Sermaye Piyasası Hukuku Sözlüğü 2026: 133 Temel Kavram — SPKn m.3 Kanuni Tanımları, Borsa Terimleri, Tebliğ Kısaltmaları ve 2026 Tutarları

Sermaye piyasası hukuku sözlüğü; 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu, SPK tebliğleri ve Borsa İstanbul düzenlemelerinde en sık karşılaşılan 133 kavramı kısa, doğru ve kaynağıyla birlikte açıklar. Tanımların önemli bir kısmı doğrudan Kanunun tanımlar maddesinden (SPKn m.3) ve Borsa İstanbul’un Borsacılık Faaliyetlerine İlişkin Esaslar Yönetmeliği’nin tanımlarından (m.4) alınmıştır; her tanımın yanında dayandığı madde gösterilmiştir. Terimler Türk alfabesine göre sıralanmıştır ve bağlantı bulunan terimlerde konunun ayrıntılı rehberine ulaşabilirsiniz. Alanın bütünü için SPK Hukuk Rehberi, diğer hukuk dalları için Hukuk Rehberleri sayfalarına bakılabilir.

Konu Haritası

Aradığınız kavramın hangi konu kümesine ait olduğunu bilmiyorsanız aşağıdaki tablodan başlayabilirsiniz.

Kanuni Tanımlar: SPKn m.3 Tek Tabloda

Kanunun 3. maddesi, sermaye piyasası mevzuatının bütününde kullanılan kavramları tanımlar. Bir tebliğde, sözleşmede veya kararda geçen kavram tartışmalıysa ilk bakılacak yer burasıdır. Aşağıdaki tablo, maddedeki tanımların özetini bent harfiyle birlikte verir.

Sermaye Piyasası Kurumları ve Yatırım Hizmetleri

Bir kuruluşun hangi faaliyeti yürütebileceği, Kanunun iki listesinin kesişiminden anlaşılır: m.35’teki sermaye piyasası kurumları ve m.37’deki yatırım hizmet ve faaliyetleri. Yatırım hizmetlerinin düzenli uğraşı, ticari veya mesleki faaliyet olarak yürütülebilmesi Kurul iznine bağlıdır ve bu hizmetler ancak yatırım kuruluşları tarafından yerine getirilebilir (m.39/1). İzin almayanlar bu hizmetleri yürütemeyeceği gibi, unvanlarında veya reklamlarında bu faaliyetlerde bulundukları izlenimini uyandıracak ibareler de kullanamaz (m.40/2).

Borsa Mevzuatındaki Tanımlar

Borsa İstanbul A.Ş. Borsacılık Faaliyetlerine İlişkin Esaslar Yönetmeliği, SPKn m.67’ye dayanılarak çıkarılmıştır (m.3). Borsada işlem görme, emir ve eşleştirme kurallarına ilişkin tanımlar bu Yönetmelikte yer alır.

Mevzuat Kısaltmaları

Kararlarda ve yazılarda en sık görülen kısaltmalar ve tebliğ numaraları aşağıdadır.

Rakamlarla Sözlük: 2026 Tutarları

Bazı kavramların uygulaması parasal eşiklere bağlıdır. Aşağıdaki tutarlar SPK’nın 2026 yılı için ilan ettiği ve güncel kararlarda yer alan değerlerdir; yıllık olarak güncellendiklerinden işlem tarihindeki tutar ayrıca kontrol edilmelidir.

A – Ç

Açığa Satış

Sahip olunmayan bir sermaye piyasası aracının satılmasıdır; uygulamada satılan araç ödünç alınarak teslim edilir. Kurul, ödünç alma ve verme ile açığa satış işlemlerine ilişkin ilke ve esasları belirlemeye yetkilidir (SPKn m.39/7). Borsa gözetim tedbiri olarak belirli paylarda yasaklanabilir. → ayrıntılı rehber

Alt Hesap

MKK sisteminde yatırımcı hesabı altında izlenen ve haciz, rehin veya blokaj gibi özel amaçlarla kullanılan kayıt hesaplarıdır. Kaydi araçlar üzerindeki tedbir, haciz ve benzeri talepler münhasıran MKK üyeleri tarafından yerine getirilir (SPKn m.13/7). → ayrıntılı rehber

Aracı Kurum

SPKn m.37/1’deki yatırım hizmet ve faaliyetlerinden (a) emir alma ve iletme, (b) emir gerçekleştirme, (c) kendi hesabından alım satım, (e) yüklenimli ve (f) yüklenimsiz halka arza aracılık bentlerinde yer alanları münhasıran yürütmek üzere Kurul tarafından yetkilendirilen yatırım kuruluşudur (SPKn m.3/1-a). Aracı kurum anonim ortaklık şeklinde kurulur ve payları nama yazılı olmalıdır (m.43/1). → ayrıntılı rehber

Aracılık Çerçeve Sözleşmesi

Yatırım kuruluşu ile müşteri arasındaki ilişkiyi düzenleyen, yazılı şekilde veya Kurulun yazılı şeklin yerine geçebileceğini belirlediği ve kimlik doğrulamasına imkân veren elektronik yöntemlerle kurulan sözleşmedir (SPKn m.42/2). → ayrıntılı rehber

Asgari İşlem Birimi

Borsa yatırım fonlarında birincil piyasa işlemlerinin gerçekleştirilebileceği en küçük katılma payı miktarıdır. → ayrıntılı rehber

Ayrılma Hakkı

Önemli nitelikteki işlemlere ilişkin genel kurula katılıp olumsuz oy veren ve muhalefetini tutanağa geçirten pay sahibinin paylarını halka açık ortaklığa adil bir bedelle satma hakkıdır (SPKn m.24/1). Pay sahibi haksız olarak toplantıya alınmamışsa muhalefet şartı aranmaz (m.24/2). → ayrıntılı rehber

Başlangıç Sermayesi

Kayıtlı sermayeli anonim ortaklıkların sahip olmaları zorunlu olan asgari çıkarılmış sermayedir (SPKn m.3/1-b). → ayrıntılı rehber

Bedelli Sermaye Artırımı

Ortaklığın nakit karşılığında yeni pay çıkararak sermayesini artırmasıdır. İhraç olunan payların bedellerinin tamamen ve nakden ödenmesi şarttır; Kurul birleşme, bölünme gibi yapılandırmalarda istisna belirleyebilir (SPKn m.12/1). → ayrıntılı rehber

Bedelsiz Sermaye Artırımı

İç kaynakların sermayeye eklenmesiyle pay sahiplerine karşılıksız pay verilmesidir. Halka açık ortaklıklarda bedelsiz paylar artırım tarihindeki mevcut paylara dağıtılır (SPKn m.19/4). → ayrıntılı rehber

Bilgi Bazlı Piyasa Dolandırıcılığı

Fiyatları, değerleri veya yatırımcı kararlarını etkilemek amacıyla yalan, yanlış veya yanıltıcı bilgi vermek, söylenti çıkarmak, haber vermek, yorum yapmak, rapor hazırlamak ya da bunları yaymak ve bu suretle menfaat sağlamaktır; üç yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası öngörülür (SPKn m.107/2). → ayrıntılı rehber

Bilgi Suistimali

Fiyatları, değerleri veya yatırımcı kararlarını etkileyebilecek nitelikte ve henüz kamuya duyurulmamış bilgilere dayanarak alım veya satım emri verilmesi, emrin değiştirilmesi veya iptali ve bu suretle menfaat temin edilmesidir; fail grupları Kanunda sayılmıştır (SPKn m.106/1). → ayrıntılı rehber

