Borç Üstlenimi ve Fesih Tazminatı 2026: Yap-İşlet-Devret veya Şehir Hastanesi Sözleşmesi Feshedilirse Kredi Borcunu Kim Öder? — Hazine’nin Üstlenim Şartları, Kapsam Dışı Krediler, Ortakların Kefaleti, Özkaynak ve Talep Yazısı Örneği (4749 m.8/A; Borç Üstlenimi Yönetmeliği m.4, 7; 3996 m.11/A; 6428 m.4/10)
20 Kasım 2026

Borç Üstlenimi ve Fesih Tazminatı 2026: Yap-İşlet-Devret veya Şehir Hastanesi Sözleşmesi Feshedilirse Kredi Borcunu Kim Öder? — Hazine’nin Üstlenim Şartları, Kapsam Dışı Krediler, Ortakların Kefaleti, Özkaynak ve Talep Yazısı Örneği (4749 m.8/A; Borç Üstlenimi Yönetmeliği m.4, 7; 3996 m.11/A; 6428 m.4/10)

Borç üstlenimi, yap-işlet-devret veya yap-kirala-devret sözleşmesi süresinden önce feshedilip tesis idarece devralındığında, görevli şirketin proje için yurt dışından sağladığı kredinin ve buna bağlı finansman maliyetlerinin Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından üstlenilmesidir (4749 m.8/A). Her proje bu güvenceden yararlanmaz: yatırım tutarı yap-işlet-devret projelerinde en az bir milyar, şehir hastanesi ve eğitim tesisi gibi yap-kirala-devret projelerinde en az beş yüz milyon Türk lirası olmalı, sözleşmede tesisin fesihle devralınacağı öngörülmüş olmalı ve Bakanlık, şirket ve kreditörler arasında ayrı bir borç üstlenim anlaşması imzalanmış olmalıdır. Üstlenim yalnızca ana krediyi, yani şirketin yurt dışından sağladığı ve özkaynağı içermeyen finansmanı kapsar; özkaynağın finansmanı için alınan krediler ile şirket kusurundan doğan maliyet artışlarını karşılamak için alınan krediler kapsam dışıdır (Borç Üstlenimi Yönetmeliği m.3, 4/8). 25 Aralık 2019’da yapılan değişiklikten sonra taahhüt ana kredinin tamamını içerecek şekilde verilir; önceki düzenlemede şirket kusuruyla fesihte oran yüzde seksen beşti (m.4/2). Şirket kusuruyla vadesinde ödenmemiş taksitlerin üstlenime girebilmesi için ortakların Bakanlığa müşterek ve müteselsil kefalet vermesi gerekir (m.4/4). Üstlenim ortakların özkaynağını geri getirmez; şirketin idareden alacağı, sözleşmenin sona erme tazminatına ilişkin hükümlerine ve genel hükümlere göre ayrıca hesaplanır (6428 m.4/10).

Bu konuda hukuki destek almak ister misiniz? Uzman hukuk büromuzla iletişime geçebilirsiniz.

Bu yazı, yap-işlet-devret, şehir hastanesi veya benzeri bir projede görevli şirketin ortakları ve yöneticileri, projeye kredi veren veya vermeyi değerlendiren kuruluşlar ile proje şirketinde pay devralmayı düşünen yatırımcılar için yazıldı. Sözleşmenin süresinden önce sona ermesi hâlinde ortaya çıkan üç ayrı hesap, Hazine borç üstleniminin şartları ve kapsamı, 2019 değişikliği, şirket kusuru hâlinde ortakların kefaleti, fesihten sonraki ödeme süreci, belediye ve diğer idarelerin projelerindeki farklı rejim, şehir hastanesi sözleşmelerindeki sona erme tazminatı eki ve Sayıştay’ın buna ilişkin tespiti ile şirket–idare hesabı kanun ve yönetmelik maddeleriyle ele alınır. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

Bu yazının dayanakları. 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun m.8/A; Hazine ve Maliye Bakanlığı Tarafından Gerçekleştirilecek Borç Üstlenimi Hakkında Yönetmelik m.1, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11 ve geçici m.3; 3996 sayılı Kanun m.5, 11 ve 11/A; 2011/1807 sayılı Karar m.28, 30, 32, 40, 41, 43 ve 44; 6428 sayılı Kanun m.4; Sağlık Bakanlığı Uygulama Yönetmeliği m.54, 62, 63, 64 ve 67; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.112, 117 ve 126; 659 sayılı Kanun Hükmünde Kararname m.9 ve 10; Sayıştay Başkanlığının Sağlık Bakanlığına ilişkin 2020 yılı denetim raporu.

Sözleşme Feshedilirse: Üç Ayrı Hesap

Bir kamu–özel iş birliği sözleşmesinin süresinden önce sona ermesi tek bir alacak-borç ilişkisi doğurmaz. Birbirinden farklı taraflar arasında, farklı kurallara tabi üç hesap açılır ve bunların karıştırılması en sık yapılan hatadır.

Sözleşmenin süresinden önce sona ermesinde üç hesap

HesapTaraflarKonusuBelirleyici metin
Kredi borcuKreditörler ile Hazine ve Maliye BakanlığıAna kredinin ve finansman maliyetlerinin üstlenilmesi ve ödenmesi4749 m.8/A; Borç Üstlenimi Yönetmeliği; borç üstlenim anlaşması
Şirket–idare hesabıGörevli şirket ile idareSona erme tazminatı, cezai şart, kesin teminat, tesisin devriSözleşme ve ekleri; 6428 m.4/10; Uygulama Yönetmeliği m.62, 63; 2011/1807 sayılı Karar m.28, 30, 40
Ortakların konumuOrtaklar, şirket ve varsa kefalet nedeniyle BakanlıkÖzkaynağın akıbeti, verilen kefalet ve garantiler, Hazine’nin rücu talebiOrtaklık ve finansman belgeleri; Borç Üstlenimi Yönetmeliği m.4/4; Karar m.44/4

Birinci hesapta kredi verenin muhatabı, borç üstlenim anlaşması varsa Hazine ve Maliye Bakanlığıdır. İkinci hesap şirket ile idare arasındadır ve sözleşmenin sona erme hükümlerine göre çıkarılır. Üçüncü hesap ortakların kendi aralarında ve şirketle olan ilişkisidir; ne Hazine ne idare bu hesabın doğrudan tarafıdır. Bu yazı ilk iki hesabı ayrıntısıyla, üçüncüsünü bunlara bağlı olduğu ölçüde ele alır.

İlk üç soru. Projeniz için imzalanmış bir borç üstlenim anlaşması var mı, yoksa krediye ilişkin güvence yalnızca idareyle yapılan sözleşmenin eklerinde mi yer alıyor? Anlaşma varsa 25 Aralık 2019’dan önce mi sonra mı imzalandı? Ortaklar Bakanlığa kefalet verdi mi? Aşağıdaki başlıkların tamamı bu üç sorunun cevabına göre okunur.

Borç Üstlenimi Nedir? Hazine Garantisinden ve Köprü Krediden Farkı

Kanun, büyük projelerin finansmanını kolaylaştırmak için üç ayrı araç tanır; adları sık sık birbirinin yerine kullanılsa da hukuki sonuçları farklıdır.

Borç üstlenimi. Genel bütçe kapsamındaki idareler ile özel bütçeli idarelerin belirli büyüklüğün üzerindeki projelerinde, sözleşmenin süresinden önce feshedilerek tesisin ilgili idare tarafından devralınmasının öngörülmesi hâlinde, yatırım ve hizmetler için yurt dışından sağlanan finansmanın ve bu finansmanın teminine yönelik türev ürünlerden kaynaklananlar dâhil mali yükümlülüklerin Hazine tarafından üstlenilmesine karar vermeye Cumhurbaşkanı yetkilidir (4749 m.8/A). Üstlenim bir fesih güvencesidir: sözleşme ayakta kaldıkça devreye girmez; şirket borcunu kendisi öder.

Hazine yatırım garantisi. Yap-işlet-devret projelerinde kamu kurum ve kuruluşlarının satın alacakları mal ve hizmet bedelleri ile taahhüt edilen üretim girdilerinin temin edilememesi hâlinde ortaya çıkabilecek ödeme yükümlülükleri için garanti verilebilir (3996 m.11; 2011/1807 sayılı Karar m.41). Garanti, idarenin sözleşme süresince yapacağı ödemelere ilişkindir; feshe bağlı değildir.

