumlu gösterilmiştir.
3. Harcama yetkisinin devredilmiş olması (5018 sayılı Kanun m.31). Müvekkil, … tarihli onayla, … tutarına kadar olan … giderlerine ilişkin harcama yetkisini … Şube Müdürü …’e devretmiştir (Ek-1). Sorguya konu ödemenin harcama talimatı ve ödeme emri belgesi bu yetkiyle Şube Müdürü tarafından imzalanmıştır; belgelerde müvekkilin imzası bulunmamaktadır (Ek-2).
4. Devrin malî sorumluluğu devralana geçirmesi (5018 sayılı Kanun m.31/5). Kanun, harcama yetkisinin devrinin devredenin idari sorumluluğunu ortadan kaldırmayacağını düzenlemiştir. Sayıştay Genel Kurulunun 14.06.2007 tarihli ve 5189/1 sayılı kararında açıklandığı üzere idari sorumluluk ile malî sorumluluk ayrı kavramlardır; yetkisini devreden harcama yetkilisi harcama sürecinin dışında kalır ve harcama talimatının kullanılmasından doğan malî sorumluluk, yetkinin devredildiği görevliye aittir. Temyiz Kurulu da 30.10.2013 tarihli ve 37760 sayılı kararında bu görüşü uygulamıştır.
5. Kusur ve illiyet (5018 sayılı Kanun m.71/1). Müvekkilin sorguya konu ödemede bir kararı, talimatı ya da imzası yoktur. Ödemeye yönelik bir talimat verdiği ya da durumdan haberdar edildiği de ileri sürülmemiştir. Kendi işlemi bulunmayan bir görevlinin kasıt, kusur veya ihmalinden ve işlemiyle zarar arasında illiyet bağından söz edilemez.
6. Duruşma talebi (Sayıştay Dairelerinin Çalışma Usul ve Esasları m.10/4). Sorgunun bu maddesi yargılamaya esas rapora alınırsa, dairede yapılacak yargılamada sözlü açıklamada bulunmak üzere duruşma yapılmasını talep ediyoruz.
SONUÇ VE TALEP
7. Açıklanan nedenlerle sorgunun … numaralı maddesi yönünden müvekkilin malî sorumluluğu bulunmadığına karar verilmesini ve yargılama aşamasında duruşma yapılmasını vekâleten arz ve talep ederiz. … / … / 2026
Savunmada Bulunan Vekili
Av. …
EKLER: 1) Harcama yetkisinin devrine ilişkin onay ve tebliğ belgesi. 2) Sorguya konu ödeme emri belgesi ve harcama talimatı. 3) Vekâletname.
Sıfata Göre Savunmada İlk Bakılacak Belge
Sorumluluk itirazı belgeyle kazanılır. Aşağıdaki tablo, her sıfat için savunmanın dayanacağı ilk belgeyi gösterir. Belgeler çoğu zaman idarenin arşivindedir; görev yeriniz değiştiyse sorguyu alır almaz yazıyla isteyin (kamudan belge isteme).
Sıfat ve belge
| Sıfat | İlk bakılacak belge | Gösterilmek istenen |
|---|---|---|
| Harcama yetkilisi | Harcama talimatı, ödeme emri belgesi ve ekleri | Aykırılığın bu belgelerden anlaşılıp anlaşılamayacağı; dayanak işlemin kimde olduğu |
| Yetkiyi devreden yönetici | Yetki devri onayı ve tebliği | Devrin tarihi ve kapsamı; ödemede imzanın bulunmaması |
| Gerçekleştirme görevlisi | İmzaladığı belge ve görevlendirme yazısı | Hangi belgeyi hangi sıfatla imzaladığı; teknik incelemenin kime ait olduğu |
| Muhasebe yetkilisi | Ödeme emri belgesi, ekleri ve imza sayfaları | Dört kontrolün eksiksiz yapıldığı; hatanın maddi hata niteliğinde olmadığı |
| Üst yönetici | Onay, karar ve sözleşmeler | Zarara dayanak olan işlemde kendi imzasının bulunmadığı |
| Kurul veya komisyon üyesi | Karar metni, imza listesi, karşı oy gerekçesi | Karara katılmadığı ya da ödeme döneminde görevde olmadığı |
| Her sıfat | Göreve başlama ve ayrılma yazıları | Görev dönemi dışındaki ödemelerin tutardan düşülmesi |
Karar Künyeleri: Yazıda Dayanılan Temyiz Kurulu Kararları
Kararların tamamı Sayıştay Başkanlığının karar veri tabanından ve Sayıştay Dergisinden okunmuş; çoğunluk görüşü ile karşı oy ayrılarak tarih ve tutanak numaraları kaynağıyla karşılaştırılmıştır.