Birincil Piyasa

Genel anlamda sermaye piyasası araçlarının ihraç edilerek ilk kez yatırımcıya satıldığı piyasadır. Borsa yatırım fonlarında ayrıca katılma payı oluşturma ve geri alma işlemlerinin yetkilendirilmiş katılımcı aracılığıyla yapıldığı alanı ifade eder. → ayrıntılı rehber

Blokaj

Kaydi sistemde bir kıymetin belirli bir amaçla kullanımının geçici olarak kısıtlanmasıdır; rehin, teminat veya mahkeme kararı gibi nedenlerle uygulanır. → ayrıntılı rehber

Borçlanma Aracı Sahipleri Kurulu

Bir ihraççının tedavüldeki borçlanma araçlarının sahiplerinin oluşturduğu kuruldur; her tertip için ayrı kurul da oluşturulabilir. Kurulca veya izahnamede daha ağır nisap öngörülmedikçe kararlar için nominal tutarın asgari yarısını temsil edenlerin olumlu oyu gerekir; Kurulca öngörülen nitelikli çoğunlukla alınan kararlar olumlu oy vermeyenler için de hüküm ifade eder (SPKn m.31/A-3). → ayrıntılı rehber

Borsa

Sermaye piyasası araçları, kambiyo, kıymetli madenler ve taşlar ile Kurulca uygun görülen diğer kıymetlerin serbest rekabet şartları altında kolay ve güvenli biçimde alınıp satılmasını sağlamak ve oluşan fiyatları tespit ve ilan etmek üzere işletilen, anonim şirket şeklinde kurulmuş ve Kanuna uygun olarak yetkilendirilmiş sistem ve pazar yerleridir (SPKn m.3/1-ç). → ayrıntılı rehber

Borsa İstanbul (BIST)

SPKn m.138 uyarınca borsacılık faaliyetlerinde bulunmak üzere kurulan Borsa İstanbul Anonim Şirketi’dir. Borsalar ve Piyasa İşleticileri Yönetmeliği, Borsa İstanbul’un kuruluş ve faaliyet iznini almış sayılacağını düzenler (geçici m.1/1). Borsacılık esasları BİAŞ Borsacılık Faaliyetlerine İlişkin Esaslar Yönetmeliği ile belirlenir. → ayrıntılı rehber

Borsa Yatırım Fonu (BYF)

Katılma payları borsada işlem gören ve kural olarak bir endeksi takip etmek amacıyla kurulan yatırım fonudur; III-52.2 sayılı Tebliğ’e tabidir. → ayrıntılı rehber

Brüt Takas

Alım ve satım işlemlerinden doğan takas yükümlülüklerinin netleştirilmeden ayrı ayrı yerine getirilmesidir; gün içi al-sat imkânını kısıtlar. Borsa Genel Müdürü piyasa, yatırım aracı, üye veya yatırımcı bazında brüt takas zorunluluğu getirebilir (BİAŞ Yönetmeliği m.36). → ayrıntılı rehber

Cüzdan

Kripto varlıkların transfer edilebilmesini ve bu varlıkların ya da bunlara ilişkin özel ve açık anahtarların çevrim içi veya çevrim dışı depolanmasını sağlayan yazılım, donanım, sistem veya uygulamalardır (SPKn m.3/1-aa). → ayrıntılı rehber

Çağrı (Pay Alım Teklifi)

Halka açık ortaklıkta yönetim kontrolünü sağlayan payların veya oy haklarının iktisabı hâlinde, iktisabın kamuya açıklandığı tarihte pay sahibi olan diğer ortakların paylarını satın almak üzere yapılması zorunlu tekliftir (SPKn m.26/1; II-26.1 Tebliği). → ayrıntılı rehber

Çıkarılmış Sermaye

Kayıtlı sermayeli anonim ortaklıkların satışı yapılmış paylarını temsil eden sermayesidir (SPKn m.3/1-d). → ayrıntılı rehber

Çok Fiyat Yöntemi

Borsaya iletilen emirlerin belirlenen işlem süreleri boyunca sürekli olarak ve öncelik kurallarına göre farklı fiyat seviyelerinden eşleştirilmesi yöntemidir (BİAŞ Yönetmeliği m.31/2-b). → ayrıntılı rehber

D – G

Dâhilî Şikâyet Mekanizması

Kripto varlık platformlarının müşterilerinin işlemlerine ilişkin itiraz ve şikâyetlerini etkin şekilde çözmek üzere kurmakla yükümlü olduğu iç başvuru yapısıdır (SPKn m.35/C-1). → ayrıntılı rehber

Değişken Sermayeli Yatırım Ortaklığı

Sermayesi her zaman net aktif değerine eşit olan yatırım ortaklığıdır. Payları yatırımcı payları ve nama yazılı kurucu paylarından oluşur; yatırımcı payları idari hak vermez ve pay sahibinin talebi üzerine itfa edilir (SPKn m.50/1-3). → ayrıntılı rehber

Depo Şartı

Emir Borsaya iletilmeden önce emir konusu nakdin veya yatırım araçlarının bir kısmının ya da tamamının Borsaya, üyeye, bir bankaya veya takas ve saklama kuruluşuna yatırılmış olması şartıdır; Borsa Genel Müdürü tarafından belirli süreyle getirilebilir (BİAŞ Yönetmeliği m.36). → ayrıntılı rehber

Emeklilik Yatırım Fonu

Bireysel emeklilik sisteminde katılımcıların katkı paylarının yatırıldığı ve değerlendirildiği fondur. → ayrıntılı rehber

Emir Gerçekleştirme Politikası

Yatırım kuruluşunun müşteri emirlerini hangi esaslara göre yerine getireceğini belirleyen ve kendisini bağlayan metindir. → ayrıntılı rehber

Emir Paketi

Borsa gözetim tedbirleri arasında yer alan emir kısıtlamaları grubudur. Borsa İstanbul’un KAP duyurularında bu grup; emir iptalinin, emir miktar azaltımının ve emir fiyat kötüleştirmesinin yasaklanması, piyasa emri ile piyasadan limite emir girişinin kısıtlanması ve emir toplama bilgi yayınının kısıtlanması olarak sayılır. → ayrıntılı rehber

En İyi Gerçekleştirme

Müşteri emirlerinin fiyat, maliyet, hız ve takas gibi ölçütler gözetilerek müşteri için en iyi sonucu verecek şekilde yerine getirilmesi yükümlülüğüdür. → ayrıntılı rehber

Erişim Engeli

İzinsiz sermaye piyasası faaliyeti yürütülen internet sitelerine ve sosyal medya hesaplarına erişimin Kurul kararıyla engellenmesidir; dayanakları SPKn m.99/3 ve m.101/3’tür. → ayrıntılı rehber

Eşler Arası Dijital Pazar Yeri

Müşteriler arasında doğrudan kripto varlık alım, satım ve takasına imkân sağlayan platform yapısıdır. → ayrıntılı rehber

Etkin Pişmanlık

Sermaye piyasası suçlarında Kanunun öngördüğü ödemeyle ceza sorumluluğunu ortadan kaldıran veya azaltan kurumdur. İşlem bazlı piyasa dolandırıcılığında fail, en az 500.000 TL olmak üzere menfaatin iki katını Hazineye öder; soruşturmadan önce ödemede ceza verilmez, soruşturmada yarı, kovuşturmada hüküm verilinceye kadar üçte bir indirim yapılır (SPKn m.107/3). Bilgi bazlı türde bu imkân yoktur. → ayrıntılı rehber

Faaliyette Bulunanlar Listesi

Kripto varlık hizmet sağlayıcılığı faaliyetini sürdüreceğini Kurula beyan eden kuruluşların yer aldığı geçiş dönemi listesidir; faaliyet izni anlamına gelmez. → ayrıntılı rehber