Köprü kredi. Proje kapsamında idareden kaynaklanan kayıp ve zararların, mücbir sebeplerden doğan zararların ve iki tarafın mutabakatıyla yapılacak değişikliklerin finansmanı için kullanılabilir; tutarı görevli şirketin özkaynaklarıyla sınırlıdır ve görevli şirket hatasından kaynaklanan zararlar köprü krediyle finanse edilemez (Karar m.43).

Borç üstlenimi ile idarenin kendi sözleşmesinde verdiği ödeme taahhüdü de aynı şey değildir. Birincisinde borçlu Hazine’dir, üstlenilen tutar devlet dış borcu olarak kaydedilir ve işlem Cumhurbaşkanı kararına dayanır (4749 m.8/A). İkincisinde borçlu sözleşmenin tarafı olan idaredir ve taahhüt sözleşmenin diğer hükümleri gibi yorumlanır. Bu ayrım şehir hastanesi projeleri bakımından ayrıca önem taşır ve aşağıda ele alınmıştır.

Hangi Projeler Borç Üstleniminden Yararlanır? Beş Şart

Borç üstlenimi kanundan kendiliğinden doğan bir hak değildir. Kanun bir yetki verir; bu yetkinin kullanılması ve bir projeye taahhüt verilmesi aşağıdaki şartların tamamına bağlıdır.

Borç üstlenim taahhüdünün şartları

ŞartİçeriğiDayanakKontrol edilecek belge
İdarenin niteliğiGenel bütçe kapsamındaki kamu idaresi veya özel bütçeli idare4749 m.8/A; Yönetmelik m.3/iSözleşmenin idare tarafı
Model ve tutar3996 sayılı Kanun’a göre yap-işlet-devret ve en az bir milyar Türk lirası; 6428 sayılı Kanun veya 652 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’ye göre yap-kirala-devret ve en az beş yüz milyon Türk lirası4749 m.8/A; Yönetmelik m.1, 4/1Fizibilite raporu
Sözleşmedeki devralma hükmüSözleşmenin süresinden önce feshedilerek tesisin idarece devralınmasının ve borç üstleniminin öngörülmesi4749 m.8/A; Yönetmelik m.4/10-aUygulama sözleşmesinin fesih ve devir maddeleri
Bakanlık görüşü ve Cumhurbaşkanı kararıİhale şartnamesi yayımlanmadan ve sözleşme imzalanmadan önce Bakanlığın uygun görüşü; üstlenime ilişkin Cumhurbaşkanı kararı4749 m.8/A; Yönetmelik m.5Görüş yazıları ve karar
Borç üstlenim anlaşmasıBakanlık, şirket ve ana kredinin ilgili tarafları arasında imzalanan anlaşmaYönetmelik m.3/ç, 5/6Anlaşmanın kendisi

Yatırım tutarının tespitinde projeye ilişkin fizibilite raporunda belirtilen tutar esas alınır; tutar yabancı para cinsinden ise ilgili yıl yatırım programındaki ortalama program kuruyla Türk lirasına çevrilir (Yönetmelik m.4/1). Bir projenin kapsamda olup olmadığı bu nedenle bugünkü kur veya güncel maliyetle değil, ihale öncesindeki fizibilite verisiyle belirlenir.

Taahhüt verilebilmesi için ayrıca talepte bulunan idarenin Bakanlığa vadesi geçmiş bir yükümlülüğünün bulunmaması ve ilgili yılın borç üstlenim taahhüt limiti içinde kalınması gerekir (m.4/10). Limit her yıl merkezi yönetim bütçe kanunuyla belirlenir ve Cumhurbaşkanınca bir katına kadar artırılabilir (4749 m.8/A; Yönetmelik m.6).

Neler Üstlenilir, Neler Kapsam Dışında Kalır?

Üstlenimin konusu ana kredidir. Yönetmelik ana krediyi, yatırım ve hizmetlerin finansmanı için şirket tarafından yurt dışından sağlanan ve sözleşme uyarınca şirketin taahhüt ettiği özkaynağı içermeyen finansman olarak tanımlar (m.3/a). Bu tanımdan ve Yönetmelik’in diğer hükümlerinden şu sonuçlar çıkar.

  • Ana kredi ve finansman maliyetleri. Taahhüt, ana kredi tutarını ve buna ilişkin finansman maliyetlerini içerir (m.4/2). Finansman maliyeti, borç üstlenim anlaşmasında tanımlanan ve Bakanlık tarafından üstlenilecek mali yükümlülüklerdir (m.3/ı).
  • Türev ürünler. Şirketin kur veya faiz riskine karşı satın aldığı türev ürünlerin sözleşmenin feshiyle sonlandırılmasından doğan maliyet üstlenime girebilir; ancak üst sınırı vardır. Türev maliyeti limiti, ana kredinin vadesi ve türev aracının yapısı dikkate alınarak ana kredinin yüzde onunu geçmeyecek şekilde Bakanlıkça belirlenir (m.4/3). Limiti aşan sonlandırma maliyeti şirkette kalır.
  • Bildirim ile fesih arasındaki taksitler. Fesih hâli bildiriminin Bakanlığa ulaştığı tarih ile üstlenim tarihi arasında vadesi gelen ana kredi geri ödemeleri ve finansman maliyetleri üstlenim kapsamındadır (m.4/5). Üstlenim tarihi, sözleşmenin hukuken feshedildiği tarihtir (m.3/s).
  • Yurt içinden sağlanan finansman. Kanun ve Yönetmelik yurt dışından sağlanan finansmandan söz eder (4749 m.8/A; Yönetmelik m.3/a). Yurt içinden sağlanan kredinin bu tanıma girmediği kabul edilerek finansman yapısı kurulmalıdır.
  • Özkaynak kredileri. Şirketin projede kullanmayı taahhüt ettiği özkaynağın finansmanı için kullanacağı krediler kapsam dışıdır (m.4/8). Ortakların sermaye koymak için aldığı krediler Hazine’ye yansıtılamaz.
  • Kusurdan doğan ek finansman. Şirket kusuru nedeniyle ortaya çıkan maliyet artışlarının veya nakit ihtiyacının finansmanı için temin edilen krediler de kapsam dışıdır (m.4/8).
  • Refinansman. Üstlenime konu ana kredinin tamamının veya bir kısmının değiştirilmesi ya da yenilenmesi amacıyla sağlanacak finansmanın üstlenilmesi ayrı bir Cumhurbaşkanı kararına bağlıdır (m.4/9). Karar alınmadan yapılan refinansman, yeni krediyi üstlenimin dışında bırakabilir.

Nihai üstlenim tutarı belirlenirken teminat ve sigorta tazminatlarından öncelikli olarak mahsuplaşma yapılması öngörülmüşse, idare bu tutarların mahsup edilip edilmediğini kontrol eder (m.9/1-d). Proje sigortalarından alınan tazminatların kredi borcundan düşülüp düşülmeyeceği borç üstlenim anlaşmasında yazılıdır.

Yüzde Seksen Beşten Tamamına: 2019 Değişikliği ve Eski Anlaşmalar

Yönetmelik’in 19 Nisan 2014 tarihli ilk metninde borç üstlenim taahhüdü, sözleşmenin şirket kusuru nedeniyle feshi hâlinde ana kredi tutarının yüzde seksen beşini, şirket kusuru dışındaki nedenlerle feshi hâlinde tamamını ve her iki hâlde finansman maliyetlerinin tamamını içerecek şekilde verilmekteydi. 25 Aralık 2019 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 1850 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı bu ayrımı kaldırmıştır: taahhüt, ana kredi tutarının ve buna ilişkin finansman maliyetlerinin tamamını içerecek şekilde verilir. Aynı değişiklikle şirketin tahsis edeceği özkaynak oranının sözleşme süresinde toplam yatırım tutarının yüzde otuzundan az olamayacağı kuralı getirilmiştir (m.4/2).

Değişikliğin zaman bakımından uygulanması ayrıca düzenlenmiştir: yeni kural, Kanun’un 8/A maddesinin yürürlüğe girdiği tarihten önce ihale ilanına çıkılmış projeler hariç olmak üzere, daha önce borç üstlenim taahhüdü sağlanmış diğer projeler bakımından imzalanacak yeni borç üstlenim anlaşmalarına da uygulanır (geçici m.3). Hüküm yeni imzalanacak anlaşmalardan söz eder; 2019’dan önce imzalanmış bir anlaşmada üstlenim oranı o anlaşmanın kendi metnine göre belirlenir.

