Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği’nin proje listeleri 7 Kasım 2026 tarihli ve 33423 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle yeniden düzenlendi: toplam ısıl gücü 300 MWt ve üzeri olan, gaz, buhar ve sıcak su elde etmek amacıyla kurulan endüstriyel tesisler ile akarsu havzaları arasında su aktarma projeleri Ek-1’e alındı; Ek-2’nin 40. maddesi 20 MWt ve üzeri tesisleri kapsayacak şekilde yeniden yazıldı, 44. maddesi ise yalnızca akarsu düzenleme projelerini kapsıyor. Gelişmeyi son dakika haberimizde özetledik. Bu yazıda bir yatırımcının, kamu kurumunun veya proje bölgesinde yaşayan bir kişinin sorması gereken soruları cevaplıyoruz: projem hangi listeye giriyor, kapasite nasıl hesaplanıyor, Ek-1 sürecinde hangi aşamalar ve süreler var, devam eden başvurular ne olacak, ÇED olmadan inşaata başlanırsa hangi yaptırımlar uygulanıyor ve hangi kararlara kaç gün içinde dava açılabiliyor.
Kısa cevap: Toplam ısıl gücü 300 MWt ve üzeri termik santraller ile gaz, buhar veya sıcak su üreten endüstriyel tesisler ve boru ile içme suyu taşımaları dışındaki havzalar arası su aktarma projeleri için 7 Kasım 2026’dan itibaren ÇED raporu hazırlanması zorunludur (Ek-1 m.2, m.55). 20 MWt ve üzeri olup 300 MWt’nin altında kalan termik santraller ve endüstriyel tesisler ile 5 km ve üzeri akarsu düzenleme projeleri proje tanıtım dosyasıyla ön incelemeye tabidir (Ek-2 m.40, m.44). Değişiklikte geçiş hükmü yok; bu nedenle önceden başvurusu yapılmış projelerde Bakanlıktan yazılı teyit alınmalıdır. Değişikliğe karşı Danıştay’da 60 gün, ÇED kararlarına karşı idare mahkemesinde 30 gün içinde dava açılabilir.
Projeniz yeni ÇED listelerine göre nereye düşüyor?
Kapasite hesabı, devam eden başvurularda geçiş sorunu ve ÇED kararlarına karşı dava yolu için durumunuzu birlikte değerlendirelim: Hukukçular Evi, 0554 648 37 15.
Değişikliğin Künyesi ve Yetki Dayanağı
Değişiklik, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının “Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” başlıklı düzenlemesidir ve dört maddeden oluşur. İlk iki madde Ek-1 ve Ek-2 listelerini değiştirir; üçüncü madde yürürlüğü yayım tarihine bağlar, dördüncüsü yürütme maddesidir. Değiştirilen Yönetmelik 29.07.2022 tarihli ve 31907 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış ve daha önce 26.06.2025 ile 05.03.2026 tarihlerinde değiştirilmişti.
Yetki dayanağı 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 10. maddesidir. Bu maddeye göre gerçekleştirmeyi planladıkları faaliyetler sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işletmeler ÇED raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlüdür; ÇED Olumlu kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez, proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez. 7554 sayılı Kanunla eklenen cümleye göre bu durum teşvik, onay, izin ve ruhsat süreçlerine başvurulmasına engel değildir. Hangi projelerin ÇED’e tabi olduğu ise maddenin son fıkrası uyarınca yönetmelikle belirlenir; Ek-1 ve Ek-2 listeleri bu yetkinin ürünüdür.
Künye
| Başlık | Bilgi |
|---|---|
| Resmî Gazete | 07.11.2026 tarihli ve 33423 sayılı |
| Değiştirilen hükümler | Ek-1 m.2 (yeniden yazıldı), Ek-1 m.55 (eklendi), Ek-2 m.40 ve m.44 (yeniden yazıldı) |
| Kanuni dayanak | 2872 sayılı Kanun m.10 |
| Yürürlük | Yayımı tarihinde (değişiklik m.3): 07.11.2026 |
| Geçiş hükmü | Yok |
| Ana yönetmelikteki önceki değişiklikler | 26.06.2025/32938 ve 05.03.2026/33187 sayılı RG |
ÇED Sisteminin Kısa Haritası: Ek-1, Ek-2, Kapsam Dışı ve Muaf
Yönetmelik projeleri dört kümeye ayırır. Ek-1 listesindeki projeler için ÇED raporu zorunludur (m.7/1-a). Ek-2 listesindeki projeler için proje tanıtım dosyası hazırlanır ve Bakanlık “ÇED Olumlu” veya “ÇED Raporu Hazırlanmalıdır” kararı verir (m.15-17). Listelerde yer almayan ya da eşik değerin altında kalan projeler “kapsam dışı”dır (m.4/1-v). Listelerde yer aldığı hâlde işletmeye geçtiği tarihte yürürlükte olan yönetmelikte bulunmayan veya kazanılmış hakları nedeniyle Yönetmelik uygulanmayan projeler ise “muaf” sayılır (m.4/1-ii).