Fiyat İstikrarı ve Piyasa Yapıcılığı

Kurul düzenlemelerine uygun olarak, münhasıran bir aracın piyasa fiyatının önceden belirlenmiş süre için desteklenmesi amacıyla yapılan alım, satım, emir verme veya emir iptali işlemleridir; bu şartlarla yapıldıklarında piyasa dolandırıcılığı sayılmazlar (SPKn m.108/1-c). Borsa gerektiğinde piyasa yapıcı ve likidite sağlayıcı görevlendirebilir (BİAŞ Yönetmeliği m.31/6). → ayrıntılı rehber

Fiyat ve Zaman Önceliği

Borsada emirlerin eşleştirilmesinde uygulanan öncelik kuralıdır: önce daha iyi fiyatlı emir karşılanır, fiyat eşitliğinde sisteme daha önce kaydedilen emir önceliklidir (BİAŞ Yönetmeliği m.31/4). → ayrıntılı rehber

Fon İçtüzüğü

Yatırım fonunun kurulduğu ve işleyiş esaslarını, katılma payı sahiplerinin haklarını ve tarafların yükümlülüklerini düzenleyen metindir. Fon iç tüzüğü ile kurulur ve kuruluş izni için iç tüzüğün Kurulca onaylanması gerekir (SPKn m.52/1-2). → ayrıntılı rehber

Fon Malvarlığının Ayrılığı

Fonun malvarlığının portföy yönetim şirketinin ve saklayıcının malvarlığından ayrı olması ilkesidir. Fon varlıkları kamu alacakları için dahi haczedilemez, rehnedilemez, iflas masasına girmez; tasfiyede yalnızca katılma payı sahiplerine ödeme yapılabilir (SPKn m.53). → ayrıntılı rehber

Gayrimenkul Yatırım Fonu (GYF)

Gayrimenkul ve gayrimenkule dayalı haklara yatırım yapan, katılma payları nitelikli yatırımcılara satılan yatırım fonudur. → ayrıntılı rehber

Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı (GYO)

Gayrimenkullere, gayrimenkule dayalı projelere ve haklara yatırım yapan yatırım ortaklığıdır; III-48.1 sayılı Tebliğ’e tabidir. Kuruluş ve sermaye artırımlarında Kurulca uygun görülen varlıklar ayni sermaye olarak konulabilir (SPKn m.49/5). → ayrıntılı rehber

Girişim Sermayesi Yatırım Fonu (GSYF)

Girişim şirketlerine yatırım yapmak üzere kurulan ve nitelikli yatırımcılara satılan fondur; kaynak taahhüdü yapısı öne çıkar. → ayrıntılı rehber

Girişim Sermayesi Yatırım Ortaklığı (GSYO)

Girişim sermayesi yatırımlarına yönelen yatırım ortaklığıdır; III-48.3 sayılı Tebliğ’e tabidir. Yatırım ortaklıkları kayıtlı sermayeli anonim ortaklık şeklinde kurulur (SPKn m.49/1-a). → ayrıntılı rehber

H – İ

Haciz Hesabı

Haczedilen kaydi kıymetlerin aktarılıp izlendiği alt hesaptır. Kaydi araçlara ilişkin haciz talepleri münhasıran MKK üyeleri tarafından yerine getirilir (SPKn m.13/7). → ayrıntılı rehber

Halka Açık Ortaklık

Kitle fonlaması yoluyla para toplayanlar hariç, payları halka arz edilmiş veya halka arz edilmiş sayılan anonim ortaklıktır (SPKn m.3/1-e). Payları borsada işlem görmeyen ve pay sahibi sayısı beş yüzü aşan anonim ortaklıkların payları halka arz edilmiş sayılır (m.16/1). → ayrıntılı rehber

Halka Arz

Sermaye piyasası araçlarının satın alınması için her türlü yoldan yapılan genel bir çağrı ve bu çağrı devamında gerçekleştirilen satıştır (SPKn m.3/1-f). Halka arz için izahname hazırlanması ve Kurulca onaylanması zorunludur (m.4/1). → ayrıntılı rehber

Halka Arz Eden

Sahip olduğu sermaye piyasası araçlarını halka arz etmek üzere Kurula başvuran gerçek veya tüzel kişidir (SPKn m.3/1-g). → ayrıntılı rehber

İçsel Bilgi

Sermaye piyasası aracının değerini, fiyatını veya yatırımcıların yatırım kararlarını etkileyebilecek, henüz kamuya açıklanmamış bilgi, olay ve gelişmelerdir. Bu bilgiye dayanarak işlem yapılması bilgi suistimali suçunu oluşturabilir (SPKn m.106). → ayrıntılı rehber

İhraç

Sermaye piyasası araçlarının ihraççılar tarafından çıkarılıp halka arz edilerek veya halka arz edilmeksizin satışıdır (SPKn m.3/1-ğ). → ayrıntılı rehber

İhraç Belgesi

Sermaye piyasası araçlarının halka arz edilmeksizin ihracında hazırlanan ve aracın niteliği ile satış şartlarını içeren, Kurulca onaylanması zorunlu belgedir (SPKn m.11/1). → ayrıntılı rehber

İhraççı

Kitle fonlaması yoluyla para toplayanlar hariç, sermaye piyasası araçlarını ihraç eden, ihraç etmek üzere Kurula başvuran veya araçları halka arz edilen tüzel kişiler ile Kanuna tabi yatırım fonlarıdır (SPKn m.3/1-h). → ayrıntılı rehber

İkincil Piyasa

İhraç edilmiş sermaye piyasası araçlarının yatırımcılar arasında borsada veya teşkilatlanmış diğer piyasalarda alınıp satıldığı piyasadır. → ayrıntılı rehber

İmtiyazlı Pay

Oy, kâr payı veya yönetim kurulunda temsil gibi konularda diğer paylara göre üstün hak tanıyan paydır. İlk halka arzda mevcut imtiyazların şeffaf ve anlaşılır biçimde kamuya duyurulması zorunludur; üst üste beş yıl dönem zararı eden halka açık ortaklıklarda oy ve yönetimde temsil imtiyazları, istisnalar saklı kalmak üzere Kurul kararıyla kalkar (SPKn m.28).

İpotekli Sermaye Piyasası Aracı

İpotek teminatlı ve ipoteğe dayalı menkul kıymetler, ipotek finansmanı kuruluşlarının ihraç ettiği pay dışındaki araçlar ile konut finansmanı alacaklarına dayalı veya bunların teminatı altında ihraç edilen araçlardır (SPKn m.3/1-i). → ayrıntılı rehber

İşlem Bazlı Piyasa Dolandırıcılığı

Fiyatlara, fiyat değişimlerine, arz ve taleplere ilişkin yanlış veya yanıltıcı izlenim uyandırmak amacıyla alım veya satım yapmak, emir vermek, emir iptal etmek, emir değiştirmek veya hesap hareketi gerçekleştirmektir; üç yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin günden on bin güne kadar adli para cezası öngörülür (SPKn m.107/1). → ayrıntılı rehber

İşlem Görme

Yatırım araçlarının Borsada alım satıma konu olmasıdır (BİAŞ Yönetmeliği m.4/1-h). → ayrıntılı rehber

İşlem Sırasının Geçici Durdurulması

Bir yatırım aracının ve ona dayalı araçların Borsadaki işlemlerinin geçici olarak askıya alınmasıdır. Genel Müdür önemli bilgi veya beklenen açıklama, anormal piyasa hareketleri ya da ihraççının bilgi vermemesi hâllerinde en fazla bir ay durdurabilir; daha uzun süre için Yönetim Kurulu kararı gerekir ve durdurma gerekçesiyle KAP’ta duyurulur (BİAŞ Yönetmeliği m.25). → ayrıntılı rehber

