Belediyenin Atık ve Arıtma Projesinde Ödeme Güvencesi 2026: Yap-İşlet-Devret ve İşlet-Devret Sözleşmesi, Blokajlı Banka Proje Hesabı, Genel Bütçe Payından Kesinti ve Yüzde On Sınırı, Üst Hakkı, Belediye Ödemiyorsa Yapılacaklar ve Bakanlığa Başvuru Dilekçesi Örneği (3996 ek m.3; 5779 m.3, 7; 5393 m.15, 18)
20 Kasım 2026

Belediyenin Atık ve Arıtma Projesinde Ödeme Güvencesi 2026: Yap-İşlet-Devret ve İşlet-Devret Sözleşmesi, Blokajlı Banka Proje Hesabı, Genel Bütçe Payından Kesinti ve Yüzde On Sınırı, Üst Hakkı, Belediye Ödemiyorsa Yapılacaklar ve Bakanlığa Başvuru Dilekçesi Örneği (3996 ek m.3; 5779 m.3, 7; 5393 m.15, 18)

Belediyeyle atık veya arıtma tesisi için yap-işlet-devret ya da işlet-devret sözleşmesi imzalayan görevli şirketin ödeme güvencesi, 3996 sayılı Kanun’un ek 3. maddesindeki iki mekanizmadan oluşur: belediyenin, topladığı gelirlerden sözleşmedeki ödeme tutarına karşılık gelen miktarı yatırmak zorunda olduğu Blokajlı Banka Proje Hesabı ve belediye bu hesaptan ödemeyi yapmadığında genel bütçe vergi gelirleri payından yapılan kesinti. Hesaptan yalnızca proje kapsamındaki ödeme ve aktarımlara izin verilir. Belediye aktarım ve ödemeyi yerine getirmezse, görevli şirketin sözleşmede düzenlenen başvurusu üzerine ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının talebiyle, ödenmesi gereken tutar belediyenin 5779 sayılı Kanun’a göre aldığı paydan kesilir ve takip eden ayın sonuna kadar proje hesabına aktarılır. Bu güvencenin üç sınırı vardır: kesinti, 5779 sayılı Kanun’un 7. maddesinin dördüncü fıkrasındaki kesintilerden sonra kalan kısımdan yapılır; aktarılacak tutar, kesintiler düşüldükten sonra belediyeye gönderilecek tutarın yüzde onunu aşamaz; görevli şirketin hizmet kusuru nedeniyle yapılan ödeme kesintileri kapsam dışındadır. Maddenin öngördüğü uygulama yönetmeliğine, 20 Kasım 2026 tarihinde Mevzuat Bilgi Sisteminde yapılan taramada rastlanmamıştır; başvurunun usulü bugün için sözleşmeden okunur.

Bu konuda hukuki destek almak ister misiniz? Uzman hukuk büromuzla iletişime geçebilirsiniz.

Bu yazı üç okur için yazıldı: belediyeyle atıksu arıtma, arıtma çamuru, katı atık toplama ve taşıma, atık işleme, geri kazanım veya bertaraf tesisi için uzun süreli sözleşme imzalamaya hazırlanan yatırımcılar; sözleşmesi yürürken belediyeden ödeme alamayan görevli şirketler; bu projeleri finanse eden bankalar ve diğer kredi verenler. Ek 3. maddenin kapsamı, bu sözleşmenin imtiyaz devrinden ve kısa süreli hizmet alımından farkı, proje sahibi idare, meclis kararı ve Bakanlık onayı, ödemenin kaynağı olan atıksu ve katı atık ücretleri, Blokajlı Banka Proje Hesabı, genel bütçe payından kesinti ve yüzde on sınırı, hizmet kusuru kesintileri, üst hakkı, genel tahsil yolları ve uyuşmazlık çözümü ele alınır; sonunda Bakanlığa başvuru dilekçesi örneği yer alır. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

Bu yazının dayanakları. 3996 sayılı Kanun m.2, 3, 4, 5, 6, 7, 11, 11/A, 12, 14, ek m.1 ve ek m.3; 2011/1807 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı m.3, 12–18, 20, 22, 24, 29, 32 ve 40; 5779 sayılı Kanun m.2, 3, 5 ve 7; 5393 sayılı Belediye Kanunu m.15, 18 ve 67; 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu m.7; 2560 sayılı Kanun m.13, 23, 27 ve ek m.5; 2872 sayılı Çevre Kanunu m.11; Atıksu Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik m.1, 5, 13, 17, 21, 22, 23 ve geçici m.1; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.826; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.97, 117, 146 ve 147; 3095 sayılı Kanun m.2; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.5/A ve 19; 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.82; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7, 10 ve 20/A.

Sözleşme Aşamasında mısınız, Ödeme mi Gecikti? Konumunuza Göre İlk Adım

Ek 3. maddedeki güvence, sözleşme imzalanırken kurulur ve ödeme geciktiğinde işletilir. Bu iki aşamada yapılacak iş birbirinden farklıdır: imza öncesinde hesabın, aktarım takviminin ve başvuru usulünün sözleşmeye yazılması gerekir; ödeme geciktiğinde ise eksik aktarımın belgelenmesi ve başvurunun sözleşmedeki usule uygun yapılması. Aşağıdaki tablo konuma göre ilk adımı gösterir.

Belediyeyle atık veya arıtma sözleşmesinde konumunuza göre ilk adım

KonumunuzDurumİlk adımDayanak
Teklif hazırlayan yatırımcıİhale dokümanı ve sözleşme taslağı elinizdeÖdeme maddesini, proje hesabına aktarılacak gelir kalemlerini ve başvuru usulünü incelemek; belediyenin aylık payını sözleşmedeki ödemeyle karşılaştırmak3996 ek m.3; 5779 m.7
Görevli şirketSözleşme imzalanacakHesap sözleşmesini, aktarım takvimini ve Bakanlığa başvuru usulünü sözleşmeye ve eklerine bağlamak3996 ek m.3 (beşinci ve altıncı fıkra)
Görevli şirketBelediye proje hesabına aktarım yapmadıEksik aktarımı banka kayıtlarıyla belgelemek, belediyeye yazılı bildirimde bulunmak, sözleşmedeki süre dolunca başvurmak3996 ek m.3; TBK m.117
Görevli şirketBelediye hizmet kusuru ileri sürerek eksik ödüyorKesintinin dayanağını ve usulünü incelemek; ihtilafsız tutar için ayrıca başvurmak3996 ek m.3 (altıncı fıkra); sözleşme
Görevli şirketPay kesintisi yüzde on sınırına takıldıBakiye için başvuruyu izleyen aylarda sürdürmek ve genel tahsil yollarını değerlendirmek3996 ek m.3; 5393 m.15; İİK m.82
Kredi verenFinansman görüşülüyorÜst hakkını, proje hesabı üzerindeki teminat yapısını ve belediye payının büyüklüğünü incelemek3996 ek m.3 (yedinci fıkra), m.11/A; TMK m.826
Alt yüklenici veya tedarikçiGörevli şirket ödemiyorSözleşmenin tarafının belediye değil görevli şirket olduğunu bilerek ihtar ve takip yoluna gitmekAlt sözleşme; TBK m.117
Güvence kendiliğinden işlemez. Pay kesintisi, görevli şirketin başvurusu ve Bakanlığın talebiyle başlar; başvurunun usul ve esasları ise Kanun’a göre sözleşmede düzenlenir. Sözleşmede bu usul yazılı değilse, ödeme geciktiğinde ilk tartışma alacağın kendisi değil başvurunun nasıl yapılacağı olur.

3996 Ek Madde 3 Hangi İşleri Kapsar?

Ek 3. madde, 7410 sayılı Kanun’la 3996 sayılı Kanun’a eklenmiş ve 15.06.2022 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Madde, mahalli idarelerin çevre kirliliğini önleyici yatırımlarını yap-işlet-devret modelinin kapsamına alır. Sayılan işler şunlardır:

  • arıtma ve geri kazanım,
  • arıtma çamurunun işlenmesi ve bertarafı,
  • sıfır atık yönetimi kapsamında atıkların toplanması ve taşınması hizmetleri,
  • atık işleme, geri kazanım ve bertaraf tesisleri,
  • mapa ve şamandıralar.

Madde iki model öngörür. Yeni tesisler, özel sektör eliyle ve özel hukuka tabi, on yıldan uzun süreli sözleşmelerle yap-işlet-devret modeliyle gerçekleştirilir. Hâlihazırda mevcut olan tesislerin idamesi, bakımı ve onarımı, yenilenmesi, kapasitesinin artırılması ve modernize edilmesi suretiyle ilave yatırımlarının yaptırılarak işletilmesi ise işlet-devret modeliyle yapılır. İşlet-devret modelinde madde, dönemsel işletme hizmet bedelinin niteliğine göre görevli şirket veya mahalli idarece ödeneceğini söyler; yani para her projede belediyeden şirkete akmaz. Gelir üreten bir tesiste bedeli şirketin belediyeye ödemesi de mümkündür. Bu yazı, belediyenin borçlu olduğu sözleşmeleri konu alır.

Bu iki hâlde iş ve işlemler 3996 sayılı Kanun’daki usul ve esaslar çerçevesinde yürütülür. Bunun sonuçları şunlardır: sözleşme özel hukuk hükümlerine tabidir (m.5); süre kırk dokuz yılı geçemez (m.7); sözleşmeye, idarenin ödemelerinin gecikmesi hâlinde uygulanacak gecikme faizine ilişkin hüküm konulabilir (m.6); idare ile şirketin yap-işlet-devret modeli çerçevesinde yapacağı iş ve işlemler damga vergisi ve harçtan muaftır (m.12); bu yatırımlar 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’na tabi değildir (m.14). Görevlendirme usulü, görevli şirketin nitelikleri ve sözleşmede bulunacak hususlar ise Kanun’un 4. maddesine dayanan 2011/1807 sayılı Karar’da düzenlenmiştir. Modelin genel çerçevesi yap-işlet-devret ve şehir hastanesi uyuşmazlıkları merkezinde anlatılmıştır.