Proje kümeleri ve sonuçları
| Küme | Belge | Karar | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Ek-1 projeleri | ÇED başvuru dosyası ve ÇED raporu | ÇED Olumlu / ÇED Olumsuz | m.7-14 |
| Ek-2 projeleri | Proje tanıtım dosyası | ÇED Olumlu / ÇED Raporu Hazırlanmalıdır | m.15-17 |
| “ÇED Raporu Hazırlanmalıdır” kararı verilen Ek-2 projeleri | ÇED başvuru dosyası ve ÇED raporu | ÇED Olumlu / ÇED Olumsuz | m.7/1-b, 17/4 |
| Kapsam dışı | Yok (eşik altı veya listede yok) | — | m.4/1-v |
| Muaf | Yok | — | m.4/1-ii; geçici m.2 |
Bu ayrımın pratik önemi büyüktür. Ek-2 süreci kural olarak daha kısa ve dosya üzerinden yürür; Ek-1 süreci ise halkın katılımı toplantısını, komisyon incelemesini ve raporun askıya çıkarılmasını içerir. Bir projenin Ek-2’den Ek-1’e taşınması, yatırım takvimini, maliyeti ve kamuoyunun sürece katılımını doğrudan etkiler.
Madde Madde: Yeni Ek-1 m.2, Ek-1 m.55, Ek-2 m.40 ve Ek-2 m.44
Değişen maddeler ve yatırımcı bakımından anlamı
| Madde | Konu | Yatırımcı / kurum bakımından anlamı |
|---|---|---|
| Ek-1 m.2/a | Toplam ısıl gücü 300 MWt ve üzeri termik güç santralleri | Eskiden de Ek-1’deydi; ifade sadeleşti (“ve daha fazla” yerine “ve üzeri”) |
| Ek-1 m.2/b | Toplam ısıl gücü 300 MWt ve üzeri, gaz, buhar ve sıcak su elde edilmesi amacıyla kurulan endüstriyel tesisler | Eski metindeki genel “diğer yakma sistemleri” ifadesinin yerine açık tanım geldi; bu tesisler için ÇED raporu zorunlu |
| Ek-1 m.2/c | Nükleer güç santralleri veya diğer nükleer tesislerin kurulması veya sökümü (1 kW’ı aşmayan araştırma projeleri hariç) | Eski (b) bendinin içeriği korunarak (c) bendine taşındı |
| Ek-1 m.55 | Akarsu havzaları arasında su aktarma projeleri (boru ile içme suyu taşımaları hariç) | Eşik yok; bu projeler Ek-2’den Ek-1’e geçti, ÇED raporu zorunlu |
| Ek-2 m.40/a | Toplam ısıl gücü 20 MWt ve üzeri termik güç santralleri | Eski metinde “elektrik … elde edilmesi için kurulan endüstriyel tesisler” ifadesiyle kapsanıyordu; artık açıkça termik santral olarak sayıldı |
| Ek-2 m.40/b | Toplam ısıl gücü 20 MWt ve üzeri, gaz, buhar ve sıcak su elde edilmesi amacıyla kurulan endüstriyel tesisler | “20 MWt-300 MWt arası” üst sınırı kaldırıldı; 300 MWt ve üzeri Ek-1’e tabidir |
| Ek-2 m.44 | Sürekli akış gösteren akarsuların yataklarında 5 km ve üzerinde düzenleme yapılan projeler | Eski (b) bendinin içeriği aynen korundu; (a) bendi Ek-1’e taşındı |
Değişikliğin dikkat çeken yönlerinden biri Ek-2 m.40’ta “elektrik” kelimesinin (b) bendinden çıkarılması ve elektrik üretiminin (a) bendinde “termik güç santralleri” başlığıyla ayrıca düzenlenmesidir. Değerlendirmemize göre bu, elektrik üreten termik tesisler ile sanayi tesislerine proses buharı veya sıcak su sağlayan yakma tesisleri arasındaki ayrımı netleştiren bir yazım değişikliğidir. Hem elektrik hem buhar üreten bir tesiste toplam ısıl gücün hangi bende göre değerlendirileceği konusunda metin ayrı bir kural koymuyor; her iki bentte eşik aynı olduğundan (20 MWt ve 300 MWt) sonuç çoğu durumda değişmeyecektir.
