İl Özel İdaresi, Köy ve Su İdaresinden Alacak 2026: İl Özel İdaresi, YİKOB, Köy, Köylere Hizmet Götürme Birliği veya Su ve Kanalizasyon İdaresi Borcunu Ödemiyor — Muhatabın Belirlenmesi, Haczedilebilen Mallar, Büyükşehirde Kaldırılan İdarelerin Borcu, Sulh Yetkisi ve Dilekçe Örnekleri (5302 m.7, 26; 442 m.8; 2560 m.27; 6360 geçici m.1; İİK m.82, 89)
20 Kasım 2026

İl Özel İdaresi, Köy ve Su İdaresinden Alacak 2026: İl Özel İdaresi, YİKOB, Köy, Köylere Hizmet Götürme Birliği veya Su ve Kanalizasyon İdaresi Borcunu Ödemiyor — Muhatabın Belirlenmesi, Haczedilebilen Mallar, Büyükşehirde Kaldırılan İdarelerin Borcu, Sulh Yetkisi ve Dilekçe Örnekleri (5302 m.7, 26; 442 m.8; 2560 m.27; 6360 geçici m.1; İİK m.82, 89)

İl özel idaresinden, köyden, köylere hizmet götürme birliğinden veya su ve kanalizasyon idaresinden olan alacakta ilk iş borçlu tüzel kişiyi doğru belirlemektir; bu idarelerin her biri ayrı bir kamu tüzel kişisidir ve her birinin temsilcisi, karar organı ve haciz kuralı farklıdır. İl özel idaresinin vergi, resim ve harçları, proje karşılığı borçlanma gelirleri, şartlı bağışları ve kamu hizmetlerinde fiilen kullanılan malları haczedilemez; bunların dışındaki mal ve alacakları haczedilebilir (5302 m.7). Otuz büyükşehir ilinde il özel idaresi ve köy tüzel kişiliği kaldırılmıştır; eski borcun muhatabı, komisyon kararıyla borcu devralan idaredir (6360 m.1 ve 3, geçici m.1). Köyün orta malı Devlet malı gibi korunur (442 m.8). Su ve kanalizasyon idarelerinin mallarını Devlet malı sayan hüküm (2560 m.27), Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna göre ceza hukuku bakımındandır ve hacze engel değildir; bu idareler hakkında Belediye Kanunundaki haczedilmezlik kuralı uygulanır (08.06.2016, E.2014/8-1015, K.2016/767).

Bu konuda hukuki destek almak ister misiniz? Uzman hukuk büromuzla iletişime geçebilirsiniz.

Bu rehber, il özel idaresine, Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığına, köye, köylere hizmet götürme birliğine veya bir su ve kanalizasyon idaresine mal satmış, iş yapmış ya da hizmet vermiş ve parasını alamamış firmalar için yazıldı. Borçlunun hangi tüzel kişi olduğu, kimin temsil ettiği, hangi malların haczedilebildiği, büyükşehir illerinde kaldırılan idarelerin borcunun kime geçtiği ve sulh ya da taksit protokolünde hangi organın kararının arandığı kanun maddeleriyle anlatılır. Sayfada dört örnek yer alır: borcun hangi idareye devredildiğinin sorulması, il özel idaresine karşı haciz talebi, su idaresinin haczedilmezlik şikâyetine cevap ve mahalleye dönüşen köyün borcu için ilçe belediyesine ödeme talebi. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

Bu yazının dayanakları. 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu m.3, 7, 10, 26, 29, 30, 42, 43, 46 ve 68; 6360 sayılı Kanun m.1 ve 3 ile geçici m.1; 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi m.273; 3152 sayılı Kanun m.28/A ve geçici m.10; 442 sayılı Köy Kanunu m.2, 7, 8, 9, 10, 17, 37 ve 44; 5355 sayılı Mahallî İdare Birlikleri Kanunu m.3, 9, 13, 14, 15, 18 ve 22; 2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun m.1, 4, 6, 9, 11, 13, 27 ve ek m.5; 5393 sayılı Belediye Kanunu m.15; 5779 sayılı Kanun m.7; 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu m.3 ve 34; 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.16, 82, 85 ve 89; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.117; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.16; 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu m.4, 5 ve 11.

Anılan kararlar: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 08.06.2016, E.2014/8-1015, K.2016/767; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 09.11.2021, E.2017/12-2252, K.2021/1377; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 05.10.2022, E.2022/592, K.2022/1255; Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 21.11.2011, E.2011/6618, K.2011/27104; Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 27.03.2007, E.2007/3536, K.2007/5800; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E.2014/26190, K.2015/3387; Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E.2015/33089, K.2016/9111; 1938/21 esas ve 1939/36 karar sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı; Anayasa Mahkemesi, 18.01.2007, E.2005/32, K.2007/3. Kararların bir bölümü yayımlanmış özetleri ve bilimsel yazılardaki aktarımları üzerinden verilmiştir; kaynaklar Kaynakçada gösterilmiştir.

Yazı 20 Kasım 2026 tarihinde yürürlükte olan mevzuat metinleri esas alınarak hazırlanmıştır. Borçlunun türüne göre tahsil yolunun tamamı için Kamudan Alacak Tahsili Merkezi sayfasına bakabilirsiniz.

Borçlu Hangi İdare? Önce Muhatabı Belirleyin

Firmalar işi çoğu zaman “valilik için”, “özel idare için” ya da “köy için” yaptığını söyler. Takipte ve davada borçlu olarak gösterilecek kişi ise sözleşmeyi imzalayan, faturanın adına kesildiği ve ödeme emri belgesini düzenleyecek olan tüzel kişidir. Yanlış tüzel kişiye yöneltilen takip itirazla durur; yanlış hasma açılan dava zaman kaybettirir. Aynı binada çalışan, aynı valinin veya kaymakamın imzasını taşıyan yazılar birbirinden ayrı tüzel kişilere ait olabilir.

Aşağıdaki tablo, bu yazının konusu olan idareleri hukuki nitelikleri ve temsilcileriyle birlikte gösterir.

Borçlu idarenin niteliği ve temsilcisi

İdareHukuki niteliğiTemsilcisiDayanak
İl özel idaresi (büyükşehir olmayan 51 ilde)İdarî ve malî özerkliğe sahip kamu tüzel kişisi; organları il genel meclisi, il encümeni ve validirVali; idareyi yargı yerlerinde davacı veya davalı olarak temsil eder ya da vekil tayin eder5302 m.3, 29 ve 30
Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı (30 büyükşehir ilinde)Valiye bağlı, kamu tüzel kişiliğini haiz ve özel bütçeli başkanlıkSevk ve idaresi vali veya valinin görevlendirdiği vali yardımcısı tarafından yerine getirilir1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi m.273
Köy (büyükşehir olmayan illerde)Taşınır ve taşınmaz mallara sahip olabilen tüzel kişiMuhtar; köy işlerinde mahkemede davacı ve hasım olur, yerine vekil gönderebilir442 m.7, 10 ve 37
Köylere hizmet götürme birliğiİlçedeki köylerin katılımıyla kurulan mahallî idare birliği; kamu tüzel kişisiBirlik başkanı: merkez ilçede vali veya görevlendirdiği vali yardımcısı, diğer ilçelerde kaymakam5355 m.3, 14 ve 18
Su ve kanalizasyon idaresi (büyükşehirlerde)Büyükşehir belediyesine bağlı, müstakil bütçeli ve kamu tüzel kişiliğini haiz kuruluşGenel müdür; idare ve yargı organlarında üçüncü kişilere karşı idareyi temsil eder2560 m.1, 11 ve ek m.5
Mahalleye dönüşen köy (büyükşehir illerinde)Tüzel kişiliği kaldırılmıştır; mal, alacak ve borçları komisyon kararıyla devredilmiştirDevralan idare; süren davalarda köyün katıldığı ilçe belediyesi taraf olur6360 m.1 ve geçici m.1

Borçlunun belediye, belediye şirketi veya üniversite hastanesi olduğu dosyalar ayrı yazılarda ele alınmıştır: belediyeye haciz, belediye şirketinden alacak ve üniversite hastanesinden alacak.

İl Özel İdaresinden Alacak

İl özel idaresi, il halkının mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan, karar organı seçimle oluşan, idarî ve malî özerkliğe sahip bir kamu tüzel kişisidir (5302 m.3). Valilikten ayrı bir tüzel kişiliği, ayrı bir bütçesi ve ayrı bir mal varlığı vardır. Vali il özel idaresinin başı ve tüzel kişiliğinin temsilcisidir (m.29); idareyi yargı yerlerinde temsil eder veya vekil tayin eder, yetkili organların kararını almak şartıyla sözleşme yapar ve bütçeyi uygular (m.30).