Bu nedenle bir projede “Hazine kredinin tamamını üstlenir” veya “kusurlu fesihte yüzde on beş kreditörde kalır” gibi genel ifadeler doğru olmayabilir. Doğru cevap, borç üstlenim anlaşmasının imza tarihine ve metnine bakılarak verilir. Anlaşmalar Resmî Gazete’de yayımlanmadığından (m.5/6) bu metne yalnızca tarafları ulaşabilir; pay devralan veya projeye sonradan kredi veren kişi anlaşmayı inceleme belgeleri arasında ayrıca istemelidir.

Özkaynak bakımından iki ayrı alt sınır bulunduğuna da dikkat edilmelidir. Sağlık Bakanlığı Uygulama Yönetmeliği, yüklenicinin yapım işleri için tahsis edeceği özkaynağın yatırım dönemi boyunca dönemsel yatırım tutarının yüzde yirmisinden az olamayacağını öngörür (m.54/1); borç üstlenim taahhüdü bakımından aranan oran ise toplam yatırım tutarının yüzde otuzudur (Borç Üstlenimi Yönetmeliği m.4/2).

Şirket Kusuru Hâlinde: Vadesi Geçmiş Taksitler ve Ortakların Kefaleti

Üstlenim oranındaki ayrım kalkmış olsa da şirket kusurunun iki sonucu devam etmektedir.

Kefalet şartı. Sözleşmenin fesih sebebine bakılmaksızın, idare sözleşmeden doğan ödeme yükümlülüklerini yerine getirmiş olmasına rağmen üstlenim tarihi itibarıyla şirket kusuru nedeniyle vadesinde ödenmemiş anapara ve temerrüt faizi ile bu kapsamdaki diğer finansman maliyetlerinin borç üstlenimine konu edilebilmesi için, şirket ortaklarının Bakanlığa müştereken ve müteselsilen kefalet vermeleri gerekir. Kefaletin tutarı, şirketin ana kredi kapsamında kreditöre yapacağı en yüksek taksit ödemesinin yüzde on fazlasından az olamaz (Yönetmelik m.4/4). Bu hüküm kreditörü korur: şirket idareden parasını aldığı hâlde taksiti ödememişse, birikmiş borç da üstlenime girer. Bedelini ise ortaklar öder: Hazine ödediği tutar için kefalete başvurur.

Şirketin sorumluluğu. Yap-işlet-devret projelerinde, üstlenim tarihi itibarıyla vadesi geçmiş anapara ve temerrüt faizi ile bu kapsamdaki diğer finansman maliyetlerinden, mücbir sebep veya idare kusurundan kaynaklanan hâller hariç olmak üzere, görevli şirket idareye veya Hazine’ye karşı sorumludur (2011/1807 sayılı Karar m.44/4). Üstlenim kreditöre karşı borcu sona erdirir; şirketin ve kefalet veren ortakların Hazine’ye karşı sorumluluğunu sona erdirmez.

Ortaklar bakımından bunun pratik anlamı şudur: fesih aşamasında tartışılacak “kusur kimde” sorusu yalnızca fesih tazminatını değil, verilen kefaletin işletilip işletilmeyeceğini de belirler. Fesih ihtarı geldiğinde tutulacak kayıtlar ve verilecek cevap bu nedenle ortakların kişisel malvarlığını da ilgilendirir; ihtar aşaması şehir hastanesi ve yap-işlet-devret sözleşmesinde fesih ihtarı yazısında anlatılmıştır. Payını devrederek şirketten çıkan ortağın kefaletinin akıbeti proje şirketinde pay devri yazısında ele alınmıştır.

Fesih Hâlinde Adım Adım: Bildirim, Nihai Üstlenim Tutarı, Ödeme

Üstlenim kendiliğinden işlemez; Yönetmelik ve borç üstlenim anlaşması bir bildirim ve hesap sırası öngörür.

Fesihten ödemeye borç üstlenimi süreci

AdımKim yaparSüre veya şartDayanak
Feshe yol açabilecek hususların Bakanlığa bildirilmesiİdareİvedilikleYönetmelik m.9/1-c
Fesih hâli bildirimiİdare, şirket veya kreditör; sözleşmenin taraflarına yazılı olarakSözleşmede öngörülen bir fesih hâli oluştuğundaYönetmelik m.3/ğ
Bildirimin bir örneğinin Bakanlığa iletilmesiİdare; süresinde iletmezse şirketin veya kreditörün ilettiği örnek geçerlidirAnlaşmada kararlaştırılan süre; otuz günü aşamazYönetmelik m.7/1
Sözleşmenin feshi (üstlenim tarihi)Sözleşmedeki usule göreSözleşmenin hukuken feshedildiği tarihYönetmelik m.3/s
Nihai üstlenim tutarının bildirilmesiKreditörÖdemeye esas olmak üzereYönetmelik m.7/2
Devlet dış borç kaydı ve ödemeBakanlıkBorç üstlenim anlaşmasındaki süreler; defaten ödeme seçilirse kreditöre bildirimden itibaren iki aydan kısa olamazYönetmelik m.4/7, 7/3
İdarenin borçlandırılmasıBakanlık ile idare arasında protokolKendisine dış borç tahsisi yapılabilen idareler dışındakiler için4749 m.8/A; Yönetmelik m.10

Bu sıradan kreditör bakımından üç sonuç çıkar. İdare bildirimi süresinde yapmazsa süreç tıkanmaz; fesih hâli bildirimini şirket veya kreditör düzenlemişse ve idare örneğini süresinde iletmemişse, şirketin veya kreditörün Bakanlığa ilettiği örnek idarece gönderilmiş gibi sonuç doğurur (m.7/1). Ödemenin vadeye yayılması veya defaten yapılması Bakanlığın seçimidir; borç üstlenim anlaşmasına bu seçim hakkını kısıtlayan hüküm konulamaz (m.4/6). Bakanlık kredi sözleşmesindeki geri ödeme planını sürdürmeyi seçerse kreditör alacağını defaten değil, plana göre tahsil eder.

Şirket bakımından sonuç ise şudur: nihai üstlenim tutarı kreditörün bildirimiyle belirlenir ve Hazine bu tutarı öder. Şirket, bildirilen tutarın doğruluğunu, özellikle temerrüt faizi ve türev sonlandırma maliyeti kalemlerini kendi kayıtlarıyla karşılaştırmalıdır; çünkü Hazine’nin kefalete ve şirkete yönelteceği talep bu tutar üzerinden hesaplanır.

Taahhüdün Verilme Süreci ve Sonradan Yapılan Değişiklikler

Borç üstlenim taahhüdü ihaleden önce başlayan ve sözleşmeden sonra tamamlanan bir süreçle verilir. İdare, ihale şartnamesi yayımlanmadan önce sözleşme taslağıyla birlikte yazılı talebini Bakanlığa iletir; Bakanlık taslaktaki borç üstlenimini doğrudan ilgilendiren hükümleri değerlendirir ve uygun bulursa görüşünü verir. Bakanlığın yetkili kurum olarak belirlenmesi ve müzakereye yetkilendirilmesi Cumhurbaşkanına sunulur; bu kararın alınması taahhüdün verildiği anlamına gelmez. İhaleden sonra sözleşme taslağı yeniden Bakanlığa gönderilir, müzakere sonucunda ortaya çıkan kapsam, unsur ve ödeme koşulları Cumhurbaşkanına sunulur ve kararın ardından borç üstlenim anlaşması imzalanır (Yönetmelik m.5). İdarenin hazırladığı sözleşme taslağında üstlenimin kapsamına, türev limitine, kefalete, kapsam dışı kredilere ve refinansmana ilişkin hususlara yer verilmesi zorunludur (m.4/10-ç).

Bu sürecin iki pratik sonucu vardır. Birincisi, ihale ilanında veya basın açıklamasında “borç üstlenimi öngörülmüştür” denilmesi yeterli değildir; taahhüt ancak anlaşmanın imzasıyla doğar. İkincisi, imzadan sonra finansman yapısında yapılacak değişiklikler serbest değildir: borç üstlenim anlaşması imzalandıktan sonra Bakanlık, kreditör ve ilgili taraflar arasındaki anlaşmalarda Bakanlığın yükümlülüklerinin kapsamını, maliyetini ve yerine getirilme usulünü değiştirecek nitelikteki her türlü değişiklik Cumhurbaşkanı kararıyla yapılır (m.11). Kredinin yeniden yapılandırılması, vadenin uzatılması veya kreditörün değişmesi bu hükme takılabilir.