Aynı Proje, İki Ayrı Süreç: Değişiklik Öncesi ve Sonrası
Örnek proje türlerine göre öncesi ve sonrası
| Proje | 07.11.2026 öncesi | 07.11.2026 sonrası |
|---|---|---|
| 350 MWt buhar üreten endüstriyel kazan tesisi | Ek-1 m.2/a’daki “diğer yakma sistemleri” ifadesine göre değerlendirme gerekiyordu; ifade yoruma açıktı | Ek-1 m.2/b: açıkça ÇED raporu |
| 150 MWt sıcak su üreten endüstriyel tesis | Ek-2 m.40 (20-300 MWt arası): proje tanıtım dosyası | Ek-2 m.40/b: proje tanıtım dosyası (değişmedi) |
| Sulama amaçlı havzalar arası su aktarma kanalı | Ek-2 m.44/a: proje tanıtım dosyası | Ek-1 m.55: ÇED raporu |
| Boru hattıyla havzalar arası içme suyu taşıma | Ek-2 m.44/a dışında | Ek-1 m.55 dışında (istisna devam) |
| 8 km akarsu yatağı düzenlemesi | Ek-2 m.44/b: proje tanıtım dosyası | Ek-2 m.44: proje tanıtım dosyası (değişmedi) |
| 15 MWt endüstriyel buhar tesisi | Eşik altı: kapsam dışı | Eşik altı: kapsam dışı (değişmedi) |
Ek-1 Sürecinin Aşamaları ve Süreleri
Bir proje Ek-1’e girdiğinde süreç, Bakanlıkça yeterlik verilmiş bir kurum tarafından hazırlanan ÇED başvuru dosyasıyla başlar. Yönetmelik her aşama için kısa süreler öngörür ve sürelerin kaçırılması çoğu durumda sürecin sonlandırılması sonucunu doğurur. Bu nedenle proje takviminin baştan bu sürelere göre kurulması gerekir.
Ek-1 (ÇED raporu) sürecinde başlıca süreler
| Aşama | Süre | Süre kaçırılırsa | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Başvuru dosyasının genel formata uygunluk incelemesi | 5 iş günü | — | m.8/2 |
| İade edilen başvuru dosyasının yeniden sunulması | 30 takvim günü | ÇED süreci sonlandırılır | m.8/2 |
| Halkın katılımı toplantısı | Bakanlıkça belirlenen tarihte; internet ve askı ilanı | — | m.9/1 |
| Özel formatın sisteme yüklenmesi ve format bedelinin yatırılması | 30 takvim günü | Bedel yatırılmazsa süreç sonlandırılır | m.10/2 |
| ÇED raporunun formata uygunluk incelemesi; iade hâlinde tamamlama | 7 iş günü; 30 takvim günü | Süreç sonlandırılır | m.11/1 |
| Komisyonca son şekli verilen raporun sunulması | 10 takvim günü | Süreç sonlandırılır | m.13/1 |
| İade edilen nihai rapordaki eksikliklerin giderilmesi | 60 takvim günü | Süreç sonlandırılır | m.13/2 |
| Nihai raporun halkın görüşüne açılması | 10 takvim günü askı ve internet | — | m.14/1 |
| Kararın ilanı | İnternette süresiz, askıda 30 takvim günü | — | m.14/4 |
| ÇED Olumlu kararının geçerliliği | 5 yıl içinde yatırıma başlanmazsa geçersiz | Karar geçersiz sayılır | m.14/5 |
Ek-2 sürecinde ise proje tanıtım dosyası Bakanlığa sunulur ve 5 iş günü içinde formata uygunluk yönünden incelenir (m.16/2); inceleme ve değerlendirme tamamlanınca Bakanlık 5 iş günü içinde “ÇED Olumlu” veya “ÇED Raporu Hazırlanmalıdır” kararı verir ve karar il müdürlüğünce internette süresiz, askıda 30 takvim günü ilan edilir (m.17/1). Ek-2’de de ÇED Olumlu kararı 5 yıl içinde yatırıma başlanmazsa geçersiz sayılır (m.17/2).
ÇED sürecinde süre kaçırma riski var mı?