Bu yapının alacaklı bakımından üç sonucu vardır. İlk olarak ödeme talebi, ihtarname, takip ve dava “Valilik” adına değil, il özel idaresi tüzel kişiliği adına düzenlenir; muhatap makam valiliktir, borçlu ise il özel idaresidir. İkinci olarak, il özel idaresi bütçesiyle ödenek tahsis edilen her harcama biriminin en üst yöneticisi harcama yetkilisidir ve ilçelerde bu yetki kaymakam tarafından kullanılır (m.46). İlçede yaptırılan bir işte harcama yetkisini kaymakam kullanır; borçlu yine il özel idaresidir. Üçüncü olarak, faiz ve borçlanmaya ilişkin ödemeler ile dava takip ve icra giderleri Kanunda il özel idaresinin giderleri arasında sayılmıştır (m.43). İdarenin “faiz için ödenek yok” cevabı, borcun faizini ortadan kaldırmaz.

İl özel idaresi, 5018 sayılı Kanunun tanımıyla bir mahallî idaredir (m.3). İdarenin nakdi bütün ödemeleri karşılamıyorsa giderler muhasebe kayıtlarına alınma sırasına göre ödenir; ilama bağlı borçlara ve ödenmemesi hâlinde gecikme cezası veya faiz gibi ek yük getirecek borçlara öncelik verilir (5018 m.34). Yazılı ödeme talebinde alacağın muhasebe kayıtlarına alındığı tarihin sorulması bu nedenle önemlidir. Ödeme talebi, temerrüt ihtarı ve borç teyidi yazısı için belediyeye ve kamu kurumuna ihtarname örnekleri yazımızdaki metinler, muhatap makam ve kanun maddesi değiştirilerek il özel idaresi için de kullanılabilir.

İl Özel İdaresinin Hangi Malı Haczedilir?

Kural tek cümledir: il özel idaresinin proje karşılığı borçlanma yoluyla elde edilen gelirleri, vergi, resim ve harçları, şartlı bağışlar ve kamu hizmetlerinde fiilen kullanılan malları haczedilemez (5302 m.7). Kanun haczedilemeyenleri saymıştır; il özel idaresinin bütün mallarını hacizden çıkaran bir hüküm yoktur. Osman Duran ve Allı Yeşilyurt’un il özel idaresi mallarının haczine ilişkin incelemesinde aktardığı karara göre Yargıtay 12. Hukuk Dairesi de il özel idaresinin bu fıkrada sayılanlar dışındaki mallarının haczedilebileceğini kabul etmiştir (27.03.2007, E.2007/3536, K.2007/5800).

Mal gösterme usulü yoktur. Belediye Kanununa 2014 yılında eklenen fıkraya göre icra dairesi haciz kararı almadan önce belediyeden borca yetecek kadar haczedilebilir mal göstermesini ister ve on gün bekler (5393 m.15). İl Özel İdaresi Kanununda bu fıkranın karşılığı bulunmamaktadır. İl özel idaresine karşı kesinleşen takipte alacaklı, bu ön basamak olmaksızın haciz isteyebilir.

“Fiilen” ölçütü ve ispat. İl Özel İdaresi Kanunundaki hüküm, Belediye Kanunundaki hükümle aynı ölçütü kullanır: korunan, kamu hizmetine tahsis edildiği söylenen mal değil, kamu hizmetinde fiilen kullanılan maldır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bir belediye dosyasında haczedilmezliğin istisna olduğunu, dar yorumlanacağını, malın kamu hizmetinde fiilen kullanıldığını ispat yükünün borçlu idarede bulunduğunu ve kamuya tahsis kararı alınmış olmasının tek başına hacze engel olmadığını belirtmiştir (05.10.2022, E.2022/592, K.2022/1255). Bu karar belediyeye ilişkindir; iki kanundaki ifade aynı olduğundan il özel idaresi bakımından da aynı değerlendirme beklenir.

Banka hesapları. İl özel idaresinin gelirleri Kanunda sayılmıştır: kanunlarla gösterilen vergi, resim, harç ve katılma payları; genel bütçe vergi gelirlerinden ayrılan paylar; genel ve özel bütçeli idarelerden yapılacak ödemeler; taşınır ve taşınmaz malların kira, satış ve başka suretle değerlendirilmesinden elde edilecek gelirler; hizmet karşılığı ücretler; faiz ve ceza gelirleri; bağışlar; girişim, iştirak ve faaliyet gelirleri (5302 m.42). Bunlardan vergi, resim ve harçlar haczedilemez. Genel bütçe vergi gelirlerinden ayrılan pay da vergi hükmündedir (5779 m.7); bu payın haczi beklenmemelidir. Kira, satış, ücret, faiz ve iştirak gelirleri ise sayılan kalemler arasında değildir.

Uygulamadaki asıl sorun, bu paraların aynı hesapta toplanmasıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, yine bir belediye dosyasında, haczedilebilen ve haczedilemeyen paraların aynı hesapta karıştırılmış olması hâlinde borçlu idarenin haczedilmezlik şikâyetinin reddedilmesi gerektiğini; bunun için hesap dökümlerinin getirtilip paranın niteliğinin bilirkişi aracılığıyla belirlenmesini aramıştır (09.11.2021, E.2017/12-2252, K.2021/1377). Haciz talebinde hesapların türünün ve hareket dökümünün bankadan sorulmasının istenmesi, şikâyet aşamasında alacaklının elini güçlendirir.

İl özel idaresinin mal ve gelirleri: haciz bakımından durum

KalemHaczedilebilir mi?Açıklama
İl özel idaresi vergi, resim ve harçlarıHayır5302 m.7
Genel bütçe vergi gelirlerinden ayrılan payHayırPay vergi hükmündedir (5779 m.7)
Proje karşılığı borçlanma gelirleri ve şartlı bağışlarHayır5302 m.7
Kamu hizmetlerinde fiilen kullanılan taşınır ve taşınmazlarHayırÖlçüt tahsis kararı değil, fiilî kullanımdır; ispat idareye düşer
Kira gelirleri, taşınır ve taşınmaz satış bedelleriKural olarak evet5302 m.42; sayılan kalemler arasında değildir. İdare paranın kamu hizmetinde fiilen kullanıldığını ileri sürerse ispat etmelidir
Hizmet karşılığı ücretler, faiz ve ceza gelirleriKural olarak evet5302 m.42
Girişim ve iştirak gelirleri, şirket paylarıEvetKorunan kalemler arasında sayılmamıştır
Boş arsa, kiraya verilmiş taşınmaz, hizmet dışı araçEvetKamu hizmetinde fiilen kullanılmadıkları sürece m.7 kapsamı dışındadır
Kiracılardan, bankalardan ve diğer kişilerden olan alacaklarEvetHaciz ihbarnamesiyle (İİK m.89)

Haciz talebinin nasıl yazılacağı, taşınmazın fiilî kullanımının nasıl belgeleneceği ve idarenin şikâyetine nasıl cevap verileceği belediyeye haciz yazımızda ayrıntılı anlatılmıştır; oradaki yöntem, mal gösterme basamağı dışında il özel idaresi için de geçerlidir.

Büyükşehir İllerinde İl Özel İdaresi Kalmadı: Borç Kime Geçti?

6360 sayılı Kanun, sınırları il mülki sınırı olan büyükşehir belediyelerinin bulunduğu illerde ve İstanbul ile Kocaeli’de il özel idarelerinin tüzel kişiliğini kaldırmıştır (m.1). Bugün otuz ilde il özel idaresi yoktur. Bu illerde il özel idaresine iş yapmış ve alacağını o dönemde tahsil edememiş firmanın borçlusu değişmiştir.

Kanun borcun kime geçtiğini tek bir idare göstererek çözmemiştir. Tüzel kişiliği kaldırılan il özel idarelerinin her türlü taşınır ve taşınmaz malları, hak, alacak ve borçları, vali tarafından kurulan devir, tasfiye ve paylaştırma komisyonunun kararıyla ilgisine göre bakanlıklara, bakanlıkların bağlı veya ilgili kuruluşları ile bunların taşra teşkilatına, valiliklere, yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığına, büyükşehir belediyesine ve bağlı kuruluşuna veya ilçe belediyesine devredilmiştir (geçici m.1). İl özel idarelerinin mahkemelerde süren davaları ile il özel idaresi olarak faaliyet gösterdikleri döneme ve yapılan işlemlere ilişkin olarak açılacak davalarda muhatap, devir işleminin yapıldığı ilgili kurum ve kuruluştur (m.3).