Sayıştay’ın 2020 yılı raporu bu kuralın uygulamadaki önemini göstermektedir: yatırım dönemi uzayan bazı projelerde görevli şirketlerin finansman sağlayıcılarla borç yapılandırmasına gittiği, bunun taahhüt edilen tutarı değiştirdiği ve bu tür değişikliklerin Cumhurbaşkanı kararıyla yapılması gerektiği belirtilmiştir (Bulgu 14).

İzleme Yükümlülükleri: Şirketin ve İdarenin Görevleri

Üstlenim taahhüdü, sözleşme süresince yerine getirilmesi gereken bildirim yükümlülükleriyle birlikte gelir. Bunların ihmal edilmesi taahhüdü kendiliğinden düşürmez; ancak fesih anında tutarın tespitini güçleştirir ve şirketin sorumluluğunu ağırlaştırır.

  • Dış finansman numarası. Şirket, ana krediyi kullanma aşamasına geldiğinde Bakanlığa yazılı başvuruda bulunarak dış finansman numarası alır (Yönetmelik m.8/1).
  • Kredi izleme formu. Şirket, kredi kullanım ve geri ödeme bildirimlerine ilişkin formu, kullanımı ve geri ödemeyi izleyen on iş günü içinde Bakanlığa ve idareye gönderir (m.8/2).
  • Anlaşma örnekleri. Maliyet doğuran ana kredi anlaşmaları ile türev ürün anlaşmalarının imzalı birer örneği şirket tarafından Bakanlığa gönderilir (m.8/3).
  • İdarenin takibi. İdare, sözleşmenin imzalı hâlini on beş iş günü içinde Bakanlığa gönderir, finansmanın kreditörlere zamanında ve tam olarak ödenmesini takip eder, feshe yol açabilecek hususları ivedilikle bildirir ve krediden yapılan kullanımlar ile yatırımın fiziki gerçekleşmesi arasındaki uyumu sağlayıcı tedbirleri alır (m.9).

Bakanlık, borç üstlenimi kapsamında idareden veya şirketten her türlü bilgi ve belgeyi isteyebilir (4749 m.8/A; Yönetmelik m.8/4). Kredi kullanımlarının fiziki ilerlemeyle uyumlu olmadığı bir projede, fesih anında üstlenilecek tutar tartışma konusu olabilir.

Belediye ve Diğer İdarelerin Projelerinde Üstlenim

4749 sayılı Kanun’un 8/A maddesi genel bütçe kapsamındaki idareler ile özel bütçeli idarelerin projelerini kapsar. Belediyelerin, kamu iktisadi teşebbüslerinin ve diğer kuruluşların yap-işlet-devret projelerinde kural farklıdır.

3996 sayılı Kanun’a göre görevli şirketle yapılacak sözleşmede, sözleşmenin feshedilerek yatırım ve hizmetin süresinden önce idare tarafından devralınması hükmü bulunuyorsa, yatırım ve hizmetlerin gerçekleştirilmiş kısmına karşılık gelen yurt dışından sağlanan finansmanın ve türev ürünlerden doğan mali yükümlülüklerin idare tarafından üstlenilmesine, gerçekleştirilmemiş kısma ilişkin finansmanın ise idarenin talebine bağlı olarak kullanılabileceğine ilişkin hükümlere yer verilebilir (m.11/A). Genel bütçe dışındaki kamu kurum ve kuruluşları ile bağlı ortaklıklar ve mahalli idarelerin projelerinde bu yükümlülükleri üstlenmeye söz konusu idarenin kendisi yetkilidir; idare özel bütçeli ise karar Cumhurbaşkanınca verilir (3996 m.11/A; 2011/1807 sayılı Karar m.44/2).

Bu ayrımın kreditör bakımından sonucu açıktır: belediyenin atık, arıtma veya ulaşım projesinde üstlenimin borçlusu Hazine değil, belediyedir. Üstlenimin değeri belediyenin ödeme gücü kadardır ve tahsili, kamu idaresinden alacak tahsilinin genel güçlüklerine tabidir; bu konu kamudan alacak tahsili merkezinde anlatılmıştır. Hazine’nin üstlendiği hâllerde dahi, kendisine dış borç tahsisi yapılabilen idareler dışındaki idareler Bakanlığa üstlenilen tutarda borçlandırılır ve vadesinde ödenmeyen tutarlar 6183 sayılı Kanun’a göre takip edilir (4749 m.8/A; Borç Üstlenimi Yönetmeliği m.10). Belediyenin bu projelerdeki dönemsel ödemeleri için öngörülen Blokajlı Banka Proje Hesabı ve genel bütçe payından kesinti mekanizması belediyenin atık ve arıtma projesinde ödeme güvencesi yazısında ele alınmıştır.

3996 sayılı Kanun’daki hükmün bir özelliği de üstlenimi yatırımın gerçekleştirilmiş kısmına bağlamasıdır. Fesih yatırım döneminde gerçekleşirse, kullanılmış kredinin ne kadarının gerçekleşen yatırıma karşılık geldiği ayrıca hesaplanır; genel ve özel bütçeli idarelerin projelerinde kullanılmamış kredi bakiyesine ilişkin mali koşullar fesihten sonra Bakanlıkça müzakere edilir (Karar m.44/3).

Şehir Hastanelerinde Durum: Sona Erme Tazminatı Eki ve Sayıştay’ın Tespiti

Şehir hastanesi projeleri borç üstlenimi bakımından ayrı bir başlık gerektirir; çünkü Sayıştay raporlarına göre bu projelerde kreditörlere verilen güvence, 4749 sayılı Kanun’daki usulle değil, idareyle imzalanan sözleşmenin ekiyle kurulmuştur.

Sayıştay’ın 2020 yılı raporuna yansıdığı üzere, şehir hastanesi sözleşmelerinin sona ermede tazminata ilişkin ekinde, idarenin sözleşmeyi ihlali veya haksız feshi, ihtiyari sona erme, şirketin sözleşmeyi ihlali veya haksız feshi ile işlerin belirli bir süreyi aşacak şekilde askıya alınması hâllerinde, şirketin projenin finansmanıyla bağlantılı olarak finansman sağlayanlara ödemekle yükümlü olduğu anapara, faiz, sigorta ve finansman giderlerinin, türev anlaşmalarının sonlandırma bedelleri dâhil, idare tarafından finansman sağlayanlara ödeneceği taahhüt edilmiş; sözleşmenin ilgili maddesinde bu ekin uygulanmasının ardından tesisin idareye devredileceği belirtilmiştir (Bulgu 14).

Sayıştay bu yapıyı şöyle değerlendirmiştir: yapılan işlem fiilen 4749 sayılı Kanun’un 8/A maddesinde tarif edilen borç üstlenimi taahhüdüdür; bu yetki yalnızca Cumhurbaşkanınca kullanılabilir; Kanun’da öngörülen süreç izlenmemiştir. İdare ise aynı rapora yansıyan cevabında, şehir hastanelerinin ihale süreçlerinde 8/A maddesinde ve Yönetmelik’te belirtilen şekil şartlarına uyulmadığı için bu projelerin borç üstlenim anlaşmasına tabi olarak değerlendirilmediğini bildirmiştir (Bulgu 14).

Bu tablodan çıkarılacak sonuçlar, tarafına göre değişir.

  • Kreditör bakımından. Güvencenin muhatabı Hazine değil, sözleşmenin tarafı olan idaredir. Ödeme, Yönetmelik’teki bildirim ve devlet dış borcu kaydı usulüyle değil, sözleşmenin sona erme hükümlerine göre talep edilir. Sayıştay’ın yetkiye ilişkin tespiti, bu taahhüdün ileride tartışma konusu yapılabileceğini gösterir; kredi belgelerinde ve hukuki görüşlerde bu risk ayrıca değerlendirilmelidir.
  • Şirket bakımından. Sona erme tazminatının hesabı ve ödenmesi şirket ile idare arasındaki sözleşme uyuşmazlığının parçasıdır; sözleşmedeki uyuşmazlık çözüm basamaklarına tabidir.
  • Yapılandırma bakımından. Kredinin yeniden yapılandırılması, idarenin ek uyarınca ödeyeceği tutarı değiştireceğinden, idarenin bilgisi ve onayı dışında yapılmamalıdır.