İşlem Yasağı

Kurulun belirli kişilerin borsalarda işlem yapmasını geçici veya sürekli olarak yasaklamasıdır; bilgi suistimali veya piyasa dolandırıcılığı şüphesi hâlinde alınabilen tedbirlerdendir (SPKn m.101/1-a; V-101.1 Tebliği). → ayrıntılı rehber

İzahname

İhraççının ve varsa garantörün finansal durumu, faaliyetleri ve beklentileri ile aracın özellikleri ve riskleri hakkında yatırımcıların bilinçli değerlendirme yapmasını sağlayacak tüm bilgileri içeren kamuyu aydınlatma belgesidir (SPKn m.3/1-j). Onayı, bilgilerin doğruluğunun Kurulca tekeffülü anlamına gelmez (m.6/1). → ayrıntılı rehber

J – M

Kamuyu Aydınlatma Belgesi

İzahname, özel durum açıklaması, pay alım teklifi bilgi formu, finansal raporlar gibi kamuyu aydınlatma amacıyla düzenlenen belgelerdir. Bu belgelerdeki yanlış, yanıltıcı veya eksik bilgilerden imzalayanlar müteselsilen sorumludur; tazminat talebi zararın meydana geldiği tarihten itibaren altı ayda zamanaşımına uğrar (SPKn m.32/1, m.32/6). → ayrıntılı rehber

KAP (Kamuyu Aydınlatma Platformu)

Mevzuat uyarınca kamuya açıklanması gerekli bilgilerin elektronik imzalı olarak iletildiği ve kamuya duyurulduğu elektronik sistemdir (SPKn m.3/1-k). → ayrıntılı rehber

Kâr Payı Avansı

Hesap dönemi sonunu beklemeden ara dönem finansal tablolarına göre dağıtılan kâr payıdır. Bir hesap döneminde verilecek toplam avans, bir önceki yılın dönem kârının yarısını aşamaz (SPKn m.20/1).

Katılma Payı

Yatırım fonuna yatırılan para veya varlıklar karşılığında verilen, yatırımcının fon portföyündeki hakkını gösteren ve kayden izlenen paydır (SPKn m.52/1). → ayrıntılı rehber

Kaydî Sistem

Sermaye piyasası araçlarının senede bağlanmaksızın elektronik ortamda kayden ihraç edilip hak sahipleri bazında izlendiği sistemdir; kayden ihraç esastır (SPKn m.13/1). Haklar MKK tarafından izlenir, kayıtlar MKK üyelerince tutulur (m.13/3). → ayrıntılı rehber

Kayıtlı Sermaye Sistemi

Esas sözleşmede tespit edilen tavana kadar sermayenin yönetim kurulu kararıyla artırılabildiği sistemdir (SPKn m.3/1-l, m.18/2). Yetki genel kurul tarafından en çok beş yıl için verilebilir ve beş yıllık dönemler hâlinde uzatılabilir (m.18/2). → ayrıntılı rehber

Kitle Fonlaması

Bir projenin veya girişim şirketinin ihtiyaç duyduğu fonu sağlamak amacıyla Kurul esasları dahilinde kitle fonlama platformları aracılığıyla halktan para toplanmasıdır (SPKn m.3/1-z). Platformların kurulması Kurul iznine tabidir (m.35/A). → ayrıntılı rehber

Kolektif Yatırım Kuruluşu

Yatırım fonları ve yatırım ortaklıklarının ortak adıdır (SPKn m.3/1-m). → ayrıntılı rehber

Kota Alınmaksızın İşlem Görme

Sermaye piyasası araçlarının kotasyon şartlarına yönelik Borsa değerlendirmesi yapılmaksızın Borsada işlem görmesidir (BİAŞ Yönetmeliği m.4/1-m, m.18). → ayrıntılı rehber

Kotasyon

Sermaye piyasası araçlarının Borsada işlem görmesi için Borsa kotuna alınmasıdır (BİAŞ Yönetmeliği m.4/1-l). Kota almada yetkili merci Borsa Yönetim Kuruludur (m.14/1). → ayrıntılı rehber

Kottan Çıkarma

Borsa kotundaki bir aracın kottan çıkarılmasıdır. Şartlar ihraççının finansal ve hukuki durumu, kamuyu aydınlatmaya uyumu ve iflası gibi ölçütlerle belirlenir; karardan önce ihraççı uyarılabilir, süre verilebilir ve tedbir alınabilir (BİAŞ Yönetmeliği m.16). → ayrıntılı rehber

Kredi Hesabı

Kredili alım ve açığa satış işlemlerinde bulunacak müşteriler adına aracı kurumca açılan özel hesaptır. → ayrıntılı rehber

Kredili İşlem

Sermaye piyasası aracının aracı kurumdan kredi kullanılarak satın alınmasıdır. Kurul, TCMB ve Hazinenin görüşünü alarak kredili işlemleri düzenlemeye yetkilidir (SPKn m.39/7). Seri: V, No: 65 Tebliği’ne göre başlangıç özkaynağı yüzde 50, sürdürme özkaynağı yüzde 35’tir; SPK’nın 17.09.2026 tarihli kararıyla tanınan ve 03.10.2026 tarihli 65/1779 sayılı kararla uzatılan esneklik uyarınca 30 Ekim 2026 seans sonuna kadar sürdürme oranı kurumların risk politikasına göre yüzde 20 olarak uygulanabilmektedir (SPK 2026/68 bülten analizi). → ayrıntılı rehber

Kripto Varlık

Dağıtık defter teknolojisi veya benzer bir teknoloji kullanılarak elektronik olarak oluşturulup saklanabilen, dijital ağlar üzerinden dağıtımı yapılan ve değer veya hak ifade edebilen gayri maddi varlıklardır (SPKn m.3/1-bb). → ayrıntılı rehber

Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcı

Platformlar, kripto varlık saklama hizmeti sağlayan kuruluşlar ve Kanuna dayanılarak yapılacak düzenlemelerde kripto varlıklarla ilgili hizmet sağlamak üzere belirlenen diğer kuruluşlardır (SPKn m.3/1-cc). Kuruluş ve faaliyete başlama Kurul iznine tabidir (m.35/B-1). → ayrıntılı rehber

Kripto Varlık Saklama Hizmeti

Platform müşterilerinin kripto varlıklarının veya bunlara ilişkin transfer hakkı sağlayan özel anahtarların saklanması, yönetimi veya Kurulca belirlenecek diğer saklama hizmetleridir (SPKn m.3/1-çç). → ayrıntılı rehber

Kurumsal Yönetim İlkeleri

Halka açık ortaklıklarda yönetim kurulu yapısı, bağımsız üyelik ve şeffaflık gibi konularda uyulacak ilkelerdir; usul ve esasları Kurul belirler ve payları borsada işlem gören ortaklıklar için uyumu zorunlu tutabilir (SPKn m.17/1-2; II-17.1 Tebliği). → ayrıntılı rehber

Manipülasyon (Piyasa Dolandırıcılığı)

Fiyatı, arz ve talebi veya yatırımcı kararlarını yapay olarak etkilemeye yönelik işlem bazlı ve bilgi bazlı eylemlerin genel adıdır; SPKn m.107’de suç olarak düzenlenir ve soruşturma Kurulun yazılı başvurusuna bağlıdır (m.115/1). → ayrıntılı rehber