Sonuç şudur: eski il özel idaresi borcunda muhatabı işin konusu değil, komisyon kararı belirler. Bir köy yolu işinin borcu büyükşehir belediyesine, bir içme suyu işinin borcu su ve kanalizasyon idaresine, bir okul onarımının borcu ilgili bakanlığa veya valiliğe devredilmiş olabilir; ancak bunlar tahmindir ve takip tahmine dayandırılamaz. Alacaklının ilk adımı, valilikten komisyon kararının kendi alacağına ilişkin bölümünü istemektir. Kurum ve kuruluşlar başvuru üzerine istenen bilgi veya belgeye erişimi on beş iş günü içinde sağlar (4982 m.11). Başvurunun nasıl yapılacağı bilgi edinme hakkı yazımızda, bu dosyaya özgü örnek ise aşağıda yer almaktadır.

Cevap gelene kadar beklemeyin. Komisyon kararına ulaşılamıyorsa ödeme talebi, borcu devralmış olması muhtemel idarelerin her birine ayrı ayrı gönderilmelidir. “Borç bize devredilmedi” cevabı da bir sonuçtur: muhatabı daraltır ve sonradan açılacak davada idarenin husumet itirazını zayıflatır.

Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığından Alacak

Büyükşehir belediyelerinin bulunduğu illerde, kamu kurum ve kuruluşlarının yatırım ve hizmetlerinin yapılması, izlenmesi ve koordinasyonu ile gerektiğinde merkezî idarenin taşrada yapacağı yatırımların yapılması gibi görevleri yürütmek üzere, valiye bağlı, kamu tüzel kişiliğini haiz ve özel bütçeli Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı kurulmuştur (1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi m.273). Kısaca YİKOB olarak anılan başkanlık, valilikten ayrı bir tüzel kişidir; sevk ve idaresi vali veya valinin görevlendirdiği vali yardımcısı tarafından yerine getirilir.

Başkanlığın gelirleri İçişleri Bakanlığı bütçesinden yapılan Hazine yardımları, kamu kurum ve kuruluşlarının yatırım ve hizmetleri için aktardıkları tutarlar, bağış ve yardımlar ile diğer gelirlerdir. Bakanlıklar ve diğer merkezî idare kuruluşları illerdeki her türlü yatırım, yapım, bakım, onarım ve yardım işlerini bu başkanlık aracılığıyla yapabilir; bu işlere ilişkin ödenekler kurum bütçelerinde ayrı tertiplerde izlenir, başka amaçla kullanılamaz ve harcanmayan kısım ertesi yıl bütçesine devren ödenek kaydedilir (3152 m.28/A). Bakanlık yatırımlarının bir bölümü illerde bu yolla ihale edilir.

Alacaklı bakımından bakılacak ilk belge sözleşmedir. Başkanlık ihaleyi kendi adına yapıp sözleşmeyi imzalamışsa borçlu başkanlıktır. İşin parasının bir bakanlık bütçesinden aktarılacak olması, sözleşmenin tarafı olan idarenin yükleniciye karşı borcunu ortadan kaldırmaz; aktarmanın gecikmesi idarenin kendi iç ilişkisidir. Başkanlıklara devredilen sözleşmelerden doğan davalar ile başlatılmış takiplerde başkanlıklar kendiliğinden taraf sıfatını kazanır; valinin uygun görmesi hâlinde bu dava ve takipler valiliklerce sonuçlandırılır (3152 geçici m.10).

Haciz. Kararnamede ve 3152 sayılı Kanunda başkanlığın mallarının haczedilemeyeceğini söyleyen bir hüküm yoktur. Öte yandan başkanlık valiye bağlı, özel bütçeli bir kamu tüzel kişisidir ve gelirlerinin büyük bölümü Hazine yardımı ile kamu kurumlarının aktardığı tutarlardan oluşur. İcra dairesinin haciz talebini Devlet malı gerekçesiyle reddetmesi (İİK m.82) ihtimali hesaba katılmalıdır. Başkanlığın mallarının haczine ilişkin, künyesini doğrulayabildiğimiz bir Yargıtay kararına bu yazıda yer verilmemiştir. Bu idareden olan alacakta dosya haciz beklentisine göre değil, alacağın belgelenmesi, temerrüt, ilam ve ödeme sırası üzerine kurulmalıdır. İlamın idareden tahsili mahkeme kararı var, idare ödemiyor yazımızda anlatılmıştır.

Köyden Alacak

Köy, bir yerden bir yere götürülebilen veya götürülemeyen mallara sahip olan ve Kanunla kendisine verilen işleri yapan başlı başına bir varlıktır (442 m.7). Köye verilen işleri görmek muhtarın ve ihtiyar meclisinin görevidir (m.9); muhtar köyün başıdır (m.10). Muhtar, ihtiyar meclisi kararıyla köy işlerine harcanacak parayı toplar, harcamak için emir verir, harcamanın hesabını ihtiyar meclisine verir ve köy işlerinde mahkemede davacı ve hasım olarak bulunur; isterse yerine vekil gönderir (m.37).

Bu hükümlerden alacaklı için iki sonuç çıkar. Köye karşı takip ve dava köy tüzel kişiliğine yöneltilir; köyü muhtar temsil eder, muhtarın şahsı borçlu değildir. Köyün para toplaması ve harcaması ise ihtiyar meclisi kararına dayanır. Köye mal veya hizmet veren firma, siparişin dayandığı ihtiyar meclisi kararını, muhtarın imzaladığı sipariş ve teslim tutanağını ve faturayı dosyasında bulundurmalıdır. Karar bulunmadığında alacağın hangi hukuki sebebe dayanacağı ayrıca değerlendirilir; sözleşmesiz yapılan işler için ihalesiz veya sözleşmesiz yapılan işin bedeli yazımıza bakılabilir.

Köyün gelirleri Kanunda “köy parası” adıyla sayılmıştır: ihtiyar meclisinin köylüye saldığı para, ceza paraları, köy adına yazılı emlak ve arazi geliri, köy adına ekilen tarla geliri, köy tezgâh, ambar ve dükkânları geliri, hediye ve bağışlar bunların başlıcalarıdır (m.17).

Köyün hangi malı haczedilir? Köyün orta malı kanun karşısında Devlet malı gibi korunur (m.8). Kanun orta malına cami, mektep, otlak, yaylak ve baltalığı örnek gösterir (m.2). Devlet malları haczedilemediğinden (İİK m.82) orta malları da haczedilemez. Tartışma, köy tüzel kişiliği adına kayıtlı olup köylünün ortak kullanımında bulunmayan mallarda çıkar.

Yargıtay’ın 1938/21 esas ve 1939/36 karar sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı, köy işleri için köylüden salma yoluyla toplanıp köy sandığında biriken paraların haczedilemeyeceği sonucuna varmıştır. Sonraki kararlar bu içtihadın kapsamı konusunda aynı çizgide değildir. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, köy adına tapuda zeytinlik, arsa, tarla ve dükkân vasfıyla kayıtlı taşınmazlara ilişkin bir dosyada, içtihadı birleştirme kararında köyün orta malı ayrımı yapılmadan bütün taşınır ve taşınmaz mallarının haczedilemeyeceğine dair bir tespit bulunmadığını belirtmiş ve bu vasıftaki taşınmazların orta malı sayılıp sayılmayacağını Kadastro Kanunu hükümleri çerçevesinde değerlendirmiştir (E.2014/26190, K.2015/3387). Yargıtay 12. Hukuk Dairesi ise köy adına çayır vasfıyla kayıtlı taşınmazlara ilişkin bir kararında köy orta malı kavramının köy tüzel kişiliğinin bütün taşınmazlarını kapsadığını kabul ederek haczi mümkün görmemiştir (E.2015/33089, K.2016/9111).

Bu görüş ayrılığı karşısında köye karşı takipte haciz talebi, köylünün ortak kullanımında olmayan ve gelir getiren mallara, örneğin kiraya verilmiş dükkâna, işletilen tesise veya köy adına ekilip biçilen tarlanın gelirine yöneltilmelidir. Talepte malın orta malı niteliği taşımadığı tapu kaydı, kira sözleşmesi ve fotoğrafla gösterilmelidir. İcra dairesinin talebi reddetmesi hâlinde icra mahkemesine şikâyet yoluna gidilir (İİK m.16).