Başvuru dosyası, özel format ve nihai rapor aşamalarındaki sürelerin takibi ve iade kararlarına karşı haklarınız için: Hukukçular Evi, 0554 648 37 15.
Kapasite Nasıl Hesaplanır? Toplam Isıl Güç ve Kapasite Artışları
Yeni metin eşiği “toplam ısıl güç” üzerinden tanımlar: 20 MWt ve 300 MWt. Değerlendirmemize göre “toplam” ifadesi, aynı proje kapsamındaki yakma ünitelerinin ısıl güçlerinin birlikte değerlendirileceğini gösterir; tek bir kazanın gücü değil, projenin toplam ısıl gücü esas alınır. Bu yaklaşım, büyük bir tesisin birden fazla küçük üniteye bölünerek eşik altında gösterilmesini önler.
Kapasite artışlarında Yönetmelik açık bir kural koyar: “ÇED Olumlu” kararı bulunan ve eşik değeri olan projelerde her kapasite artışı mevcut proje kapasitesiyle toplanır; toplam Ek-1 eşiğine ulaşıyorsa ÇED başvurusu (m.8), Ek-2 eşiğine ulaşıyorsa proje tanıtım dosyası başvurusu (m.16) yapılır (m.20/1). Kapsam dışı değerlendirilen veya muaf olan projelerde de kapasite artışıyla birlikte yeni toplam kapasite Ek-1 ya da Ek-2 eşiğine ulaşıyorsa ilgili süreç uygulanır (m.7/1-c, m.15/1-b). Yönetmelikteki tanım değiştiği için, değerlendirmemize göre 07.11.2026’dan sonra yapılacak kapasite artışlarında yeni Ek-1 m.2/b ve Ek-2 m.40/b esas alınacaktır; örneğin 250 MWt’lik bir endüstriyel tesise 60 MWt ek ünite eklenmesi, toplam 310 MWt ile Ek-1 sürecini gerektirir.
Kapasite artışı senaryoları (varsayımsal)
| Mevcut | Artış | Toplam | Sonuç |
|---|---|---|---|
| 15 MWt (kapsam dışı) | 10 MWt | 25 MWt | Ek-2 m.40: proje tanıtım dosyası (m.15/1-b) |
| 180 MWt (ÇED Olumlu) | 90 MWt | 270 MWt | Ek-2 eşiği aşılmış: m.16 kapsamında başvuru (m.20/1-b) |
| 250 MWt (ÇED Olumlu) | 60 MWt | 310 MWt | Ek-1 eşiği aşıldı: m.8 kapsamında ÇED başvurusu (m.20/1-a) |
| Havzalar arası aktarım (mevcut) | Yeni aktarım hattı | Eşik yok | Değerlendirmemize göre yeni hat ayrı bir Ek-1 projesi olarak ele alınmalı |
Devam Eden Başvurular: Geçiş Hükmü Olmamasının Sonuçları
Değişiklik yönetmeliği ayrı bir geçiş hükmü içermiyor ve yayımı tarihinde yürürlüğe giriyor. ÇED Yönetmeliği’nin geçici 1. maddesi, 2022’de yürürlüğe giren ana metinden önce başvurusu yapılmış projelere lehe hükümlerin veya başvuru tarihindeki hükümlerin uygulanacağını söyler; ancak bu kural ana metnin yürürlüğe girişine ilişkindir ve sonraki değişiklikler için açıkça tekrarlanmamıştır.
Bu boşluk üç durumu tartışmalı hâle getiriyor. Birincisi, 07.11.2026’dan önce proje tanıtım dosyası sunulmuş ve henüz karar verilmemiş havzalar arası su aktarma projeleridir. İkincisi, “diğer yakma sistemleri” ifadesi nedeniyle Ek-2’de değerlendirilmeye başlanmış 300 MWt üzeri endüstriyel tesislerdir. Üçüncüsü, değişiklikten önce Ek-2 kapsamında “ÇED Olumlu” kararı almış ve henüz yatırıma başlamamış projelerdir. Değerlendirmemize göre üçüncü grupta karar geçerli olduğu sürece yeni bir ÇED süreci gerekmez; çünkü idari işlem, tesis edildiği tarihteki mevzuata göre hukuka uygundur ve Yönetmelik geçerli kararların yeniden değerlendirilmesini öngörmüyor. İlk iki grupta ise idarenin, karar tarihinde yürürlükte olan mevzuatı uygulama eğiliminde olması muhtemeldir; başvurunun eski metne göre sonuçlandırılmasını talep eden proje sahibinin bunu hukuki güvenlik ilkesine ve başvuru tarihindeki mevzuata dayandırması gerekir. Bu konuda yargı kararı bulunmadığından kesin bir cevap vermek mümkün değil.