Harcama yetkilisi, yetki devri ve üst yönetici
| Karar | Konu | Sonuç |
|---|---|---|
| Temyiz Kurulu, 10.01.2012, 34205 | Vekâleten görevlendirilen personele özel hizmet tazminatı; “görevlendirmeyi başka mercii yaptı” savunması | Harcama yetkilisinin itirazı reddedildi |
| Temyiz Kurulu, 01.02.2017, 42690 | Yapılmamış imalatın ödenmesi; hakediş ve kabul tutanaklarını onaylayan harcama yetkilisi | Sorumluluk itirazı reddedildi |
| Temyiz Kurulu, 30.10.2013, 37760 | Harcama yetkisinin devri | Malî sorumluluk devralana ait; devralanların itirazı reddedildi |
| Temyiz Kurulu, 03.01.2024, 56278 | Mevzuata aykırı unvan değişikliği onayı | Onaylayan başkan ve arz eden yardımcı sorumlu; ödeme görevlileri yönünden illiyet yok (oyçokluğu) |
| Temyiz Kurulu, 26.06.2024, 56989 | Başkanlık onayı ve toplu iş sözleşmesine dayanan ödeme | Başkan ve başkan yardımcısı sorumlu; harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi değil |
| Temyiz Kurulu, 14.05.2025, 58033 | Eski atamaya dayanan ödemeler | Atama teklifini yapan sorumlu; ödeme görevlileri değil (oyçokluğu) |
| Temyiz Kurulu, 12.12.2018, 45423 | Tahsil edilmeyen belediye gelirinde başkan | Sorumluluk idari; başkan yönünden bozma (oyçokluğu) |
Gerçekleştirme görevlisi ve muhasebe yetkilisi
| Karar | Konu | Sonuç |
|---|---|---|
| Temyiz Kurulu, 22.05.2024, 56864 | Hakedişi “inceleyen” sıfatıyla imzalayan görevli | Gerçekleştirme görevlisi sayıldı; tasdik |
| Temyiz Kurulu, 19.03.2025, 57840 | Yazılı olur üzerine düzenlenen ve “kontrol edilmiştir” şerhiyle imzalanan ödeme emri | Harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi sorumlu; tasdik (oyçokluğu) |
| Temyiz Kurulu, 15.05.2024, 56845 | Teknik inceleme muayene ve kabul komisyonunda | Harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi yönünden illiyet yok; bozma (oyçokluğu) |
| Temyiz Kurulu, 10.01.2012, 34208 | Gerçekleştirme görevlisinin imzası bulunmayan ödeme emri | Muhasebe yetkilisi harcama yetkilisiyle birlikte sorumlu |
| Temyiz Kurulu, 25.09.2024, 57158 | Esaslı inceleme gerektiren katsayı hatası | Maddi hata değil; muhasebe yetkilileri sorumlu değil, bozma (oyçokluğu) |
| Temyiz Kurulu, 08.10.2025, 58497 | Ödeme yetkisini kullanmayan muhasebe yetkilisi | Sorumlu; tasdik (oyçokluğu) |
Kurul ve komisyonlar
| Karar | Konu | Sonuç |
|---|---|---|
| Temyiz Kurulu, 13.11.2024, 57483 | Kurul kararına dayanan konut tahsis katkısı | Kararı imzalayanlar sorumlu; ödeme yılında görevde olmayan önceki üyeler değil |