Aynı rapor ekin iki özelliğine daha işaret eder. Ek, sözleşmenin şirketin ihlali nedeniyle feshedildiği hâlde dahi idarenin ödeyeceği bir tazminat öngörmektedir. Ek ayrıca özkaynağın finansmanı için yapılan giderlerin de şirkete ödenmesini düzenlemektedir; Sayıştay bunu, özkaynak kredilerini üstlenim kapsamı dışında tutan Yönetmelik hükmüne (m.4/8) aykırı bulmuş ve kanuni dayanaktan yoksun olarak nitelendirmiştir (Bulgu 19). Sözleşmede yazılı olan ile denetim organının hukuka uygun gördüğü arasındaki bu fark, fesih hâlinde ödeme talebinin hangi kalemlerde dirençle karşılaşacağını önceden gösterir. Sayıştay bulgusunun idareyi yükleniciye yöneltebileceği taleplere etkisi Sayıştay bulgusu üzerine idare parayı yükleniciden istiyor yazısında ele alınmıştır.

Kendi sözleşmenize bakın. Burada aktarılanlar Sayıştay raporlarına yansıyan sözleşme hükümleridir. Ek numaraları, tazminat formülü ve fesih sebebine göre yapılan ayrımlar projeden projeye değişebilir; ayrıca 6428 sayılı Kanun’dan sonra ihale edilen projelerde usulüne uygun bir borç üstlenim anlaşması imzalanmış olabilir. Değerlendirme, projenin kendi sözleşmesi, ekleri ve varsa borç üstlenim anlaşması birlikte okunarak yapılır.

Fesih Tazminatı: Şirket ile İdare Arasındaki Hesap

Kredi borcunun akıbeti belli olduktan sonra geriye şirket ile idare arasındaki hesap kalır. Bu hesabın kuralları sözleşmenin dayandığı kanuna göre değişir.

Şehir hastanesi sözleşmeleri. Sözleşmenin feshi hâlinde işlerin hesabı sözleşme ve genel hükümlere göre yapılır ve yüklenicinin idare ile ilişkisi kesilir; kusurlu tarafın ödeyeceği tazminat ve cezai şartlara sözleşmede yer verilir; yükleniciden kaynaklanan sebeple fesihte kesin teminat Hazineye gelir kaydedilir ve borca mahsup edilmez; üst hakkı yargı kararı aranmaksızın terkin edilir ve yapı ile tesisler Hazineye geçer (6428 m.4/10). Yüklenicinin idareye ödeyeceği tazminat ve cezai şartlar ile yatırımda kullandığı özkaynağın iade edilip edilmeyeceğine sözleşmede yer verilir; yüklenicinin kusuru olmaksızın idarece yapılan fesihte veya idarenin kusurundan kaynaklanan sebeple yüklenicinin yaptığı fesihte, yüklenicinin zararının ne şekilde ve ne ölçüde telafi edileceği de sözleşmeyle düzenlenir (Uygulama Yönetmeliği m.62). Mücbir sebep veya karşılıklı anlaşmayla sona erdirmede hesap genel hükümlere göre yapılır ve kesin teminat iade edilir (m.63). Mücbir sebep, karşılıklı anlaşma veya idarenin tek taraflı feshi sebebiyle tesisin ve diğer sözleşmelerin devralınmasına ilişkin hususlara ihale dokümanında ve sözleşmede yer verilir (m.64/4).

Yap-işlet-devret sözleşmeleri. Sözleşme özel hukuk hükümlerine tabidir (3996 m.5). Feshe ilişkin hükümler, feshin sonuçları ve diğer sözleşmelerin akıbeti uygulama sözleşmesinde düzenlenir; süresinden önce, mücbir sebep veya idarenin tek taraflı feshi sebebiyle tesisin veya görevli şirket hisselerinin devralınmasına ilişkin hususlara da sözleşmede yer verilir (2011/1807 sayılı Karar m.28, 30). Uygulama sözleşmesinin herhangi bir nedenle sona ermesi hâlinde üst hakları ve kullanma izinleri kendiliğinden sona erer; taşınmazlar üzerindeki yapı ve tesisler herhangi bir tazminat veya bedel ödenmeksizin idareye geçer ve bundan dolayı görevli şirket veya üçüncü kişiler hak iddia edemez (Karar m.40/4). Bu hüküm yapı ve tesislerin mülkiyetinin geçişine ilişkindir; sözleşmede devralma ve borç üstlenimi konusunda ayrıca kararlaştırılan hükümlerle (Karar m.30, 44) birlikte okunmalıdır.

Sona erme sebebine göre başlıca sonuçlar (şehir hastanesi sözleşmeleri)

Sona erme sebebiKesin teminatŞirket–idare hesabıDayanak
Yükleniciden kaynaklanan sebeple fesihHazineye gelir kaydedilir; borca mahsup edilmezYüklenicinin ödeyeceği tazminat ve cezai şart ile özkaynağın iade edilip edilmeyeceği sözleşmeye göre6428 m.4/10; Uygulama Yönetmeliği m.62
Yüklenicinin kusuru olmaksızın idarenin feshi veya idarenin kusuru nedeniyle yüklenicinin feshiSözleşmeye göreYüklenicinin zararının ne şekilde ve ne ölçüde telafi edileceği sözleşmeye göreUygulama Yönetmeliği m.62/7
Mücbir sebep veya karşılıklı anlaşmayla sona erdirmeİade edilirHesap genel hükümlere göre yapılır; taşınmaz ile üzerindeki yapı ve tesisler bedelsiz olarak Hazineye geçerUygulama Yönetmeliği m.63

Sözleşmede hüküm bulunmayan konularda genel hükümlere dönülür. Borç hiç veya gereği gibi ifa edilmezse borçlu, kusursuzluğunu ispat etmedikçe alacaklının zararını gidermekle yükümlüdür (TBK m.112). İfasına başlanmış sürekli edimli sözleşmelerde borçlunun temerrüdü hâlinde alacaklı, sözleşmeyi feshederek sözleşmenin süresinden önce sona ermesi yüzünden uğradığı zararın giderilmesini isteyebilir (TBK m.126). Feshin haklı olup olmadığı tartışması bu nedenle tazminatın yönünü belirler: haklı fesihte tazminat borçlusu şirket, haksız fesihte idaredir. Zararın kalemlere ayrılması ve ispatı tahkimde zarar hesabı yazısında anlatılmıştır.

Özkaynak Geri Alınır mı?

Ortakların en çok merak ettiği konu, projeye koydukları sermayenin fesih hâlinde ne olacağıdır. Mevzuat bu soruya doğrudan cevap vermez; cevabı sözleşmeye bırakır.

  • Borç üstlenimi özkaynağı kapsamaz. Ana kredi tanımı özkaynağı içermez; özkaynağın finansmanı için alınan krediler de kapsam dışıdır (Borç Üstlenimi Yönetmeliği m.3/a, 4/8). Hazine’nin ödediği tutar kreditöre gider.
  • İade sözleşmeye bağlıdır. Şehir hastanelerinde yüklenicinin yatırımda kullandığı özkaynağın iade edilip edilmeyeceğine sözleşmede yer verilir (Uygulama Yönetmeliği m.62). Sözleşmenin sona erme tazminatına ilişkin eki bu sorunun cevabını içerir.
  • Fesih sebebi belirleyici olabilir. Özkaynağın iadesi sözleşmede fesih sebebine göre farklı düzenlenmiş olabilir; bu durumda feshin kimin kusurundan kaynaklandığı tartışması, özkaynağın geri alınıp alınamayacağı tartışmasıdır.
  • Kefalet ayrı bir risktir. Ortaklar Bakanlığa kefalet vermişse, özkaynağın kaybına ek olarak kefalet tutarı kadar kişisel sorumluluk doğabilir (Borç Üstlenimi Yönetmeliği m.4/4).

Projeye sonradan giren ortak bakımından bu dört nokta pay alım sözleşmesinin konusudur: borç üstlenim anlaşmasının varlığı ve tarihi, verilmiş kefaletlerin devralınıp devralınmayacağı, refinansman için alınmış kararlar ve sözleşmenin sona erme eki inceleme listesinin başında yer almalıdır. Pay devrinde satıcının beyan ve tekeffülleri pay alım sözleşmesi uyuşmazlıkları yazısında, izin süreçleri şirket satın alan yabancı yatırımcının izin haritası yazısında anlatılmıştır.