Türkiye Çevre Ajansının depozito düzenlemeleri çerçevesindeki projeleri ayrı bir maddede, ek 4. maddede düzenlenmiştir; ek 3. maddedeki hesap ve kesinti mekanizması o projeler için öngörülmüş değildir.

Üç Ayrı Yol: Ek Madde 3 Sözleşmesi, İmtiyaz Devri ve Hizmet Alımı

Belediyeler atık ve arıtma hizmetlerini özel sektöre üç ayrı yolla gördürebilir. Elinizdeki sözleşmenin hangisi olduğu, ek 3. maddedeki güvenceden yararlanıp yararlanamayacağınızı belirler; çünkü Blokajlı Banka Proje Hesabı ve pay kesintisi yalnızca bu madde kapsamında yapılan sözleşmeler için öngörülmüştür.

Belediyenin atık ve arıtma hizmetini özel sektöre gördürmesinde üç yol

BaşlıkEk 3. madde sözleşmesiİmtiyaz yoluyla devirHizmet alımı
Dayanak3996 ek m.35393 m.155393 m.67
SüreOn yıldan uzun; en çok kırk dokuz yıl (3996 m.7)Kırk dokuz yılı geçmemek üzereİlk mahalli idareler genel seçimlerini izleyen altıncı ayın sonunu geçmemek üzere
Sözleşmenin niteliğiÖzel hukuka tabi (3996 m.5, ek m.3)İmtiyaz; Danıştayın görüşü alınırİhale yoluyla hizmet alımı
Ön işlemlerMeclis kararı (5393 m.18); eşiğin üstünde yetkilendirme kararı, altında Bakanlık onayıMeclis kararı (5393 m.18), Danıştay görüşü ve Bakanlık kararıMeclis kararı
YatırımYeni tesis veya mevcut tesiste ilave yatırımSözleşmeye göreKural olarak hizmetin görülmesi
Özel ödeme güvencesiBlokajlı Banka Proje Hesabı ve genel bütçe payından kesintiMaddede öngörülmemiştirMaddede öngörülmemiştir

Belediye Kanunu’na göre belediye; içme, kullanma ve endüstri suyu, atık su ve yağmur suyunun uzaklaştırılması, toplu taşıma ve katı atık hizmetlerini Danıştayın görüşü ve Bakanlığın kararıyla, süresi kırk dokuz yılı geçmemek üzere imtiyaz yoluyla devredebilir (5393 m.15). Aynı Kanun, arıtma ve katı atık tesislerine ilişkin hizmetlerin meclis kararıyla ve ihale yoluyla üçüncü kişilere gördürülmesine de izin verir; ancak bu sözleşmelerin süresi ilk mahalli idareler genel seçimlerini izleyen altıncı ayın sonunu geçemez (m.67). Ek 3. madde bu ikisinin arasında üçüncü bir yol açmıştır: özel hukuka tabi, on yıldan uzun süreli ve yatırım içeren sözleşme.

Bir çöp toplama veya tesis işletme sözleşmesinin başlığında yap-işlet-devret yazması, onu ek 3. madde sözleşmesi yapmaz. Sözleşmenin bu madde kapsamında olup olmadığı; meclis kararından, Bakanlık onayından veya yetkilendirme kararından, ihale dokümanından ve sözleşmenin süresinden anlaşılır. Usulüne uygun bir sözleşme ilişkisi kurulmadan yapılan işlerde bedelin hangi esasla istenebileceği ihalesiz veya sözleşmesiz yapılan işin bedeli yazısında ele alınmıştır.

Proje Sahibi Kim? Büyükşehir, İlçe Belediyesi, Su ve Kanalizasyon İdaresi

Sözleşmenin karşı tarafının doğru idare olması, güvencenin işlemesi için de şarttır; çünkü pay kesintisi proje sahibi mahalli idarenin payından yapılır. Görev dağılımı şöyledir:

  • Atıksu. Kanalizasyon sistemi ile atıksu arıtma ve bertaraf sistemlerinin kurulması, bakımı, onarımı, ıslahı ve işletilmesinden büyükşehirlerde 2560 sayılı Kanun’la belirlenen kuruluşlar, belediye ve mücavir alan sınırları içinde belediyeler sorumludur (2872 m.11). 2560 sayılı Kanun diğer büyükşehir belediyelerinde de uygulanır (ek m.5); büyükşehirlerde bu görev su ve kanalizasyon idarelerindedir.
  • Katı atık. Büyükşehir belediyeleri ve belediyeler evsel katı atık bertaraf tesislerini kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmekle yükümlüdür (2872 m.11). Büyükşehirlerde katı atıkların kaynakta toplanması ve aktarma istasyonuna kadar taşınması ilçe belediyesinin, yeniden değerlendirilmesi, depolanması ve bertarafı büyükşehir belediyesinin görevidir (5216 m.7).

Ek 3. madde bu dağılıma bir kural ekler: mahalli idarelere bağlı kuruluşlar, madde kapsamındaki projelerini bağlı oldukları mahalli idare üzerinden gerçekleştirir. Büyükşehirde atıksu arıtma tesisi su ve kanalizasyon idaresinin görev alanında olsa da, ek 3. madde projesi büyükşehir belediyesi üzerinden gerçekleştirilir. Bu kural mekanizmayla uyumludur: genel bütçe vergi gelirlerinden pay, il özel idarelerine ve belediyelere verilir (5779 m.2); kesinti de bu paydan yapılır.

Bu yapı sözleşmede çözülmesi gereken bir soruyu doğurur. Büyükşehirlerde su satışı ve kullanılmış suların uzaklaştırılması karşılığında abonelerden alınan ücretler su ve kanalizasyon idaresinin geliridir (2560 m.13); proje hesabına aktarım yükümlülüğü ise proje sahibi mahalli idareye aittir. Tahsil eden kurumla aktarım borçlusu farklıysa, gelirin proje hesabına hangi yolla ulaşacağı sözleşmede ve idareler arasındaki düzenlemede açıkça gösterilmelidir. Aynı soru, toplamanın ilçe belediyesinde, bertarafın büyükşehir belediyesinde olduğu katı atık projelerinde de sorulur: sözleşme hangi hizmeti kapsıyorsa o hizmetin görevli idaresiyle yapılmalıdır. Su ve kanalizasyon idarelerinden ve il özel idarelerinden alacakta muhatap ve haciz kuralları il özel idaresi, köy ve su idaresinden alacak yazısında anlatılmıştır.

Meclis Kararı, Yetkilendirme ve Bakanlık Onayı: Eşiğin Altı ve Üstü

Sözleşmenin sağlam kurulması, ödeme güvencesinden önce gelir. İmzadan önceki işlemler dört adımda izlenir.

Meclis kararı. Belediye yatırımlarının yap-işlet veya yap-işlet-devret modeliyle yapılmasına karar vermek belediye meclisinin görevidir (5393 m.18). Taşınmaz üzerinde süresi otuz yılı geçmemek kaydıyla sınırlı ayni hak kurulmasına da meclis karar verir (aynı madde).

Yetkilendirme. 3996 sayılı Kanun’a göre idare, projeye ilişkin ön yapılabilirlik etüdüyle başvurur ve yatırımı gerçekleştirmek üzere yetkilendirilebilir (m.4; yetkili makam Kanun metninde Yüksek Planlama Kurulu olarak geçer). Ek 3. madde mahalli idareler için iki özel kural koyar. Birincisi, yetkilendirme talepleri; yer seçimi ve uygunluğunu da içeren ön yapılabilirlik etüdü, ön proje veya kesin proje, idari şartname ve sözleşme taslağından oluşan proje dokümanlarıyla birlikte Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından teknik olarak değerlendirildikten sonra yetkilendirme kararı için iletilir. İkincisi, toplam yatırım tutarı veya toplam işletme hizmet bedeli maddede yazılı tutarın altında kalan projelerde yetkilendirme kararı aranmaz; bu projelerde ihale işlemlerine Bakanlığın onayından sonra başlanabilir.

Eşik tutar. Maddede bu tutar 100.000.000 Türk lirası olarak yazılmıştır ve her yıl, bir önceki yıla ilişkin yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır. Güncel tutar işlem tarihinde ayrıca teyit edilmelidir. Bu değerin altında kalmak amacıyla projeler bölünemez. Bir projenin eşiğin altında gösterilmek üzere parçalara ayrıldığı izlenimi veren dosyalarda yatırımcı, yetkilendirme kararının neden alınmadığını sözleşmeden önce sormalıdır.

Görevlendirme. Karar’a göre tüm istekliler arasında kapalı teklif usulü esastır; belli istekliler arasında kapalı teklif ve pazarlık usulü de uygulanabilir (m.12, 14–16). Görevlendirme komisyonunun kararını mahalli idarelerde üst yönetici onaylar veya iptal eder; belediyelerde üst yönetici belediye başkanıdır (m.3, 16). Görevlendirilen istekli her proje için ayrı bir şirket kurar ve bu şirketin getireceği öz kaynak, önerilen toplam sabit yatırım tutarının yüzde yirmisinden az olamaz (m.17). Teknik yeterliği sağlayan ortağın kuruluş sermayesindeki payını yatırım döneminde izinsiz değiştirmesi fesih sebebi olabilir; ayrıntısı proje şirketinde pay devri yazısındadır. Sözleşmenin imzalanmasıyla birlikte yatırım tutarının yüzde biri oranında kesin teminat alınır (m.24). Ek 3. madde için öngörülen yönetmelik yürürlüğe girdiğinde, bu usullerin mahalli idare projelerine nasıl uygulanacağı o yönetmelikten ayrıca okunmalıdır.

Bu adımlardan biri eksikse, ödeme uyuşmazlığında belediye veya üçüncü kişiler sözleşmenin dayanağını tartışmaya açabilir. Görevlendirme sürecine karşı açılacak davalar kamu–özel iş birliği ihalesine karşı iptal davası yazısında, meclis üyeleri ve belediye başkanının mali sorumluluğu ise belediye başkanı, encümen ve meclis üyelerinin kamu zararı sorumluluğu yazısında ele alınmıştır.