| Temyiz Kurulu, 09.11.2022, 52455 | Dayanaksız yönetim kurulu kararına dayanan ödeme | Ödeme yılındaki kurul üyeleri sorumlu; harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi değil (oybirliği) |
| Temyiz Kurulu, 14.12.2022, 52601 | Yürütme kurulu kararıyla döner sermaye ödemesi | Sorumluluk ödeme tarihindeki kurulda; bozma (oyçokluğu) |
| Temyiz Kurulu, 17.03.2021, 49249 | Sözleşmenin uygulanmasında doğan zararda ihale komisyonu | Komisyon üyeleri ve ihale yetkilisi sorumluluktan çıkarıldı; düzelterek tasdik (oyçokluğu) |
| Temyiz Kurulu, 07.06.2017, 43174 | Encümen kararında imzası bulunmayan üyeler; sorumluluğa iştiraki olmayanın temyizi | İlamda sorumlu tutulmadılar; başvuru için yapılacak işlem yok |
Sorumluluk İtirazında Sık Yapılan Hatalar
- Yalnızca “karar başkasınındı” demek. Harcama yetkilisi ve ödeme emrini düzenleyen gerçekleştirme görevlisi için bu cümle tek başına yetmez; aykırılığın önünüze gelen belgelerden anlaşılamayacağını göstermek gerekir.
- Esasa ilişkin savunmayı bırakıp yalnızca sorumluluğa itiraz etmek. Zarar yoksa kimse sorumlu değildir; iki savunma birlikte yapılmalıdır.
- Diğer sorumluları suçlayan bir dil kullanmak. Bir görevlinin savunması diğerinin sorumluluğunu ağırlaştırabilir; yine de ölçü, olayı ve görev dağılımını belgeyle anlatmaktır.
- Yetki devri onayını eklememek ya da sözlü bir iş bölümünü devir gibi sunmak.
- Muhasebe yetkilisi olarak harcamanın yerindeliğini tartışmak. Muhasebe yetkilisinin savunması Kanunun saydığı dört kontrol ve maddi hata kavramı üzerine kurulmalıdır.
- Kurul kararında karşı oy kullandığı hâlde gerekçesini karara yazmamış olmak.
- Görev dönemi dışındaki ödemeleri tutardan düşürmeyi istememek.
- Amirin yazılı emrine dayanırken aykırılığı yazıyla bildirdiğinizi gösteren belgeyi sunmamak.
Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar?
Sorguyu ve ilamı, ödeme emri belgesini, eklerini, görevlendirme ve yetki devri onaylarını birlikte inceliyor; müvekkilin işlem tarihindeki sıfatını, imzasının hangi belgede ve hangi anlamda bulunduğunu belirliyoruz. Sorumluluğun dört unsurunu ayrı ayrı değerlendiriyor, aynı ilam maddesindeki diğer sorumluların konumunu da gözeterek savunmayı otuz günlük süre içinde hazırlıyoruz. Daire ve Temyiz Kurulu aşamalarında duruşmaya katılıyor, hüküm kesinleşirse müteselsil sorumlular ve parayı alan kişi yönünden rücu yollarını izliyoruz.
Sorgu veya ilam aldıysanız belgeyi ve tebliğ tarihini 0554 648 37 15 numaralı hattımıza WhatsApp üzerinden gönderebilir, aynı numaradan randevu alabilirsiniz. İdare hukukunun diğer konuları için İdare Hukuku Rehberi, ihale süreçleri için Kamu İhale Hukuku Rehberi sayfalarımıza bakabilirsiniz.