Kredi Verenler İçin Kontrol Listesi

  • Anlaşma var mı? Projede usulüne uygun imzalanmış bir borç üstlenim anlaşması bulunup bulunmadığı; yoksa güvencenin yalnızca idareyle yapılan sözleşmenin ekine dayanıp dayanmadığı.
  • Kredi ana kredi tanımına giriyor mu? Finansmanın yurt dışından sağlanıp sağlanmadığı ve özkaynak finansmanı içerip içermediği (Yönetmelik m.3/a, 4/8).
  • Üstlenim oranı. Anlaşmanın 25 Aralık 2019’dan önce mi sonra mı imzalandığı ve metnindeki oran (m.4/2, geçici m.3).
  • Türev limiti. Türev sonlandırma maliyetinin ana kredinin yüzde onunu aşmayan limitin içinde kalıp kalmadığı (m.4/3).
  • Kefalet. Ortakların Bakanlığa verdiği kefaletin tutarı ve geçerliliği; şirket kusuruyla ödenmemiş taksitlerin üstlenime girmesi bu kefalete bağlıdır (m.4/4).
  • Ödeme şekli. Bakanlığın vadeye uygun ödeme veya defaten ödeme seçim hakkı bulunduğu; defaten ödemede sürenin iki aydan kısa olamayacağı (m.4/6, 4/7).
  • Bildirim. Fesih hâli bildiriminin süresi ve idare bildirmezse kreditörün doğrudan bildirme imkânı (m.7/1).
  • Değişiklikler. Refinansman ve kredi şartlarındaki değişiklikler için Cumhurbaşkanı kararı gerekip gerekmediği (m.4/9, 11).
  • Taşınmaz teminatı. Üst hakkı ve üzerindeki ipoteğin fesihle birlikte sona ereceği (6428 m.4/10; 2011/1807 sayılı Karar m.40/4).
  • Belediye projeleri. Üstlenimin borçlusunun Hazine değil idarenin kendisi olduğu (3996 m.11/A).

Üst hakkının genel rejimi Hazine taşınmazında üst hakkı yazısında, proje gelirlerine dayalı ihraçlar proje finansman fonu ve projeye dayalı menkul kıymet yazısında, yurt dışı kaynaklı kredilerin kambiyo boyutu yurt dışından kredi kullanımı yazısında ele alınmıştır. Kredinin geri ödeme kaynağı olan garanti ve katkı payı gelirindeki kesinti ve mahsup riski talep garantisi ve katkı payı uyuşmazlıkları yazısında ele alınmıştır.

Uyuşmazlık Hangi Yolla Çözülür?

Üç hesabın uyuşmazlık yolları da birbirinden ayrıdır.

Şirket ile idare arasındaki hesap. Şehir hastanesi sözleşmelerinde Türk hukuku uygulanır ve Türkiye Cumhuriyeti mahkemeleri görevli ve yetkilidir; taraflar esasa Türk hukukunun uygulanması kaydıyla uyuşmazlığın 4686 sayılı Kanun çerçevesinde tahkimle çözülmesini kararlaştırabilir (6428 m.4/11; Uygulama Yönetmeliği m.67). Yap-işlet-devret sözleşmelerinde de kural Türk mahkemelerinin yetkisidir; sözleşmede tahkim kararlaştırılabilir ve bu durumda esasa Türk maddi hukuku uygulanır (2011/1807 sayılı Karar m.32). Dava açmadan önce sulh yolu denenebilir: idarelerin adli yargıda dava açmadan önce karşı tarafı sulhe davet etmesi esastır, sulhe davet uyuşmazlığın tarafı olan kişilerce de yapılabilir ve sulh başvurusu altmış gün içinde sonuçlandırılır; davet yazısının tebliğiyle uyuşmazlık konusu hak ve alacağın tabi olduğu kanuni süreler durur (659 sayılı KHK m.9, 10).

Kreditör ile Bakanlık arasındaki ilişki. Ödemeye ilişkin usul ve esaslar Bakanlık ile kreditör arasında imzalanan borç üstlenim anlaşmasında düzenlenir (Borç Üstlenimi Yönetmeliği m.7/4). Uyuşmazlığın çözüm yolu da bu anlaşmanın kendi hükmüne göre belirlenir.

Hazine’nin şirkete ve kefillere yöneleceği talep. Bu talebin dayanağı kefalet belgesi ve borç üstlenim anlaşmasıdır; şirketin kusurunun bulunmadığı, gecikmenin mücbir sebepten veya idare kusurundan kaynaklandığı savunması bu aşamada ileri sürülür (Karar m.44/4).

Tahkim yolunun işleyişi tahkim rehberinde, hakem kararının icrası hakem kararı nasıl tahsil edilir yazısında, masrafların planlanması tahkim finansmanı ve masrafların güvencesi yazısında anlatılmıştır. Bu sözleşmelere özgü tahkim kuralları kamu–özel iş birliği sözleşmesinde tahkim şartı ve hakem kararının icrası yazısındadır.

Sona Erme Tazminatı ve Hesap Tasfiyesi Talep Yazısı Örneği

Aşağıdaki örnek, idarenin feshettiği bir şehir hastanesi sözleşmesinde, feshin kendi kusurundan kaynaklanmadığını savunan görevli şirketin idareye sunacağı talep yazısının iskeletini gösterir. Yazı, sözleşmedeki uyuşmazlık çözüm basamaklarının ve sulh görüşmesinin zeminini oluşturur. Örnek genel niteliktedir; her talep kendi sözleşmesinin madde ve ek numaralarıyla, kendi hesap dökümüne göre ve yalnızca dosyada belgesi bulunan hususlarla yazılmalıdır.

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI
… GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE
(Sözleşme’nin bildirim maddesinde gösterilen birim)

Talepte bulunan: … A.Ş. (Şirket), adres, vergi kimlik numarası

Vekili: Av. …

Konu: … tarihli Sözleşme’nin feshi nedeniyle hesabın çıkarılması, sona erme tazminatının ödenmesi ve kesin teminatın iadesi taleplerimizdir.

Açıklamalar

1. Müvekkil Şirket ile İdare arasında … tarihinde … Şehir Hastanesinin yapımı ve hizmetlerinin sunulmasına ilişkin Sözleşme imzalanmıştır. İdare, … tarihli yazısıyla Sözleşme’yi feshettiğini bildirmiştir.

2. Müvekkil, fesih bildirimine … tarihli yazısıyla itiraz etmiş, feshin dayandırıldığı hususların gerçekleşmediğini ve gerçekleşenlerin müvekkilin kusurundan kaynaklanmadığını belgeleriyle bildirmiştir. Bu yazıdaki taleplerimiz, feshin geçerliliğine ilişkin itirazlarımızdan vazgeçildiği anlamına gelmez.

6428 sayılı Kanun m.4/10 yönünden: hesabın çıkarılması ve durum tespiti

3. Kanun’a göre fesih hâlinde işlerin hesabı sözleşme ve genel hükümlere göre yapılır ve işlerin mevcut durumu müvekkil ile birlikte tespit edilerek tutanağa bağlanır. Tespitin yapılacağı günün en az … gün önceden tarafımıza bildirilmesini, tespitte müvekkilin teknik ekibinin hazır bulunmasına imkân verilmesini ve hesabın ekte sunduğumuz döküm esas alınarak çıkarılmasını talep ederiz.

Uygulama Yönetmeliği m.62 yönünden: fesih müvekkilin kusurundan kaynaklanmamıştır

4. Fesih bildiriminde dayanılan … hususu, İdare’nin … tarihli yazımızla talep ettiğimiz … onayını vermemesinden kaynaklanmıştır. … hususu ise … tarihinde meydana gelen ve süresinde İdare’ye bildirilen … olayının sonucudur. Yüklenicinin kusuru olmaksızın yapılan fesihte yüklenicinin zararının telafisi Sözleşme’ye göre yapılır.

Sözleşme’nin … eki yönünden: sona erme tazminatı

5. Sözleşme’nin sona ermede tazminata ilişkin … ekinin … maddesi, bu hâlde ödenecek tazminatın kalemlerini ve hesap yöntemini düzenlemektedir. Bu maddeye göre hesaplanan tutar … TL’dir. Hesabın kalemleri, her kalemin dayandığı belge ve hesap tarihi ekli dökümde gösterilmiştir.

