İtirazın İptali ve İtirazın Kaldırılması Davaları Arasındaki Fark

İlamsız icra takibinde borçlu ödeme emrine itiraz ettiğinde takip durur. Alacaklının takibe devam edebilmesi için bu itirazı hukuken ortadan kaldırması gerekir. Bunun iki yolu vardır: itirazın iptali davası (İİK m.67) ve itirazın kaldırılması (İİK m.68). Amaçları aynı olsa da görevli mahkeme, süre, ispat şekli ve belge şartı bakımından farklıdırlar. Bu rehberde iki yolu karşılaştırıyor ve hangisinin ne zaman seçileceğini açıklıyoruz.

Borçlu İtiraz Edince Ne Olur?

Genel haciz yoluyla başlatılan ilamsız takipte borçluya örnek 7 ödeme emri tebliğ edilir. Borçlu 7 gün içinde icra dairesine itiraz ederse takip kendiliğinden durur ve kesinleşmez. Bu durumda alacaklının elinde iki seçenek bulunur: alacağı İİK m.68-68/a’da sayılan nitelikli bir belgeye dayanıyorsa icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyebilir; her halükârda genel mahkemede itirazın iptali davası açabilir. Her iki yol da hak düşürücü süreye tabidir ve süre, itirazın alacaklıya tebliğ edildiği tarihten itibaren işler.

İtirazın İptali Davası (İİK m.67)

İtirazın iptali davası, borçlunun itirazı nedeniyle duran takibin genel mahkeme kararıyla devam ettirilmesini sağlayan, genel hükümlere tabi bir davadır. Temel özellikleri:

• Görevli mahkeme: Alacağın niteliğine göre asliye hukuk, asliye ticaret veya tüketici mahkemesi (genel mahkeme). Yetki HMK hükümlerine göre belirlenir.
• Süre: İtirazın alacaklıya tebliğinden itibaren 1 yıl. Bu süre hak düşürücüdür ve mahkemece resen gözetilir.
• İspat: Alacaklı, alacağını genel yargılamada kabul edilen her türlü delille (tanık, ticari defter, banka kaydı, bilirkişi) ispatlayabilir; İİK m.68 belgesine ihtiyaç yoktur.
• Sonuç: Davanın kabulüyle itiraz iptal edilir ve takip kaldığı yerden devam eder. Borçlu haksız ve alacak likitse icra inkâr tazminatına hükmedilebilir.

Bir yıllık süre kaçırılırsa takip düşer; alacaklı yalnızca genel hükümlere göre ayrı bir alacak (eda) davası açabilir, ancak bu davada icra inkâr tazminatı istenemez.

İtirazın Kaldırılması (İİK m.68 ve 68/a)

İtirazın kaldırılması, icra mahkemesinde görülen, sınırlı ve şekli incelemeye dayalı bir yoldur. Yalnızca alacağın kanunda sayılan belgelerden birine dayanması halinde kullanılabilir:

• Görevli merci: İcra (hukuk) mahkemesi. Teknik olarak bir dava değil, bir taleptir.
• Süre: İtirazın tebliğinden itibaren 6 ay.
• Belge şartı: Alacak; imzası ikrar edilmiş ya da noter onaylı senet, resmî dairelerin veya yetkili makamların usulüne uygun verdiği belgeler gibi İİK m.68’de sayılan belgelerden birine dayanmalıdır. İnceleme belge üzerinden yapılır, tanık dinlenmez.
• Kesin ve geçici kaldırma: Borçlu itirazını belgeyle ispatlayamazsa itiraz kesin olarak kaldırılır (m.68). Borçlu yalnızca imzayı inkâr etmiş ve alacaklının elinde adi senet varsa, imza incelemesi sonucu itirazın geçici kaldırılması gündeme gelir (m.68/a); bu halde borçlu süresinde menfi tespit davası açabilir.

İtirazın kaldırılması talebi belge yokluğu nedeniyle reddedilirse, alacaklı İİK m.67 uyarınca genel mahkemede itirazın iptali davası açma hakkını korur.