İlgili Rehberler
- Sayıştay Sorgusu Geldi: Kamu Görevlisi İçin İlk 30 Gün
- Sayıştay Sorgusuna Savunma Dilekçesi Örnekleri
- Sayıştay İlamına Temyiz ve Temyiz Dilekçesi Örneği
- Sayıştay Kamu Zararı Çıkardı, İdare Parayı Yükleniciden İstiyor
- İdarenin Kamu Görevlisine Rücu Hakkı
- İdare Hukuku Rehberi
- Kamu İhale Hukuku Rehberi
- İhale Komisyonu ve Karar Süreci
- Belediye Encümeni ve Meclis Kararlarına İtiraz
- Belediye Başkanı, Encümen ve Meclis Üyeleri Kamu Zararından Sorumlu mu?
- Sayıştay İlamı Kesinleşti: Kamu Zararı Nasıl Tahsil Edilir? Faiz, Taksit, İcra ve Maaş Haczi
- Sayıştay Tazminini Ödedim, Kimden Geri Alırım? Diğer Sorumlulara ve Ahize Rücu
- Sayıştay Raporundan Ceza Soruşturmasına: Suç Duyurusu, Soruşturma İzni ve İtiraz
- Sayıştay Kararına Karşı Son Yollar: Karar Düzeltilmesi ve Yargılamanın İadesi
- Kamu Zararında Zamanaşımı ve Faiz Hesabı: On Yıl, Hüküm Tarihi, Kanuni Faiz
- Mevzuata Aykırı Atama ve Unvan Değişikliği Nedeniyle Kamu Zararı: Maaş Farkı Kimden İstenir?
- Sosyal Denge Tazminatı ve Kamu Zararı: Tavan Aşımı, 26.11.2022 Affı ve Sorumluluk
- İşçi Ödemelerinde Kamu Zararı: Belediye Şirketi İşçileri, Toplu İş Sözleşmesi ve Akdi İkramiye
- Sözleşmeli Personelde Kamu Zararı: Ücret Tavanı, Kısmi Zamanlı Avukat ve Ek Ödeme
- Fazla Çalışma, Harcırah ve Huzur Hakkında Kamu Zararı: Zabıta-İtfaiye Maktu Ücret, Yolluk, Komisyon
- Tahsil Edilmeyen Belediye Gelirlerinde Kamu Zararı: Kira, Vergi, Para Cezası ve Zamanaşımı
- Avukatlık Vekâlet Ücreti ve Hizmet Alımında Kamu Zararı: Dağıtım, Üst Sınır, Serbest Avukat
- İhale ve Yapım İşlerinde Kamu Zararı: Fiyat Farkı, Süre Uzatımı, İş Artışı, Doğrudan Temin
- Kamu Görevlisi Disiplin Cezaları ve İtiraz
- Görevi Kötüye Kullanma Suçu (TCK m.257)
- Denetim Görevinin İhmali (TCK m.251)
- Zimmet Suçu (TCK m.247)
- Memurlar Hakkında Soruşturma İzni (4483)
- Dilekçe Örnekleri
Sıkça Sorulan Sorular
Ödeme emri belgesinde imzası olan herkes kamu zararından sorumlu mudur?
Hayır. Sorumluluk, görevlinin kendi görev alanındaki mevzuata aykırı karar, işlem veya eyleminden ve kasıt, kusur veya ihmalinden doğar (5018 sayılı Kanun m.71/1). Temyiz Kurulu, aykırılığı ödeme belgelerinden anlaşılamayan eski bir atamaya ya da kurul kararına dayanan ödemelerde ödeme belgelerini imzalayan görevlileri sorumlu tutmamıştır (14.05.2025, 58033; 09.11.2022, 52455).
Harcama yetkilisi neden en ağır sorumluluğu taşır?
Çünkü harcama talimatını verir ve talimatın bütçe ilke ve esaslarına, kanun ve diğer mevzuata uygunluğundan sorumludur (m.32). Sayıştay Genel Kurulunun 5189/1 sayılı kararı harcama yetkilisini harcama sürecinde tek ve tam yetkili, Sayıştaya karşı tam ve doğrudan sorumlu görevli olarak tanımlar.
