Kamu zararı, zararın meydana geldiği yılı izleyen malî yılın başından başlayarak onuncu yılın sonuna kadar tespit ve tahsil edilemezse zamanaşımına uğrar (5018 sayılı Kanun m.74). Sayıştay ilamındaki tazmin tutarına faiz, ödemenin yapıldığı günden değil hüküm tarihinden işler (6085 sayılı Kanun m.53/2); idarenin kendi incelemesiyle tespit ettiği zararda ise faiz zararın oluştuğu tarihten başlar (5018 m.71/3). Oran kanuni faiz oranıdır: 31.05.2024 tarihine kadar yüzde 9, 01.06.2024 ile 30.07.2026 arasında yüzde 24, 31.07.2026 tarihinden 2026 sonuna kadar yüzde 31.
Bu rehber, hakkında sorgu, ilam ya da icra takibi bulunan kamu görevlisinin iki sorusuna cevap verir: borç zamanaşımına uğradı mı ve faiz doğru hesaplandı mı? On yıllık sürenin başlangıcını, süregelen ödemelerde Temyiz Kurulunun değişen yaklaşımını, süreyi kesen işlemleri, ilam kesinleştikten sonra icra takibindeki ayrı on yıllık süreyi ve idare gelirlerindeki iki katmanlı süreyi anlatıyoruz. Faiz bölümünde başlangıç tarihi, oranlar, kısmi ödemenin mahsubu ve taksit kuralı hesap tablolarıyla yer alıyor. Tahsil aşamasının bütünü için Sayıştay İlamı Kesinleşti: Kamu Zararı Nasıl Tahsil Edilir? sayfamıza bakın.
Bu yazının dayanakları. 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu m.3, 71 ve 74; 6085 sayılı Sayıştay Kanunu m.6, 48, 51 ve 53; Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik m.12, 17, 18, 19 ve 20; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.73, 78, 82, 100, 146, 147, 149, 152-157, 160 ve 161; 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.33, 33/a, 39 ve 71; 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun m.1-3; 6183 sayılı Kanun m.102-103; 213 sayılı Vergi Usul Kanunu m.114; Sayıştay Temyiz Kurulu kararları ve bir bölge adliye mahkemesi kararı.
Kamu zararı dosyalarında zamanaşımı ve faiz, çoğu zaman esas hakkındaki tartışmanın gölgesinde kalır. Oysa on yıl önce yapılmış bir ödeme için bugün sorgu alan görevlinin ilk bakması gereken yer takvimdir; kesinleşmiş bir ilamı ödeyecek olan görevlinin ilk bakması gereken yer ise idarenin faiz cetvelidir. İki konunun da kuralı kısa, uygulaması ayrıntılıdır.
Aşağıda önce hangi süreden söz ettiğimizi ayırıyor, sonra her birini kendi kanun maddesi ve Temyiz Kurulu kararlarıyla ele alıyoruz. Sorgu aşaması için Sayıştay Sorgusu Geldi: İlk 30 Gün, kesinleşmeden sonraki başvurular için Sayıştay Kararına Karşı Son Yollar rehberlerimiz bu yazıyı tamamlar.
Hangi Zamanaşımından Söz Ediyoruz? Beş Ayrı Süre
“Kamu zararı zamanaşımına uğradı mı?” sorusu tek bir süreyi sormaz. Aynı dosyada birbirinden bağımsız işleyen beş süre bulunabilir ve her birinin başlangıcı, kesilme sebepleri ve ileri sürüleceği yer farklıdır. Yanlış süreye dayanan bir savunma, doğru süre dolmuş olsa bile sonuç vermez.
Kamu zararı dosyasında karşılaşılan süreler
| Süre | Neye uygulanır? | Başlangıç | Dayanak |
|---|---|---|---|
| 10 yıl | Kamu zararının tespit ve tahsili (görevlinin sorumluluğu) | Zararın oluştuğu yılı izleyen malî yılın başı | 5018 m.74; Yönetmelik m.19 |
| 10 yıl | Kesinleşmiş Sayıştay ilamına dayanan icra takibi | Takipteki son işlem | İİK m.39; TBK m.156-157 |
| Çoğu gelirde 5 yıl | İdarenin kendi geliri; süre dolduğunda kamu zararı doğar | Vadenin rastladığı yılı izleyen takvim yılının başı | 6183 m.102; Yönetmelik m.17/1-d |
| Sözleşmede 10 veya 5 yıl; sebepsiz zenginleşmede 2 ve 10 yıl | İdarenin yükleniciye ya da ödeme yapılan kişiye karşı alacağı | Alacağın muaccel olması; öğrenme ve zenginleşme tarihi | TBK m.82, 146, 147, 149 |
| 2 ve 10 yıl | Tazmini ödeyen görevlinin diğer sorumlulara rücuu | Tazminatın tamamının ödendiği ve birlikte sorumlunun öğrenildiği tarih | TBK m.73 |
Bu yazının ağırlığı ilk iki süredir. Üçüncü süre, tahsil edilmeyen gelir nedeniyle sorumlu tutulan görevliler için ayrı bir bölümde ele alındı. Rücu süresinin ayrıntısı Sayıştay Tazminini Ödedim, Kimden Geri Alırım? rehberimizde, ceza soruşturmasındaki süreler Sayıştay Raporundan Ceza Soruşturmasına rehberimizdedir.
On Yıl Ne Zaman Başlar? Zararın Oluştuğu Tarih
Kanunun kuralı tek cümledir: kamu zararının meydana geldiği yılı izleyen malî yılın başından başlamak üzere, zamanaşımını kesen ve durduran genel hükümler saklı kalmak kaydıyla, onuncu yılın sonuna kadar tespit ve tahsil edilemeyen kamu zararları zamanaşımına uğrar (5018 m.74). Malî yıl takvim yılıdır (m.3/o). Yönetmelik aynı kuralı açar: süre, kamu zararının oluştuğu kabul edilen tarihi takip eden malî yılın başında işlemeye başlar ve onuncu yılın sonunda biter (m.19/2).
Süre gün gün değil yıl yıl hesaplanır. Yıl içinde hangi ayda yapılmış olursa olsun, bir ödemenin süresi izleyen 1 Ocak’ta başlar ve on tam takvim yılı sonra 31 Aralık’ta dolar.
Zamanaşımı takvimi (kesilme ve durma yoksa)
| Zararın oluştuğu yıl | Sürenin başladığı gün | Sürenin dolduğu gün |
|---|---|---|
| 2014 | 01.01.2015 | 31.12.2024 |
| 2015 | 01.01.2016 | 31.12.2025 |
| 2016 | 01.01.2017 | 31.12.2026 |
| 2017 | 01.01.2018 | 31.12.2027 |
| 2018 | 01.01.2019 | 31.12.2028 |
Belirleyici olan, zararın hangi tarihte “oluştuğu”dur. Yönetmelik bunu zarar türüne göre tek tek sayar (m.17/1). Savunmada ilk iş, sorgudaki bulgunun bu bentlerden hangisine girdiğini tespit etmektir; çünkü bent değişince başlangıç yılı da değişir.
Kamu zararı hangi tarihte oluşmuş sayılır? (Yönetmelik m.17/1)
| Zarar türü | Oluştuğu kabul edilen tarih |
|---|---|
| Vezne ve ambar açıkları, muhasebe yetkilisi mutemetlerinin açıkları (a) | Açığın meydana geldiği tarih; bilinmiyorsa olayın tespit edildiği tarih |
| İş, mal veya hizmet karşılığında belirlenen tutardan fazla ödeme; transfer niteliğindeki giderlerde yersiz ve fazla ödeme (b) | Ödemenin yapıldığı tarih |
| Taşınırların kaybedilmesi, çalınması veya zarar görmesi (c) | Olayın meydana geldiği tarih; bilinmiyorsa olayın tespit edildiği tarih |
| İş yaptırılmadan, mal veya hizmet alınmadan ya da mevzuatında öngörülmediği hâlde yapılan ödeme (ç) | Ödemenin yapıldığı tarih |
| İdare gelirlerinin tarh, tahakkuk ve tahsil işlemlerinin mevzuata uygun yapılmaması (d) | Söz konusu işlemin zamanaşımına uğradığı tarih |
| Hakedişlerden kesinti suretiyle yapılan gelir tahsilatının eksik yapılması (e) | Tahsilat tutarının gelir kaydedilmesi gerektiği tarih |
Tabloda iki nokta gözden kaçar. Açık ve kayıplarda olayın tarihi bilinmiyorsa süre tespit tarihine göre başlar; yani yıllar önce oluşmuş bir ambar açığı, tespit edildiği yıla göre hesaplanır. Gelirlerde ise zarar, işlemin yapılması gereken tarihte değil alacağın kendi zamanaşımına uğradığı tarihte oluşur; bu yüzden gelir kaynaklı dosyalarda on yıl çok daha geç başlar.