Menkul Kıymet

Para, çek, poliçe ve bono hariç olmak üzere paylar, pay benzeri kıymetler ve bunlara ilişkin depo sertifikaları ile borçlanma araçları, menkul kıymetleştirilmiş varlık ve gelirlere dayalı borçlanma araçları ve bunlara ilişkin depo sertifikalarıdır (SPKn m.3/1-o). → ayrıntılı rehber

Menkul Kıymet Yatırım Ortaklığı (MKYO)

Sermaye piyasası araçlarından oluşan portföyü işletmek amacıyla kurulan yatırım ortaklığıdır. → ayrıntılı rehber

Merkezî Karşı Taraf

Alıcıya karşı satıcı, satıcıya karşı alıcı rolünü üstlenerek takasın tamamlanmasını taahhüt eden merkezî takas kuruluşudur (SPKn m.3/1-ö). → ayrıntılı rehber

Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK)

Sermaye piyasası araçlarının kaydileştirilmesine ilişkin işlemleri gerçekleştirmek, bu araçları ve bağlı hakları üyeler ve hak sahipleri itibarıyla kayden izlemek ve merkezî saklamasını yapmak üzere kurulan, özel hukuk tüzel kişiliğini haiz Merkezî Kayıt Kuruluşu A.Ş.’dir (SPKn m.3/1-p). → ayrıntılı rehber

Muacceliyet

Bir borcun vadesinin gelmesiyle istenebilir hâle gelmesidir. Kredili işlemlerde kredi borcunun ne zaman ödenmesi gerektiği ve tamamlama yapılmadığında hangi işlemlerin yapılacağı, çerçeve sözleşme ve Seri: V, No: 65 Tebliği hükümleriyle belirlenir. → ayrıntılı rehber

Müteselsil Sorumluluk

Birden fazla kişinin alacaklıya karşı borcun tamamından ayrı ayrı sorumlu olmasıdır. Sermaye piyasasında kamuyu aydınlatma belgelerini imzalayanlar (SPKn m.32/1) ve saklamayı başka kuruluşlara yaptıran portföy saklayıcıları (m.56/4) müteselsilen sorumludur. → ayrıntılı rehber

N – R

Net Aktif Değer (NAD)

Varlıkların toplamından borçların toplamının düşülmesiyle bulunan tutardır; değişken sermayeli yatırım ortaklığında sermaye her zaman net aktif değere eşittir (SPKn m.50/1). → ayrıntılı rehber

Nitelikli Yatırımcı

Mevzuatta belirlenen mali büyüklük veya tecrübe ölçütlerini sağlayan ve kendisine özel ürünler sunulabilen yatırımcı sınıfıdır. SPK’nın 18.12.2025 tarihli i-SPK.37.7 kararıyla eşik 10.000.000 TL olarak güncellenmiştir; GYF ve GSYF bakımından eski tutarlar uygulanmaya devam etmektedir. → ayrıntılı rehber

Ortaklıktan Çıkarma ve Satma Hakkı

Pay alım teklifi sonucunda veya birlikte hareket ederek oy haklarında Kurulca belirlenen orana ulaşanların azınlık paylarını satın alma hakkı ile azınlık pay sahiplerinin paylarını adil bedelle satma hakkıdır (SPKn m.27; II-27.3 Tebliği). → ayrıntılı rehber

Önemli Nitelikteki İşlem

Halka açık ortaklığın birleşme, bölünme, tür değiştirme, imtiyaz öngörme veya imtiyazların kapsamını değiştirme gibi, yatırımcıların yatırım kararlarının değişmesine yol açacak yapısal işlemleridir (SPKn m.23/1). Bu işlemlerde ayrılma hakkı doğar (m.24). → ayrıntılı rehber

Örtülü Kazanç Aktarımı

Halka açık ortaklıkların ve kolektif yatırım kuruluşlarının ilişkili kişilerle emsallerine, piyasa teamüllerine ve basiret ilkelerine aykırı işlemlerle kârlarını veya malvarlıklarını azaltarak kazanç aktarmalarıdır; yasaktır ve aktarılan tutarın kanuni faiziyle iadesi istenir (SPKn m.21/1, m.21/4). → ayrıntılı rehber

Özel Durum Açıklaması

Sermaye piyasası araçlarının değerini, fiyatını veya yatırımcı kararlarını etkileyebilecek bilgi, olay ve gelişmelerin ihraççılar veya ilgili taraflarca kamuya açıklanmasıdır; açıklamanın ertelenmesine ilişkin usul ve esasları Kurul belirler (SPKn m.15; II-15.1 Tebliği). → ayrıntılı rehber

Özkaynak Oranı

Kredili işlemlerde, işleme konu kıymetlerin cari değerinden kredi tutarı düşülerek bulunan özkaynağın cari değere oranıdır. → ayrıntılı rehber

Özkaynak Tamamlama Çağrısı

Özkaynak oranı sürdürme oranının altına düştüğünde aracı kurumun müşteriye yaptığı tamamlama bildirimidir; sözleşmede öngörülen ve iki iş gününü geçmeyen sürede tamamlanmazsa aracı kurum ayrıca ihbarname göndermeden kıymetleri satarak krediyi kapatabilir (Seri: V, No: 65 m.18). → ayrıntılı rehber

Pay Geri Alımı

Halka açık ortaklığın kendi paylarını Kurulca belirlenen şartlar çerçevesinde satın alması veya rehin almasıdır (SPKn m.22/1; II-22.1 Tebliği). Kurul düzenlemelerine uygun geri alım programları piyasa dolandırıcılığı sayılmaz (m.108/1-b). → ayrıntılı rehber

Peşin Ödeme İndirimi

İdari para cezasının ödeme süresi içinde ödenmesi hâlinde uygulanan dörtte bir indirimdir; ödeme yapılması, karara karşı kanun yoluna başvurma hakkını etkilemez (5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.17/6). → ayrıntılı rehber

Piyasa Bozucu Eylem

Makul bir ekonomik veya finansal gerekçeyle açıklanamayan ve piyasaların güven, açıklık ve istikrar içinde çalışmasını bozacak nitelikteki eylem ve işlemlerdir; idari para cezasına tabidir (SPKn m.104; VI-104.1 Tebliği). SPK’nın açıklamasına göre bu düzenleme suç oluşturmayan eylemleri konu alır. 2026 yılı için ceza 445.243,49 TL ile 11.141.376,25 TL arasındadır. → ayrıntılı rehber

Piyasa Gözetimi

Borsaların işlemlerin güvenilir, şeffaf, adil ve rekabetçi gerçekleşmesini sağlamak ve Kanuna aykırı işlemleri tespit etmek için kurdukları gözetim sistemi ve aldıkları önleyici tedbirlerdir (SPKn m.70/2; BİAŞ Yönetmeliği m.43). → ayrıntılı rehber

Piyasa İşleticisi

Borsayı veya borsanın piyasalarını yöneten ve/veya işleten anonim ortaklıklardır (SPKn m.3/1-r). → ayrıntılı rehber

Platform

Kripto varlık alım satım, ilk satış veya dağıtım, takas, transfer ve bunların gerektirdiği saklama işlemlerinden bir veya birkaçının gerçekleştirildiği kuruluşlardır (SPKn m.3/1-dd). → ayrıntılı rehber

Portföy Saklayıcısı

Kolektif yatırım kuruluşlarının portföy varlıklarını bu kuruluşlar adına açılan ayrı hesapta saklayan ve katılma payı ihraç-itfa işlemleri ile portföy işlemlerinin mevzuata uygunluğunu sağlayan kuruluştur. Yükümlülüklerini yerine getirmemesinden doğan zarardan sorumludur (SPKn m.56/1-2). → ayrıntılı rehber