Devam eden başvurusu olan proje sahibi için
1. Başvuru tarihini, sunulan dosyanın türünü (proje tanıtım dosyası mı, ÇED başvuru dosyası mı) ve son aşamayı belgeleyin.
2. Bakanlıktan, başvurunun hangi metne göre sonuçlandırılacağına ilişkin yazılı görüş isteyin; cevap gelmezse İYUK m.10 uyarınca 30 gün sonunda istem reddedilmiş sayılır.
3. Ek-1 sürecine geçilmesi gerekecekse yeterlik belgeli kurumla takvimi yeniden planlayın; halkın katılımı toplantısı ve özel format süreleri eklenir.
4. “ÇED Raporu Hazırlanmalıdır” veya olumsuz bir karar tebliğ edilirse 30 günlük dava süresini (İYUK m.20/A) hemen not edin.
Kimleri Etkiliyor? Gruplara Göre
Değişiklikten etkilenen gruplar
| Grup | Etki | Öneri |
|---|---|---|
| Büyük sanayi tesisleri (kimya, kâğıt, tekstil, gıda gibi proses buharı kullanan tesisler) | 300 MWt ve üzeri buhar/sıcak su tesisleri Ek-1’de | Yatırım takvimine tam ÇED sürecini ekleyin |
| Termik santral yatırımcıları | 20 MWt ve üzeri Ek-2, 300 MWt ve üzeri Ek-1 (eşikler korunuyor) | Lisans ve önlisans takvimini ÇED kararıyla uyumlu kurun |
| Su aktarma projesi yürüten kamu kurumları ve belediyeler | Havzalar arası aktarım eşiksiz Ek-1’de | Devam eden projelerde geçiş durumunu Bakanlıkla netleştirin |
| Akarsu düzenleme projeleri | Değişiklik yok (5 km ve üzeri Ek-2) | — |
| Proje bölgesinde yaşayanlar, çiftçiler, çevre dernekleri | Su aktarma projelerinde halkın katılımı toplantısı ve askı süreci açıldı | Toplantı ve askı ilanlarını izleyin; 30 günlük dava süresine dikkat |
| ÇED yeterlik belgeli kurumlar | Dosya türü değişiyor | Devam eden işlerde müşterileri bilgilendirin |
Su kaynaklarına ilişkin izinlerin ÇED’le ilişkisi için DSİ su tahsisi ve su kullanım izni yazımıza, enerji yatırımlarında önlisans ve lisans süreçleri için üretim önlisansı rehberimize, yabancı yatırımcıların enerji projeleri için GES ve RES yatırımı yazımıza bakılabilir.
ÇED Olmadan İnşaata Başlamanın Sonuçları
2872 sayılı Kanun m.10’a göre ÇED Olumlu kararı alınmadıkça projeyle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez; proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez. Yönetmelik m.19/1-a’ya göre Ek-1 kapsamındaki ve ÇED Olumlu kararı alınmadan başlanan faaliyetler Bakanlıkça veya Bakanlığın yazılı talimatıyla doğrudan il müdürlüğünce, Ek-2 kapsamındakiler ise mahallin en büyük mülki amirince süre verilmeksizin durdurulur; ÇED Olumlu kararı alınmadıkça durdurma kaldırılmaz, karar alınamazsa yatırımcı faaliyet alanını eski hâline getirmekle yükümlüdür. Kanunun 20. maddesinin (e) bendi, ÇED süreci tamamlanmadan inşaata başlayan veya faaliyete geçenlere proje bedelinin yüzde ikisi oranında idari para cezası öngörür ve yatırımcıyı faaliyet alanını eski hâle getirmekle yükümlü tutar.