Süregelen Ödemelerde Zamanaşımı: Atama Tarihi mi, Ödeme Tarihi mi?
Uygulamada en çok tartışılan sorun, yıllar önce yapılmış mevzuata aykırı bir atama, intibak ya da kadro işlemine dayanan ve her ay tekrarlanan ödemelerdir. İşlem on yıldan eskidir, ödemeler ise yenidir. Sürenin hangisinden başlayacağı konusunda Temyiz Kurulunun yaklaşımı zaman içinde değişmiştir.
Bu bulgunun esası, zararın hesabı ve sorumluluğun kimde kaldığı için mevzuata aykırı atama nedeniyle kamu zararı rehberimize bakın.
Kurul 26.02.2020 tarihli ve 47243 sayılı kararında, 10.07.2007 tarihinde sınavsız yapılan unvan değişikliği atamasına dayanan aylık farkı ödemelerinde, atama işleminin yargılamaya esas rapora konu edildiği tarihte zamanaşımına uğradığını belirtmiş; personelin atandığı görevde fiilen çalıştığını ve düzeltici işlemin yapıldığını da dikkate alarak tazmin hükmünü, kaldırılması gerektiği yönündeki değerlendirmeyle bozmuştur (oyçokluğu).
Sonraki kararlar aksi yöndedir. 05.07.2023 tarihli ve 55599 sayılı kararda 2014-2018 yıllarına ilişkin ödemelerin henüz zamanaşımına uğramadığı kabul edilmiştir. 08.11.2023 tarihli ve 56077 sayılı kararda Kurul, atama işlemi eski tarihli olsa da kamu zararı tutarlarının 2018-2019 yıllarına ait olduğunu, atamanın sürekli olarak devam eden bir durum yarattığını ve bu yıllara ait zararın zamanaşımına uğradığının söylenemeyeceğini belirtmiştir. 07.02.2024 tarihli ve 56467 sayılı kararda ölçü açıkça konulmuştur: zamanaşımının hesabında atamaların yapıldığı 2010 yılı değil, kamu zararını oluşturan ödemelerin yapıldığı 2018 yılı esas alınır. Aynı yaklaşım 14.05.2025 tarihli ve 58033 sayılı kararda sürdürülmüş, 26.03.2025 tarihli ve 57850 sayılı kararda ise azınlıkta kalan üyeler sürenin atama işleminden başlaması gerektiğini savunmuştur. Bu kararların tamamı oyçokluğuyla verilmiştir.
Bugünkü çoğunluk görüşüne göre her ödeme kendi yılına göre değerlendirilir. Bunun savunmaya iki sonucu vardır. Atama eski diye tazmin tutarının tamamı için zamanaşımı ileri sürmek yeterli olmaz; ancak tazmin tablosunda on yılı dolmuş ödeme dönemleri varsa, bu dönemler için ayrı ayrı zamanaşımı savunması yapılmalıdır. İkincisi, görüş oyçokluğuna dayandığı ve 2020 tarihli karar aksi yönde olduğu için, atama tarihine dayanan savunmanın da ihtiyaten ileri sürülmesinde yarar vardır.
Sayıştay Geçmiş Yılları Denetleyebilir mi? Yargılama Sürerken Zamanaşımı
Sayıştay, kamu idarelerinin hesap, işlem ve faaliyetlerini hesap veya faaliyet dönemine bağlı olmaksızın yılı içinde veya yıllar itibarıyla denetleyebilir (6085 m.6/4). Bu tür denetimlerde yargılamaya esas rapor için malî yıl sonu da beklenmez (m.48/1). Dolayısıyla bir işlemin ait olduğu yılın hesabının daha önce denetlenmiş olması, o işlemin sonradan sorguya konu edilmesine engel değildir; sınır on yıllık zamanaşımıdır.
Temyiz Kurulu 24.05.2023 tarihli ve 55255 sayılı kararında, 2010 yılında yapılmış karar ve işlemlerden kaynaklanan kamu zararının sonraki yıllarda on yıllık zamanaşımı süresi içinde tespit edildiğini, bu nedenle konunun 2015 yılı hesabı içinde yargılanmasında yetki ve kanuna aykırılık bulunmadığını kabul etmiştir (oyçokluğu).
Asıl güç soru, sorgu ve yargılama on yıl içinde başlamış ancak hüküm on yıldan sonra verilmişse ne olacağıdır. Kanun “tespit ve tahsil edilemeyen” zararlardan söz eder; savunmalarda bu ifadeden, on yıl içinde tahsilin de tamamlanmış olması gerektiği sonucu çıkarılır. Temyiz Kurulu bu yorumu benimsememiştir. 19.04.2017 tarihli ve 42998 sayılı kararda 2005 yılı hesabında yer alan bir ödeme söz konusudur: ilk ilam 2008’de düzenlenmiş, hüküm 2009’da bozulmuş, ek ilam 2016’da verilmiştir. Kurul, ilam hükmünün yargılama süreci tamamlanmamış olduğundan hesabın zamanaşımına uğradığının ileri sürülemeyeceğini belirterek hükmü onamıştır (oyçokluğu). 13.12.2017 tarihli ve 43847 sayılı kararda da yargılamanın iadesi üzerine verilen ek ilam bakımından zamanaşımı süresinin aşıldığı savunması kabul edilmemiştir.
Bu kararlardan çıkan sonuç şudur: zamanaşımı savunmasının en güçlü olduğu durum, zararın oluştuğu yılı izleyen on yıl içinde hiçbir sorgu, rapor ya da takip işleminin yapılmadığı durumdur. Yargılama süre içinde başlamışsa, hükmün geç verilmesi tek başına savunmayı haklı kılmamaktadır.
Zamanaşımını Ne Keser, Ne Durdurur?
5018 sayılı Kanun kesilme ve durma bakımından genel hükümlere yollama yapar; Yönetmelik bu hükümlerin Türk Borçlar Kanunundaki hükümler olduğunu açıkça söyler (m.20). Kesilme hâlinde süre baştan başlar; durma hâlinde ise kaldığı yerden devam eder.
Zamanaşımını kesen ve durduran hâller
| Hâl | Sonucu | Dayanak |
|---|---|---|
| Borçlunun borcu ikrar etmesi; özellikle faiz ödemesi, kısmen ifada bulunması, rehin vermesi veya kefil göstermesi | Süre kesilir, yeniden işlemeye başlar | TBK m.154/1, m.156 |
| Alacaklının dava veya def’i yoluyla mahkemeye başvurması, icra takibinde bulunması | Süre kesilir; takibe ilişkin her işlemden sonra yeniden işlemeye başlar | TBK m.154/2, m.157 |
| Borcun bir senetle kabul edilmesi veya mahkeme kararıyla belirlenmesi | Yeni süre her zaman on yıldır | TBK m.156; Yönetmelik m.20/1 |
| Müteselsil borçlulardan birine karşı kesilme | Diğerlerine karşı da kesilmiş olur | TBK m.155 |
| Alacağın Türk mahkemelerinde ileri sürülme imkânının bulunmaması gibi kanunda sayılan hâller | Süre işlemez; engel kalkınca kaldığı yerden devam eder | TBK m.153; Yönetmelik m.20/2 |
Bu tablonun kamu görevlisi için üç pratik sonucu vardır. Birincisi, idareye verilen taksit talebi, imzalanan borç senedi ve yapılan kısmi ödeme borcun ikrarıdır; zamanaşımını keser ve senet varsa yeni on yıllık süreyi başlatır. Süresi dolmak üzere olan bir borç için taksit dilekçesi vermeden önce bu sonuç hesaba katılmalıdır. İkincisi, tazmin hükmü müştereken ve müteselsilen verilmişse, sorumlulardan birinin ödemesi ya da idarenin birine karşı başlattığı takip, kanunun açık hükmü gereği diğerleri bakımından da süreyi keser. Üçüncüsü, zamanaşımından önceden feragat edilemez (TBK m.160); ancak süre dolduktan sonra rızaen yapılan ödeme kabul edilir (Yönetmelik m.19/4) ve zamanaşımına uğramış bir borcun ifası geri istenemez (TBK m.78/2).