Uygulama Yönetmeliği: Bugünkü Durum ve Sözleşmeye Etkisi

Ek 3. maddenin son fıkrası; yetkilendirme talepleri, yetkilendirme kararı alınması, ihale ve sözleşme işlemleri, Blokajlı Banka Proje Hesabı ve yatırım ile hizmetlerin gerçekleştirilmesine ilişkin usul ve esasların Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Strateji ve Bütçe Başkanlığınca müştereken hazırlanacak yönetmelikle belirleneceğini söyler.

20 Kasım 2026 tarihinde Mevzuat Bilgi Sisteminde yaptığımız tam metin taramasında, “Blokajlı Banka Proje Hesabı” ifadesi yalnızca 3996 sayılı Kanun’da geçmektedir; bu ifadeyi içeren yürürlükte bir yönetmeliğe rastlanmamıştır. Bu tespit, yönetmeliğin hiç çıkarılmadığı anlamına gelecek kesinlikte değildir; yalnızca anılan tarihte sistemde böyle bir metnin bulunmadığını gösterir.

Yönetmeliğin yokluğu sözleşmeyi iki yönden etkiler. Hesabın hangi bankada ve kimin adına açılacağı, aktarımın hangi sıklıkta yapılacağı, hesaptan ödemenin hangi belgeyle çıkacağı ve Bakanlığa başvurunun hangi birime, hangi eklerle yapılacağı sorularının cevabı bugün için yalnızca sözleşmededir. Kanun da başvuru bakımından aynı yöne işaret eder: görevli şirketin başvurusunun usul ve esasları sözleşmede düzenlenir. Bu nedenle sözleşme, yönetmelik beklenmeden kendi başına uygulanabilecek açıklıkta yazılmalı; yönetmelik yürürlüğe girdiğinde sözleşmenin ona nasıl uyarlanacağı da ayrı bir hükümle gösterilmelidir.

İşlem tarihinde yeniden kontrol edin. İhale dokümanı hazırlanırken, sözleşme imzalanırken ve Bakanlığa başvurulurken Resmî Gazete ve Mevzuat Bilgi Sistemi yeniden taranmalıdır. Arada yayımlanmış bir yönetmelik, başvurunun muhatabını, süresini ve eklerini değiştirebilir.

Ödemenin Kaynağı: Atıksu ve Katı Atık Ücretleri, Tarife ve Amaç Dışı Kullanım Yasağı

Ek 3. maddeye göre proje sahibi mahalli idare, proje konusuna, niteliğine ve özelliğine göre toplanan gelirlerden, uygulama sözleşmesinde belirlenen ödeme miktarına karşılık gelen tutarı proje hesabına aktarır. Madde gelirin adını koymaz; atık ve arıtma projelerinde bu gelirin doğal kaynağı Çevre Kanunu’ndaki ücretlerdir.

Atıksu altyapı sistemlerini kullananlardan, belediye meclisince ve sorumluluk verilen diğer idarelerce belirlenecek tarifeye göre atıksu toplama, arıtma ve bertaraf ücreti alınır; tahsil edilen ücretler atıksu ile ilgili hizmetler dışında kullanılamaz. Evsel katı atık hizmetinden yararlananlardan da belediye meclisince belirlenecek tarifeye göre katı atık toplama, taşıma ve bertaraf ücreti alınır; bu ücretler de katı atıkla ilgili hizmetler dışında kullanılamaz (2872 m.11). Görevli şirket bakımından bu iki kuralın anlamı şudur: belediyenin bu hizmetler için topladığı para, Kanun gereği aynı hizmete harcanmak zorundadır; proje hesabına aktarım yükümlülüğü bu kuralla aynı yöndedir.

Tarifenin nasıl belirleneceği ayrı bir yönetmelikte düzenlenmiştir. Bu Yönetmelik’e göre tarifeler tam maliyet esasına göre belirlenir (m.1); toplam sistem maliyeti; yatırımın finansal maliyetini, işletme ve bakımı, amortismanı, yönetim ve izleme giderlerini, vergileri, kamulaştırmayı ve özkaynak getirisini içerir (m.13). İdareler, atıksu için tahsil edilen ücretlerin atıksu hizmetlerinde, katı atık için tahsil edilenlerin katı atık hizmetlerinde kullanılmasını sağlayacak bir muhasebe sistemi kurmakla yükümlüdür (m.21). Ücretlendirme, hizmetin karşılığı olarak düzenli aralıklarla su faturaları üzerinden yapılır (m.22). Yönetmelik’e uyum sağlayamamış idareler için tanınan süre 31.12.2026 tarihinde dolmaktadır (geçici m.1).

Yatırımcı tarifeye üç soruyla bakmalıdır:

  • Tarife ödemeyi karşılıyor mu? Belediyenin yürürlükteki tarifesiyle elde ettiği gelir, sözleşmedeki dönemsel ödemenin altında kalıyorsa hesaba aktarılacak para baştan eksiktir. Yönetmelik atıksu ücreti için bir üst sınır da koyar: metreküp temelindeki atıksu ücreti, metreküp su ücretinin yüzde ellisini aşamaz (m.17).
  • Ödeme borcu tahsilata bağlanmış mı? Madde aktarımın toplanan gelirlerden yapılacağını söyler; belediyenin ödeme borcu ise sözleşmeden doğar. Borcun tahsilat miktarından bağımsız olduğu sözleşmede açıkça yazılmalıdır.
  • Tarife kararı iptal edilirse ne olur? Tarife bir meclis kararıdır ve idari yargıda dava konusu olabilir. İptal veya tarifenin güncellenmemesi hâlinde belediyenin ödeme borcunun süreceği ve gelir açığını kendi kaynaklarından kapatacağı sözleşmede düzenlenmelidir.

Kanalizasyon ve su tesisleri nedeniyle taşınmaz sahiplerinden alınan katılma payları bu ücretlerden ayrı bir gelirdir; onların rejimi harcamalara katılma payı yazısında anlatılmıştır.

Blokajlı Banka Proje Hesabı Nasıl Çalışır?

Kanun bu hesap hakkında iki şey söyler. Proje sahibi mahalli idare, sözleşmedeki ödeme miktarına karşılık gelen tutarı bu hesaba aktarır. Uygulama sözleşmesindeki ödemeye ilişkin düzenlemeler çerçevesinde hesaptan yalnızca proje kapsamında yapılacak ödemelere ve aktarımlara izin verilir. Hesap, belediyenin genel nakit havuzundan ayrılmış, çıkışı proje ödemeleriyle sınırlı bir hesaptır.

Kanun’un söylemedikleri en az söyledikleri kadar önemlidir. Hesabın hangi bankada ve kimin adına açılacağı, aktarımın günü ve sıklığı, hesapta asgari bir bakiye tutulup tutulmayacağı, ödeme talimatını kimin vereceği ve bankanın hangi belgeyle ödeme yapacağı maddede yer almaz. Uygulama yönetmeliği bulunmadığı sürece bu boşlukları sözleşme ve bankanın da taraf olduğu hesap sözleşmesi doldurur. Sözleşmede en az şu noktalar bulunmalıdır:

  • hesaba aktarılacak gelir kalemleri ve aktarım takvimi (örneğin tahsilatın belirli bir oranının veya sabit bir tutarın belirli günlerde aktarılması),
  • görevli şirketin hesap hareketlerini izleme yetkisi ve bankanın dönemsel ekstre gönderme yükümlülüğü,
  • ödemenin hangi belgeyle (onaylı hakediş, fatura, mutabakat tutanağı) hesaptan çıkacağı ve belediyenin onay süresi,
  • belediyenin süresinde onay vermemesi veya itiraz etmemesi hâlinde ne olacağı,
  • eksik aktarımın tespiti ve bildirimi usulü.

Hesabın, belediyenin diğer alacaklılarının haczine karşı durumu maddede ayrıca düzenlenmemiştir. Hesaptaki paranın kaynağı atıksu veya katı atık ücretleriyse, bu ücretlerin ilgili hizmet dışında kullanılamayacağına dair hüküm (2872 m.11) ile hesaptan yalnızca proje ödemelerine izin verileceğine dair hüküm, üçüncü kişinin haczine karşı ileri sürülebilecek dayanaklardır; sonucu icra mahkemesinin değerlendirmesi belirler. Belediye hesaplarına haczin genel kuralları belediyeye haciz yazısındadır.

Kredi verenler bakımından hesap, geri ödemenin kaynağıdır. Görevli şirketin belediyeden olan alacağının kredi verene temliki ve hesap üzerinde teminat kurulması, sözleşmede ve hesap sözleşmesinde ayrıca kurgulanır; temlikin şartları ve belediyeye bildirimi kamudan alacağın temliki ve faktoring yazısında anlatılmıştır.

Belediye Aktarmıyor veya Ödemiyorsa: Genel Bütçe Payından Kesinti

Ek 3. maddenin altıncı fıkrası, belediyenin aktarım ve ödemelerini proje hesabından yerine getirmemesi hâlinde devreye giren ikinci mekanizmayı kurar. Mekanizma dört kurumun sırayla hareket etmesine bağlıdır.

Genel bütçe payından kesinti: adımlar

AdımKim yaparNe yapılırDikkat edilecek nokta
1. Aktarım veya ödemenin yapılmamasıProje sahibi mahalli idareSözleşmedeki tutar proje hesabına aktarılmaz veya hesaptan ödenmezHizmet kusuru nedeniyle yapılan ödeme kesintileri bu kapsamda değildir
2. BaşvuruGörevli şirketSözleşmede düzenlenen usulle başvururMuhatap, süre ve ekler sözleşmeden okunur; eksik aktarım banka kayıtlarıyla belgelenir
3. TalepÇevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği BakanlığıÖdenmesi gereken tutarın paydan kesilmesini talep ederBakanlığın talebi olmadan kesinti yapılmaz
4. Kesintiİlgisine göre Hazine ve Maliye Bakanlığı veya İller BankasıTutarı, mahalli idarenin 5779 sayılı Kanun’a göre aldığı paydan keserKesinti, 5779 m.7’nin dördüncü fıkrasındaki kesintilerden sonra kalan kısımdan yapılır
5. AktarımKesintiyi yapan kurumKesilen tutarı takip eden ayın sonuna kadar proje hesabına aktarırPara görevli şirkete değil hesaba gider
6. Sınır—Aktarılacak tutar, kesintiler düşüldükten sonra mahalli idareye gönderilecek tutarın yüzde onunu aşamazSınırı aşan kısım bu yolla aynı ay tahsil edilemez

Bu yolun üç özelliği vardır. Birincisi, kesilen para görevli şirkete doğrudan ödenmez; proje hesabına aktarılır ve hesaptan sözleşmedeki ödeme düzenine göre çıkar. İkincisi, mekanizma bir mahkeme kararı veya icra takibi gerektirmez; idari bir süreçtir. Üçüncüsü, süreç görevli şirketin başvurusu olmadan başlamaz ve Bakanlığın talebi olmadan kesinti yapılmaz.