6. Müvekkilin finansman sağlayanlara olan borcunun … tarihi itibarıyla tutarı, finansman sağlayanların ekte sunulan yazısıyla teyit edilmiştir. Bu tutarın Sözleşme’nin … ekinde öngörülen usulle ödenmesi için gerekli işlemlerin başlatılmasını ve işlemlerin aşamaları hakkında tarafımıza bilgi verilmesini talep ederiz.

6428 sayılı Kanun m.4/10 yönünden: kesin teminat

7. Kesin teminatın Hazineye gelir kaydedilmesi, feshin yükleniciden kaynaklanan bir sebebe dayanması hâline özgüdür. Fesih müvekkilden kaynaklanan bir sebebe dayanmadığından, … tarihli ve … numaralı kesin teminat mektubunun iade edilmesini, mektubun nakde çevrilmesine yönelik bir işlem yapılmamasını talep ederiz.

Türk Borçlar Kanunu m.112 yönünden: Sözleşme’de düzenlenmeyen zararlar

8. Sözleşme’nin sona erme hükümlerinin kapsamadığı, feshin doğrudan sonucu olan … zararlarımız … TL’dir. Bu zararların dayanağı belgeler ekte sunulmuştur. Sözleşme’ye aykırı davranan taraf, kusursuzluğunu ispat etmedikçe karşı tarafın zararını gidermekle yükümlüdür.

Türk Borçlar Kanunu m.117 yönünden: ödeme süresi ve temerrüt

9. Yukarıda belirtilen tutarların bu yazının tebliğinden itibaren … gün içinde ödenmesini talep ederiz. Yazımız ihtar niteliğindedir; süre sonunda ödeme yapılmaması hâlinde Sözleşme’nin … maddesindeki gecikme faizi işlemeye başlayacaktır.

659 sayılı Kanun Hükmünde Kararname m.9 yönünden: sulhe davet

10. Uyuşmazlığın dava veya tahkim yoluna gidilmeden çözülebilmesi için İdare’yi sulhe davet ediyoruz. Sulh görüşmesinin yapılacağı gün ve yerin tarafımıza bildirilmesini rica ederiz.

Sonuç ve Talep

11. Açıklanan sebeplerle; durum tespitinin müvekkil ile birlikte yapılmasını ve hesabın çıkarılmasını, … TL sona erme tazminatının ve … TL zararın ödenmesini, finansman sağlayanlara yapılacak ödemeye ilişkin işlemlerin başlatılmasını, kesin teminat mektubunun iade edilmesini ve sulh görüşmesi için gün verilmesini talep ederiz. Feshin geçerliliğine ilişkin itirazlarımız ile Sözleşme’nin uyuşmazlıkların çözümüne ilişkin hükümlerine başvurma hakkımız saklıdır.

Talepte bulunan vekili
Av. …

Ekler: 1. Hesap dökümü ve dayanak belgeleri. 2. Fesih bildirimi ve itiraz yazımız. 3. Finansman sağlayanların borç teyit yazısı. 4. … tarihli onay talebimiz ve mücbir sebep bildirimimiz. 5. Kesin teminat mektubu örneği. 6. Vekâletname.

Yazıda üç noktaya dikkat edilir. Feshin haksız olduğu itirazı ile tazminat talebi aynı metinde yer alabilir; ancak talebin, itirazdan vazgeçme anlamına gelmediği açıkça yazılmalıdır. Tazminat kalemleri sözleşmenin ekindeki formülle birebir eşleştirilmeli, formülde yer almayan kalemler genel hükümlere dayandırılarak ayrı gösterilmelidir. Projede usulüne uygun bir borç üstlenim anlaşması varsa 6 numaralı paragraf, idareden fesih hâli bildiriminin bir örneğini Yönetmelik’teki süre içinde Hazine ve Maliye Bakanlığına iletmesini isteyecek şekilde yeniden yazılır (Borç Üstlenimi Yönetmeliği m.7/1).

Süreler ve Eşikler

Borç üstlenimi ve fesih tazminatı sürecinde kanunda ve yönetmelikte yazılı süreler ile sayısal eşikler aşağıdaki tabloda toplanmıştır; sözleşmedeki ve borç üstlenim anlaşmasındaki süreler buna eklenir.

Borç üstleniminde süreler ve eşikler

KonuSüre veya eşikDayanak
Yap-işlet-devret projesinde asgari yatırım tutarıBir milyar Türk lirası4749 m.8/A
Yap-kirala-devret projesinde asgari yatırım tutarıBeş yüz milyon Türk lirası4749 m.8/A
Asgari özkaynak (borç üstlenim taahhüdü için)Toplam yatırım tutarının yüzde otuzuBorç Üstlenimi Yönetmeliği m.4/2
Asgari özkaynak (şehir hastanesi yapım işleri)Dönemsel yatırım tutarının yüzde yirmisiUygulama Yönetmeliği m.54/1
Türev maliyeti limitiAna kredinin yüzde onunu geçemezBorç Üstlenimi Yönetmeliği m.4/3
Ortakların kefaletiEn yüksek taksit ödemesinin yüzde on fazlasından az olamazBorç Üstlenimi Yönetmeliği m.4/4
Fesih hâli bildiriminin Bakanlığa iletilmesiAnlaşmada kararlaştırılan süre; otuz günü aşamazBorç Üstlenimi Yönetmeliği m.7/1
Defaten ödemede süreKreditöre bildirimden itibaren iki aydan kısa olamazBorç Üstlenimi Yönetmeliği m.4/7
Kredi izleme formuKullanım ve geri ödemeyi izleyen on iş günüBorç Üstlenimi Yönetmeliği m.8/2
İmzalı sözleşmenin Bakanlığa gönderilmesiİmzayı izleyen on beş iş günüBorç Üstlenimi Yönetmeliği m.9/1-a
Sulh başvurusunun sonuçlandırılmasıAltmış gün659 sayılı KHK m.9/5

Sık Yapılan Hatalar

  • Borç üstlenimini kanundan doğan bir hak saymak. Kanun yetki verir; taahhüt ancak imzalanmış bir borç üstlenim anlaşmasıyla doğar.
  • Sözleşme ekindeki ödeme taahhüdünü Hazine üstlenimiyle aynı görmek. Borçlusu, usulü ve tartışmaya açık yönleri farklıdır.
  • Yurt içi krediyi veya özkaynak kredisini üstlenime dâhil varsaymak. Ana kredi tanımı bunları kapsamaz.
  • Anlaşmanın tarihine bakmamak. 2019’dan önceki anlaşmalarda şirket kusuruyla fesihte oran farklı olabilir.
  • Karar alınmadan refinansman yapmak. Yeni kredi üstlenimin dışında kalabilir.
  • Türev limitini hesaba katmamak. Limiti aşan sonlandırma maliyeti şirkette kalır.
  • Kefaleti biçimsel bir belge saymak. Şirket kusuruyla ödenmemiş taksitler için Hazine kefalete başvurur.
  • Üst hakkı ipoteğine güvenmek. Fesihle birlikte üst hakkı ve üzerindeki haklar sona erer.
  • Üstlenimi özkaynağın iadesi sanmak. Hazine’nin ödediği tutar kreditöre gider; özkaynak sözleşmeye göre ayrıca hesaplanır.
  • Fesih ihtarı aşamasını yalnızca idareyle ilgili görmek. O aşamada oluşan kusur kaydı, tazminatın yönünü ve kefaletin akıbetini belirler.

Projenin genel hukuki çerçevesi yap-işlet-devret ve şehir hastanesi uyuşmazlıkları merkezinde, modellerin karşılaştırması kamu-özel iş birliği modelleri sayfasında, alt yüklenicilerin fesihten nasıl etkilendiği görevli şirket alt yükleniciye ödemiyor yazısında yer alır.

İlgili Rehberler

Sıkça Sorulan Sorular

Borç üstlenimi nedir?

Yap-işlet-devret veya yap-kirala-devret sözleşmesi süresinden önce feshedilip tesis idarece devralındığında, görevli şirketin proje için yurt dışından sağladığı kredinin ve buna bağlı finansman maliyetlerinin Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından üstlenilmesi ve ödenmesidir (4749 m.8/A; Borç Üstlenimi Yönetmeliği m.3).

Hangi projelerde borç üstlenimi taahhüdü verilebilir?