Hangi işlemin kesme sebebi sayılacağı kanunda sayılmıştır. İdarenin iç yazışmaları, hatırlatma yazıları ya da denetim yapılmış olması bu sayılanlar arasında değildir. Bu nedenle idare ya da savcılık zamanaşımının kesildiğini ileri sürüyorsa, hangi tarihte hangi işlemin yapıldığının belgesiyle gösterilmesi istenmelidir.
Zamanaşımı Savunması Nerede ve Nasıl İleri Sürülür?
Genel kurala göre zamanaşımı ileri sürülmedikçe hâkim bunu kendiliğinden göz önüne alamaz (TBK m.161). 5018 sayılı Kanunda Sayıştay yargılaması için bunun aksini söyleyen bir hüküm yoktur. Bu yüzden savunmanın, dosyanın bulunduğu her aşamada açıkça ve tarih hesabıyla birlikte yazılması gerekir.
Aşamaya göre zamanaşımı savunması
| Aşama | Nereye? | Süre | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Sorgu | Sorguya verilen savunmada | Tebliğden itibaren 30 gün | 6085 m.48/1 |
| Daire yargılaması | Duruşmada ve ek beyanla | Hükümden önce | 5018 m.74 |
| Temyiz | Temyiz dilekçesinde, kanuna aykırılık sebebi olarak | İlamın tebliğinden itibaren 60 gün | 6085 m.55/2-3 |
| İdarenin ilamsız tahsil yazısı | İdareye yapılan itirazda | Tebliğden itibaren 30 gün | Yönetmelik m.10/2, m.19 |
| İcra takibi (takipten önce dolan süre) | İcra mahkemesine | İcra emrinin tebliğinden itibaren 7 gün | İİK m.33/1 |
| İcra takibi (takip sırasında dolan süre) | İcra mahkemesine | Her zaman | İİK m.33/2, m.33/a, m.39 |
İyi kurulmuş bir zamanaşımı savunması üç şeyi gösterir: zararın Yönetmeliğin 17’nci maddesindeki hangi bende girdiğini ve hangi tarihte oluştuğunu, sürenin hangi 31 Aralık’ta dolduğunu ve bu tarihe kadar kesilme ya da durma sebebi sayılabilecek bir işlem yapılmadığını. Üçüncüsü için idareden bilgi ve belge istenmesi, çoğu dosyada savunmanın en çok emek isteyen kısmıdır. Temyiz aşamasının usulü için Sayıştay İlamına Temyiz rehberimize bakın.
İlam Kesinleştikten Sonra: İcra Takibinde Ayrı Bir On Yıl
İlam kesinleştiğinde tartışma bitmez, süre değişir. Borç bir mahkeme kararına bağlandığında yeni zamanaşımı süresi her zaman on yıldır (TBK m.156; Yönetmelik m.20/1). Sayıştay ilamındaki tazmin tutarı İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre tahsil edilir (6085 m.53/2) ve ilama dayanan takip, son işlemin üzerinden on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (İİK m.39). Süre, alacağın takibine ilişkin her işlemden sonra yeniden işlemeye başlar (TBK m.157).
Uygulamada iki durum görülür. İlkinde idare ilamı on yıl boyunca hiç icraya koymamıştır; bu hâlde icra emri tebliğ edildiğinde yedi gün içinde icra mahkemesine başvurularak borcun zamanaşımına uğradığı ileri sürülür (İİK m.33/1). İkincisinde takip başlatılmış, ancak dosya yıllarca işlemsiz bırakılmıştır. İcra emrinin tebliğinden sonraki dönemde gerçekleşen zamanaşımına dayanan geri bırakma istekleri her zaman yapılabilir (m.33/2).
İcra mahkemesi ilamın zamanaşımına uğradığı iddiasını resmî belgelere dayanarak inceler ve icranın geri bırakılmasına ya da devamına karar verir. Geri bırakma kararı verilirse alacaklı idare, kararın kesinleştiğinin kendisine tebliğinden sonra yedi gün içinde genel mahkemede zamanaşımının gerçekleşmediğini ispat için dava açabilir; açmazsa ilamın zamanaşımına uğradığı kesin hüküm oluşturur (İİK m.33/a). İlamlı takibin işleyişi için İlamlı İcra Takibi, maaş haczinin sınırları için Haczedilemeyen Mal ve Haklar sayfalarımıza bakın.
İdare Gelirlerinde İki Katmanlı Süre
Tahsil edilmeyen vergi, harç, kira ya da idari para cezası nedeniyle sorumlu tutulan görevlilerde hesap iki aşamalıdır. Önce alacağın kendi zamanaşımı işler; kamu zararı ancak bu süre dolduğunda oluşmuş sayılır (Yönetmelik m.17/1-d). Görevlinin sorumluluğuna ilişkin on yıl ise bu tarihi izleyen malî yılın başında başlar.
Vergi, kira ve para cezası gibi alacakların hangi tarihte zamanaşımına uğradığı, zamanaşımını kesen işlemler ve terkin edilen alacaklar için tahsil edilmeyen belediye gelirlerinde kamu zararı rehberimize bakın.
Alacağın kendi süresi türüne göre değişir. 6183 sayılı Kanuna tabi amme alacakları, vadesinin rastladığı takvim yılını takip eden takvim yılı başından itibaren beş yıl içinde tahsil edilmezse zamanaşımına uğrar (m.102). Ödeme, haciz, ödeme emri tebliği, mal bildirimi, teminat ve ödeme planı gibi kanunda sayılan hâller bu süreyi keser ve kesilmenin rastladığı yılı izleyen yılın başından itibaren süre yeniden işler (m.103). Vergi alacağının doğduğu yılı takip eden yılın başından başlayarak beş yıl içinde tarh ve tebliğ edilmeyen vergiler de zamanaşımına uğrar (VUK m.114). Özel hukuk sözleşmesine dayanan kira bedellerinde süre beş yıldır (TBK m.147).
Bir örnek: vadesi 2015 yılına rastlayan bir belediye alacağında, kesen bir işlem yoksa tahsil zamanaşımı 31.12.2020’de dolar. Kamu zararı bu tarihte oluşmuş sayılır; görevlinin sorumluluğuna ilişkin on yıllık süre 01.01.2021’de başlar ve 31.12.2030’da biter.
Temyiz Kurulu 07.05.2025 tarihli ve 57960 sayılı kararında, zamanaşımına uğrayan eğlence vergilerinin kamu zararı oluşturduğunu; ihbarname gönderilmesinin henüz zamanaşımına uğramamış vergiler bakımından süreyi kesen bir durum olduğunu, zamanaşımından sonra gönderilen ihbarnamenin ise süreye etkisinin bulunmadığını belirtmiş; mükellefin zamanaşımına uğramış vergiyi kendi isteğiyle yatırması hâlinde bu tutarın tahsilat olarak kabul edilebileceğini eklemiştir (oyçokluğu).
Bu dosyalarda savunmanın anahtarı ayrıntıdır. 20.04.2022 tarihli ve 51619 sayılı kararda aktarıldığı üzere Kurul, daha önce 27.09.2017 tarihli ve 43319 sayılı kararıyla, zamanaşımına uğrayan alacakların mükellefleri itibarıyla tespit edilmesi ve olay bazında zamanaşımını kesen veya durduran nedenlerin gerçekleşip gerçekleşmediğinin ortaya konulması için tazmin hükmünü bozmuştur. Aynı dosyanın karar düzeltme aşamasında, alacakları devralan belediyenin yazısından söz konusu para cezalarının tahsil edildiği anlaşılınca, zamanaşımına uğramış alacaktan kaynaklanan bir kamu zararının oluşmadığı kabul edilmiş ve hüküm yeniden bozulmuştur (oyçokluğu). Toplu bir listeye dayanan tazmin hükmüne karşı, her alacak için ödeme emri, haciz ve tahsilat kayıtlarının tek tek ortaya konulması sonuç vermektedir.