Köyün mal ve gelirleri: haciz bakımından durum

Mal veya gelirDurumDayanak ve not
Cami, okul, otlak, yaylak, baltalık gibi orta mallarıHaczedilemez442 m.2 ve 8; İİK m.82
Köylüden salma yoluyla toplanan paralarHaczedilemez1938/21 E., 1939/36 K. sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı
Köy adına tapuda tarla, arsa, zeytinlik, dükkân vasfıyla kayıtlı taşınmazlarTartışmalı8. Hukuk Dairesi orta malı niteliğini ayrıca değerlendirir; 12. Hukuk Dairesi bütün taşınmazları orta malı saymıştır
Dükkân, tezgâh, ambar kira ve işletme gelirleri; banka hesabındaki paralarTartışmalı442 m.17 bu gelirleri salmadan ayrı sayar; paranın kaynağı araştırılır
Köyün kiracılardan ve diğer kişilerden olan alacaklarıTartışmalıTalep haciz ihbarnamesiyle yapılır (İİK m.89); köy haczedilmezlik ileri sürerse icra mahkemesi karar verir

Büyükşehir illerinde köy kalmadı. Otuz büyükşehir ilinde köylerin tüzel kişiliği kaldırılmış, köyler mahalle olarak bağlı bulundukları ilçenin belediyesine katılmıştır (6360 m.1). Tüzel kişiliği kaldırılan köylerin personeli, her türlü taşınır ve taşınmaz malları, hak, alacak ve borçları komisyon kararıyla ilgisine göre bakanlıklara, büyükşehir belediyesine, bağlı kuruluşuna veya ilçe belediyesine devredilmiştir; bu köylerin mahkemelerde süren davalarında katıldıkları ilçe belediyesi taraf olur (geçici m.1). Mahalleye dönüşen köyün muhtarına gönderilen ihtar veya açılan takip sonuç vermez; muhatap devralan idaredir. Borçlu ilçe belediyesi olduğunda haciz kuralları ve on günlük mal gösterme usulü belediyeye haciz yazımızdaki gibidir.

Köylere Hizmet Götürme Birliğinden Alacak

Kanun, ilçelerde yol, su, kanalizasyon ve benzeri altyapı tesisleri ile köylere ait diğer hizmetlerin yürütülmesine yardımcı olmak, bunları bizzat yapmak veya yaptırmak üzere, tüm köylerin katılımıyla ilçenin adını taşıyan bir köylere hizmet götürme birliği kurulmasına imkân verir (5355 m.18). Köy yolu, içme suyu ve kanalizasyon işlerinde yüklenicinin karşısındaki idare çoğu kez köy değil, bu birliktir.

Birlik bir kamu tüzel kişisidir (m.3). Birlik başkanı merkez ilçelerde vali veya görevlendireceği vali yardımcısı, diğer ilçelerde kaymakamdır; birlik meclisi, başkanın başkanlığında üye köylerin muhtarları ile o ilçeden seçilen il genel meclisi üyelerinden oluşur (m.18). Birlik başkanı birlik idaresinin başı ve tüzel kişiliğinin temsilcisidir (m.14). Sözleşmedeki ve hakedişteki imzanın kaymakama ait olması borcu kaymakamlığın borcu hâline getirmez; borçlu birlik tüzel kişiliğidir ve takip birliğe yöneltilir.

Birliğin gelirleri üyelerin katılma payları, hizmet karşılığı ücretler, diğer kamu kurum ve kuruluşlarından aktarılacak ödenekler, taşınır ve taşınmazların değerlendirilmesinden elde edilen gelirler, kira ve faiz gelirleri, bağışlar ve il özel idaresi bütçesinden ayrılacak paydır (m.15). Bakanlıklar, diğer merkezî idare kuruluşları ve il özel idareleri köye yönelik yapım, bakım ve onarım işleri ile köy yolu, içme suyu, sulama suyu ve kanalizasyon yatırımlarını, bütçelerindeki ödenekleri birliğe aktararak gerçekleştirebilir; bu ödenekler tahsis amacı dışında kullanılamaz ve iş, birliğin tabi olduğu usul ve esaslara göre sonuçlandırılır (m.18). Yüklenici bakımından sonuç şudur: sözleşmenin tarafı birliktir; ödeneği aktaran bakanlık veya il özel idaresi sözleşmenin tarafı değildir.

Haciz. 5355 sayılı Kanunda birliğin mallarının haczedilemeyeceğine dair bir hüküm yoktur. Kanun, bütçe ve diğer malî konular gibi saydığı bazı konularda, kendisinde hüküm bulunmayan durumlarda Belediye Kanunu hükümlerinin uygulanacağını söyler (m.22). Birlik haczedilmezlik ileri sürdüğünde tartışma iki noktada toplanır: bu atfın Belediye Kanunundaki haczedilmezlik kuralını kapsayıp kapsamadığı ve haczedilen paranın tahsis amacı dışında kullanılamayacak bir ödenek olup olmadığı. Bu konuda künyesini doğrulayabildiğimiz bir Yargıtay kararına yer vermiyoruz. Birliğe karşı takipte haciz talebi, birliğin kendi gelirlerinin toplandığı hesaplara ve kamu hizmetinde fiilen kullanılmayan mallara yöneltilmelidir; tedbir olarak, belediyeler için öngörülen on günlük mal gösterme usulünün işletilmesi de istenebilir.

Su ve Kanalizasyon İdaresinden Alacak

İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü, İstanbul Büyükşehir Belediyesinin su ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek üzere kurulmuş; Büyükşehir Belediyesine bağlı, müstakil bütçeli ve kamu tüzel kişiliğini haiz bir kuruluştur (2560 m.1). Kanun diğer büyükşehir belediyelerinde de uygulanır (ek m.5); Ankara’da ASKİ, İzmir’de İZSU ve diğer büyükşehirlerdeki su ve kanalizasyon idareleri bu Kanuna tabidir. Bu idareler büyükşehir belediyesinden ayrı tüzel kişilerdir. Su idaresinden olan alacak için takip su idaresine, belediyeden olan alacak için belediyeye yöneltilir.

Büyükşehir belediye meclisi, idarenin genel kurulu olarak görevlidir (m.4). Genel müdür idareyi idare ve yargı organlarında üçüncü kişilere karşı temsil eder; bütçe, iş ve yatırım programları uyarınca harcama yapar (m.11). İdarenin gelirleri, su satışı ve kullanılmış suların uzaklaştırılması karşılığında tarifesine göre abonelerden alınan ücretler, katılma payları, hizmet alanındaki belediyelerin genel bütçe payından ayrılıp idareye gönderilen kısım, Devlet yardımları, özel hizmet ücretleri ile ortaklık ve satış gelirleri, yardım ve bağışlardır (m.13).

“Mallarımız Devlet malıdır” savunması. Kanuna göre idareye ait taşınır ve taşınmaz mallar Devlet malı sayılır (m.27). İdareler, Devlet mallarının haczedilemeyeceği kuralına (İİK m.82) dayanarak bütün mal ve hesaplarının hacizden muaf olduğunu ileri sürer. Hüküm Kanunun “Ceza hükümleri” başlıklı maddesinde yer alır ve devamında idarenin mallarına karşı suç işleyenlerin Devlet mallarına karşı suç işleyenler gibi cezalandırılacağı yazılıdır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, İSKİ’ye ilişkin bir haczedilmezlik şikâyetinde bu hükmün ceza hukuku yönünden olduğunu ve hacze engel oluşturmadığını; ancak idare büyükşehir belediyesinin idari yapılanmasında yer aldığından hakkında Belediye Kanununun haczedilmezliğe ilişkin hükmü ile 5779 sayılı Kanunun 7. maddesinin uygulanması gerektiğini kabul etmiştir (08.06.2016, E.2014/8-1015, K.2016/767). Aynı kararda bir malın haczedilememesi için yasal bir düzenlemenin bulunması gerektiği, haczedilmezliğin istisna olduğu ve dar yorumlanacağı belirtilmiş; hesap dökümlerinin getirtilerek haczedilen paranın niteliğinin ve hesapta farklı nitelikte paraların karıştırılıp karıştırılmadığının bilirkişi aracılığıyla belirlenmesi aranmıştır.

Bu karardan çıkan sonuç, su idaresinin belediye ile aynı kurala tabi olduğudur: vergi, resim ve harç gelirleri, proje karşılığı borçlanma gelirleri, şartlı bağışlar ve kamu hizmetlerinde fiilen kullanılan mallar haczedilemez; bunların dışındakiler haczedilebilir (5393 m.15).