Portföy Yönetim Şirketi

Ana faaliyet konusu yatırım fonlarının kurulması ve yönetimi olan, kuruluşu ve faaliyete geçmesi Kurul iznine bağlı anonim ortaklıktır (SPKn m.55/1). Yönetimdeki fonların ve katılma payı sahiplerinin çıkarlarını gözetmekle yükümlüdür (m.55/6). → ayrıntılı rehber

Profesyonel Müşteri

Yatırım kararlarını değerlendirecek bilgi ve tecrübeye sahip olduğu kabul edilen, mevzuattaki ölçütleri karşılayan müşteri sınıfıdır. Kurul, yatırımcılara sağlanacak korumanın belirlenmesi amacıyla yatırımcıları sınıflandırmaya yetkilidir (SPKn m.45/4). → ayrıntılı rehber

Rüçhan Hakkı (Yeni Pay Alma Hakkı)

Sermaye artırımında mevcut pay sahibinin yeni paylardan payı oranında öncelikle alma hakkıdır. Kayıtlı sermayeli halka açık ortaklıkta yönetim kurulunun bu hakkı kısıtlayabilmesi esas sözleşmede yetki verilmesine bağlıdır ve kısıtlama pay sahipleri arasında eşitsizliğe yol açacak şekilde kullanılamaz (SPKn m.18/5). → ayrıntılı rehber

S – T

Saklama Hizmeti

Sermaye piyasası faaliyetleriyle ilişkili olarak emanet, idare, teminat veya her ne nam altında olursa olsun kayden veya fiziken tevdi edilen sermaye piyasası araçlarına ilişkin hizmetlerdir (SPKn m.3/1-s). → ayrıntılı rehber

Seans

Borsa bünyesindeki piyasaların, pazarların, platformların ve sistemlerin alım satım için açık olduğu zaman dilimidir (BİAŞ Yönetmeliği m.4/1-r). Seans günlerini ve saatlerini Borsa Yönetim Kurulu belirler (m.40). → ayrıntılı rehber

Serbest Fon

Katılma payları yalnızca nitelikli yatırımcılara satılan ve portföy sınırlamalarının önemli bölümünden muaf tutulan yatırım fonudur. → ayrıntılı rehber

Sermaye Piyasası Aracı

Menkul kıymetler ve türev araçlar ile yatırım sözleşmeleri de dâhil olmak üzere Kurulca bu kapsamda olduğu belirlenen diğer araçlardır (SPKn m.3/1-ş). Piyasa dolandırıcılığı ve bilgi suistimali suçlarının konusu bu araçlardır. → ayrıntılı rehber

Sermaye Piyasası Kurumları

Yatırım kuruluşları, kolektif yatırım kuruluşları, bağımsız denetim, değerleme ve derecelendirme kuruluşları, portföy yönetim şirketleri, ipotek finansmanı kuruluşları, konut ve varlık finansmanı fonları, varlık kiralama şirketleri, merkezî takas ve saklama kuruluşları, veri depolama kuruluşları ve Kurulca belirlenen diğer kurumlardır (SPKn m.3/1-t, m.35). → ayrıntılı rehber

Sıcak Cüzdan

Kripto varlık transferlerinin hızlı gerçekleştirilebilmesi için çevrim içi tutulan cüzdandır. Müşterilerin kendi cüzdanlarında tutmadıkları kripto varlıkların saklanması, Kurulca yetkilendirilmiş kuruluşlarca yapılır ve Kurul saklamaya ilişkin ayrı esaslar belirleyebilir (SPKn m.35/C-6). → ayrıntılı rehber

Sicil Numarası

Kaydi sistemde yatırımcıyı tanımlayan ve varlıkların hangi kurumda olursa olsun hak sahibi adına izlenmesini sağlayan numaradır. → ayrıntılı rehber

SPK (Sermaye Piyasası Kurulu)

Sermaye piyasasını düzenleyen ve denetleyen, 6362 sayılı Kanunla yetkilendirilmiş kurumdur. Borsaların ve piyasa işleticilerinin borsacılık faaliyetlerinin de düzenleme, gözetim ve denetim merciidir (Borsalar ve Piyasa İşleticileri Yönetmeliği m.36/1). → ayrıntılı rehber

SPKn (6362 sayılı Kanun)

6.12.2012 tarihinde kabul edilen ve 30.12.2012 tarihli, 28513 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sermaye Piyasası Kanunu’dur. Amacı sermaye piyasasının güvenilir, şeffaf, etkin, istikrarlı, adil ve rekabetçi bir ortamda işleyişi ile yatırımcıların hak ve menfaatlerinin korunmasıdır (m.1). → ayrıntılı rehber

Sürekli Bilgi

İçsel bilgi niteliğinde olmayan ancak düzenlemeler gereği kamuya açıklanması gereken bilgidir. → ayrıntılı rehber

Tahsisli Satış

Sermaye piyasası araçlarının halka arz edilmeksizin önceden belirlenmiş kişilere satışıdır; pay ihracında yeni pay alma hakkının kısıtlanmasını gerektirir. → ayrıntılı rehber

Takip Farkı

Fon portföyünün yıllık getirisi ile takip edilen endeksin yıllık getirisi arasındaki farktır. → ayrıntılı rehber

Takip Hatası

Fon portföyünün getirisi ile endeks getirisi arasındaki farkın değişkenliğidir; takibin istikrarını ölçer. → ayrıntılı rehber

Tasfiye Beyanında Bulunanlar Listesi

Kripto varlık hizmet sağlayıcılığı faaliyetini sonlandırma yönünde beyanda bulunan kuruluşların listesidir. → ayrıntılı rehber

Tedbir Kararı

Piyasa düzenini korumak için işlem koşullarını sınırlandıran karardır. Borsa önleyici tedbirleri Genel Müdür tarafından veya Kurulun yazılı talebiyle alınır (BİAŞ Yönetmeliği m.44/2); Kurulun kişilere yönelik tedbirleri ise SPKn m.101/1’e dayanır. → ayrıntılı rehber

Tek Fiyat Yöntemi

Borsaya iletilen emirlerin belirlenen zaman dilimleri boyunca toplanıp en çok işlem miktarını gerçekleştirecek tek bir fiyattan eşleştirilmesi yöntemidir (BİAŞ Yönetmeliği m.31/2-a). → ayrıntılı rehber

Teminat Yöneticisi

Kurulca belirlenen sermaye piyasası araçlarından doğan yükümlülükleri güvence altına alan varlıkların mülkiyetinin teminaten devredildiği veya lehine sınırlı ayni hak kurulan, genel saklama yetkisine sahip yatırım kuruluşudur. Teminat varlıkları teminat yöneticisinin malvarlığından ayrıdır ve onun borçları için haczedilemez (SPKn m.31/B). → ayrıntılı rehber

Türev Araç

Menkul kıymetleri alma, satma veya değiştirme hakkı veren araçlar ile değeri bir menkul kıymete, döviz, faiz, kıymetli maden veya mal fiyatına, istatistiklere ya da endekslere bağlı araçlar ve döviz ile kıymetli madenler üzerine kaldıraçlı işlemlerdir (SPKn m.3/1-u). → ayrıntılı rehber

U – Z

Uygunluk Testi

Alım satıma ve halka arza aracılıkta genel müşterinin ürünün risklerini anlayacak bilgi ve tecrübeye sahip olup olmadığının değerlendirilmesidir (III-39.1 Tebliği m.33). → ayrıntılı rehber

VBTS (Volatilite Bazlı Tedbir Sistemi)