İdarenin Yükleniciye ve Ödeme Yapılan Kişiye Karşı Süreleri
Kamu zararı yalnızca görevliden değil, fazla ödemeyi alan kişiden de istenebilir. İdarenin bu kişiye karşı alacağı, görevlinin sorumluluğundan farklı bir zamanaşımına tabidir ve bu süre çoğu zaman daha kısadır. İdare ahize karşı süreyi kaçırırsa, zararın tek muhatabı sorumlu görevli olur.
Sözleşmeye dayanan alacaklarda genel süre on yıldır (TBK m.146); eser sözleşmesinden doğan alacaklarda, yüklenicinin ağır kusuru dışında, beş yıllık süre uygulanır (m.147/6). Sözleşme ilişkisi bulunmayan hâllerde sebepsiz zenginleşme hükümleri devreye girer: istem, geri isteme hakkının öğrenildiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde zenginleşmenin gerçekleştiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar (m.82).
Hangi sürenin uygulanacağı sonucu değiştirir. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 15. Hukuk Dairesi, 18.09.2018 tarihli ve 2018/430 E., 2018/1114 K. sayılı kararında, bir belediyenin yapım işinde yükleniciye fazla ödediğini ileri sürdüğü fiyat farkını geri istediği davayı incelemiştir. İlk derece mahkemesi uyuşmazlığı sebepsiz zenginleşme saymış, idarenin fazla ödemeyi en geç Sayıştay kararıyla öğrendiğini kabul ederek iki yıllık süre geçtiği için davayı reddetmişti. Daire, eser sözleşmesinden kaynaklanan ve ayıp dışında kalan alacakların beş yıllık zamanaşımına tabi olduğunu, sürenin Yargıtay 15. Hukuk Dairesinin uygulamasına göre kesin kabul tutanağının onayından itibaren hesaplanacağını belirterek kararı kaldırmıştır (kesin).
Sayıştay yargılaması bakımından ise idarenin ahizden tahsil imkânının kalıp kalmadığı belirleyici değildir. Temyiz Kurulu 55599 sayılı kararında, hesap yargısında lehine ödeme yapılan kişi hakkında değil, işlemi yapan sorumlular hakkında hüküm verildiğini ve zararın ahizden tahsil edilip edilemeyeceğinin önem taşımadığını belirtmiştir. Yüklenici yönünden ayrıntı için Sayıştay Kamu Zararı Çıkardı, İdare Parayı Yükleniciden İstiyor, personele yapılan yersiz ödemelerin geri alınmasındaki sınırlar için rücu rehberimize bakın.
Faiz Hangi Tarihten İşler? İlamlı ve İlamsız Tahsilat Ayrımı
Faizin başlangıcı konusunda iki kanun iki ayrı tarih gösterir ve hangisinin uygulanacağı, alacağın neye dayandığına bağlıdır. 5018 sayılı Kanunun genel kuralına göre kamu zararı, zararın oluştuğu tarihten itibaren ilgili mevzuatına göre hesaplanacak faiziyle birlikte tahsil edilir (m.71/3; Yönetmelik m.12/1 ve m.18/1). 6085 sayılı Kanun ise Sayıştay ilamları için özel bir kural koyar: ilamda gösterilen tazmin miktarı hüküm tarihinden itibaren kanuni faize tabi tutulur (m.53/2). Yönetmelik iki kuralı birlikte düzenler: Sayıştay ve mahkeme ilamlarıyla tespit olunan alacaklarda faizin başlangıcı, ilamda bu konuda hüküm varsa orada belirtilen tarih, yoksa karar tarihidir (m.18/2).
Faiz hangi tarihten başlar?
| Alacağın dayanağı | Faizin başlangıcı | Dayanak |
|---|---|---|
| İdarenin kendi kontrol, denetim veya incelemesiyle tespit ettiği zarar (ilamsız tahsilat) | Zararın oluştuğu tarih; fazla ödemede ödeme günü | 5018 m.71/3; Yönetmelik m.12/1, m.17, m.18/1 |
| Sayıştay ilamı | Hüküm tarihi | 6085 m.53/2; Yönetmelik m.18/2 |
| Mahkeme ilamı | İlamda belirtilen tarih; yoksa karar tarihi | Yönetmelik m.18/2 |
| Taksitlendirilen alacak | Anlaşma tarihine kadar işlemiş faiz ayrıca hesaplanır; taksitlerde yalnızca anaparaya, anlaşma tarihinden ödeme tarihine kadar faiz yürütülür | Yönetmelik m.18/5 |
Temyiz Kurulu bu ayrımı 08.10.2025 tarihli ve 58510 sayılı kararında uygulamış; daire kararındaki “kamu zararına sebebiyet veren işlemin gerçekleştiği tarihinden itibaren işleyecek faizi ile” ifadesini, 6085 sayılı Kanunun 53’üncü maddesi gereğince hüküm tarihinden itibaren işleyecek faiz olarak düzelterek hükmü onamıştır. 09.09.2020 tarihli ve 48181 sayılı kararda ise ilamda faizin başlangıç tarihinin gösterilmediği itirazı ileri sürülmüş; Kurul bunu bozma sebebi saymamış ve tazmin tutarına uygulanacak faizin başlangıcının 53’üncü madde uyarınca hüküm tarihi olduğunu hatırlatmıştır.
İki kuralın yan yana durması, ilk bakışta beklenmeyen bir sonuç doğurur. Yıllar önce yapılmış bir fazla ödemede Sayıştay ilamı faizi hüküm tarihinden başlatırken, aynı tutarı ilamdan önce idarenin yazısı üzerine iade eden kişiden faiz, Yönetmeliğin genel kuralı uyarınca fazla ödemenin yapıldığı günden itibaren istenebilir. Erken ödeme faizin işlemesini durdurur, ancak ilamsız tahsilatta geçmiş dönem faizini ortadan kaldırmaz. Sorgu aşamasında ödeme kararı verilirken idareden faiz dâhil kesin hesabın yazılı olarak istenmesi bu yüzden gereklidir.
Faizin hiç hesaplanmaması da ayrı bir risk oluşturabilir. Sayıştay 5. Dairesi bir ilamında, mükerrer ödenen aylık ilgilisinden geri alınırken faiz işletilmemesini ayrıca kamu zararı sayarak tazmin hükmü kurmuştur. Temyiz Kurulu bu hükmü 16.05.2018 tarihli ve 44481 sayılı kararıyla bozmuştur; ancak bozmanın gerekçesi faiz kuralı değil, o olayda belediyenin fiilen çalışan personele yaptığı ödemenin mevzuata aykırı olmamasıdır (oyçokluğu). Geri alma işlemini yürüten görevliler bakımından faizin hesaplanıp hesaplanmadığı bu nedenle önemini korur.
Faiz Oranı: Kanuni Faiz ve 2026 Değişikliği
Sayıştay ilamlarında uygulanacak faiz kanuni faizdir (6085 m.53/2); kamu zararından doğan diğer alacaklarda da aksine hüküm bulunmadıkça 3095 sayılı Kanun uygulanır (Yönetmelik m.18/6). 3095 sayılı Kanunun 1’inci maddesi 16.07.2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla değiştirilmiştir. Yeni kurala göre kanuni faiz, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli kredi işlemlerinde uyguladığı reeskont oranının yüzde sekseni üzerinden hesaplanır; 30 Haziran günündeki reeskont oranı önceki yıl sonundaki orandan beş puan veya daha çok farklıysa, yılın ikinci yarısında 30 Haziran’daki oranın yüzde sekseni geçerli olur.
Oran artık sabit olmadığı için birkaç yıla yayılan borçlarda faiz her dönemin kendi oranıyla ayrı ayrı hesaplanır. 2027 yılında uygulanacak oran, 31.12.2026 günündeki reeskont oranına göre belirlenecektir.