Su ve atık su ücretleri. İdarenin en büyük geliri abonelerden tarifeye göre alınan ücrettir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, bir belediye dosyasında içme suyu gelirlerinin vergi, resim veya harç niteliğinde olmadığını ve haczinin mümkün olduğunu kabul etmiştir (21.11.2011, E.2011/6618, K.2011/27104). Abone tahsilatının toplandığı hesaplar bu nedenle haczin ilk hedefidir. İdare bu hesaplara vergi niteliğinde tahsilat veya genel bütçe payı da yattığını ileri sürerse bunu hesap bazında belgelemek zorundadır; paralar karıştırılmışsa şikâyetin reddi gerekir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 09.11.2021, E.2017/12-2252, K.2021/1377).

Mal gösterme. Hukuk Genel Kurulu su idaresi hakkında Belediye Kanununun haczedilmezlik hükmünün uygulanacağını kabul ettiğine göre, aynı maddeye 2014 yılında eklenen on günlük mal gösterme usulünün de bu idareler bakımından işletilmesi tedbirli olandır. Usulün atlandığı gerekçesiyle haczin şikâyet üzerine kaldırılması, on gün beklemekten daha pahalıdır.

Su ve kanalizasyon idaresinin mal ve gelirleri: haciz bakımından durum

KalemDurumDayanak ve açıklama
Su satışı ve atık su ücretleri (abone tahsilatı)Kural olarak haczedilebilir2560 m.13: tarifeye göre alınan ücrettir; Yargıtay 12. HD, E.2011/6618, K.2011/27104 içme suyu gelirlerini vergi, resim, harç saymamıştır
Vergi, resim, harç niteliğindeki tahsilat ve genel bütçe payından gelen tutarlarHaczedilemez5393 m.15; 5779 m.7; Yargıtay HGK, E.2014/8-1015, K.2016/767
Baraj, arıtma tesisi, şebeke, hizmet binası, hizmet araçlarıHaczedilemezKamu hizmetlerinde fiilen kullanılan mallardır (5393 m.15)
Hizmet dışı araçlar, boş veya kiraya verilmiş taşınmazlarHaczedilebilirKamu hizmetinde fiilen kullanılmadıkları sürece koruma dışındadır
Özel hizmet ücretleri, ortaklık ve satış gelirleriKural olarak haczedilebilir2560 m.13; korunan kalemler arasında sayılmamıştır
Bankalardaki ve diğer kişilerdeki alacaklarHaczedilebilirHaciz ihbarnamesiyle (İİK m.89); hesaptaki paranın niteliği şikâyet hâlinde incelenir

Takipten Önce: Ödeme Talebi, Temerrüt ve Ödeme Sırası

Muaccel bir borcun borçlusu, alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer (TBK m.117). Sözleşmede kesin bir ödeme günü yoksa faizin başlangıcı ihtarın idareye ulaştığı tarihe ve verilen süreye bağlanır. Yazılı ödeme talebi bu nedenle ilk adımdır. Talepte alacağın dayanağı, tutarı, ödeme için verilen süre ve banka hesabı yazılır; alacağın muhasebe kayıtlarına alındığı tarih ile ödeme emri belgesinin düzenlenip düzenlenmediği sorulur.

İl özel idaresi ile büyükşehir belediyesine bağlı su ve kanalizasyon idaresi, 5018 sayılı Kanunun mahallî idare tanımı içindedir: belediye, il özel idaresi ile bunlara bağlı veya bunların kurdukları veya üye oldukları birlik ve idareler (m.3). Bu idarelerde nakit bütün ödemeleri karşılamıyorsa giderler muhasebe kayıtlarına alınma sırasına göre ödenir; ilama bağlı borçlar ile ödenmemesi hâlinde gecikme cezası veya faiz gibi ek yük getirecek borçlara öncelik verilir (m.34). İdarenin “sıranız gelmedi” cevabı karşısında alacaklı, kayıt tarihini ve kendisinden sonra kayda alınıp ödenen borç bulunup bulunmadığını yazıyla sorabilir. Köy bu tanımda sayılmamıştır; köyün ödemesi ihtiyar meclisi kararına bağlıdır.

Ödeme talebi, temerrüt ihtarı, borç teyidi ve faizin saklı tutulduğuna ilişkin bildirim örnekleri kamudan alacak dilekçe seti yazımızdadır. Hakediş alacaklarında ödeme süresi için idare hakedişi ödemiyor yazımıza, faiz tutarını görmek için yasal faiz hesaplama sayfasına bakabilirsiniz.

Dava, Arabuluculuk ve İlam

İdare ödeme yapmaz ve ilamsız takibe itiraz ederse alacak dava yoluyla ilama bağlanır. Devlet, il özel idaresi, belediye ve köy ile diğer kamu tüzel kişileri, ticari bir işletmeyi doğrudan doğruya veya kamu hukuku hükümlerine göre yönetilen bir tüzel kişi eliyle işletseler bile kendileri tacir sayılmaz (TTK m.16). Görevli mahkemenin ve dava şartı arabuluculuğun belirlenmesinde bu hüküm ile sözleşmenin niteliği birlikte değerlendirilir; ayrıntı Kamudan Alacak Tahsili Merkezi sayfasının dava yolu bölümünde ve dava şartı arabuluculuk yazımızdadır. İlamsız takip talebi ile itirazın iptali dava dilekçesi örnekleri de dilekçe seti içindedir.

İlam alındıktan sonra tahsil yolu borçluya göre ayrılır. İl özel idaresi, köy, birlik ve su idaresi bakımından yukarıda anlatılan haciz kuralları uygulanır. İdarenin ilamı kendiliğinden ödemesi için yapılacak başvuru ve ilamlı icra mahkeme kararı var, idare ödemiyor yazımızda anlatılmıştır.

Sulh, Taksit ve Protokolde Yetkili Organ

İdare borcu inkâr etmeyip ödeme planı önerdiğinde protokol imzalanabilir. Protokolün idareyi bağlaması, kanunun yetkili kıldığı organın kararına dayanmasına bağlıdır; yetkisiz makamın imzaladığı protokol, yönetim değiştiğinde idarenin metni tanımamasına yol açabilir. Aşağıdaki tablo, sulh ve protokol kararını hangi organın vereceğini gösterir.

Sulh ve taksit protokolünde karar organı

İdareKarar organıKanundaki sınırDayanak
İl özel idaresiİl encümeniVergi, resim ve harçlar dışında kalan ve miktarı beş milyar liraya kadar olan ihtilafların sulhen halli; tutar 2005 tarihli metindeki tutardır ve her yıl yeniden değerlenir5302 m.26 ve 68
Köyİhtiyar meclisi; uygulama muhtardaKanunda sulhe özgü bir hüküm ve parasal sınır yoktur; köy parasının toplanması ve harcanması ihtiyar meclisi kararına bağlıdır442 m.37 ve 44
Köylere hizmet götürme birliğiBirlik encümeni ve birlik meclisiEncümen: iki bin liraya kadar davaların sulhen halli. Meclis: dava konusu olan, iki bin liradan on bin liraya kadar birlik alacaklarının sulhen halli (2005 tarihli metindeki tutarlar)5355 m.9 ve 13
Su ve kanalizasyon idaresiYönetim kurulu; genel kurul (büyükşehir belediye meclisi)Dava değeri 100.000 liranın altındaki davalarda yönetim kurulu, üstündekilerde genel kurul; tutar 1983 tarihli metindeki tutardır2560 m.4, 6 ve 9
Yatırım İzleme ve Koordinasyon BaşkanlığıVali veya görevlendirdiği vali yardımcısıKararnamede sulhe özgü bir hüküm yoktur; sevk ve idare valiye aittir1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi m.273

İl özel idaresi bakımından iki noktaya dikkat edilmelidir. Encümenin sulh yetkisindeki tutar Kanunun 2005 tarihli metninde beş milyar lira olarak yazılıdır; bu tutar her yıl yeniden değerleme oranında artırıldığından (m.68) güncel sınır idareden yazıyla sorulmalıdır. Kanun ayrıca il özel idaresine, miktarı yirmi beş milyar liraya kadar olan dava konusu uyuşmazlıkların anlaşmayla tasfiyesine karar verme yetkisi tanır (m.7), ancak bu yetkiyi hangi organın kullanacağını göstermez. İl genel meclisinin görevlerini sayan maddenin bir bendi Anayasa Mahkemesince iptal edilmiştir (18.01.2007, E.2005/32, K.2007/3) ve bugünkü metinde meclisin görevleri arasında sulh sayılmamaktadır (m.10). Encümen sınırını aşan tutarlarda idarenin hangi organ kararıyla anlaşabileceği yazıyla sorulmalı; anlaşma yetkili organ kararına atıf yapılarak ve mümkünse mahkeme önünde sulh ya da arabuluculuk anlaşma belgesi biçiminde kurulmalıdır.