Kesintiyi yapacak kurum, payı gönderen kuruma göre değişir. Genel bütçe vergi gelirlerinden ayrılan paylar aylık olarak hesaplanır; büyükşehir belediyelerinin payı Bakanlıkça doğrudan, il özel idarelerinin ve diğer belediyelerin payı ise İller Bankası aracılığıyla gönderilir (5779 m.3). Ek 3. madde de kesintinin ilgisine göre Hazine ve Maliye Bakanlığı veya İller Bankası tarafından yapılacağını söyler.

Bakanlık başvuruyu reddeder veya cevapsız bırakırsa ne olacağı maddede yazılı değildir. Maddenin ifadesi, şartlar oluştuğunda tutarın kesilerek aktarılacağı yönündedir; Bakanlığın bu şartların oluşup oluşmadığını inceleyeceği ise açıktır. İdari makamlara yapılan başvurular otuz gün içinde cevaplanmazsa istek reddedilmiş sayılır (İYUK m.10); ret veya zımni ret işlemine karşı idari yargıya başvurulabileceği ileri sürülebilir. Bu yol denenirken belediyeye karşı sözleşmeden doğan haklar ayrıca kullanılabilir; biri diğerini engellemez.

Yüzde On Sınırı ve Öncelikli Kesintiler: Güvencenin Gerçek Büyüklüğü

Pay kesintisi iki katmanlı bir sınıra tabidir ve yatırım kararı verilirken bu sınırın hesaplanması gerekir.

Önce diğer kesintiler düşülür. Belediyelerin ve bağlı kuruluşlarının; 6183 sayılı Kanun’a göre takip edilen Devlete olan borçları, Hazine alacağı niteliğindeki borçları, İller Bankasına ve sosyal güvenlik kuruluşlarına olan borçları için, alacaklı idarelerin talebi üzerine genel bütçe payından kesinti yapılır (5779 m.7). Aynı maddenin dördüncü fıkrası, bu borçlardan 1.3.2010 tarihinden önce doğanlar ile bu tarihten önce verilen Hazine garantilerinden veya ikrazen kullandırılan kredilerden doğan Hazine alacakları için yapılacak kesintinin, aylık paya oranının yüzde kırkı aşamayacağını söyler. Ek 3. madde, proje kesintisinin bu dördüncü fıkrada belirtilen kesintilerden sonra kalan kısımdan yapılacağını belirtir.

Sonra yüzde on uygulanır. Proje hesabına aktarılacak tutar, kesintiler düşüldükten sonra mahalli idareye gönderilecek tutarın yüzde onunu aşamaz.

Varsayımsal bir örnekle: bir belediyeye, kesintiler düşüldükten sonra bir ayda gönderilecek tutar 20 milyon lira ise o ay proje hesabına bu yolla aktarılabilecek tutar en çok 2 milyon liradır. Sözleşmedeki aylık ödeme 5 milyon lira ise, belediye hiç ödeme yapmadığında 3 milyon lira bu yolun dışında kalır. Borcu kamu kurumlarına yüksek olan bir belediyede, gönderilecek tutar küçüldüğü için güvence de küçülür.

Maddenin cevaplamadığı iki soru vardır ve ikisi de sözleşmede karşılanmalıdır:

  • Sınırı aşan kısım izleyen aylara devreder mi? Madde, bir ayda aktarılabilecek tutarı sınırlar; aşan kısmın sonraki aylarda kesilip kesilmeyeceğini açıkça düzenlemez. Görevli şirket bakımından savunulabilir yorum, ödenmesi gereken tutar tamamlanıncaya kadar kesintinin her ay sınır içinde sürmesidir. Başvuru bu şekilde kurulmalı ve gerektiğinde her ay yenilenmelidir.
  • Aynı belediyenin birden fazla projesi varsa sınır nasıl paylaşılır? Madde bunu da düzenlemez. Yatırımcı, belediyenin ek 3. madde kapsamında başka sözleşmesi olup olmadığını ve varsa ödeme tutarlarını imzadan önce sormalıdır.

İmza öncesinde yapılacak hesap basittir: belediyenin son dönemde, kesintilerden sonra eline geçen aylık pay tutarı belediyeden yazılı olarak istenir; bunun yüzde onu sözleşmedeki dönemsel ödemeyle karşılaştırılır. Oran düşükse pay kesintisi, ödemenin bütününü değil ancak bir bölümünü karşılayan ikincil bir güvence olarak değerlendirilmeli; proje hesabına aktarım düzeni, teminatlar ve fesih hâlindeki haklar buna göre güçlendirilmelidir.

Yüzde on, borcun değil güvencenin sınırıdır. Belediyenin borcu sözleşmedeki tutardır ve sınır bu borcu azaltmaz; yalnızca pay kesintisi yoluyla bir ayda tahsil edilebilecek kısmı sınırlar. Bakiye için faiz, takip ve dava hakları sürer.

Hizmet Kusuru Kesintileri: Güvencenin Dışında Kalan Tutar

Ek 3. madde, pay kesintisi yolunu bir istisnayla açar: görevli şirketin görevini sözleşmedeki şartlara uygun olarak yerine getirmemesi veya sözleşmede belirlenecek diğer hizmet kusuru hâllerinde mahalli idarece yapılacak ödeme kesintileri bu yolun dışındadır. Belediye, eksik ödemesini hizmet kusuruna dayandırdığında, kesinti tutarı kadar kısım için Bakanlık yolu işlemez.

Bu istisna, ödeme uyuşmazlığının hangi cümleyle başlayacağını belirler. Belediye “ödeyemiyorum” derse görevli şirket Bakanlığa başvurur; “kusurunuz nedeniyle kesinti yaptım” derse uyuşmazlık sözleşmenin kesinti hükümlerine ve oradan mahkemeye veya tahkime taşınır. İstisnanın bir ödememe gerekçesine dönüşmemesi için sözleşmede şu noktalar düzenlenmelidir:

  • hizmet kusuru sayılan hâller ve her birinin ölçütü (performans kriterleri sözleşmede yer alır; Karar m.18),
  • kusurun tespit usulü: tutanak, ölçüm, numune, görevli şirketin tespitte bulunma hakkı,
  • kesintinin bildirilme süresi ve şekli; süresinde bildirilmeyen kesintinin o dönem için yapılamayacağı,
  • görevli şirketin itiraz süresi ve itirazın kimin tarafından, ne kadar sürede karara bağlanacağı,
  • bir dönemde yapılabilecek kesintinin üst sınırı,
  • ihtilaflı kesinti dışındaki tutarın süresinde ödeneceği.

Ödeme geciktiğinde görevli şirketin ilk işi, belediyenin o dönem için usulüne uygun bir kesinti bildirimi yapıp yapmadığına bakmaktır. Bildirim yoksa eksik ödemenin hizmet kusuru kesintisi olduğu savunması zayıflar ve tutarın tamamı için başvurulabilir. Bildirim varsa talep, kesinti düşüldükten sonra kalan ihtilafsız tutarla sınırlanır; kesintinin kendisine sözleşmedeki usulle itiraz edilir. Kesintiye itirazın kurgusu, şehir hastanesi sözleşmeleri üzerinden kesintiye itiraz yazısında anlatılmıştır; mantık bu sözleşmelerde de aynıdır.

Tesisin çevre mevzuatına uygun işletilmesi de bu başlığın parçasıdır. Atık geri kazanım ve bertaraf tesislerini kurmak ve işletmek isteyenler Bakanlıktan lisans almakla yükümlüdür (2872 m.11). Deşarj veya emisyon sınırlarının aşılması hâlinde uygulanacak idari para cezasının hangi tarafta kalacağı ve bunun hizmet kusuru sayılıp sayılmayacağı sözleşmede gösterilmelidir; cezalara karşı başvuru yolları Çevre Kanunu idari para cezaları yazısında, yatırım aşamasındaki çevresel etki değerlendirmesi ise ÇED raporu ve proje tanıtım dosyası yazısında ele alınmıştır.

Üst Hakkı ve Finansman: Otuz Yıldan Kısa Süre Engel Değil

Medeni Kanun’a göre üst hakkı, bağımsız ve sürekli nitelikteyse tapu kütüğüne taşınmaz olarak kaydedilebilir; en az otuz yıl için kurulan üst hakkı sürekli sayılır (TMK m.826). Belediye meclisi ise belediye taşınmazları üzerinde süresi otuz yılı geçmemek kaydıyla sınırlı ayni hak kurulmasına karar verebilir (5393 m.18). Sözleşme süresi otuz yılın altında kalan projelerde bu iki kural, üst hakkının sürekli sayılmaması ve kredi için teminat olarak kullanılamaması sonucunu doğurabilirdi.

Ek 3. madde bu sorunu açık bir hükümle çözer: bu madde kapsamında gerçekleştirilecek tesisler için otuz yıldan az süreli olarak kurulacak üst hakları da bağımsız ve sürekli nitelikte kabul edilir. Böylece on beş veya yirmi yıllık bir sözleşmede kurulan üst hakkı da tapuda ayrı sayfaya kaydedilebilir ve üzerinde ipotek kurulabilir. Üst hakkının genel kuralları üst hakkı yazısında, Hazine taşınmazlarındaki uygulama Hazine taşınmazında üst hakkı yazısında anlatılmıştır.