Kanuni faiz oranları (3095 sayılı Kanun m.1)
| Dönem | Yıllık oran | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2006 – 31.05.2024 | %9 | 2005/9831 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı |
| 01.06.2024 – 30.07.2026 | %24 | 20.05.2024 tarihli ve 8485 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı |
| 31.07.2026 – 31.12.2026 | %31 | 7589 sayılı Kanunla değişik 3095 m.1 |
| 2027 ve sonrası | Her yıl yeniden belirlenir | Önceki yılın 31 Aralık günündeki reeskont oranının %80’i; yıl ortasında beş puan kuralı |
Hesap Örnekleri
Örnek 1: Aynı tutar, iki ayrı başlangıç tarihi
15.04.2022 tarihinde 250.000 TL fazla ödeme yapılmış, Sayıştay dairesi 20.11.2024 tarihinde tazmine hükmetmiş, borç 30.11.2026 tarihinde ödenmiş olsun. Aşağıdaki iki tablo, aynı alacağın Sayıştay ilamına göre ve ilamsız tahsilat kuralına göre faizini gösterir. Faiz her dönemde yalnızca asıl alacak üzerinden, gün sayısı 365’e bölünerek hesaplanmıştır.
Sayıştay ilamına göre: faiz hüküm tarihinden (20.11.2024) başlar
| Dönem | Gün | Oran | Faiz |
|---|---|---|---|
| 20.11.2024 – 30.07.2026 | 618 | %24 | 101.589,04 TL |
| 31.07.2026 – 30.11.2026 | 122 | %31 | 25.904,11 TL |
| Toplam faiz | 740 | — | 127.493,15 TL |
| Asıl alacak + faiz | — | — | 377.493,15 TL |
İlamsız tahsilat kuralına göre: faiz ödeme tarihinden (15.04.2022) başlar
| Dönem | Gün | Oran | Faiz |
|---|---|---|---|
| 15.04.2022 – 31.05.2024 | 778 | %9 | 47.958,90 TL |
| 01.06.2024 – 30.07.2026 | 790 | %24 | 129.863,01 TL |
| 31.07.2026 – 30.11.2026 | 122 | %31 | 25.904,11 TL |
| Toplam faiz | 1.690 | — | 203.726,03 TL |
| Asıl alacak + faiz | — | — | 453.726,03 TL |
İki hesap arasındaki fark 76.232,88 TL’dir. İdarelerin hesap cetvellerinde karşılaşılan hatalardan biri, Sayıştay ilamına dayanan alacağa ikinci tablodaki gibi ödeme tarihinden faiz yürütülmesidir. İlamın hüküm fıkrasında faizin hangi tarihten işleyeceği yazılıdır; cetvel bu tarihle karşılaştırılmalıdır.
Örnek 2: Kısmi ödemenin mahsubu
Yapılan ödeme alacak aslı ile faizin tamamını karşılamıyorsa, ödenen tutar vadesi gelmiş alacak aslına ve faizine orantılı olarak mahsup edilir (Yönetmelik m.18/3). Bu, faiz ödemesinde gecikmiş borçlunun kısmi ödemesinin önce faize sayıldığı genel kuraldan (TBK m.100) farklı, kamu zararı alacaklarına özgü bir kuraldır ve borçlunun lehinedir.
Asıl alacak 300.000 TL, hüküm tarihi 10.01.2025 olsun. Borçlu 10.01.2026 tarihinde 100.000 TL ödemiştir. Bu tarihe kadar işlemiş faiz 72.000 TL’dir (365 gün, yüzde 24); toplam borç 372.000 TL’dir.
100.000 TL’lik kısmi ödemenin mahsubu
| Yöntem | Asıl alacağa sayılan | Faize sayılan | Kalan asıl alacak |
|---|---|---|---|
| Orantılı mahsup (Yönetmelik m.18/3) | 80.645,16 TL | 19.354,84 TL | 219.354,84 TL |
| Ödemenin önce faize sayılması | 28.000,00 TL | 72.000,00 TL | 272.000,00 TL |
Fark yalnızca kâğıt üzerinde kalmaz. Faiz kalan asıl alacak üzerinden işlemeye devam ettiği için, izleyen 200 günde orantılı mahsupta 28.846,66 TL, diğer yöntemde 35.769,86 TL faiz doğar. Hesap cetvelinde kısmi ödemenin tamamının faize sayıldığı görülürse itiraz edilmelidir. İdareye sunulacak itiraz dilekçesi örneği tahsil rehberimizde yer alıyor.
Taksitte faiz
Taksitlendirilen alacağa anlaşma tarihindeki faiz oranı uygulanır. Zararın oluştuğu tarihten anlaşma tarihine kadar olan faiz ayrıca hesaplanır; ödeme planında anapara ile faiz ayrı ayrı gösterilir ve taksitlerin ödenmesinde yalnızca anaparaya, anlaşma tarihinden ödeme tarihine kadar geçen süre için faiz yürütülür (Yönetmelik m.18/5). Oranın yıldan yıla değiştiği yeni dönemde anlaşma tarihinin seçimi, toplam maliyeti doğrudan etkiler.
Faiz Hesabında Dört Kural
- Bileşik faiz yürütülemez. Borç aslına faiz eklenerek yeniden faiz hesaplanamaz (Yönetmelik m.18/4); kanuni faiz hesaplanırken mürekkep faiz yürütülmesi kanunla da yasaklanmıştır (3095 m.3).
- Asıl alacak zamanaşımına uğramışsa faizi de uğrar (Yönetmelik m.19/3; TBK m.152). Faiz için ayrı bir takip yapılamaz.
- Faizin başlangıcı ilamın hüküm fıkrasından okunur. Bozma üzerine düzenlenen ek ilamlarda ve düzelterek onama kararlarında hangi tarihin yazıldığına ayrıca bakılmalıdır.
- Hükümden sonra yapılan her ödeme tarihiyle birlikte belgelenmelidir. Faiz ödeme gününe kadar işlediğinden, bir günlük fark bile cetveli değiştirir.
Dilekçe Örneği 1: Sorgu Savunmasında Zamanaşımı
Aşağıdaki örnek, 2014 ve 2015 yıllarında düzenlenen hakedişlerle yapılan ödemeler için 2026 yılında sorgu alan gerçekleştirme görevlisi adına hazırlanmıştır. Savunmanın zamanaşımına ilişkin bölümü gösterilmiş, esasa ilişkin açıklamalar kısa tutulmuştur.
SAYIŞTAY BAŞKANLIĞINA
(… Denetim Grup Başkanlığı)
SAVUNMADA BULUNAN: … (işlem tarihindeki görevi ve unvanı, adresi)
VEKİLİ: Av. … (adres)
İLGİ: … İdaresi … yılı hesabına ilişkin … / … / 2026 tarihli ve … sayılı sorgunun … numaralı maddesi.
KONU: Sorgunun … numaralı maddesine ilişkin zamanaşımı savunmamızın ve esas hakkındaki açıklamalarımızın sunulması ile duruşma talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. Tebliğ ve süre (6085 sayılı Kanun m.48/1). Sorgu müvekkile … tarihinde tebliğ edilmiştir. Savunmamız otuz günlük süre içinde sunulmaktadır.
2. Sorgunun konusu. Sorguda, “…” yapım işinde … / … / 2014 tarihli 6 numaralı ve … / … / 2015 tarihli 9 numaralı hakedişlerle yükleniciye toplam … TL fazla ödeme yapıldığı ileri sürülmüş, müvekkil hakediş raporlarını imzalayan gerçekleştirme görevlisi sıfatıyla sorumlu gösterilmiştir.
3. Zararın oluştuğu tarih (Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik m.17/1-b). Sorguya göre zarar, iş karşılığında belirlenen tutardan fazla ödeme yapılmasından doğmuştur. Bu tür zarar ödemenin yapıldığı tarihte oluşmuş sayılır. Ödemeler … / … / 2014 ve … / … / 2015 tarihli ödeme emri belgeleriyle yapılmıştır (Ek-1).
4. Zamanaşımı süresinin dolması (5018 sayılı Kanun m.74; Yönetmelik m.19). Zamanaşımı, zararın meydana geldiği yılı izleyen malî yılın başında başlar ve onuncu yılın sonunda biter. 2014 yılındaki ödeme için süre 01.01.2015 tarihinde başlamış ve 31.12.2024 tarihinde, 2015 yılındaki ödeme için 01.01.2016 tarihinde başlamış ve 31.12.2025 tarihinde dolmuştur. Sorgu 2026 yılında düzenlenmiştir. Zarar olduğu ileri sürülen tutar on yıllık süre içinde tespit edilmemiştir.