Genel bütçeli veya özel bütçeli idarelerin, 3996 sayılı Kanun’a göre yürüttüğü ve yatırım tutarı en az bir milyar Türk lirası olan yap-işlet-devret projeleri ile 6428 sayılı Kanun veya 652 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’ye göre yürüttüğü ve yatırım tutarı en az beş yüz milyon Türk lirası olan yap-kirala-devret projelerinde verilebilir. Sözleşmede tesisin fesihle devralınacağı öngörülmüş ve ayrı bir borç üstlenim anlaşması imzalanmış olmalıdır (4749 m.8/A).

Sözleşme şirketin kusuruyla feshedilirse Hazine kredinin tamamını öder mi?

25 Aralık 2019’da yapılan değişiklikten sonra taahhüt, fesih sebebine göre ayrım yapılmaksızın ana kredinin ve finansman maliyetlerinin tamamını içerecek şekilde verilir. Önceki düzenlemede şirket kusuruyla fesihte oran yüzde seksen beşti; 2019’dan önce imzalanmış anlaşmalarda oran anlaşmanın kendi metnine göre belirlenir (Borç Üstlenimi Yönetmeliği m.4/2, geçici m.3).

Yurt içi bankadan alınan kredi borç üstlenimi kapsamında mıdır?

Kanun ve Yönetmelik yurt dışından sağlanan finansmandan söz eder; ana kredi, şirketin yurt dışından sağladığı ve özkaynağı içermeyen finansman olarak tanımlanmıştır (4749 m.8/A; Borç Üstlenimi Yönetmeliği m.3/a). Finansman yapısı bu tanım esas alınarak kurulmalıdır.

Özkaynak için alınan kredi üstlenilir mi?

Hayır. Şirketin projede kullanmayı taahhüt ettiği özkaynağın finansmanı için kullanacağı krediler ile şirket kusuru nedeniyle ortaya çıkan maliyet artışlarının veya nakit ihtiyacının finansmanı için alınan krediler borç üstlenimi kapsamına girmez (Borç Üstlenimi Yönetmeliği m.4/8).

Türev ürünlerin sonlandırma maliyeti karşılanır mı?

Ana kredinin temini için kur veya faiz riskine karşı alınan türev ürünlerin fesih nedeniyle sonlandırılmasından doğan maliyet üstlenime girebilir; ancak türev maliyeti limiti ana kredinin yüzde onunu geçemez (Borç Üstlenimi Yönetmeliği m.4/3).

Ortaklar neden Hazine’ye kefalet verir?

Şirket kusuruyla vadesinde ödenmemiş anapara, temerrüt faizi ve diğer finansman maliyetlerinin üstlenime konu edilebilmesi için ortakların Bakanlığa müşterek ve müteselsil kefalet vermesi gerekir. Kefalet tutarı, kreditöre yapılacak en yüksek taksit ödemesinin yüzde on fazlasından az olamaz (Borç Üstlenimi Yönetmeliği m.4/4).

Fesihten sonra kreditöre ödeme ne zaman yapılır?

Fesih hâli bildiriminin bir örneği en geç otuz gün içinde Bakanlığa iletilir; nihai üstlenim tutarını kreditör bildirir; Bakanlık bu tutarı borç üstlenim anlaşmasındaki sürelerde öder. Bakanlık vadeye uygun ödeme veya defaten ödeme arasında seçim yapabilir; defaten ödemede süre bildirimden itibaren iki aydan kısa olamaz (Borç Üstlenimi Yönetmeliği m.4/6, 4/7, 7).

Kredi yeniden yapılandırılırsa üstlenim devam eder mi?

Üstlenime konu ana kredinin değiştirilmesi veya yenilenmesi amacıyla sağlanacak finansmanın üstlenilmesi ayrı bir Cumhurbaşkanı kararına bağlıdır; anlaşma imzalandıktan sonra Bakanlığın yükümlülüklerini değiştirecek her türlü değişiklik de Cumhurbaşkanı kararıyla yapılır (Borç Üstlenimi Yönetmeliği m.4/9, 11).

Belediyenin yap-işlet-devret projesinde krediyi kim üstlenir?

Genel bütçe dışındaki kamu kurum ve kuruluşları ile mahalli idarelerin projelerinde, sözleşmede öngörülmüşse, yurt dışından sağlanan finansmana ilişkin mali yükümlülükleri üstlenmeye idarenin kendisi yetkilidir (3996 m.11/A). Bu projelerde üstlenimin borçlusu Hazine değil, belediyedir.

Şehir hastanelerinde borç üstlenim anlaşması var mıdır?

Sayıştay’ın 2020 yılı raporuna göre şehir hastanesi sözleşmelerinde kreditörlere yapılacak ödeme, sözleşmenin sona ermede tazminata ilişkin ekinde idarece taahhüt edilmiş; Sayıştay bunu usulüne uygun olmayan bir borç üstlenimi taahhüdü olarak değerlendirmiş, idare ise bu projelerin borç üstlenim anlaşmasına tabi olarak değerlendirilmediğini bildirmiştir. Her projenin kendi sözleşmesine ve varsa anlaşmasına bakılmalıdır.

Sözleşme feshedilirse ortaklar özkaynağını geri alabilir mi?

Borç üstlenimi özkaynağı kapsamaz. Şehir hastanelerinde yüklenicinin yatırımda kullandığı özkaynağın iade edilip edilmeyeceğine sözleşmede yer verilir (Uygulama Yönetmeliği m.62). Cevap, sözleşmenin sona erme hükümlerine ve feshin kimin kusurundan kaynaklandığına göre değişir.

Hazine krediyi üstlendikten sonra şirketin sorumluluğu sona erer mi?

Hayır. Yap-işlet-devret projelerinde üstlenim tarihi itibarıyla vadesi geçmiş anapara, temerrüt faizi ve diğer finansman maliyetlerinden, mücbir sebep veya idare kusurundan kaynaklanan hâller dışında, görevli şirket idareye veya Hazine’ye karşı sorumludur (2011/1807 sayılı Karar m.44/4). Kefalet veren ortaklar da bu kapsamda takip edilebilir.

Borç üstlenim anlaşması Resmî Gazete’de yayımlanır mı?

Hayır. İmzalanan borç üstlenim anlaşmaları Resmî Gazete’de yayımlanmaz (Borç Üstlenimi Yönetmeliği m.5/6). Anlaşmanın metnine tarafları ulaşabilir; projeye sonradan giren yatırımcı veya kreditör anlaşmayı inceleme belgeleri arasında ayrıca istemelidir.

Kaynakça

  • 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun m.8/A (güncel metin).
  • Hazine ve Maliye Bakanlığı Tarafından Gerçekleştirilecek Borç Üstlenimi Hakkında Yönetmelik (2014/6217 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı; Resmî Gazete 19.04.2014, 28977; 2017/11158 sayılı Karar ve 25.12.2019 tarihli, 30989 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 1850 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla değişik metin) ve Yönetmelik’in 19.04.2014 tarihli ilk metni.
  • 3996 sayılı Bazı Yatırım ve Hizmetlerin Yap-İşlet-Devret Modeli Çerçevesinde Yaptırılması Hakkında Kanun.
  • 2011/1807 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı (Resmî Gazete 11.06.2011, 27961 mükerrer) ve bu Kararın 7. ve 44. maddelerini değiştiren 2012/3946 sayılı Karar (Resmî Gazete 05.12.2012, 28488).
  • 6428 sayılı Sağlık Bakanlığınca Kamu Özel İş Birliği Modeli ile Tesis Yaptırılması, Yenilenmesi ve Hizmet Alınması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun.
  • Sağlık Bakanlığınca Kamu Özel İş Birliği Modeli ile Tesis Yaptırılması, Yenilenmesi ve Hizmet Alınmasına Dair Uygulama Yönetmeliği (Resmî Gazete 09.05.2014, 28995).
  • 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu.
  • 659 sayılı Genel Bütçe Kapsamındaki Kamu İdareleri ve Özel Bütçeli İdarelerde Hukuk Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin Kanun Hükmünde Kararname.
  • Sayıştay Başkanlığı, Sağlık Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu (Eylül 2021), şehir hastanelerine ilişkin Bulgu 14 ve 19.

Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; her dosya kendi sözleşmesi, belgeleri ve süreleriyle birlikte değerlendirilmelidir.

Somut olayınıza özgü değerlendirme için hukuk büromuzla iletişime geçebilirsiniz.

Post by Av. Fatma Öztürk