Harcama yetkisini devrettim; yine de sorumlu muyum?
Kanuna göre devir idari sorumluluğunuzu kaldırmaz (m.31/5). Sayıştay Genel Kurulu ise malî sorumluluğun yetkinin devredildiği görevliye geçtiğini kabul etmiştir; Temyiz Kurulu 30.10.2013 tarihli ve 37760 sayılı kararında bu görüşü uygulamıştır. Savunmanın ilk belgesi yazılı devir onayıdır.
Gerçekleştirme görevlisi hangi belgelerden sorumludur?
Kendi yaptığı ve hazırladığı işlemlerden sorumludur (m.33). Ödeme emri belgesini düzenleyen gerçekleştirme görevlisi ise Genel Kurul kararına göre düzenlediği belgeyle birlikte harcama sürecindeki diğer belgelerin doğruluğundan ve mevzuata uygunluğundan harcama yetkilisiyle birlikte sorumlu tutulur.
Bordroya veri giren personel gerçekleştirme görevlisi sayılır mı?
Kanun, elektronik ortamda ortak bir veri tabanından yararlanılarak yapılan harcamalarda veri giriş işlemlerini gerçekleştirme görevi sayar (5018 m.33/3). Sayıştay Genel Kurulunun 5189/1 sayılı kararına göre gerçekleştirme görevlisi sayılan, sisteme girilecek verilerin bulunduğu belgeleri düzenleyen ve imzalayan görevlidir; yalnızca yazım ve bilgisayara giriş gibi yardımcı işleri yapan personel bu kapsamda değildir.
Muhasebe yetkilisi neleri kontrol etmek zorundadır?
Ödeme emri belgesi ve ekleri üzerinde yetkililerin imzasını, mevzuatında sayılan belgelerin tamam olmasını, maddi hata bulunup bulunmadığını ve hak sahibinin kimliğine ilişkin bilgileri (m.61/3). Mevzuatında düzenlenen belgeler dışında belge arayamaz ve kontrollere ilişkin sorumluluğu incelemesi gereken belgelerle sınırlıdır.
Hesap hatası varsa muhasebe yetkilisi sorumlu olur mu?
Belge üzerinde yüzeysel incelemeyle anlaşılabilecek aritmetik hatalar muhasebe yetkilisinin maddi hata kontrolüne girer. Sözleşme ve resmi verilerin incelenmesini gerektiren esaslı bir hesap hatası ise girmez; Temyiz Kurulu 25.09.2024 tarihli ve 57158 sayılı kararında bu nedenle muhasebe yetkililerinin sorumluluğunun bulunmadığına karar vermiştir.
Üst yönetici kamu zararından sorumlu tutulabilir mi?
Üst yöneticinin sorumluluğu kural olarak idaridir ve bu sorumluluğu harcama yetkilileri, malî hizmetler birimi ve iç denetçiler aracılığıyla yerine getirir (m.11). Ancak zarara dayanak olan onay, karar ya da sözleşme üst yöneticinin kendi imzasını taşıyorsa malî sorumluluğu doğabilir; Temyiz Kurulu 26.06.2024 tarihli ve 56989 sayılı ile 03.01.2024 tarihli ve 56278 sayılı kararlarında bu yönde hüküm kurmuştur.
Kurul kararıyla yapılan harcamada kim sorumludur?
Kanunların veya Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin verdiği yetkiye dayanan kurul, komite veya komisyon kararıyla yapılan harcamalarda harcama yetkisinden doğan sorumluluk kurula aittir (m.31/3). Temyiz Kurulu, ödemelerin yapıldığı dönemde görevde olmayan ve kararı geri alma yetkisi kalmayan önceki üyeleri sorumlu tutmamaktadır (13.11.2024, 57483).
İhale komisyonu üyesi her zarardan sorumlu mudur?