5. Süreyi kesen veya durduran bir sebebin bulunmaması (6098 sayılı Kanun m.153, m.154; Yönetmelik m.20). Müvekkil bu ödemeler nedeniyle bir borç ikrarında bulunmamış, ödeme yapmamış, senet vermemiştir. İdare müvekkile karşı dava açmamış, icra takibi yapmamıştır. İdarenin … ve … yılı hesapları daha önce denetlenmiş, ancak bu hakedişler hakkında sorgu ya da rapor düzenlenmemiştir; denetim yapılmış olması kanunda sayılan kesilme sebeplerinden değildir. Ödemeler tek seferlik hakediş ödemeleridir; her ay yinelenen ve sonraki yıllara taşan bir ödeme söz konusu değildir. Temyiz Kurulunun 07.02.2024 tarihli ve 56467 sayılı kararında da zamanaşımının hesabında zararı oluşturan ödemenin yapıldığı yılın esas alınacağı belirtilmiştir.
6. Savunmanın ileri sürülmesi (6098 sayılı Kanun m.161). Zamanaşımı savunmasını açıkça ileri sürüyoruz. Bu savunma, ödemelerin sözleşmeye ve mevzuata uygun olduğu yönündeki açıklamalarımızdan bağımsızdır ve herhangi bir borcun kabulü anlamına gelmez.
7. Esas hakkında. Sorguda fazla ödeme olarak nitelendirilen tutar, … tarihli onaylı yeni birim fiyat tutanağına ve sözleşmenin … maddesine dayanmaktadır (Ek-2). Ödemenin mevzuata aykırı olmadığına ilişkin ayrıntılı açıklamalarımız ekte sunulmuştur (Ek-3).
8. Duruşma talebi (Sayıştay Dairelerinin Çalışma Usul ve Esasları). Konunun Dairede görüşülmesi sırasında sözlü açıklamada bulunmak üzere duruşma yapılmasını talep ediyoruz.
SONUÇ VE TALEP
9. Açıklanan nedenlerle, sorgunun … numaralı maddesine konu tutarın 5018 sayılı Kanunun 74’üncü maddesi uyarınca zamanaşımına uğradığının ve ödemelerin mevzuata uygun olduğunun kabulüyle müvekkil hakkında ilişilecek husus bulunmadığına karar verilmesini, yargılama aşamasında duruşma yapılmasını vekâleten arz ve talep ederiz. … / … / 2026
Savunmada Bulunan Vekili
Av. …
EKLER: 1) Ödeme emri belgeleri ve hakediş raporları. 2) Yeni birim fiyat tutanağı ve sözleşmenin ilgili maddesi. 3) Esas hakkındaki açıklamalar. 4) Vekâletname.
Dilekçe Örneği 2: İcra Mahkemesinden İcranın Geri Bırakılması Talebi
İkinci örnek, kesinleşmiş Sayıştay ilamına dayanan ve yıllarca işlemsiz bırakılan icra dosyasında, alacaklı idarenin dosyayı yeniden canlandırması üzerine borçlu adına icra mahkemesine yapılacak başvuruya aittir.
… İCRA HUKUK MAHKEMESİ HÂKİMLİĞİNE
TALEPTE BULUNAN (BORÇLU): … (T.C. kimlik no, adresi)
VEKİLİ: Av. … (adres)
ALACAKLI: … Belediye Başkanlığı (adres)
İCRA DOSYASI: … İcra Dairesinin 2014/… E. sayılı dosyası.
KONU: İcra ve İflas Kanununun 33/a ve 39’uncu maddeleri uyarınca, takip dayanağı ilamın zamanaşımına uğraması nedeniyle icranın geri bırakılması talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. Takibin dayanağı (6085 sayılı Kanun m.53/2). Alacaklı idare, Sayıştay … Dairesinin … / … / 2013 tarihli ve … sayılı ilamına dayanarak … / … / 2014 tarihinde müvekkil hakkında ilamlı icra takibi başlatmış, icra emri müvekkile … / … / 2014 tarihinde tebliğ edilmiştir.
2. Dosyadaki son işlem. Takip dosyasında alacaklının talebiyle yapılan son işlem, … / … / 2015 tarihli banka hesaplarına haciz müzekkeresidir; müzekkere sonuçsuz kalmıştır. Bu tarihten sonra dosyada alacaklı tarafından yapılmış bir talep ya da icra dairesince yapılmış bir takip işlemi yoktur (Ek-1). Alacaklı … / … / 2026 tarihinde dosyanın yenilenmesini ve müvekkilin aylığına haciz konulmasını istemiştir.
3. Zamanaşımının gerçekleşmesi (İcra ve İflas Kanunu m.39; 6098 sayılı Kanun m.156, m.157). İlama dayanan takip, son işlemin üzerinden on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. İcra takibiyle kesilen zamanaşımı, takibe ilişkin her işlemden sonra yeniden işlemeye başlar. Dosyadaki son takip işlemi … / … / 2015 tarihlidir; on yıllık süre … / … / 2025 tarihinde dolmuştur. Yenileme talebi sürenin dolmasından sonra yapılmıştır ve dolmuş olan süreyi yeniden başlatmaz.
4. Alacağın niteliğinin sonucu değiştirmemesi (5018 sayılı Kanun m.74; Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik m.20). Takip konusu alacağın kamu zararından doğmuş olması zamanaşımını ortadan kaldırmaz. 5018 sayılı Kanun kamu zararları için zamanaşımını kabul etmiş ve kesilme ile durma bakımından genel hükümlere yollama yapmıştır; Yönetmelik de mahkeme kararıyla belirlenen borçta yeni zamanaşımı süresinin on yıl olduğunu düzenler. Bu süre içinde müvekkil tarafından yapılmış bir ödeme, verilmiş bir taahhüt ya da borç ikrarı yoktur; alacaklı idare de dosyada işlem yaptırmamıştır.
5. Talebin süresi ve incelenmesi (İcra ve İflas Kanunu m.33/2, m.33/a). İcra emrinin tebliğinden sonraki dönemde gerçekleşen zamanaşımına dayanan geri bırakma istekleri her zaman yapılabilir. İlamın zamanaşımına uğradığı iddiası Mahkemenizce resmî belgelere dayanılarak incelenir; talebimizin dayanağı icra dosyasının kendisidir. Müvekkilin aylığına haciz uygulanmak üzere olduğundan, talebimiz hakkında karar verilinceye kadar takibin tedbiren durdurulmasını da talep ediyoruz.
SONUÇ VE TALEP
6. Açıklanan nedenlerle, öncelikle takibin tedbiren durdurulmasına, … İcra Dairesinin 2014/… E. sayılı dosyasında takip dayanağı ilamın zamanaşımına uğraması nedeniyle icranın geri bırakılmasına, yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin alacaklıya yükletilmesine karar verilmesini vekâleten arz ve talep ederiz. … / … / 2026
Talepte Bulunan (Borçlu) Vekili
Av. …
EKLER: 1) İcra dosyasının onaylı örneği ve işlem dökümü. 2) Takip dayanağı ilam. 3) Vekâletname.
Karar Künyeleri: Yazıda Dayanılan Kararlar
Temyiz Kurulu kararları Sayıştay Başkanlığının karar veri tabanından, bölge adliye mahkemesi kararı UYAP Emsal Karar Arama sisteminden okunmuştur. Aktarılan görüşlerin kararın çoğunluk gerekçesinde yer aldığı, karşı oy metninden ayrılarak kontrol edilmiştir.