Finansman dosyasında şu noktalar birlikte incelenir:

  • Taşınmazın maliki. Görevli şirketin kullanımına bırakılan Hazine ve kamu kurumlarına ait taşınmazlar için kullanım bedeli ve hasılat payı alınmaz (3996 ek m.1). Taşınmaz belediyeye aitse üst hakkı için meclis kararı aranır.
  • Süre uyumu. Üst hakkının süresi ile sözleşme süresi ve kredi vadesi birbiriyle uyumlu olmalıdır. Sözleşmenin sona ermesiyle üst hakları kendiliğinden sona erer ve yapı ile tesisler bedelsiz olarak idareye geçer (Karar m.40); kredi vadesi sözleşme süresini aşmamalıdır.
  • Öz kaynak. Görevli şirketin getireceği öz kaynak, toplam sabit yatırım tutarının yüzde yirmisinden az olamaz (Karar m.17).
  • Fesih hâlinde kredinin akıbeti. Mahalli idarelerin gerçekleştirdiği projelerde, sözleşmenin süresinden önce feshedilerek tesisin idarece devralınması öngörülmüşse, yurt dışından sağlanan finansmandan doğan mali yükümlülükleri üstlenmeye idarenin kendisi yetkilidir (3996 m.11/A). Hüküm yurt dışından sağlanan finansmanı konu alır; yurt içi kredilerde kredi verenin korunması sözleşmedeki fesih bedeli ve temlik hükümlerine bağlıdır.
  • Garanti. Kanun, mahalli idarelerin satın alacağı mal ve hizmet bedelleri için garanti verme yetkisini Cumhurbaşkanına tanır (3996 m.11). Bu yetkinin somut projede kullanılıp kullanılmadığı, yetkilendirme kararından ve sözleşmeden okunur; kullanılmamışsa kanuni ödeme güvencesi ek 3. maddedeki iki mekanizmadan ibarettir.

Borç üstleniminin şartları ve fesih tazminatı borç üstlenimi ve fesih tazminatı yazısında, talep ve ödeme garantilerinin genel rejimi talep garantisi ve katkı payı uyuşmazlıkları yazısında ayrıntılı olarak işlenmiştir.

Tamamlayıcı Ticari Faaliyetler ve Gelir Paylaşımı

Görevli şirket, madde kapsamındaki yatırım ve hizmetlerin tamamlayıcısı veya onlarla ilgili olabilecek ticari hizmet ve yatırımları da yapabilir. Ek 3. madde bunu dört şarta bağlar: faaliyet, şirketin üstlendiği yükümlülükleri yerine getirmesine engel olmamalıdır; ihale dokümanında yer almalıdır; ilgili idarenin onayı alınmalıdır; elde edilecek gelir taraflarca anlaşılacak oranlarda paylaşılmalıdır. Gelirin projeye etkisi ön yapılabilirlik etüdünde öngörülür ve paylaşım, etüde uygun olarak şartname ve sözleşmede düzenlenecek esaslara göre yapılır.

Bu hüküm iki pratik sonuç doğurur. İhale dokümanında yer almayan bir ticari faaliyetin sözleşme imzalandıktan sonra eklenmesi, maddenin aradığı şartı karşılamaz; yatırımcı, tesisten elde etmeyi düşündüğü yan gelirleri teklif aşamasında dokümanla karşılaştırmalıdır. Atıktan elde edilen enerjinin veya geri kazanılmış malzemenin satışı gibi faaliyetlerin bu kapsamda sayılıp sayılmayacağı ve gelirin nasıl paylaşılacağı da ihale dokümanından ve sözleşmeden okunur. Elektrik üretimi ayrıca lisans ve piyasa mevzuatına tabidir; genel çerçeve için enerji hukuku rehberine bakılabilir.

Gelir paylaşımı ile belediyenin ödeme borcu arasındaki ilişki sözleşmede ayrıca kurulmalıdır. Paylaşılacak gelirin belediyenin ödemesinden mahsup edilip edilmeyeceği, mahsup edilecekse hangi dönemde ve hangi hesap üzerinden yapılacağı yazılı değilse, ödeme uyuşmazlığına bir de mahsup tartışması eklenir.

Güvence Yetmediğinde: Temerrüt, Faiz, İcra Takibi ve Haciz Sınırları

Pay kesintisi yüzde on sınırına takıldığında veya Bakanlık yolu sonuç vermediğinde, görevli şirketin elinde sözleşmeden doğan genel haklar kalır. Sözleşme özel hukuka tabi olduğundan (3996 m.5) bu haklar borçlar hukukunun genel kurallarıyla kullanılır.

Temerrüt ve faiz. Muaccel borcun borçlusu alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer; ödeme günü sözleşmede birlikte belirlenmişse bu günün geçmesiyle ihtara gerek kalmadan temerrüt oluşur (TBK m.117). Sözleşmeye, idarenin ödemelerinin gecikmesi hâlinde uygulanacak gecikme faizine ilişkin hüküm konulabilir (3996 m.6); gecikme faizi uygulanıp uygulanmayacağı sözleşmede yer alacak hususlar arasındadır (Karar m.18). Sözleşmede oran yoksa, görevli şirket bakımından ticari iş niteliği taşıyan sözleşmede ticari işlere ilişkin temerrüt faizinin istenebileceği savunulabilir (TTK m.19; 3095 m.2). Güncel oranlar yasal faiz hesaplama sayfasındadır; faizi aşan zararın istenmesi munzam zarar yazısında anlatılmıştır.

İhtar ve takip. Ödeme günü sözleşmede belirli olsa da, alacağın tutarını ve dayanağını gösteren yazılı bir ihtar hem delil hem de sulh zemini sağlar; örnekler belediyeye ve kamu kurumuna ihtarname örneği yazısındadır. Belediye borcu kabul edip takvim öneriyorsa, protokolün hangi organ kararıyla ve hangi güvencelerle yapılacağı belediyeyle borç protokolü ve taksitlendirme yazısında ele alınmıştır. Protokol imzalanırken ek 3. maddeden doğan başvuru hakkından vazgeçilmediği açıkça yazılmalıdır.

Haciz sınırları. Belediyenin proje karşılığı borçlanma yoluyla elde ettiği gelirler, şartlı bağışlar, kamu hizmetlerinde fiilen kullanılan malları ile vergi, resim ve harç gelirleri haczedilemez. İcra dairesince haciz kararı alınmadan önce belediyeden borca yeter miktarda haczedilebilecek mal göstermesi istenir; on gün içinde yeterli mal beyan edilmezse yapılacak haciz alacak miktarını aşacak şekilde uygulanamaz (5393 m.15). Genel bütçe vergi gelirlerinden ayrılan paylar vergi hükmündedir (5779 m.7); ek 3. maddedeki kesinti, görevli şirketin bu paya haciz yoluna gitmeden ulaşmasını sağlayan özel bir yoldur. Devlet malları haczedilemez (İİK m.82); büyükşehirlerdeki su ve kanalizasyon idareleri, mallarının Devlet malı sayıldığına ilişkin hükme (2560 m.27, ek m.5) dayanarak haczedilmezlik savunması yapabilir. Bu savunmanın sınırları ve su idarelerine karşı haciz kuralları il özel idaresi, köy ve su idaresinden alacak yazısında anlatılmıştır. Bu sınırlar içinde hangi hesabın ve hangi malın haczedilebileceği belediyeye haciz yazısında, tahsil yollarının bütünü Kamudan Alacak Tahsili Merkezinde anlatılmıştır. Elde bir mahkeme veya hakem kararı varsa izlenecek yol mahkeme kararı var, idare ödemiyor yazısındadır.

Hizmeti durdurmak. Karşılıklı borç yükleyen sözleşmede ifayı isteyen tarafın kendi borcunu ifa etmiş veya ifasını önermiş olması gerekir (TBK m.97). Ancak atık toplama ve arıtma kesintisiz yürütülmesi gereken kamu hizmetleridir; ödeme gecikmesi karşısında hizmetin askıya alınması, sözleşmede açık bir hüküm yoksa görevli şirketi fesih ve tazminat riskiyle karşı karşıya bırakabilir. Hizmeti durdurmadan önce sözleşmedeki askıya alma ve fesih hükümleri incelenmeli; idareden bir ihtar gelmişse fesih ihtarı yazısındaki sıra izlenmelidir.

Karşı taraf belediye şirketiyse. Ek 3. madde mahalli idarelerden ve onlara bağlı kuruluşlardan söz eder; belediyenin sermayesine sahip olduğu şirketler maddede sayılmamıştır. Sözleşmeyi belediye şirketiyle imzalayan yüklenici, proje hesabı ve pay kesintisi güvencesine dayanamayabilir. Bu hâlde tahsil yolları belediye şirketinden alacak yazısındaki kurallara göre belirlenir.

Fesih, Tesisin Devralınması ve Kredinin Üstlenilmesi

Ödememe sürdüğünde görevli şirketin son seçeneği sözleşmeyi sona erdirmektir. Fesih, sürenin sona ermesinden önceki devir ve krediler, uygulama sözleşmesinde yer alması gereken hususlardır (Karar m.18). Kanun ve Karar, belediyenin ödememesinin hangi süreden sonra fesih sebebi olacağını veya fesihte ödenecek bedelin nasıl hesaplanacağını göstermez; bunların tamamı sözleşmeyle belirlenir.

Sözleşmede en az şu sorular cevaplanmış olmalıdır: kaç dönemlik ödeme gecikmesi veya hangi tutarın üzerindeki birikmiş borç görevli şirkete fesih hakkı verir; fesihten önce belediyeye ne kadar süre tanınır; tesis hangi bedelle devralınır ve bu bedel yapılan yatırımın geri dönmemiş kısmını, kredi bakiyesini ve öz kaynağı nasıl karşılar; devir sırasında tesisin durumunu kim, hangi usulle tespit eder (devir-teslim için Karar m.29). İdarenin kusuruna dayanan fesihte kredi verenin korunması, yurt dışından sağlanan finansman bakımından Kanun’daki üstlenim hükmüne (3996 m.11/A), diğer krediler bakımından sözleşmedeki fesih bedeli ve temlik hükümlerine dayanır.