Hayır. Komisyon üyeleri oy ve kararlarından sorumludur (4734 m.6). İhalenin yürütülmesinde aykırılık yoksa, sözleşmenin uygulanması aşamasında doğan zarardan sorumlu tutulmamaları gerektiği Temyiz Kurulunun 17.03.2021 tarihli ve 49249 sayılı kararında kabul edilmiştir.
Amirimin yazılı emriyle işlem yaptım; sorumlu muyum?
Anayasa m.137 ve 657 sayılı Kanun m.11’e göre aykırılığı bildirdiğiniz hâlde amir emrini yazıyla yenilerse emri yerine getiren sorumlu olmaz; konusu suç teşkil eden emir ise hiçbir şekilde yerine getirilmez. Sayıştay kararlarında belirleyici olan çoğu zaman kendi işleminizin zararla illiyet bağıdır. Aykırılığı yazıyla bildirdiğinizi ve emrin yazıyla yenilendiğini belgeleyin.
Birlikte sorumlu tutulduğumuz kişilerin payını da ben mi öderim?
Hüküm müştereken ve müteselsilen kurulmuşsa idare tutarın tamamını sorumlulardan herhangi birinden isteyebilir (TBK m.61). Payından fazlasını ödeyen, kusur oranları gözetilerek diğer sorumlulara rücu edebilir (TBK m.62).
Kaynakça
- Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.137.
- 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu.
- Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (19.10.2006 tarihli ve 26324 sayılı Resmî Gazete; 15.06.2019 tarihli ve 30802 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan değişiklikler işlenmiş metin).
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.10, 11 ve 12.
- 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu m.6; 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu m.11.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.61 ve 62.
- 6085 sayılı Sayıştay Kanunu m.48 ve 55.
- Sayıştay Genel Kurulunun 14.06.2007 tarihli ve 5189/1 sayılı kararı (5018 sayılı Kanun çerçevesinde sorumlu tutulacak görevli ve yetkililerin belirlenmesi); kararın tam metni okunmuş, Temyiz Kurulu kararlarındaki alıntılarla karşılaştırılmıştır.
- Sayıştay Temyiz Kurulunun 30.10.2013 tarihli ve 37760, 12.12.2018 tarihli ve 45423, 17.03.2021 tarihli ve 49249, 09.11.2022 tarihli ve 52455, 14.12.2022 tarihli ve 52601, 03.01.2024 tarihli ve 56278, 15.05.2024 tarihli ve 56845, 22.05.2024 tarihli ve 56864, 25.09.2024 tarihli ve 57158, 19.03.2025 tarihli ve 57840, 14.05.2025 tarihli ve 58033, 08.10.2025 tarihli ve 58497 sayılı kararları (Sayıştay Başkanlığı karar veri tabanı).
- Sayıştay Temyiz Kurulunun 10.01.2012 tarihli ve 34205 ile 34208 (Sayıştay Dergisi, Sayı 84), 01.02.2017 tarihli ve 42690 (Sayı 105), 07.06.2017 tarihli ve 43174 (Sayı 107), 26.06.2024 tarihli ve 56989 ile 13.11.2024 tarihli ve 57483 (Sayı 136) sayılı kararları.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; örnek dilekçeler savunmanın kuruluşunu göstermek içindir ve her dosya kendi sorgusu, belgeleri ve tarihleriyle birlikte değerlendirilmelidir.
Sayıştay sorgusu veya ilamı mı aldınız? Birlikte değerlendirelim
Otuz günlük savunma süresi, duruşma talebi, altmış günlük temyiz süresi ve tahsil aşaması için sorgunuz ve tebliğ tarihinizle hemen arayın.
Otuz günü kaçırmayın
Sorgunun tebliğinden itibaren otuz gün içinde savunmanızı verin, duruşma talebinizi savunmaya yazın, belgelerinizi idareden yazıyla isteyin. Telefon: 0554 648 37 15.
İlgili ana rehberler
İdare Hukuku Rehberi · Kamu İhale Hukuku Rehberi · Kamu Zararı ve Yüklenici · Kamu Görevlisine Rücu · Dilekçe Örnekleri · İletişim