Zamanaşımı
| Karar | Konu | Yazıyla ilgili tespit |
|---|---|---|
| Temyiz Kurulu, 26.02.2020, 47243 | 2007 tarihli atamaya dayanan aylık farkı | Atama işlemi rapora konu edildiği tarihte zamanaşımına uğramıştır; tazmin hükmü bozuldu (oyçokluğu) |
| Temyiz Kurulu, 05.07.2023, 55599 | Eski atamaya dayanan 2014-2018 ödemeleri | Bu yıllara ilişkin tutar zamanaşımına uğramamıştır; ahizden tahsil imkânı hesap yargısında belirleyici değildir (oyçokluğu) |
| Temyiz Kurulu, 08.11.2023, 56077 | Eski atamaya dayanan 2018-2019 ödemeleri | Atama devam eden bir durumdur; ödeme yıllarına ait zarar zamanaşımına uğramamıştır (oyçokluğu) |
| Temyiz Kurulu, 07.02.2024, 56467 | 2010 tarihli atama, 2018 ödemeleri | Hesapta atama yılı değil ödeme yılı esas alınır (oyçokluğu) |
| Temyiz Kurulu, 26.03.2025, 57850 | Aynı sorun, karar düzeltme | Karar düzeltilmesine mahal olmadığına; karşı oyda sürenin atamadan başlaması gerektiği görüşü (oyçokluğu) |
| Temyiz Kurulu, 14.05.2025, 58033 | Eski atamaya dayanan aylık ödemeleri | Zamanaşımı ödeme tarihine göre değerlendirilir (oyçokluğu) |
| Temyiz Kurulu, 24.05.2023, 55255 | 2010 işleminin 2015 yılı hesabında yargılanması | Zarar on yıllık süre içinde tespit edildiğinden yargılamada aykırılık yoktur (oyçokluğu) |
| Temyiz Kurulu, 19.04.2017, 42998 | 2005 yılı hesabı; 2016 tarihli ek ilam | Yargılama süreci tamamlanmadığından zamanaşımı ileri sürülemez (oyçokluğu) |
| Temyiz Kurulu, 13.12.2017, 43847 | Yargılamanın iadesi üzerine verilen ek ilam | Zamanaşımı savunması kabul edilmedi; tasdik |
| Temyiz Kurulu, 07.05.2025, 57960 | Zamanaşımına uğratılan eğlence vergisi | Zamanaşımına uğrayan vergi kamu zararıdır; süre dolduktan sonra gönderilen ihbarname etkisizdir (oyçokluğu) |
| Temyiz Kurulu, 20.04.2022, 51619 | Zamanaşımına uğradığı ileri sürülen para cezaları | Alacakların tahsil edildiği anlaşıldığından kamu zararı oluşmamıştır; bozma (oyçokluğu). Önceki 43319 sayılı bozmada mükellef bazında tespit istenmişti |
| İstanbul BAM 15. Hukuk Dairesi, 18.09.2018, 2018/430 E., 2018/1114 K. | İdarenin yükleniciden fazla ödemeyi geri istemesi | Sebepsiz zenginleşmenin iki yıllık süresi değil, eser sözleşmesinin beş yıllık süresi uygulanır; başlangıç kesin kabul tutanağının onayıdır (kesin) |
Faiz
| Karar | Konu | Yazıyla ilgili tespit |
|---|---|---|
| Temyiz Kurulu, 08.10.2025, 58510 | Dairenin faizi işlem tarihinden başlatması | Faiz hüküm tarihinden işler; hüküm düzeltilerek onandı |
| Temyiz Kurulu, 09.09.2020, 48181 | İlamda faiz başlangıcının gösterilmediği itirazı | Bozma sebebi sayılmadı; başlangıç 6085 m.53/2 uyarınca hüküm tarihidir |
| Temyiz Kurulu, 16.05.2018, 44481 | Geri alınan mükerrer aylığa faiz işletilmemesi | Dairenin tazmin hükmü, ödemenin mevzuata aykırı olmadığı gerekçesiyle bozuldu (oyçokluğu) |
Sık Yapılan Hatalar
- On yılı ödeme gününden gün gün saymak; süre izleyen 1 Ocak’ta başlar ve onuncu yılın 31 Aralık’ında dolar.
- Atama ya da sözleşme eski diye tazmin tutarının tamamı için zamanaşımı ileri sürmek; ödemeleri yıllara ayırmamak.
- Zamanaşımı savunmasını sorguda ve temyizde açıkça yazmamak; mahkemenin kendiliğinden dikkate alacağını varsaymak.
- Süresi dolmak üzere olan borç için taksit dilekçesi vermek ya da senet imzalamak; bunlar süreyi keser ve yeni on yılı başlatır.
- Zamanaşımına uğramış borcu ödeyip sonra geri istemeye çalışmak; zamanaşımına uğramış borcun ifası geri istenemez (TBK m.78).
- İcra dosyasındaki son işlem tarihini kontrol etmeden maaş haczine razı olmak.
- İcra emrinin tebliğinden önce dolan zamanaşımı için yedi günlük süreyi kaçırmak.
- Gelir kaynaklı dosyalarda toplu listeye itiraz etmemek; her alacak için kesen işlemleri ayrı ayrı araştırmamak.
- Sayıştay ilamına dayanan borçta idarenin ödeme tarihinden hesapladığı faizi sorgulamadan ödemek.
- Kısmi ödemenin tamamının faize sayıldığı cetveli kabul etmek; yıl sonlarında faizin anaparaya eklendiğini fark etmemek.
Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar?
Zamanaşımı incelemesinde önce tazmin tablosunu ödeme tarihlerine göre yıllara ayırıyor, her dönem için sürenin dolduğu tarihi ve dosyada süreyi kesmiş olabilecek işlemleri tek tek çıkarıyoruz. Savunmayı sorgu, daire duruşması ve temyiz aşamalarında ayrı ayrı ileri sürüyor; kesinleşmiş ilamlarda icra dosyasının işlem dökümünü inceleyerek gerektiğinde icra mahkemesinden icranın geri bırakılmasını istiyoruz.
Faiz tarafında idarenin hesap cetvelini ilamın hüküm fıkrasıyla karşılaştırıyor, başlangıç tarihini, dönem oranlarını, kısmi ödemelerin mahsubunu ve taksit planını yeniden hesaplıyoruz. Fark varsa idareye yazılı itirazı, sonuç alınamazsa icra mahkemesi başvurusunu hazırlıyoruz.
Sorguyu, ilamı ya da idarenin ödeme yazısını 0554 648 37 15 numaralı hattımıza WhatsApp üzerinden gönderebilir, aynı numaradan randevu alabilirsiniz. Süreler kısa olduğundan belgeyi tebliğ aldığınız gün iletmenizi öneririz.
İlgili Rehberler
- Sayıştay Sorgusu Geldi: Kamu Görevlisi İçin İlk 30 Gün
- Sayıştay Sorgusuna Savunma Dilekçesi Örnekleri
- Sayıştay İlamına Temyiz ve Temyiz Dilekçesi Örneği
- Kamu Zararından Kim Sorumlu? Harcama Yetkilisi, Gerçekleştirme Görevlisi, Muhasebe Yetkilisi
- Belediye Başkanı, Encümen ve Meclis Üyeleri Kamu Zararından Sorumlu mu?
- Sayıştay İlamı Kesinleşti: Kamu Zararı Nasıl Tahsil Edilir?
- Sayıştay Tazminini Ödedim, Kimden Geri Alırım?
- Sayıştay Raporundan Ceza Soruşturmasına
- Sayıştay Kararına Karşı Son Yollar: Karar Düzeltilmesi ve Yargılamanın İadesi
- Mevzuata Aykırı Atama ve Unvan Değişikliği Nedeniyle Kamu Zararı: Maaş Farkı Kimden İstenir?
- Sosyal Denge Tazminatı ve Kamu Zararı: Tavan Aşımı, 26.11.2022 Affı ve Sorumluluk
- İşçi Ödemelerinde Kamu Zararı: Belediye Şirketi İşçileri, Toplu İş Sözleşmesi ve Akdi İkramiye
- Sözleşmeli Personelde Kamu Zararı: Ücret Tavanı, Kısmi Zamanlı Avukat ve Ek Ödeme
- Fazla Çalışma, Harcırah ve Huzur Hakkında Kamu Zararı: Zabıta-İtfaiye Maktu Ücret, Yolluk, Komisyon
- Tahsil Edilmeyen Belediye Gelirlerinde Kamu Zararı: Kira, Vergi, Para Cezası ve Zamanaşımı
- Avukatlık Vekâlet Ücreti ve Hizmet Alımında Kamu Zararı: Dağıtım, Üst Sınır, Serbest Avukat
- İhale ve Yapım İşlerinde Kamu Zararı: Fiyat Farkı, Süre Uzatımı, İş Artışı, Doğrudan Temin
- Sayıştay Kamu Zararı Çıkardı, İdare Parayı Yükleniciden İstiyor
- İlamlı İcra Takibi
- Haczedilemeyen Mal ve Haklar, Maaş Haczi
- Sebepsiz Zenginleşme ve Geri İsteme
- İdare Hukuku Rehberi
- Dilekçe Örnekleri
Sıkça Sorulan Sorular
Kamu zararında zamanaşımı süresi kaç yıldır?