Fiyat ve işlem hacmindeki aşırı dalgalanmalarda önceden belirlenmiş kriterlere göre otomatik ve kademeli olarak devreye giren Borsa tedbir sistemidir; açığa satış ve kredili işlem yasağı, brüt takas ve tek fiyat yöntemi gibi tedbirler kademeler hâlinde uygulanır. → ayrıntılı rehber

Yan Hizmetler

Yatırım kuruluşları ve portföy yönetim şirketlerinin danışmanlık, belirli kredi ve döviz hizmetleri, yatırım araştırması ve genel tavsiye, servet yönetimi gibi yatırım hizmetlerine ek olarak sunabildiği hizmetlerdir; ayrı yetki belgesine tabi değildir (SPKn m.38, m.39/2). → ayrıntılı rehber

Yatırım Aracı

Sermaye piyasası araçları ile Kurul tarafından uygun görülen diğer sözleşmeler, belgeler ve kıymetlerdir (BİAŞ Yönetmeliği m.4/1-y). → ayrıntılı rehber

Yatırım Danışmanlığı

Müşteriye yönelik kişiye özel yatırım tavsiyesi verilmesi faaliyetidir; Kanunda yatırım hizmet ve faaliyetleri arasında sayılır (SPKn m.37/1-d) ve düzenli uğraşı olarak yapılabilmesi Kurul iznine bağlıdır (m.39/1). → ayrıntılı rehber

Yatırım Fonu

Tasarruf sahiplerinden katılma payı karşılığında toplanan para veya varlıklarla, inançlı mülkiyet esaslarına göre portföy işletmek amacıyla portföy yönetim şirketlerince fon iç tüzüğü ile kurulan ve tüzel kişiliği bulunmayan malvarlığıdır (SPKn m.52/1). → ayrıntılı rehber

Yatırım Hizmetleri ve Faaliyetleri

Emir alma ve iletme, emir gerçekleştirme, kendi hesabından alım satım, portföy yöneticiliği, yatırım danışmanlığı, yüklenimli ve yüklenimsiz halka arza aracılık, çok taraflı alım satım sistemlerinin işletilmesi ile saklama ve yönetim hizmetleridir (SPKn m.37/1). Düzenli olarak yapılabilmesi Kurul iznine bağlıdır (m.39/1). → ayrıntılı rehber

Yatırım Kuruluşu

Aracı kurumlar ile yatırım hizmeti ve faaliyetinde bulunmak üzere kuruluş ve faaliyet esasları Kurulca belirlenen diğer sermaye piyasası kurumları ve bankalardır (SPKn m.3/1-v). → ayrıntılı rehber

Yatırım Ortaklığı

Sermaye piyasası araçları, gayrimenkul, girişim sermayesi yatırımları ve Kurulca belirlenen diğer varlıklardan oluşan portföyleri işletmek amacıyla paylarını ihraç etmek üzere kurulan sabit veya değişken sermayeli anonim ortaklıklardır (SPKn m.48/1). → ayrıntılı rehber

Yatırımcı Tazmin Merkezi (YTM)

Yatırım kuruluşlarının yatırım hizmet ve faaliyetinden kaynaklanan nakit ödeme veya sermaye piyasası aracı teslim yükümlülüklerini yerine getirememeleri hâlinde Kurulca alınan tazmin kararını yerine getirmek amacıyla kurulmuş kamu tüzel kişisidir (SPKn m.3/1-y). Kripto varlıklar yatırımcı tazmin hükümlerine tabi değildir (m.35/C-4). → ayrıntılı rehber

Yerindelik Testi

Bireysel portföy yöneticiliği ve yatırım danışmanlığında, hizmetin müşterinin bilgi ve tecrübesine ek olarak mali durumu ve hedeflerine uygunluğunun sözleşmeden önce değerlendirilmesidir (III-37.1 Tebliği m.40). → ayrıntılı rehber

Yetkilendirilmiş Katılımcı

Borsa yatırım fonlarında katılma payı oluşturma ve geri alma işlemlerine aracılık eden, kurucuyla sözleşme imzalamış kuruluştur. → ayrıntılı rehber

Yetkisiz İşlem

Müşterinin talimatı veya yetkisi bulunmaksızın hesabında yapılan işlemdir. → ayrıntılı rehber

Yönetim Kontrolü

Oy haklarının yüzde ellisinden fazlasına tek başına veya birlikte hareket edilen kişilerle doğrudan ya da dolaylı sahip olunması veya yönetim kurulu üye sayısının salt çoğunluğunu seçme ya da aday gösterme hakkı veren imtiyazlı paylara sahip olunmasıdır (SPKn m.26/2). Yönetim kontrolünün iktisabı zorunlu pay alım teklifini doğurur. → ayrıntılı rehber

Yürütmenin Durdurulması

İdari işlemin uygulanmasının, iptal davası sonuçlanıncaya kadar idare mahkemesi kararıyla durdurulmasıdır (2577 sayılı İYUK m.27). SPK kararlarına karşı açılan davalarda da talep edilebilir. → ayrıntılı rehber

Zorunlu Pay Alım Teklifi

Yönetim kontrolünü sağlayan payların veya oy haklarının iktisabında diğer pay sahiplerine yapılması zorunlu tekliftir. Yükümlülük süresinde yerine getirilmezse yükümlü ve birlikte hareket edenlerin oy hakları kendiliğinden donar (SPKn m.26/1, m.26/6). → ayrıntılı rehber

Sık Karıştırılan Kavram Çiftleri

Aşağıdaki ayrımlar uygulamada en çok hataya yol açan noktalardır; çoğu uyuşmazlıkta tartışma, iki kavramın birbirine karıştırılmasından doğar.

Kavram Karışıklığı Dosyayı Nasıl Değiştirir? İki Senaryo

Senaryo 1: “Manipülasyon” şikâyeti savcılıkta bekliyor

Bir yatırımcı, zarar ettiği payda fiyatın yapay olarak yükseltildiğini düşünerek doğrudan savcılığa “manipülasyon” şikâyetinde bulunur ve aylarca sonuç alamaz. Sorun kavramdadır: piyasa dolandırıcılığı SPKn m.107’de düzenlenen bir sermaye piyasası suçudur ve bu suçlarda soruşturma, Kurulun Cumhuriyet başsavcılığına yazılı başvurusuna bağlıdır (m.115/1). Olay ayrıca SPK’ya ihbar edilmedikçe muhakeme şartı gerçekleşmez. Eylem suç unsurlarını taşımıyorsa bu kez piyasa bozucu eylem (m.104) gündeme gelir; bu da ceza değil idari yaptırım yoludur. Doğru kavram, doğru merciyi belirler; ayrıntı için manipülasyon suçlarında ceza yargılaması rehberine bakılabilir.

Senaryo 2: “Hisse kapatıldı” haberiyle panik satış

Bir şirketin işlem sırası Borsa tarafından durdurulur ve pay sahipleri şirketin borsadan çıkarıldığını düşünerek diğer araçlarındaki pozisyonları panikle kapatır. Oysa işlem sırasının geçici durdurulması (BİAŞ Yönetmeliği m.25) ile kottan çıkarma (m.16) farklı kurumlardır: durdurma gerekçesiyle KAP’ta duyurulur, Genel Müdür için en fazla bir ay sürebilir ve çoğunlukla bir açıklamanın beklenmesi veya eksik bilginin tamamlatılması amacını taşır. Duyurudaki gerekçeyi okumak, yanlış kavramdan doğan zararı önler; ayrıntı için işlem sırasının geçici durdurulması rehberine bakılabilir.

Somut Sorundan Rehbere

Hukukçular Evi Bu Süreçte Ne Yapar?