Yaptırımlar
| Durum | Yaptırım | Dayanak |
|---|---|---|
| ÇED Olumlu kararı olmadan onay, izin, ruhsat, teşvik | Verilemez (başvuru yapılabilir) | 2872 m.10/2 |
| ÇED süreci tamamlanmadan inşaata başlama veya faaliyete geçme | Proje bedelinin %2’si idari para cezası; eski hâle getirme | 2872 m.20/e |
| Ek-1 projesinde kararsız başlanan faaliyet | Bakanlık veya il müdürlüğünce süre verilmeksizin durdurma | Yönetmelik m.19/1-a |
| Ek-2 projesinde kararsız başlanan faaliyet | Mahallin en büyük mülki amirince durdurma | Yönetmelik m.19/1-a |
| Proje sahibinin değişmesi | 90 takvim günü içinde il müdürlüğüne belge sunma | Yönetmelik m.21/1 |
Çevre Kanunu kapsamındaki idari para cezalarına itiraz ve dava yolları için Çevre Kanunu idari para cezaları rehberimize bakabilirsiniz. Projenin sulak alan veya özel çevre koruma bölgesinde bulunması hâlinde ek izinler gerekir; bkz. sulak alanlarda yapılaşma ve özel çevre koruma bölgeleri. Sit alanlarındaki enerji projeleri için sit alanında GES ve RES yazımız yol gösterir.
Dava Yolları ve Süreler
Değişiklik yönetmeliğine karşı: Bakanlıkların ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlemlerine karşı Danıştay ilk derece mahkemesi olarak görevlidir (2575 sayılı Kanun m.24/1-c). İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi ilan tarihini izleyen günden başlar (İYUK m.7/4); süre 60 gündür (m.7/1). 07.11.2026 yayım tarihine göre temkinli son gün 6 Ocak 2027 Çarşamba’dır. Bu süre geçse bile, düzenleme bir projeye uygulandığında uygulama işlemiyle birlikte düzenleyici işlem de dava konusu edilebilir (m.7/4).
ÇED kararlarına karşı: 2872 sayılı Kanun uyarınca idari yaptırım kararları hariç ÇED sonucu alınan kararlar ivedi yargılama usulüne tabidir (İYUK m.20/A-1-e). Bu usulde dava açma süresi 30 gündür, İYUK m.11’deki üst makama başvuru yolu uygulanmaz, savunma süresi 15 gündür ve bir defa en fazla 15 gün uzatılabilir, yürütmenin durdurulması talebine ilişkin kararlara itiraz edilemez, nihai kararlara karşı tebliğden itibaren 15 gün içinde temyiz yoluna başvurulabilir (m.20/A-2). Süre, değerlendirmemize göre kararın ilgiliye tebliğinden veya askı ve internet ilanından işlemeye başlar; proje bölgesinde yaşayan üçüncü kişiler bakımından ilan tarihleri ayrıca önem taşır.
Dava süreleri özeti
| İşlem | Görevli yer | Süre | Not |
|---|---|---|---|
| 07.11.2026 değişikliği (düzenleyici işlem) | Danıştay (ilk derece) | 60 gün; son gün 06.01.2027 | Uygulama işlemiyle birlikte dava imkânı saklı (İYUK m.7/4) |
| ÇED Olumlu kararı | İdare mahkemesi | 30 gün (ivedi) | Yürütmenin durdurulması kararlarına itiraz yok |
| ÇED Olumsuz kararı | İdare mahkemesi | 30 gün (ivedi) | Proje sahibi açar |
| ÇED Raporu Hazırlanmalıdır kararı | İdare mahkemesi | 30 gün (ivedi) | Ek-2 projelerinde |
| ÇED kaynaklı idari para cezası | Yaptırım türüne göre | İvedi usul dışında (m.20/A-1-e) | Bkz. Çevre Kanunu cezaları rehberi |
Dava süresi hesabı için idari dava süresi hesaplama aracımızı, genel usul için idari davalar sayfamızı kullanabilirsiniz. Olağan usule tabi işlemlerde yürütmenin durdurulması kararlarına itiraz için yürütmenin durdurulması kararına itiraz örneğimiz bulunuyor; ivedi usulde bu itiraz yolu kapalıdır.
Varsayımsal Örnekler
Varsayımsal örnek 1: Bir kâğıt fabrikası, mevcut 120 MWt’lik buhar kazanlarına 2027’de 200 MWt ek kapasite eklemeyi planlıyor. Toplam 320 MWt’ye ulaşacağından, değişiklikten sonra Ek-1 m.2/b kapsamında ÇED raporu hazırlanması gerekir (m.20/1-a). Fabrikanın planlamayı 07.11.2026’dan önce yaptığını ileri sürmesi, başvuru yapılmadıkça sonucu değiştirmez.