On yıldır. Kamu zararının meydana geldiği yılı izleyen malî yılın başından başlamak üzere, zamanaşımını kesen ve durduran genel hükümler saklı kalmak kaydıyla, onuncu yılın sonuna kadar tespit ve tahsil edilemeyen kamu zararları zamanaşımına uğrar (5018 m.74).
On yıl hangi tarihten başlar?
Zararın oluştuğu kabul edilen tarihi izleyen 1 Ocak’ta başlar ve onuncu yılın 31 Aralık günü dolar (Yönetmelik m.19/2). Fazla ve yersiz ödemelerde zarar ödemenin yapıldığı tarihte oluşmuş sayılır (m.17/1). 2016 yılında yapılan bir ödemede süre 01.01.2017’de başlar, kesilme yoksa 31.12.2026’da dolar.
Yıllar önce yapılan atamaya dayanan aylık ödemelerinde süre nereden başlar?
Temyiz Kurulunun 2023-2025 yıllarındaki kararlarına göre atama tarihinden değil, her ödemenin yapıldığı yıldan başlar (56077, 56467, 58033 sayılı kararlar). Kurul 2020 tarihli 47243 sayılı kararında aksi yönde karar vermişti; güncel kararlar oyçokluğuyla alınmıştır.
Sayıştay on yıl önceki bir işlemi denetleyebilir mi?
Sayıştay, hesap veya faaliyet dönemine bağlı olmaksızın yıllar itibarıyla denetim yapabilir (6085 m.6/4). Temyiz Kurulu 55255 sayılı kararında, 2010 yılındaki işlemden doğan zararın on yıllık süre içinde tespit edilerek 2015 yılı hesabında yargılanmasında aykırılık görmemiştir. Sınır on yıllık zamanaşımıdır.
Yargılama sürerken on yıl dolarsa zamanaşımı gerçekleşir mi?
Temyiz Kurulu 42998 sayılı kararında, yargılama süreci tamamlanmamış olan bir hesap bakımından zamanaşımının ileri sürülemeyeceğini kabul etmiştir. Savunma, on yıl içinde hiçbir sorgu, rapor ya da takip işleminin yapılmadığı dosyalarda güçlüdür.
Taksit talebi ya da kısmi ödeme zamanaşımını keser mi?
Evet. Borcun ikrarı, özellikle kısmi ödeme ve faiz ödemesi zamanaşımını keser (TBK m.154); borç bir senetle kabul edilmişse yeni süre on yıldır (TBK m.156; Yönetmelik m.20/1). Müteselsil borçlulardan birine karşı kesilme diğerlerine karşı da sonuç doğurur (TBK m.155).
Zamanaşımına uğramış kamu zararını ödedim, geri alabilir miyim?
Hayır. Zamanaşımına uğramış olsa bile rızaen yapılan ödemeler kabul edilir (Yönetmelik m.19/4) ve zamanaşımına uğramış bir borcun ifası geri istenemez (TBK m.78). Sürenin dolduğunu düşünüyorsanız ödemeden önce hukuki değerlendirme yaptırın.
Zamanaşımı kendiliğinden dikkate alınır mı?
Genel kurala göre zamanaşımı ileri sürülmedikçe hâkim bunu kendiliğinden göz önüne alamaz (TBK m.161). Savunma sorguda, daire yargılamasında, temyizde ve icra aşamasında açıkça ve tarih hesabıyla birlikte ileri sürülmelidir.
Kesinleşmiş Sayıştay ilamı zamanaşımına uğrar mı?
İlama dayanan icra takibi, son işlemin üzerinden on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (İİK m.39). Bu iddia icra mahkemesine yapılır; mahkeme resmî belgelere göre icranın geri bırakılmasına ya da devamına karar verir (İİK m.33/a).
Sayıştay ilamında faiz hangi tarihten işler?
Hüküm tarihinden. İlamlarda gösterilen tazmin miktarı hüküm tarihinden itibaren kanuni faize tabi tutulur (6085 m.53/2). Temyiz Kurulu 58510 sayılı kararında, faizi işlem tarihinden başlatan daire hükmünü bu yönden düzelterek onamıştır.
İlam olmadan idare faiz isterse hangi tarihten hesaplar?
Zararın oluştuğu tarihten. İdarenin kendi kontrol ve incelemesiyle tespit ettiği kamu zararında faiz, kural olarak zararın oluştuğu tarihten başlar (5018 m.71/3; Yönetmelik m.18/1); fazla ödemede bu tarih ödeme günüdür.
Kamu zararına uygulanan faiz oranı nedir?
Kanuni faiz oranıdır: 31.05.2024’e kadar yüzde 9, 01.06.2024 ile 30.07.2026 arasında yüzde 24, 31.07.2026’dan 2026 sonuna kadar yüzde 31. 7589 sayılı Kanunla değişen 3095 sayılı Kanunun 1’inci maddesine göre oran her yıl, önceki yılın 31 Aralık günündeki reeskont oranının yüzde sekseni olarak belirlenir.
Faize faiz işletilebilir mi? Kısmi ödeme nasıl düşülür?
Borç aslına faiz eklenerek yeniden faiz yürütülemez (Yönetmelik m.18/4; 3095 m.3). Borcun tamamını karşılamayan ödeme, vadesi gelmiş alacak aslına ve faizine orantılı olarak mahsup edilir (Yönetmelik m.18/3); tamamının faize sayılması bu kurala aykırıdır.
Tahsil edilmeyen belediye gelirinde zamanaşımı nasıl hesaplanır?
İki aşamalı hesaplanır. Önce alacağın kendi süresi işler; 6183 sayılı Kanuna tabi alacaklarda bu süre vadeyi izleyen yılın başından itibaren beş yıldır (m.102). Kamu zararı alacağın zamanaşımına uğradığı tarihte oluşmuş sayılır (Yönetmelik m.17/1-d) ve görevlinin sorumluluğuna ilişkin on yıl bu tarihi izleyen yılın başında başlar.
Kaynakça
- 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu m.3, 71 ve 74.
- 6085 sayılı Sayıştay Kanunu m.6, 48, 51, 53 ve 55.
- Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik m.10, 12, 17, 18, 19 ve 20.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.73, 78, 82, 100, 146, 147, 149, 152-157, 160 ve 161.
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.33, 33/a, 39 ve 71.
- 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun m.1-3 (16.07.2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla değişik).
- 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun m.102-103; 213 sayılı Vergi Usul Kanunu m.114.
- Sayıştay Temyiz Kurulunun 19.04.2017 tarihli ve 42998, 13.12.2017 tarihli ve 43847, 16.05.2018 tarihli ve 44481, 26.02.2020 tarihli ve 47243, 09.09.2020 tarihli ve 48181, 20.04.2022 tarihli ve 51619, 24.05.2023 tarihli ve 55255, 05.07.2023 tarihli ve 55599, 08.11.2023 tarihli ve 56077, 07.02.2024 tarihli ve 56467, 26.03.2025 tarihli ve 57850, 07.05.2025 tarihli ve 57960, 14.05.2025 tarihli ve 58033, 08.10.2025 tarihli ve 58510 sayılı kararları (Sayıştay Başkanlığı karar veri tabanı).
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 15. Hukuk Dairesi, 18.09.2018 tarihli ve 2018/430 E., 2018/1114 K. sayılı karar (UYAP Emsal Karar Arama).
Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hesap örnekleri yöntemi göstermek içindir ve her dosya kendi ilamı, ödeme tarihleri, icra dosyası ve yürürlükteki faiz oranlarıyla birlikte değerlendirilmelidir.
Sayıştay sorgusu veya ilamı mı aldınız? Birlikte değerlendirelim
Otuz günlük savunma süresi, duruşma talebi, altmış günlük temyiz süresi ve tahsil aşaması için sorgunuz ve tebliğ tarihinizle hemen arayın.
Otuz günü kaçırmayın
Sorgunun tebliğinden itibaren otuz gün içinde savunmanızı verin, duruşma talebinizi savunmaya yazın, belgelerinizi idareden yazıyla isteyin. Telefon: 0554 648 37 15.
İlgili ana rehberler
İdare Hukuku Rehberi · Kamu İhale Hukuku Rehberi · Kamu Zararı ve Yüklenici · Kamu Görevlisine Rücu · Dilekçe Örnekleri · İletişim