Fesih bildiriminin usulü, süreler ve tespit işlemleri fesih ihtarı yazısında; üstlenim anlaşması ve fesih tazminatının hesabı borç üstlenimi ve fesih tazminatı yazısında anlatılmıştır. Sözleşmede fesih bedeli düzenlenmemişse zararın ispatı ve hesabı genel hükümlere kalır; bu hâlde süreç uzar ve belirsizlik kredi veren bakımından projeyi finanse edilemez hâle getirebilir.

Uyuşmazlık Nerede Çözülür? Mahkeme, Tahkim ve İdari Yargı

Ek 3. madde sözleşmesinden doğan uyuşmazlıklar tek bir yargı yolunda toplanmaz; işlemin niteliğine göre ayrılır.

  • Sözleşmeden doğan alacak, kesinti, faiz ve fesih uyuşmazlıkları. Sözleşme özel hukuka tabidir (3996 m.5, ek m.3). Karar’a göre uygulama sözleşmesinin uygulanmasından doğan hukuki ihtilaflar Türkiye Cumhuriyeti mevzuatına tabidir ve çözümünde Türkiye Cumhuriyeti mahkemeleri görevli ve yetkilidir; taraflar sözleşmede ihtilafların tahkim yoluyla çözülmesini kararlaştırabilir, bu durumda esasa Türk maddi hukuku uygulanır (m.32). Davanın ticari dava sayıldığı hâllerde para alacağı için dava açılmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m.5/A).
  • Meclis kararı, görevlendirme ve Bakanlık onayı. Bunlar idari işlemdir ve idari yargıda iptal davasına konu olur. Dava süresi kural olarak altmış gündür (İYUK m.7); görevlendirme sürecindeki işlemlerin ihale işlemi sayılması ihtimaline karşı süre ihtiyaten otuz gün üzerinden hesaplanmalıdır (m.20/A). Karar’da, bu işlemlere karşı dava açmadan önce tüketilmesi zorunlu bir idari başvuru öngörülmemiştir.
  • Bakanlığın pay kesintisi başvurusuna ilişkin işlemi. Başvurunun reddi veya otuz gün içinde cevapsız bırakılması (İYUK m.10) hâlinde idari yargıya başvurulabileceği ileri sürülebilir. Bu dava belediyeye karşı açılacak alacak davasının yerini tutmaz.
  • Tarife kararları. Atıksu ve katı atık tarifelerine ilişkin meclis kararları idari yargıda dava konusu olur; bu davaların tarafı görevli şirket olmasa da sonucu projenin gelirini etkiler.
  • Alt yüklenici ve tedarikçi alacakları. Bunların muhatabı belediye değil görevli şirkettir; yol haritası görevli şirket alt yükleniciye ödemiyor yazısındadır.

Tahkim şartı konulacaksa kurum, yer, hakem sayısı ve dil açıkça yazılmalı; kesintiye itiraz gibi teknik uyuşmazlıklar için daha hızlı bir ara mekanizma düşünülmelidir. Tahkim şartının unsurları ve hakem kararının icrası tahkim rehberinde anlatılmıştır. Sözleşme ek 3. madde yerine imtiyaz yoluyla kurulmuşsa tahkim ayrı kurallara tabidir; bunun için kamu imtiyaz sözleşmelerinde tahkim yazısına, özel hukuk sözleşmesi ile idari sözleşme ayrımı için idari sözleşmelerden doğan uyuşmazlıklar yazısına bakılabilir. Özel hukuka tabi sözleşmelerde tahkim şartının yazımı ve hakem kararının idareye karşı icrası kamu–özel iş birliği sözleşmesinde tahkim şartı ve hakem kararının icrası yazısında ele alınmıştır.

Sözleşmeye Konulması Gereken Hükümler

Yukarıdaki başlıkların ortak sonucu şudur: Kanun güvencenin iskeletini kurar, işleyişini sözleşmeye bırakır. İmza öncesinde sözleşme taslağında şu hükümler aranmalıdır:

  • Sözleşmenin 3996 sayılı Kanun’un ek 3. maddesi kapsamında yapıldığının, meclis kararının ve Bakanlık onayının veya yetkilendirme kararının tarih ve sayısıyla birlikte yazılması.
  • Ödemenin tutarı, dönemi, vadesi ve güncelleme yöntemi; ödeme borcunun belediyenin tahsilat miktarından bağımsız olduğu.
  • Blokajlı Banka Proje Hesabının bankası, hesabın açılış tarihi, aktarılacak gelir kalemleri, aktarım takvimi ve görevli şirketin hesabı izleme yetkisi.
  • Gelirleri başka bir kurum tahsil ediyorsa, o kurumun aktarım yükümlülüğünü gösteren düzenleme.
  • Bakanlığa başvurunun usulü: başvuru için beklenecek süre, başvurunun yapılacağı birim, eklenecek belgeler ve belediyenin başvuruya ilişkin bilgi verme yükümlülüğü.
  • Yüzde on sınırını aşan tutarın izleyen aylarda kesilmeye devam edeceğine ve görevli şirketin başvurusunun bakiye için de geçerli sayılacağına dair hüküm.
  • Hizmet kusuru kesintilerinin hâlleri, tespit ve bildirim usulü, itiraz süresi ve dönemsel üst sınırı; ihtilafsız tutarın süresinde ödeneceği.
  • Gecikme faizinin oranı ve başlangıcı.
  • Tamamlayıcı ticari faaliyetler, gelir paylaşım oranı ve mahsup yöntemi.
  • Üst hakkının kurulması, süresi ve kredi veren lehine ipoteğe belediyenin muvafakati.
  • Alacağın kredi verene temliki ve pay devrine ilişkin izin usulü.
  • Görevli şirketin fesih hakkı, fesih bedelinin hesabı ve tesisin devralınması.
  • Mevzuat değişikliği ve uygulama yönetmeliğinin yürürlüğe girmesi hâlinde sözleşmenin uyarlanması.
  • Uyuşmazlık çözümü: mahkeme veya tahkim, teknik uyuşmazlıklar için ara mekanizma.

Maliyetlerdeki olağanüstü artışlar için sözleşmeye güncelleme ve uyarlama hükmü konulması da uzun süreli sözleşmenin doğal parçasıdır; hüküm yoksa başvurulacak genel kural aşırı ifa güçlüğü ve sözleşmenin uyarlanması yazısında anlatılmıştır.

Bakanlığa Başvuru Dilekçesi Örneği: Genel Bütçe Payından Kesinti Talebi

Aşağıdaki örnek, belediyeyle atıksu arıtma tesisi için ek 3. madde kapsamında sözleşme imzalamış ve iki aylık işletme hizmet bedelini alamamış bir görevli şirket için hazırlanmıştır. Başvurunun muhatabı, süresi ve ekleri somut sözleşmedeki usule göre belirlenir; uygulama yönetmeliği yürürlüğe girmişse onun aradığı şartlar da gözetilir.

T.C.
ÇEVRE, ŞEHİRCİLİK VE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ BAKANLIĞINA

Başvuran: … A.Ş., adres.

Vekili: Av. …

İlgili idare: … Belediye Başkanlığı

Konu: … tarihli uygulama sözleşmesi uyarınca Blokajlı Banka Proje Hesabına aktarılmayan … TL’nin, 3996 sayılı Kanun’un ek 3. maddesi gereğince … Belediyesinin genel bütçe vergi gelirleri payından kesilerek proje hesabına aktarılması için talepte bulunulması istemidir.

Açıklamalar

1. Müvekkil şirket, … Belediyesi ile … tarihinde imzalanan uygulama sözleşmesi uyarınca … atıksu arıtma tesisinin yapımını ve … yıl süreyle işletilmesini üstlenmiştir. Sözleşme, 3996 sayılı Kanun’un ek 3. maddesi kapsamında, Bakanlığınızın … tarihli ve … sayılı onayından sonra yapılan görevlendirme üzerine imzalanmıştır. Tesis … tarihinde işletmeye alınmıştır.

2. Sözleşmenin … maddesine göre belediye, her ay … TL tutarındaki işletme hizmet bedelini izleyen ayın … gününe kadar … Bankası … Şubesindeki Blokajlı Banka Proje Hesabına aktarmak ve bu hesaptan müvekkile ödemekle yükümlüdür.

3. Belediye, … ve … aylarına ait toplam … TL’yi proje hesabına aktarmamış, müvekkile de ödememiştir. Durum müvekkilin … tarihli yazısıyla belediyeye bildirilmiş, belediye bu yazıya cevap vermemiştir.

3996 sayılı Kanun ek m.3 (beşinci fıkra) yönünden: aktarım yükümlülüğü yerine getirilmemiştir

4. Kanun, proje sahibi mahalli idarenin topladığı gelirlerden uygulama sözleşmesinde belirlenen ödeme miktarına karşılık gelen tutarı Blokajlı Banka Proje Hesabına aktarmasını zorunlu kılmaktadır. Belediye anılan dönemde atıksu ücretlerini tahsil etmeyi sürdürmüş, buna karşılık proje hesabına aktarım yapmamıştır. Ekte sunulan banka yazısı, … ile … tarihleri arasında hesaba herhangi bir aktarım yapılmadığını göstermektedir.

3996 sayılı Kanun ek m.3 (altıncı fıkra) yönünden: kesinti şartları oluşmuştur

5. Aynı madde, mahalli idarenin aktarım ve ödemelerini proje hesabından yerine getirmemesi hâlinde, görevli şirketin başvurusu üzerine ödenmesi gereken tutarın, Bakanlığınızın talebiyle, idarenin 5779 sayılı Kanun gereğince aldığı paydan kesilerek takip eden ayın sonuna kadar proje hesabına aktarılmasını öngörmektedir. Sözleşmenin … maddesinde bu başvurunun, ödeme vadesinden itibaren … gün geçtikten sonra Bakanlığınıza yapılacağı düzenlenmiştir. Bu süre … tarihinde dolmuştur.