Su ve kanalizasyon idarelerinde Kanundaki 100.000 liralık sınır bugünkü para değeriyle çok düşük kaldığından, kayda değer her dosyada genel kurul kararının, yani büyükşehir belediye meclisi kararının aranıp aranmadığı protokolden önce idareden sorulmalıdır.

Protokol haciz hakkını düşürmemelidir. Taksit protokolünde bir taksitin ödenmemesi hâlinde kalan borcun tamamının muaccel olacağı ve takibe kaldığı yerden devam edileceği açıkça yazılmalıdır. Protokol metni, yetkili organ kararı talebi ve icra dairesinde taksit tutanağı örnekleri belediyeyle borç protokolü ve taksitlendirme yazımızdadır. Beklemek yerine alacağı devretmeyi düşünen firmalar için kamudan alacağın temliki ve faktoring yazımız yol gösterir.

Örnek 1: Borcun Hangi İdareye Devredildiğinin Sorulması

Büyükşehir illerinde kaldırılan il özel idaresine ait borcun muhatabını öğrenmek için valiliğe yapılacak başvurudur. Borç valiliğe veya başkanlığa devredilmişse yazı aynı zamanda ödeme talebi işlevi görür.

T.C. [….] VALİLİĞİ’NE

BAŞVURAN: [Şirket unvanı, vergi kimlik numarası, adresi]

VEKİLİ: Av. [Ad Soyad], [adres]

KONU: Tüzel kişiliği kaldırılan [….] İl Özel İdaresinin müvekkil şirkete olan borcunun hangi idareye devredildiğinin bildirilmesi ve borcun ödenmesi talebidir.

AÇIKLAMALAR

1. Müvekkil şirket, [….] İl Özel İdaresi ile imzaladığı [tarih ve sayılı] sözleşme uyarınca [işin veya malın tanımı] işini yerine getirmiş, [tarih ve numaralı] fatura ve hakediş belgelerini düzenlemiştir. Bu belgelere konu [….] TL tutarındaki alacak ödenmemiştir.

2. [….] İl Özel İdaresinin tüzel kişiliği 6360 sayılı Kanunla kaldırılmıştır. Müvekkil şirkete bugüne kadar borcun hangi idareye geçtiği bildirilmemiştir.

A. Borcun devredildiği idarenin bildirilmesi (6360 sayılı Kanun m.3 ve geçici m.1)

3. Tüzel kişiliği kaldırılan il özel idarelerinin hak, alacak ve borçları, Valiliğinizce kurulan devir, tasfiye ve paylaştırma komisyonunun kararıyla ilgisine göre bakanlıklara, valiliklere, yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığına, büyükşehir belediyesine ve bağlı kuruluşuna veya ilçe belediyesine devredilmiştir. İl özel idaresinin faaliyet gösterdiği döneme ilişkin davalarda muhatap, devir işleminin yapıldığı kurumdur.

4. Yukarıda belirtilen sözleşmeden doğan borcun komisyon kararıyla hangi idareye devredildiğinin, kararın tarih ve sayısıyla birlikte bildirilmesini ve kararın bu borca ilişkin bölümünün bir örneğinin verilmesini talep ederiz.

B. Bilgi ve belgeye erişim süresi (4982 sayılı Kanun m.4, 5 ve 11)

5. İstenen bilgi ve belge müvekkil şirketin kendi alacağına ilişkindir. Başvurumuzun on beş iş günü içinde cevaplandırılmasını talep ederiz.

C. Ödeme talebi (TBK m.117)

6. Borç Valiliğinize veya Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığına devredilmişse, [….] TL’nin bu yazının tebliğinden itibaren [….] gün içinde müvekkil şirketin [banka ve IBAN] hesabına ödenmesini talep ederiz. Bu sürede ödeme yapılmaması hâlinde alacak, temerrüt faiziyle birlikte takip ve dava yoluyla istenecektir.

SONUÇ VE TALEP

Borcun devredildiği idarenin ve komisyon kararının bildirilmesini, kararın ilgili bölümünün bir örneğinin verilmesini, borç Valiliğinize veya Başkanlığa devredilmişse verilen süre içinde ödenmesini talep ederiz.

EKLER: Sözleşme, fatura ve hakediş belgeleri, kabul tutanağı, vekâletname.

[Tarih]
Başvuran vekili
Av. [Ad Soyad]

Örnek 2: İl Özel İdaresine Karşı Haciz Talebi

Takibin kesinleşmesinden sonra icra dairesine verilecek taleptir. Talep, haczedilemeyen kalemleri baştan dışarıda bırakacak ve idarenin şikâyetine gerekçe bırakmayacak biçimde yazılmıştır.

T.C. [….] İCRA DAİRESİ’NE

DOSYA NO: [….]

ALACAKLI: [Şirket unvanı]

VEKİLİ: Av. [Ad Soyad]

BORÇLU: [….] İl Özel İdaresi

KONU: Kesinleşen takipte haciz talebimizdir.

AÇIKLAMALAR

1. Borçluya [ödeme emri / icra emri] [tarih] tarihinde tebliğ edilmiş, takip kesinleşmiş, borç ödenmemiştir. Dosya borcu [tarih] itibarıyla ana para, faiz ve masraflar dahil [….] TL’dir.

A. Haczedilemeyen kalemler Kanunda sayılmıştır (5302 sayılı Kanun m.7)

2. İl özel idaresinin proje karşılığı borçlanma yoluyla elde edilen gelirleri, vergi, resim ve harçları, şartlı bağışlar ve kamu hizmetlerinde fiilen kullanılan malları haczedilemez. Kanun haczedilemeyenleri saymıştır; bunların dışında kalan mal, hak ve alacakların haczine engel bir hüküm yoktur.

3. Belediye Kanununda yer alan, hacizden önce borçludan mal gösterilmesinin istenmesine ilişkin fıkranın İl Özel İdaresi Kanununda karşılığı bulunmamaktadır. Haciz talebimiz bu usule bağlı değildir.

B. Haczini talep ettiğimiz mal ve alacaklar (5302 sayılı Kanun m.42; İİK m.89)

4. Borçlunun [banka adları] nezdindeki hesaplarında bulunan ve kira, satış, hizmet ücreti, faiz ve iştirak gelirlerinden oluşan paraların haczi için bu bankalara haciz ihbarnamesi gönderilmesini; bankalardan borçluya ait hesapların türünün ve son [….] aylık hareket dökümünün bildirilmesinin istenmesini talep ederiz.

5. Borçlunun kiraya verdiği [adres ve nitelik] taşınmazların kiracılarına, kira bedellerinin dosyaya ödenmesi için haciz ihbarnamesi gönderilmesini talep ederiz.

6. Borçlu adına kayıtlı olup kamu hizmetinde fiilen kullanılmayan [il, ilçe, ada ve parsel] taşınmazların tapu kaydına haciz şerhi verilmesini talep ederiz. Taşınmazların boş veya kiraya verilmiş olduğuna ilişkin fotoğraf ve kira sözleşmesi örnekleri ektedir.

7. Borçlu adına kayıtlı araçlardan hizmet dışı bırakılmış olanların kaydına haciz konulmasını talep ederiz.

C. Haczin sınırı (İİK m.85)

8. Haciz, alacağın ana para, faiz ve masraflar dahil tamamına yetecek miktarla sınırlı olarak istenmektedir. Haczedilen mal ve alacakların dosya borcunu aştığının anlaşılması hâlinde aşan kısım bakımından haczin daraltılmasına bir diyeceğimiz yoktur.

SONUÇ VE TALEP

Yukarıda gösterilen banka hesapları, kira alacakları, taşınmazlar ve araçlar üzerine dosya borcuyla sınırlı olarak haciz konulmasını talep ederiz.

[Tarih]
Alacaklı vekili
Av. [Ad Soyad]

Örnek 3: Su ve Kanalizasyon İdaresinin Haczedilmezlik Şikâyetine Cevap

İdare, hesaplarına konulan haczin kaldırılması için icra mahkemesine başvurduğunda alacaklının vereceği cevaptır. Her husus, dayandığı kanun maddesiyle başlıklandırılmıştır. Örnek, hacizden önce mal gösterme usulünün işletildiği bir dosyaya göre yazılmıştır.