İki Yol Arasındaki Temel Farklar

İtirazın iptali ile itirazın kaldırılması arasındaki başlıca farklar şunlardır:

• Mahkeme: İtirazın iptali genel mahkemede; itirazın kaldırılması icra mahkemesinde görülür.
• Süre: İtirazın iptali için 1 yıl; itirazın kaldırılması için 6 aylık hak düşürücü süre işler.
• İspat ve belge: İtirazın iptalinde her türlü delil serbesttir ve belge şartı yoktur; itirazın kaldırılmasında yalnızca İİK m.68 belgeleri kullanılabilir.
• İnceleme: İtirazın iptali tam yargılamadır ve kesin hüküm etkisi doğurur; itirazın kaldırılması sınırlı/şekli incelemedir ve maddi anlamda kesin hüküm oluşturmaz.

İcra İnkâr Tazminatı (Her İki Yolda)

Her iki yolda da haksız çıkan taraf aleyhine tazminat söz konusu olabilir. Borçlunun itirazı haksız bulunur ve alacak likit (belirli veya kolaylıkla belirlenebilir) ise, alacaklının talebiyle borçlu, hükmedilen tutarın yüzde yirmisinden az olmamak üzere icra inkâr tazminatına mahkûm edilir. Buna karşılık alacaklının takibi haksız ve kötü niyetli bulunursa, borçlu lehine yine yüzde yirmiden az olmamak üzere kötü niyet tazminatına hükmedilebilir. İcra inkâr tazminatı için ayrı bir dava açılamaz; talep, itirazın iptali davası ya da itirazın kaldırılması içinde ileri sürülür.

Hangi Yolu Seçmeliyim?

Seçim büyük ölçüde alacaklının elindeki belgeye bağlıdır. Alacak İİK m.68-68/a’daki nitelikli belgelerden birine dayanıyorsa, alacaklı dilerse hızlı ve ucuz olan itirazın kaldırılması yolunu, dilerse kesin hüküm sağlayan itirazın iptali davasını seçebilir. Belge yoksa tek seçenek itirazın iptali davasıdır. Önemli bir kural: alacaklı dava yolunu (itirazın iptali) seçtikten sonra, dava derdestken icra mahkemesine dönüp itirazın kaldırılmasını isteyemez; ancak önce icra mahkemesine başvurmuş olan alacaklı bu yoldan vazgeçerek itirazın iptali davası açabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

İtirazın iptali ile itirazın kaldırılması arasındaki fark nedir?

İkisi de borçlunun itirazını kaldırıp takibi sürdürmeyi amaçlar. İtirazın iptali (İİK 67) genel mahkemede, 1 yılda ve her türlü delille görülür; itirazın kaldırılması (İİK 68) icra mahkemesinde, 6 ayda ve yalnızca kanunda sayılı belgelerle görülür.

İtirazın iptali davası nerede ve ne kadar sürede açılır?

Alacağın niteliğine göre asliye hukuk, asliye ticaret veya tüketici mahkemesinde açılır. İtirazın alacaklıya tebliğinden itibaren 1 yıllık hak düşürücü süre içinde açılması zorunludur.

İtirazın kaldırılması için hangi belgeler gerekir?

Alacağın; imzası ikrar edilmiş veya noter onaylı senet, resmî dairelerin ya da yetkili makamların usulüne uygun verdiği belgeler gibi İİK m.68’de sayılan belgelerden birine dayanması gerekir. Bu belgeler yoksa itirazın iptali davası açılmalıdır.

İcra inkâr tazminatı nedir, oranı nedir?

Borçlunun itirazı haksız bulunur ve alacak likitse, alacaklının talebiyle borçlu hükmedilen tutarın yüzde yirmisinden az olmamak üzere icra inkâr tazminatına mahkûm edilir. Alacaklı kötü niyetliyse borçlu lehine de aynı oranda tazminat söz konusu olabilir.

İtirazın kaldırılması talebi reddedilirse ne yapılır?

Talep belge yokluğu gibi nedenlerle reddedilirse, alacaklı İİK m.67 uyarınca genel mahkemede itirazın iptali davası açarak takibi sürdürme hakkını korur.

Borçluyum, haksız itiraz edersem ne olur?

Gerçekte borçlu olduğunuz hâlde takibe itiraz ederseniz, itirazın iptali davası sonunda borcun yanı sıra yüzde yirmiden az olmamak üzere icra inkâr tazminatı ve yargılama giderleriyle karşılaşabilirsiniz. İtiraz öncesi borcun hukuki durumu değerlendirilmelidir.