Varsayımsal örnek 2: Bir sulama birliği, komşu havzadaki bir dereden sulama kanalıyla su aktarmayı planlıyor ve 2026 Eylül’ünde proje tanıtım dosyası sunmuş. Karar henüz verilmedi. Değişiklikle proje Ek-1 m.55’e girdi; geçiş hükmü bulunmadığından idarenin dosyayı ÇED raporu sürecine yönlendirmesi ihtimali yüksektir. Birlik, başvuru tarihindeki mevzuata göre sonuçlandırma talebini yazılı olarak iletebilir ve olumsuz cevaba karşı dava yolunu değerlendirebilir.
Varsayımsal örnek 3: Bir köy derneği, köyün bulunduğu havzadan başka bir havzaya su aktaracak bir proje için “ÇED Olumlu” kararı verildiğini askı ilanından öğreniyor. Derneğin dava açma süresi 30 gündür; bu sürenin hangi tarihten başladığı (askı ilanı mı, internet ilanı mı) tartışma yaratabileceğinden en erken tarih esas alınarak hareket edilmesi gerekir.
Ne Yapmalı? Adım Adım
Yatırımcı ve proje sahibi için adım adım
1. Tesisin amacını (elektrik, proses buharı, sıcak su, gaz) ve toplam ısıl gücünü yazılı bir teknik notla belirleyin.
2. Yeni eşiklere göre listeyi saptayın: 20 MWt altı kapsam dışı, 20-300 MWt Ek-2, 300 MWt ve üzeri Ek-1.
3. Mevcut tesise ekleme yapıyorsanız toplam kapasiteyi hesaplayın (m.20).
4. Su aktarımı içeren projelerde aktarımın havzalar arası olup olmadığını ve boru ile içme suyu istisnasına girip girmediğini teyit edin.
5. ÇED Olumlu kararı olmadan saha işlerine başlamayın; durdurma ve proje bedelinin %2’si oranında ceza riski var.
6. Karar tebliğ edildiğinde 30 günlük dava süresini ve askı ilan tarihlerini kayıt altına alın.
Sık Yapılan Hatalar
Tek ünitenin gücüne bakmak. Eşik toplam ısıl güç üzerindendir. Kapasite artışını ayrı proje sanmak. Yönetmelik mevcut kapasite ile artışı toplar. “İçme suyu” istisnasını genişletmek. İstisna yalnızca boru ile yapılan içme suyu taşımalarıdır. Ek-2 kararını Ek-1 kararı gibi değerlendirmek. Ek-2’de “ÇED Raporu Hazırlanmalıdır” kararı verilirse süreç baştan ÇED başvurusuyla devam eder. Ruhsat başvurusunu ÇED kararından sonraya bırakmak. 7554 sayılı Kanunla eklenen cümle uyarınca izin ve ruhsat süreçlerine başvuru yapılabilir; ancak izin ve ruhsat, ÇED Olumlu kararı olmadan verilemez. Dava süresini 60 gün sanmak. ÇED kararlarında süre 30 gündür ve üst makama başvuru süreyi durdurmaz.
Sıkça Sorulan Sorular
7 Kasım 2026 ÇED değişikliği ne zaman yürürlüğe girdi?
Yayımı tarihinde, 07.11.2026’da yürürlüğe girdi (değişiklik yönetmeliği m.3). Ayrı bir geçiş hükmü yok.
300 MWt sınırı tek kazan için mi, toplam tesis için mi?
Metin “toplam ısıl gücü” ifadesini kullanıyor. Değerlendirmemize göre projedeki yakma ünitelerinin ısıl güçleri birlikte değerlendirilir.
Proses buharı üreten bir fabrika termik santral sayılır mı?
Hayır, ayrı bentte düzenlenir. Gaz, buhar ve sıcak su elde edilmesi amacıyla kurulan endüstriyel tesisler Ek-1 m.2/b ve Ek-2 m.40/b kapsamındadır; eşikler termik santrallerle aynıdır.
Havzalar arası su aktarma projesi için eşik var mı?
Hayır. Ek-1 m.55’te eşik değer öngörülmemiştir; boru ile gerçekleştirilen içme suyu taşımaları hariç tüm havzalar arası aktarma projeleri ÇED raporuna tabidir.
Boru hattıyla sulama suyu aktarımı istisnaya girer mi?
Değerlendirmemize göre hayır. İstisna yalnızca boru ile yapılan içme suyu taşımalarını kapsar.
Akarsu ıslah projeleri için ne değişti?
Sürekli akış gösteren akarsuların yataklarında 5 km ve üzerinde düzenleme yapılan projeler Ek-2 m.44 kapsamında kalmaya devam ediyor; içerik değişmedi.
Önceden aldığım ÇED Olumlu kararı geçersiz olur mu?