T.C. [….] İCRA HUKUK MAHKEMESİ’NE

DOSYA NO: [….]

CEVAP VEREN (ALACAKLI): [Şirket unvanı]

VEKİLİ: Av. [Ad Soyad]

ŞİKÂYETÇİ (BORÇLU): [….] Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü

KONU: Haczedilmezlik şikâyetine karşı cevaplarımızın sunulmasıdır.

AÇIKLAMALAR

1. Müvekkil şirket, şikâyetçi idareden olan [….] TL alacağı için [….] İcra Dairesinin [….] sayılı dosyasında takip yapmış, takip kesinleşmiş ve [tarih] tarihinde idarenin [banka adları] nezdindeki hesaplarına haciz ihbarnamesi gönderilmiştir.

2. Şikâyetçi, mallarının Devlet malı sayıldığını ve hesaplardaki paranın kamu hizmetinde kullanıldığını ileri sürerek haczin kaldırılmasını istemektedir. Şikâyetin reddi gerekir.

A. Devlet malı sayılma hükmü hacze engel değildir (2560 sayılı Kanun m.27; İİK m.82)

3. Şikâyetçinin dayandığı hüküm, 2560 sayılı Kanunun “Ceza hükümleri” başlıklı maddesinde yer almakta ve idarenin mallarına karşı işlenen suçların nasıl cezalandırılacağını düzenlemektedir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu hükmün ceza hukuku yönünden olduğunu ve hacze engel oluşturmadığını; su ve kanalizasyon idaresi büyükşehir belediyesinin idari yapılanmasında yer aldığından hakkında Belediye Kanununun haczedilmezliğe ilişkin hükmünün uygulanacağını kabul etmiştir (08.06.2016, E.2014/8-1015, K.2016/767). Şikâyetçinin bütün mal ve hesaplarının hacizden muaf olduğu yolundaki iddiası bu nedenle yerinde değildir.

B. Haczedilen para vergi, resim veya harç değildir (5393 sayılı Kanun m.15; 2560 sayılı Kanun m.13)

4. Şikâyetçinin başlıca geliri, su satışı ve kullanılmış suların uzaklaştırılması karşılığında tarifesine göre abonelerden aldığı ücrettir. Bu ücret vergi, resim veya harç değildir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi içme suyu gelirlerinin vergi, resim, harç niteliğinde olmadığını ve haczinin mümkün olduğunu kabul etmiştir (21.11.2011, E.2011/6618, K.2011/27104).

5. Haczedilen hesaplar şikâyetçinin abone tahsilatını topladığı hesaplardır. Şikâyetçi bu hesaplara vergi, resim veya harç niteliğinde tahsilat ya da genel bütçe vergi gelirlerinden ayrılan pay yattığını ileri sürüyorsa bunu her hesap bakımından ayrı ayrı belgelemelidir.

C. İspat yükü şikâyetçidedir; paralar karıştırılmışsa şikâyet reddedilir (5393 sayılı Kanun m.15)

6. Haczedilmezlik istisnadır ve dar yorumlanır; haczedilen malın kamu hizmetinde fiilen kullanıldığını ispat yükü borçlu idarededir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 05.10.2022, E.2022/592, K.2022/1255).

7. Haczedilebilen ve haczedilemeyen paraların aynı hesapta toplanmış olması hâlinde haczedilmezlik şikâyetinin reddi gerekir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 09.11.2021, E.2017/12-2252, K.2021/1377). Haczedilen hesapların haciz tarihinden geriye doğru [….] aylık dökümlerinin bankalardan getirtilmesini ve hesaplardaki paranın kaynağının bilirkişi aracılığıyla belirlenmesini talep ederiz.

D. Kamuya tahsis kararı sonuca etkili değildir (5393 sayılı Kanun m.15)

8. Kanunun aradığı ölçüt tahsis kararı değil, fiilî kullanımdır. Şikâyetçinin hesaplardaki paranın kamu hizmetine tahsis edildiğine ilişkin olarak sunduğu [tarih ve sayılı] karar, paranın niteliğini değiştirmez ve tek başına hacze engel olmaz.

E. Mal gösterme usulü işletilmiş, haciz dosya borcuyla sınırlı tutulmuştur (5393 sayılı Kanun m.15; İİK m.85)

9. Hacizden önce şikâyetçiden borca yetecek miktarda haczedilebilir mal göstermesi istenmiş, şikâyetçi on gün içinde yeterli mal göstermemiştir. Haciz bu sürenin dolmasından sonra ve dosya borcuyla sınırlı olarak uygulanmıştır.

10. Bloke edilen tutarın dosya borcunu aştığının belirlenmesi hâlinde aşan kısım bakımından haczin kaldırılmasına bir diyeceğimiz yoktur; bu durum haczin tamamının kaldırılmasını gerektirmez.

SONUÇ VE TALEP

Açıklanan nedenlerle haczedilmezlik şikâyetinin reddine, yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin şikâyetçi üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep ederiz.

DELİLLER: [….] İcra Dairesinin [….] sayılı dosyası, banka hesap dökümleri, mal gösterme yazısı ve tebliğ belgesi, bilirkişi incelemesi, anılan Yargıtay kararları.

HUKUKİ NEDENLER: 2560 sayılı Kanun m.13 ve 27; 5393 sayılı Kanun m.15; 5779 sayılı Kanun m.7; İİK m.16, 82, 85 ve 89.

[Tarih]
Alacaklı vekili
Av. [Ad Soyad]

Örnek 4: Mahalleye Dönüşen Köyün Borcu İçin İlçe Belediyesine Ödeme Talebi

Büyükşehir ilinde tüzel kişiliği kaldırılan köye yapılmış bir satış veya işin bedeli için köyün katıldığı ilçe belediyesine gönderilecek yazıdır.

T.C. [….] BELEDİYE BAŞKANLIĞI’NA

Mali Hizmetler Müdürlüğü dikkatine

TALEPTE BULUNAN: [Şirket unvanı, vergi kimlik numarası, adresi]

VEKİLİ: Av. [Ad Soyad], [adres]

KONU: Belediyenize mahalle olarak katılan [….] Köyü tüzel kişiliğinin müvekkil şirkete olan borcunun ödenmesi talebidir.

AÇIKLAMALAR

1. Müvekkil şirket, [….] Köyü tüzel kişiliğine [tarih] tarihinde [malın veya işin tanımı] teslim etmiştir. Teslim, köy ihtiyar meclisinin [tarih ve sayılı] kararına ve muhtarın imzaladığı teslim tutanağına dayanmaktadır. [Tarih ve numaralı] faturaya konu [….] TL ödenmemiştir.

A. Borcun Belediyenize geçmesi (6360 sayılı Kanun m.1 ve geçici m.1)

2. [….] Köyünün tüzel kişiliği 6360 sayılı Kanunla kaldırılmış, köy mahalle olarak Belediyenize katılmıştır. Tüzel kişiliği kaldırılan köylerin hak, alacak ve borçları komisyon kararıyla ilgisine göre bakanlıklara, büyükşehir belediyesine, bağlı kuruluşuna veya ilçe belediyesine devredilmiş; bu köylerin süren davalarında katıldıkları ilçe belediyesinin taraf olacağı hükme bağlanmıştır.

3. Borç komisyon kararıyla Belediyeniz dışında bir idareye devredilmişse, devralan idarenin ve kararın tarih ve sayısının bildirilmesini talep ederiz.

B. Ödeme talebi ve temerrüt (TBK m.117)

4. [….] TL’nin bu yazının tebliğinden itibaren [….] gün içinde müvekkil şirketin [banka ve IBAN] hesabına ödenmesini talep ederiz. Bu sürede ödeme yapılmaması hâlinde Belediyeniz temerrüde düşmüş olacak, alacak temerrüt faiziyle birlikte takip ve dava yoluyla istenecektir.

C. Kayıt tarihi ve ödeme sırası (5018 sayılı Kanun m.34)

5. Alacağımızın Belediyenizin muhasebe kayıtlarına alınıp alınmadığının, alınmışsa kayıt tarihinin ve ödemenin öngörülen tarihinin yazıyla bildirilmesini talep ederiz.

SONUÇ VE TALEP

[….] TL’nin verilen süre içinde ödenmesini; borç başka bir idareye devredilmişse devralan idarenin bildirilmesini talep ederiz.

EKLER: İhtiyar meclisi kararı, teslim tutanağı, fatura, vekâletname.