6. Talep edilen tutar, müvekkilin kusuruna dayalı bir kesintiye konu değildir. Belediye, anılan aylara ilişkin olarak sözleşmenin … maddesindeki usulle düzenlenmiş bir hizmet kusuru tutanağı veya kesinti bildirimi göndermemiştir. … ayına ilişkin … TL’lik kesinti bildirimi bu başvurunun dışında tutulmuş, talep tutarı bu kesinti düşülerek hesaplanmıştır. Müvekkilin anılan kesintiye itirazı ayrıca yapılmış olup bu konudaki hakları saklıdır.

5779 sayılı Kanun m.3 ve m.7 yönünden: kesintinin yapılacağı pay ve sınır

7. … Belediyesinin genel bütçe vergi gelirleri payı İller Bankası Anonim Şirketi aracılığıyla gönderilmektedir. Kesintinin bu Banka tarafından yapılması gerekmektedir.

8. Kanun’a göre proje hesabına aktarılacak tutar, kesintiler düşüldükten sonra belediyeye gönderilecek tutarın yüzde onunu aşamamaktadır. Talep edilen tutarın bu sınırı aşması hâlinde, sınır içinde kalan kısmın bu ay, bakiyenin izleyen aylarda aynı usulle kesilerek proje hesabına aktarılmasını talep ediyoruz. Başvurumuz, bakiye tamamen aktarılıncaya kadar izleyen aylar için de yapılmış sayılmalıdır.

3996 sayılı Kanun m.6 ve Türk Borçlar Kanunu m.117 yönünden: gecikme faizi ve diğer haklar saklıdır

9. Sözleşmenin … maddesinde, ödemelerin gecikmesi hâlinde … oranında gecikme faizi uygulanacağı kararlaştırılmıştır. Belediye, sözleşmede belirlenen ödeme günlerinin geçmesiyle temerrüde düşmüştür. İşleyen faiz bu başvurunun konusu dışındadır; faiz ve bakiye alacak için belediyeye karşı takip ve dava yoluna başvurma hakkımız saklıdır.

Sonuç ve İstem

10. Açıklanan sebeplerle; … Belediyesinin Blokajlı Banka Proje Hesabına aktarmadığı … TL’nin, 3996 sayılı Kanun’un ek 3. maddesi uyarınca belediyenin genel bütçe vergi gelirleri payından kesilerek … Bankası … Şubesindeki … numaralı Blokajlı Banka Proje Hesabına aktarılması için İller Bankası Anonim Şirketinden talepte bulunulmasını, yüzde on sınırını aşan kısmın izleyen aylarda aynı usulle aktarılmasını ve sonucun tarafımıza yazılı olarak bildirilmesini saygıyla arz ve talep ederiz.

Başvuran vekili
Av. …

Ekler: 1. Uygulama sözleşmesi ve ödemeye ilişkin eki. 2. Blokajlı Banka Proje Hesabı sözleşmesi ve hesap ekstreleri. 3. Bankanın aktarım yapılmadığına ilişkin yazısı. 4. İlgili aylara ait fatura ve onaylı hakediş belgeleri. 5. Belediyeye gönderilen bildirim ve tebliğ belgesi. 6. Bakanlık onayının örneği. 7. Vekâletname.

Dilekçede dört noktaya dikkat edilir. Proje sahibi büyükşehir belediyesi ise yedinci paragraf ve sonuç bölümü, payı doğrudan gönderen Hazine ve Maliye Bakanlığına göre yazılır. Talep tutarı, belediyenin usulüne uygun bildirdiği kesintiler düşülerek hesaplanır; aksi hâlde başvurunun tamamı tartışmalı hâle gelir. Eksik aktarım, şirketin kendi kayıtlarıyla değil bankanın yazısı ve ekstresiyle gösterilir. Başvurunun bir örneği belediyeye de gönderilir; bu, temerrüdün ve sulh çağrısının belgesi olur.

Süreler

Belediye atık ve arıtma sözleşmelerinde süreler

KonuSüreDayanak
Sözleşme süresiOn yıldan uzun; en çok kırk dokuz yıl3996 ek m.3, m.7; Karar m.20
Hizmet alımı sözleşmesinin süresi (karşılaştırma için)İlk mahalli idareler genel seçimlerini izleyen altıncı ayın sonunu geçemez5393 m.67
Kesilen tutarın proje hesabına aktarılmasıTakip eden ayın sonuna kadar3996 ek m.3
Payların İller Bankasına aktarılması ve Bankaca gönderilmesiTahsil edilen ayı takip eden ayın sonuna kadar Bankaya; Bankaca müteakip ayın en geç onuncu gününe kadar idarelere5779 m.3
Sürekli sayılan üst hakkıGenel kuralda en az otuz yıl; bu projelerde otuz yıldan az süreli üst hakları da sürekli sayılırTMK m.826; 3996 ek m.3
Belediye taşınmazında sınırlı ayni hakOtuz yılı geçmemek kaydıyla, meclis kararıyla5393 m.18
Hacizden önce belediyenin mal göstermesiOn gün5393 m.15
İdareye başvurunun cevapsız kalmasıOtuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılırİYUK m.10
Meclis kararı ve diğer idari işlemlere karşı iptal davasıAltmış gün; ihale işlemi sayılma ihtimaline karşı ihtiyaten otuz günİYUK m.7, 20/A
Sözleşmeden doğan alacakta zamanaşımıGenel süre on yıl; dönemsel edimler bakımından ihtiyaten beş yılTBK m.146, 147
Tarife yönetmeliğine uyum31.12.2026Tarife Yönetmeliği geçici m.1

Tablodaki sürelerin bir bölümü Kanun’dan, bir bölümü sözleşmeden gelir. Bakanlığa başvuru için beklenecek süre, kesintiye itiraz süresi ve fesih öncesi tanınacak süre Kanun’da yazılı değildir; sözleşmede hangi süre yazılıysa o uygulanır. Dava ve zamanaşımı süreleri somut olaya göre değişebildiğinden, süre hesabı her dosyada işlemin tebliğ tarihi esas alınarak ayrıca yapılmalıdır.

Dosyada Bulunması Gereken Belgeler

Ödeme uyuşmazlığında dosyanın gücü, sözleşmenin dayanağını ve eksik aktarımı gösteren belgelere bağlıdır. İmza aşamasında toplanmayan belgenin, uyuşmazlık çıktığında belediyeden istenmesi gerekebilir.

  • Belediye meclisinin modelin uygulanmasına ilişkin kararı ve varsa üst hakkına ilişkin kararı.
  • Bakanlık onayı veya yetkilendirme kararı; eşik tutarın altında kalındığını gösteren hesap.
  • Ön yapılabilirlik etüdü, idari şartname ve ihale dokümanının tamamı; görevlendirme kararı ve onayı.
  • Uygulama sözleşmesi, ödeme mekanizması ve performans ölçütlerine ilişkin ekleri.
  • Blokajlı Banka Proje Hesabı sözleşmesi, hesap ekstreleri ve bankanın yazıları.
  • Belediyenin yürürlükteki atıksu ve katı atık tarifesine ilişkin meclis kararları.
  • Belediyenin kesintilerden sonra eline geçen aylık genel bütçe payını gösteren yazı.
  • Dönemsel fatura, hakediş ve mutabakat tutanakları; belediyenin onay ve itiraz yazıları.
  • Kesinti bildirimleri, hizmet kusuru tutanakları ve bunlara yapılan itirazlar.
  • Üst hakkı sözleşmesi ve tapu kaydı; kredi ve teminat sözleşmeleri.
  • Çevre izin ve lisans belgeleri, ölçüm ve analiz raporları.
  • Belediyeyle ve Bakanlıkla yapılan bütün yazışmalar, tebliğ belgeleriyle birlikte.

Sık Yapılan Hatalar

  • Pay kesintisini tam güvence saymak. Kesinti, belediyeye gönderilecek tutarın yüzde onuyla sınırlıdır; sözleşmedeki ödeme bu tutarın üzerindeyse güvence borcun yalnızca bir bölümünü karşılar.
  • Başvuru usulünü sözleşmeye yazmamak. Kanun usulü sözleşmeye bırakmıştır; sözleşme susuyorsa başvurunun süresi ve muhatabı tartışma konusu olur.
  • Kısa süreli hizmet alımı sözleşmesini ek 3. madde sözleşmesi sanmak. Güvence yalnızca bu madde kapsamında, usulüne uygun kurulan sözleşmeler için öngörülmüştür.
  • Sözleşmeyi yanlış idareyle veya belediye şirketiyle imzalamak. Bağlı kuruluşların projeleri bağlı oldukları mahalli idare üzerinden yürütülür; belediye şirketleri maddede sayılmamıştır.
  • Eşik tutarın altında kalmak için projeyi bölmek. Kanun bunu açıkça yasaklar; bölünmüş bir proje, sözleşmenin dayanağını tartışmalı hâle getirir.
  • Hizmet kusuru kesintisinin usulünü boş bırakmak. Usul yazılı değilse belediye her eksik ödemeyi kesinti olarak adlandırabilir ve Bakanlık yolu kapanır.
  • Tahsilatı yapan kurumu sözleşmenin dışında bırakmak. Geliri başka bir kurum topluyorsa proje hesabına aktarım o kurumun iş birliğine bağlıdır.
  • Proje hesabını izlememek. Eksik aktarım aylar sonra fark edildiğinde birikmiş tutar yüzde on sınırıyla kısa sürede tahsil edilemez.
  • Ödeme gecikince hizmeti durdurmak. Sözleşmede açık hüküm yoksa bu adım görevli şirketi haksız duruma düşürebilir.
  • Protokol imzalarken başvuru hakkını saklı tutmamak. Taksit protokolü, ek 3. maddeden doğan başvuru hakkından vazgeçme olarak yorumlanmamalıdır.

Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar?