Hukukçular Evi Ankara, sermaye piyasası dosyalarında kavramın doğru belirlenmesiyle işe başlar: bir kararın suç duyurusu mu, piyasa bozucu eylem tespiti mi, tedbir mi yoksa Borsa işlemi mi olduğunu ve hangi maddeye dayandığını tespit eder; buna göre savunma, itiraz, iptal davası, SPK başvurusu veya tazminat yolunu belirler. Yatırımcılar için aracı kurum, portföy yönetim şirketi, ihraççı ve platform ilişkilerinden doğan uyuşmazlıkları; şirketler için kamuyu aydınlatma, önemli nitelikteki işlemler ve SPK incelemelerini yürütür. Dosyanızın değerlendirilmesi için 0554 648 37 15 numaralı telefondan veya WhatsApp üzerinden ulaşabilirsiniz. Bu sayfa genel bilgi niteliğindedir ve herhangi bir sonuç vaadi içermez.

✓ Bu sözlükteki SPKn tanımları (m.3/1) ile m.1, 4, 6, 11-13, 15-28, 31/A, 31/B, 32, 35, 35/A-35/C, 37-40, 42, 43, 45, 48-50, 52-53, 55-56 hükümleri Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki Kanun metninden; borsa terimleri BİAŞ Borsacılık Faaliyetlerine İlişkin Esaslar Yönetmeliği ve SPK’nın Borsalar ve Piyasa İşleticileri Yönetmeliği metinlerinden; m.101-116 hükümleri, tebliğ madde atıfları ve 2026 tutarları SPK’nın resmî açıklamaları, bültenleri ve sitenin mevzuat kontrollü rehberleriyle çapraz olarak 23.09.2026 tarihinde kontrol edilmiştir.

Sıkça Sorulan Sorular

Bu sözlük neyi kapsıyor?

6362 sayılı Kanun, SPK tebliğleri ve Borsa İstanbul düzenlemelerinde en sık karşılaşılan 133 kavramın kısa tanımını, dayandığı maddeyi ve ayrıntılı rehber bağlantısını içerir.

Bir kavramın kanuni tanımını nerede bulabilirim?

Temel kavramlar SPKn m.3’te tanımlanır. Borsa işleyişine ilişkin terimler BİAŞ Borsacılık Faaliyetlerine İlişkin Esaslar Yönetmeliği m.4’te, tebliğe özgü kavramlar ise ilgili tebliğin tanımlar maddesinde yer alır.

Menkul kıymet ile sermaye piyasası aracı aynı şey mi?

Hayır. Menkul kıymetler para, çek, poliçe ve bono hariç paylar ve borçlanma araçlarıdır (SPKn m.3/1-o). Sermaye piyasası aracı ise menkul kıymetleri, türev araçları ve yatırım sözleşmelerini de kapsayan daha geniş kavramdır (m.3/1-ş).

Aracı kurum ile yatırım kuruluşu arasındaki fark nedir?

Aracı kurum, m.37/1’deki belirli yatırım hizmetleri için münhasıran yetkilendirilen yatırım kuruluşudur (m.3/1-a). Yatırım kuruluşu ise aracı kurumlar yanında bankaları ve Kurulca belirlenen diğer kurumları da kapsar (m.3/1-v).

İhraç ile halka arz farkı nedir?

İhraç, sermaye piyasası araçlarının halka arz edilerek veya edilmeksizin satışıdır (m.3/1-ğ). Halka arz ise genel bir çağrı ve bu çağrı devamındaki satıştır (m.3/1-f) ve izahname onayı gerektirir (m.4/1).

İçsel bilgi ile sürekli bilgi arasındaki fark nedir?

İçsel bilgi henüz kamuya açıklanmamış ve fiyatı etkileyebilecek bilgidir. Sürekli bilgi ise içsel bilgi niteliğinde olmayan ancak düzenlemeler gereği kamuya açıklanması gereken bilgidir.

Piyasa bozucu eylem ile piyasa dolandırıcılığı farkı nedir?

Piyasa bozucu eylem suç oluşturmayan ve idari para cezasına tabi eylemdir (SPKn m.104). Piyasa dolandırıcılığı ise hapis ve adli para cezası öngörülen suçtur (m.107) ve soruşturması Kurulun başvurusuna bağlıdır.

Nitelikli yatırımcı kimdir?

Mevzuattaki mali büyüklük veya tecrübe ölçütlerini sağlayan yatırımcıdır. SPK’nın 18.12.2025 tarihli i-SPK.37.7 kararıyla eşik 10.000.000 TL olmuştur; GYF ve GSYF bakımından eski tutarlar uygulanmaya devam eder.

Uygunluk testi ile yerindelik testi nasıl ayrılır?

Uygunluk testi alım satım ve halka arz aracılığında müşterinin bilgi ve tecrübesini ölçer (III-39.1 m.33). Yerindelik testi portföy yöneticiliği ve yatırım danışmanlığında ayrıca mali durumu ve hedefleri değerlendirir (III-37.1 m.40).

Kredili işlemde özkaynak oranları nedir?

Seri: V, No: 65 Tebliği’ne göre başlangıç özkaynağı yüzde 50, sürdürme özkaynağı yüzde 35’tir. SPK’nın 17.09.2026 tarihli kararıyla tanınan ve 03.10.2026 tarihli 65/1779 sayılı kararla uzatılan esneklik uyarınca 30 Ekim 2026 seans sonuna kadar kurumların risk politikasına göre yüzde 20 uygulanabilir.

Katılma payı ile pay aynı mı?

Hayır. Katılma payı tüzel kişiliği olmayan bir yatırım fonundaki hakkı gösterir (SPKn m.52/1); pay ise bir anonim ortaklıktaki ortaklık hakkını temsil eder.

VBTS bir ceza mıdır?

Hayır. VBTS önceden belirlenmiş kriterlere göre otomatik ve kademeli devreye giren bir Borsa tedbir sistemidir; muhatabı kişi değil paydır ve bir ihlal tespiti anlamına gelmez.

İşlem sırasının durdurulması ile kottan çıkarma farkı nedir?

Durdurma geçicidir; Genel Müdür en fazla bir ay durdurabilir ve karar KAP’ta gerekçesiyle duyurulur (BİAŞ Yönetmeliği m.25). Kottan çıkarma ise ayrı şartlara bağlı kalıcı bir sonuçtur (m.16).

YTM neyi karşılar?

YTM, yatırım kuruluşlarının yatırım hizmetlerinden doğan nakit ödeme veya sermaye piyasası aracı teslim yükümlülüklerini yerine getirememesi hâlinde Kurulca alınan tazmin kararını yerine getirir (SPKn m.3/1-y). Kripto varlıklar bu kapsamda değildir (m.35/C-4).

Müteselsil sorumluluk sermaye piyasasında nerede karşımıza çıkar?

Kamuyu aydınlatma belgelerini imzalayanların yanlış, yanıltıcı veya eksik bilgiden doğan sorumluluğunda (SPKn m.32/1) ve varlıkları başka saklayıcılarda tutan portföy saklama kuruluşlarının sorumluluğunda (m.56/4) karşımıza çıkar.

Peşin ödeme dava hakkını etkiler mi?

Hayır. İdari para cezasının ödeme süresi içinde ödenmesi dörtte bir indirim sağlar ve ödeme yapılması karara karşı kanun yoluna başvurma hakkını etkilemez (5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.17/6).

Listede yer almak kripto lisansı anlamına gelir mi?

Hayır. Geçiş dönemi listesinde yer almak bir beyan kaydıdır. Kripto varlık hizmet sağlayıcılarının kuruluşu ve faaliyete başlaması ayrıca Kurul iznine tabidir (SPKn m.35/B-1).