[Tarih]
Talepte bulunan vekili
Av. [Ad Soyad]

Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar?

Hukukçular Evi, il özel idaresinden, Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığından, köyden, köylere hizmet götürme birliğinden ve su ve kanalizasyon idarelerinden olan alacaklarda şu işleri yürütür: sözleşme ve ödeme belgeleri üzerinden borçlu tüzel kişinin belirlenmesi; büyükşehir illerinde komisyon kararının temini ve devralan idarenin tespiti; ödeme talebi ve temerrüt ihtarı; icra takibi ve haczedilebilir mal ve hesapların araştırılması; idarenin haczedilmezlik şikâyetine cevap; alacak davası ve ilamın tahsili; sulh ve taksit protokolünde yetkili organ kararının alınması.

Elinizdeki sözleşme, fatura, hakediş ve yazışmalarla birlikte Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz. İlk görüşmede borçlunun hangi idare olduğu, alacağın belgelerle ispat durumu ve haciz yolunun sonuç verip vermeyeceği değerlendirilir.

İlgili Rehberler

Sıkça Sorulan Sorular

İl özel idaresinin malları haczedilir mi?

Kanunda sayılanlar dışındaki malları haczedilir. İl özel idaresinin vergi, resim ve harçları, proje karşılığı borçlanma gelirleri, şartlı bağışları ve kamu hizmetlerinde fiilen kullanılan malları haczedilemez (5302 m.7). Kira ve satış gelirleri, boş arsalar, kiraya verilmiş taşınmazlar ve üçüncü kişilerdeki alacaklar bu sayımın dışındadır.

İl özel idaresine haciz için on günlük mal gösterme süresi beklenir mi?

Hayır. Hacizden önce borçludan mal göstermesinin istenmesi ve on gün beklenmesi Belediye Kanununda düzenlenmiştir (5393 m.15). İl Özel İdaresi Kanununda bu fıkranın karşılığı yoktur; takip kesinleşince haciz doğrudan istenebilir.

İl özel idaresinin banka hesabına haciz konulabilir mi?

Konulabilir. Hesaptaki para vergi, resim, harç veya genel bütçe payı ise haczedilemez; kira, satış, ücret ve faiz gelirleri ise haczedilebilir. İdare haczedilmezlik ileri sürerse paranın niteliğini ispat etmelidir; farklı nitelikteki paralar aynı hesapta karıştırılmışsa şikâyetin reddi gerekir.

Büyükşehirde il özel idaresi kapandı, alacağımı kimden isteyeceğim?

Borç, valilikçe kurulan devir, tasfiye ve paylaştırma komisyonunun kararıyla bir bakanlığa, valiliğe, Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığına, büyükşehir belediyesine, bağlı kuruluşuna veya ilçe belediyesine devredilmiştir (6360 geçici m.1). Muhatap, devir işleminin yapıldığı idaredir. Komisyon kararının alacağınıza ilişkin bölümünü valilikten isteyebilirsiniz.

Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığına icra takibi yapılabilir mi?

Başkanlık kamu tüzel kişiliğine sahiptir; sözleşmenin tarafı ise takipte ve davada borçlu olarak gösterilir. Mallarının haczedilemeyeceğine dair açık bir hüküm bulunmamakla birlikte icra dairesinin haciz talebini Devlet malı gerekçesiyle reddetmesi ihtimali vardır. Bu nedenle dosya ilam ve ödeme sırası üzerine kurulmalıdır.

Köyün malı haczedilir mi?

Köyün cami, okul, otlak, yaylak gibi orta malları Devlet malı gibi korunur ve haczedilemez (442 m.8). Köy adına kayıtlı tarla, arsa ve dükkân gibi mallarda Yargıtay kararları aynı çizgide değildir; haciz talebi köylünün ortak kullanımında olmayan, gelir getiren mallara yöneltilmelidir.

Köye sattığım malın parasını muhtardan isteyebilir miyim?

Borçlu muhtarın şahsı değil, köy tüzel kişiliğidir. Muhtar köyü temsil eder; köy parasının toplanması ve harcanması ihtiyar meclisi kararına bağlıdır (442 m.37). Siparişin dayandığı ihtiyar meclisi kararı ile muhtarın imzaladığı teslim tutanağı alacağın temel delilleridir.

Köy mahalleye dönüştü, borç ortadan kalktı mı?

Hayır. Tüzel kişiliği kaldırılan köylerin borçları komisyon kararıyla ilgisine göre bakanlıklara, büyükşehir belediyesine, bağlı kuruluşuna veya ilçe belediyesine devredilmiştir; süren davalarda köyün katıldığı ilçe belediyesi taraf olur (6360 geçici m.1).

Köylere hizmet götürme birliğinin borcundan kaymakamlık sorumlu mu?

Birlik ayrı bir kamu tüzel kişisidir (5355 m.3). Kaymakam veya vali birlik başkanı sıfatıyla birliği temsil eder; borçlu birlik tüzel kişiliğidir. Takip ve dava birliğe yöneltilir.

ASKİ, İSKİ gibi su idarelerinin hesabına haciz konulabilir mi?

Konulabilir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu idareler hakkında Belediye Kanunundaki haczedilmezlik kuralının uygulanacağını kabul etmiştir (E.2014/8-1015, K.2016/767). Vergi, resim ve harç niteliğindeki paralar ile kamu hizmetinde fiilen kullanılan mallar haczedilemez; abone tahsilatı gibi diğer gelirler haczedilebilir.

Su idaresi “mallarımız Devlet malıdır” diyor, bu doğru mu?

Kanunda idarenin mallarının Devlet malı sayılacağı yazılıdır (2560 m.27); ancak hüküm ceza hükümleri başlıklı maddededir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu hükmün ceza hukuku yönünden olduğunu ve hacze engel oluşturmadığını belirtmiştir.

Bu idarelerle taksit protokolünü kim imzalar?

İl özel idaresinde sulh kararını Kanundaki sınır içinde il encümeni verir (5302 m.26); su ve kanalizasyon idaresinde yönetim kurulu veya genel kurul (2560 m.6 ve 9), köylere hizmet götürme birliğinde encümen veya meclis (5355 m.9 ve 13), köyde ihtiyar meclisi karar alır. Protokol, yetkili organ kararına atıf yapılarak imzalanmalıdır.

Başvurmadan önce hangi belgeleri hazırlamalıyım?

Sözleşme veya sipariş yazısı, fatura, hakediş veya teslim tutanağı, kabul belgesi, idareyle yapılan yazışmalar ve varsa ödeme emri belgesi. Köy dosyalarında ihtiyar meclisi kararı, büyükşehir illerindeki eski borçlarda komisyon kararı da gerekir.

Kaynakça

  • 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu; 5393 sayılı Belediye Kanunu; 442 sayılı Köy Kanunu; 5355 sayılı Mahallî İdare Birlikleri Kanunu.
  • 6360 sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun.
  • 2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun.
  • 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi m.273; 3152 sayılı Kanun m.28/A ve geçici m.10.
  • 5779 sayılı İl Özel İdarelerine ve Belediyelere Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Pay Verilmesi Hakkında Kanun; 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu.
  • 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu; 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu.
  • Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 08.06.2016, E.2014/8-1015, K.2016/767 (yayımlanmış içtihat özeti üzerinden; künye Hukuk Genel Kurulunun 09.11.2021 tarihli, E.2017/12-2252, K.2021/1377 sayılı kararında da anılmaktadır); Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 05.10.2022, E.2022/592, K.2022/1255.
  • Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 21.11.2011, E.2011/6618, K.2011/27104; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E.2014/26190, K.2015/3387; Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E.2015/33089, K.2016/9111; 1938/21 esas ve 1939/36 karar sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı (yayımlanmış karar metinleri ve özetleri üzerinden).
  • Osman Duran ve Allı Yeşilyurt, “İl Özel İdaresi Mallarının Haczi”, Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C.9, S.2, 2014, s.61-104 (Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 27.03.2007 tarihli, E.2007/3536, K.2007/5800 sayılı kararı bu çalışmadaki aktarım üzerinden anılmıştır).
  • Anayasa Mahkemesi, 18.01.2007, E.2005/32, K.2007/3 (5302 sayılı Kanunun resmî metnindeki iptal notu).

Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; örnek metinler her dosyanın kendi sözleşmesine, belgelerine ve borçlu idarenin niteliğine göre uyarlanmalıdır.

Somut olayınıza özgü değerlendirme için hukuk büromuzla iletişime geçebilirsiniz.

Post by Av. Fatma Öztürk