Hukukçular Evi, belediyelerle atık ve arıtma sözleşmesi yapan yatırımcılara ve görevli şirketlere iki aşamada destek verir. İmza öncesinde ihale dokümanı ve sözleşme taslağı incelenir; meclis kararı, Bakanlık onayı ve yetkilendirme belgeleri kontrol edilir; proje hesabı, başvuru usulü, kesinti, faiz, fesih ve uyuşmazlık çözümü hükümleri yazılır veya müzakere edilir. Ödeme geciktiğinde eksik aktarım belgelenir, Bakanlığa başvuru hazırlanır, belediyeye ihtar gönderilir ve bakiye için takip, dava veya tahkim yolu yürütülür.

Dosyanızı değerlendirmek için Av. Fatma Öztürk ve ekibine 0554 648 37 15 numaralı telefondan veya iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz. Görüşmeye sözleşmeyi, proje hesabı ekstrelerini ve belediyeyle yapılan yazışmaları getirmeniz ilk değerlendirmeyi hızlandırır. Kamu–özel iş birliği sözleşmelerinin bütün uyuşmazlık başlıkları yap-işlet-devret ve şehir hastanesi uyuşmazlıkları merkezinde toplanmıştır.

İlgili Rehberler

Sıkça Sorulan Sorular

Blokajlı Banka Proje Hesabı nedir?

3996 sayılı Kanun’un ek 3. maddesine göre proje sahibi mahalli idarenin, topladığı gelirlerden uygulama sözleşmesinde belirlenen ödeme miktarına karşılık gelen tutarı aktardığı hesaptır. Bu hesaptan yalnızca proje kapsamında yapılacak ödemelere ve aktarımlara izin verilir. Hesabın bankası, aktarım takvimi ve ödeme usulü Kanun’da yazılı değildir; sözleşmede düzenlenir.

Belediye proje hesabına para aktarmazsa ne olur?

Görevli şirketin sözleşmede düzenlenen başvurusu üzerine ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının talebiyle, ödenmesi gereken tutar belediyenin genel bütçe vergi gelirlerinden aldığı paydan kesilir ve takip eden ayın sonuna kadar proje hesabına aktarılır (3996 ek m.3). Kesintiyi ilgisine göre Hazine ve Maliye Bakanlığı veya İller Bankası yapar.

Pay kesintisi için kime, nasıl başvurulur?

Kanun, görevli şirketin başvurusunun usul ve esaslarının sözleşmede düzenleneceğini söyler; kesinti Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının talebi üzerine yapılır. Başvurunun yapılacağı birim, beklenecek süre ve ekler sözleşmeden okunur. Uygulama yönetmeliği yürürlüğe girmişse onun aradığı şartlar da gözetilir.

Yüzde on sınırı ne anlama gelir?

Proje hesabına bu yolla aktarılacak tutar, kesintiler düşüldükten sonra ilgili mahalli idareye gönderilecek tutarın yüzde onunu aşamaz (3996 ek m.3). Sınır belediyenin borcunu azaltmaz; yalnızca pay kesintisi yoluyla bir ayda tahsil edilebilecek kısmı sınırlar. Bakiye için faiz, takip ve dava hakları sürer.

Yüzde on sınırını aşan kısım izleyen aylarda kesilir mi?

Madde bunu açıkça düzenlemez. Görevli şirket bakımından savunulabilir yorum, ödenmesi gereken tutar tamamlanıncaya kadar kesintinin her ay sınır içinde sürmesidir. Bu nedenle başvuru bakiyeyi de kapsayacak şekilde yazılmalı, gerekirse her ay yenilenmeli ve konu sözleşmede ayrıca düzenlenmelidir.

Kesilen para doğrudan görevli şirkete mi ödenir?

Hayır. Kesilen tutar Blokajlı Banka Proje Hesabına aktarılır; görevli şirkete ödeme bu hesaptan, sözleşmedeki ödeme düzenine göre yapılır (3996 ek m.3).

Belediye hizmet kusuru nedeniyle kesinti yaptıysa pay kesintisi istenebilir mi?

Kesinti tutarı için istenemez. Görevli şirketin görevini sözleşmeye uygun yerine getirmemesi veya sözleşmede belirlenen diğer hizmet kusuru hâllerinde mahalli idarece yapılan ödeme kesintileri bu yolun dışındadır (3996 ek m.3). Kesinti dışındaki ihtilafsız tutar için başvurulabilir; kesintinin kendisine sözleşmedeki usulle itiraz edilir.

Ek 3. maddenin uygulama yönetmeliği çıkarıldı mı?

Madde, usul ve esasların Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Strateji ve Bütçe Başkanlığınca müştereken hazırlanacak yönetmelikle belirleneceğini söyler. 20 Kasım 2026 tarihinde Mevzuat Bilgi Sisteminde yapılan taramada Blokajlı Banka Proje Hesabı ifadesini içeren yürürlükte bir yönetmeliğe rastlanmamıştır. İşlem tarihinde Resmî Gazete yeniden kontrol edilmelidir.

Hangi projeler 3996 sayılı Kanun’un ek 3. maddesi kapsamındadır?

Mahalli idarelerin çevre kirliliğini önleyici yatırımlar kapsamındaki arıtma ve geri kazanım, arıtma çamuru işleme ve bertarafı, sıfır atık yönetimi kapsamında atıkların toplanması ve taşınması, atık işleme, geri kazanım ve bertaraf tesisleri ile mapa ve şamandıralar kapsamdadır. Yeni tesisler on yıldan uzun süreli ve özel hukuka tabi sözleşmelerle yap-işlet-devret, mevcut tesislerin yenilenip işletilmesi işlet-devret modeliyle yapılır.

Yüz milyon liranın altındaki projelerde ne değişir?

Toplam yatırım tutarı veya toplam işletme hizmet bedeli maddede yazılı tutarın altında kalan projelerde yetkilendirme kararı aranmaz; ihale işlemlerine Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının onayından sonra başlanabilir. Tutar maddede 100.000.000 Türk lirası olarak yazılmıştır ve her yıl yeniden değerleme oranında artırılır; güncel tutar işlem tarihinde teyit edilmelidir. Bu değerin altında kalmak için projeler bölünemez (3996 ek m.3).

Büyükşehirde su ve kanalizasyon idaresi bu sözleşmeyi kendi adına yapabilir mi?

Ek 3. maddeye göre mahalli idarelere bağlı kuruluşlar, madde kapsamındaki projelerini bağlı oldukları mahalli idare üzerinden gerçekleştirir. Büyükşehirlerde atıksu arıtma projesi bu nedenle büyükşehir belediyesi üzerinden yürütülür; gelirleri tahsil eden idarenin aktarım yükümlülüğü sözleşmede ve idareler arasındaki düzenlemede ayrıca gösterilmelidir.

Sözleşme süresi ne kadar olabilir?

Ek 3. madde on yıldan uzun süreli sözleşmelerden söz eder; 3996 sayılı Kanun’a göre sözleşme süresi kırk dokuz yılı geçemez (m.7). Arıtma ve katı atık tesislerine ilişkin kısa süreli hizmet alımları ise 5393 sayılı Kanun’un 67. maddesine tabidir ve ek 3. maddedeki güvenceden yararlanmaz.

Otuz yıldan kısa süreli üst hakkı üzerinde ipotek kurulabilir mi?

Genel kuralda en az otuz yıl için kurulan üst hakkı sürekli sayılır ve tapu kütüğüne taşınmaz olarak kaydedilebilir (TMK m.826). Ek 3. madde, bu madde kapsamındaki tesisler için otuz yıldan az süreli olarak kurulacak üst haklarının da bağımsız ve sürekli nitelikte kabul edileceğini söyler; böylece bu üst hakları da tapuya taşınmaz olarak kaydedilebilir ve ipoteğe konu olabilir.

Pay kesintisi yetmezse belediyenin mallarına haciz konulabilir mi?

Sınırlı olarak. Belediyenin proje karşılığı borçlanma gelirleri, şartlı bağışlar, kamu hizmetinde fiilen kullanılan malları ile vergi, resim ve harç gelirleri haczedilemez; hacizden önce belediyeden on gün içinde mal göstermesi istenir (5393 m.15). Bu sınırlar dışındaki mal ve hesaplar için takip yapılabilir.

Uyuşmazlık hangi yargı yolunda çözülür?

Sözleşme özel hukuka tabidir; alacak, kesinti, faiz ve fesih uyuşmazlıklarında Türkiye Cumhuriyeti mahkemeleri görevlidir, sözleşmede kararlaştırılmışsa tahkime gidilir ve esasa Türk maddi hukuku uygulanır (3996 m.5; 2011/1807 sayılı Karar m.32). Meclis kararı, görevlendirme ve Bakanlık onayı gibi idari işlemlere karşı ise idari yargıda iptal davası açılır.

Kaynakça

  • 3996 sayılı Bazı Yatırım ve Hizmetlerin Yap-İşlet-Devret Modeli Çerçevesinde Yaptırılması Hakkında Kanun (7410 sayılı Kanunla eklenen ek m.3; m.4, 5, 6, 7, 11, 11/A, 12, 14, ek m.1).
  • 2011/1807 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı (Resmî Gazete 11.06.2011, 27961 mükerrer); 2012/3946 sayılı Kararla değişik (Resmî Gazete 05.12.2012, 28488).
  • 5779 sayılı İl Özel İdarelerine ve Belediyelere Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Pay Verilmesi Hakkında Kanun m.2, 3, 5, 7.
  • 5393 sayılı Belediye Kanunu m.15, 18, 67; 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu m.7.
  • 2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun m.13, 23, 27, ek m.5.
  • 2872 sayılı Çevre Kanunu m.11.
  • Atıksu Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik (Resmî Gazete 27.10.2010, 27742).
  • 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.826; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.97, 117, 146, 147; 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun m.2; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.5/A, 19.
  • 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.82; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7, 10, 20/A.
  • Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr) tam metin taraması, 20.11.2026.

Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; her dosya kendi sözleşmesi, belgeleri ve süreleriyle birlikte değerlendirilmelidir.

Somut olayınıza özgü değerlendirme için hukuk büromuzla iletişime geçebilirsiniz.

Post by Av. Fatma Öztürk