Yönetmelik geçerli kararların yeniden değerlendirilmesini öngörmüyor. Değerlendirmemize göre karar, 5 yıllık süre içinde yatırıma başlanırsa geçerliliğini korur (m.14/5, 17/2).
Başvurum değişiklikten önce yapıldı, hangi metin uygulanır?
Değişiklikte geçiş hükmü bulunmadığından tartışmalıdır. Bakanlıktan yazılı görüş alınması ve olumsuz işleme karşı dava yolunun değerlendirilmesi önerilir.
ÇED Olumlu kararı olmadan inşaata başlanırsa ne olur?
Faaliyet süre verilmeksizin durdurulur (Yönetmelik m.19) ve proje bedelinin yüzde ikisi oranında idari para cezası uygulanır; yatırımcı alanı eski hâle getirmekle yükümlüdür (2872 m.20/e).
ÇED kararına karşı kaç gün içinde dava açılır?
30 gün içinde; ÇED sonucu alınan kararlar ivedi yargılama usulüne tabidir (İYUK m.20/A).
Değişiklik yönetmeliğinin iptali için nereye dava açılır?
Danıştay’a ilk derece olarak (2575 sayılı Kanun m.24/1-c). Süre ilanı izleyen günden itibaren 60 gündür; temkinli son gün 6 Ocak 2027’dir.
ÇED süreci ne kadar sürer?
Yönetmelik her aşama için ayrı süreler öngörür; toplam süre projeye, komisyon toplantılarına ve eksikliklerin giderilme hızına bağlıdır. Sürelerin kaçırılması çoğu aşamada sürecin sonlandırılmasına yol açar.
Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar
Yatırım projelerinin ÇED listelerine göre sınıflandırılması, kapasite artışlarının değerlendirilmesi, devam eden başvurularda idareye sunulacak görüş taleplerinin hazırlanması, ÇED Olumlu, Olumsuz veya ÇED Raporu Hazırlanmalıdır kararlarına karşı ivedi usulde iptal davası ve yürütmenin durdurulması talepleri, Çevre Kanunu kaynaklı idari para cezalarına karşı başvurular konularında hukuki destek sunarız. Proje bölgesinde yaşayan kişiler ve dernekler için askı ilanlarının takibi ve dava süresinin hesaplanması konusunda da yardımcı oluruz. Her dosyanın koşulları farklıdır; sonuç hakkında önceden taahhütte bulunulmaz.
ÇED kararı veya yeni listeler hakkında sorunuz mu var?
Projenizin sınıflandırılması ve 30 günlük dava süresi için hemen değerlendirelim: Hukukçular Evi, 0554 648 37 15.
📚 İlgili Rehberler
- 🗂️ Enerji Hukuku Rehberi (Tüm Rehberler)Enerji yatırımları, lisanslar, ÇED ve uyuşmazlık rehberleri
- ÇED Yönetmeliği Değişti: Havzalar Arası Su Aktarma Ek-1’e Alındı (Son Dakika)
- İmar Hukuku
- Maden Hukuku Rehberi
- Maden İşletme İzni ve ÇED Süreci
- Çevre Kanunu İdari Para Cezaları (2872)
- DSİ Su Tahsisi ve Su Kullanım İzni
- Üretim Önlisansı: Enerji Yatırımının İlk Adımı
- Yabancı Yatırımcı İçin GES ve RES Yatırımı
- Kültür Varlıkları ve Sit Alanı Hukuku Rehberi
- Enerji Hukuku Uyuşmazlıkları
- Hukuk Gündemi Son Durum
Bu içerik Enerji ve İdare Hukuku alanındadır.
Enerji Hukuku Rehberi · Bu alandaki tüm rehberler · Tüm hukuk dalları
Mevzuat ve kaynaklar: 07.11.2026 tarihli ve 33423 sayılı Resmî Gazete, ÇED Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik m.1-4; 29.07.2022 tarihli ve 31907 sayılı RG, ÇED Yönetmeliği m.4/1-v, ii; m.7, 8, 9, 10, 11, 13, 14, 15, 16, 17, 19, 20, 21; geçici m.1, 2 ve Ek-1, Ek-2 (asli metin); 26.06.2025/32938 ve 05.03.2026/33187 sayılı değişiklik yönetmelikleri; 2872 sayılı Çevre Kanunu m.10, 20/e; 2577 sayılı İYUK m.7, 8, 10, 11, 20/A; 2575 sayılı Danıştay Kanunu m.24/1-c.
