Halka arzdan sonra fiyatın halka arz fiyatının altına inmesini önlemeye yönelik iki kural vardır, ancak ikisi de sınırlıdır. Fiyat istikrarı işlemleri, izahnamede açıklanmışsa ve yalnızca payların borsada işlem görmeye başlamasından itibaren en çok otuz gün süreyle, halka arz fiyatının üzerine çıkmadan yapılabilir; yapılacaklarına dair garanti yoktur ve süresinden önce durdurulabilirler (VII-128.1 m.11). Şirkette yüzde on ve üzeri paya sahip ortaklar ile yönetimi kontrol edenler ise paylarını bir yıl süreyle borsada halka arz fiyatının altında satamaz; bu dönemde kurala uygun satışlarda özel durum açıklaması zorunludur (m.8). Fiyatın kendisi, satışa aracılık eden ve şirketle ilişkili olmayan yetkili kuruluşun hazırladığı, halka arzdan en az üç gün önce KAP’ta ilan edilen fiyat tespit raporuna dayanır (m.29/1); aracı kurum yöntem seçimini gerekçelendirmek ve azami özen göstermek zorundadır (III-37.1 m.54/1-e). Başka bir kuruluş fiyat hakkında analist raporu yayımlayabilir (m.29/2). Bu kuralların ihlali SPK’ya bildirilebilir ve tazminat iddiasında dayanak olabilir.
Halka arzdan sonra büyük ortaklar mı sattı?
İzahnamedeki taahhütleri, fiyat istikrarı açıklamalarını ve KAP bildirimlerini birlikte inceleyelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
📞 Hemen Arayın 💬 WhatsAppKısaca: Halka arz sonrası koruma otuz gün ve bir yılla sınırlıdır
Fiyat istikrarı en çok otuz gündür. Aracı kurum fiyatı desteklemek zorunda değildir; destek ancak izahnamede açıklanmışsa, halka arz fiyatının altına düşüldüğünde ve bu fiyatın üzerine çıkmadan yapılabilir.
Büyük ortaklara bir yıllık fiyat sınırı vardır. Yüzde on ve üzeri paya sahip ortaklar ile yönetimi kontrol edenler bir yıl boyunca borsada halka arz fiyatının altında satış yapamaz. Bu ortaklardan borsa dışında pay alanlar da aynı sınıra tabidir.
Takip KAP üzerinden yapılır. İzahnamedeki taahhütler, ortak satışlarına ilişkin özel durum açıklamaları ve halka arz sonrası raporlar kamuya açıktır. Aykırılık şüphesi SPK’ya bildirilebilir.
Bu Yazı Kimin İçin?
Halka arzdan pay alan yatırımcıların en sık sorduğu iki soru, “aracı kurum fiyatı neden desteklemedi” ve “büyük ortaklar paylarını ne zaman satabilir” sorularıdır. İlk günlerdeki yükselişin ardından gelen düşüşlerde, yatırımcılar çoğu zaman fiyatın bir süre korunacağını veya şirket ortaklarının uzun süre satış yapamayacağını düşünerek yatırım yaptıklarını belirtir.
Bu yazı; halka arz fiyatının hangi raporla ve kim tarafından belirlendiğini, fiyat tespit raporunun ve analist raporunun nasıl okunacağını, fiyat istikrarı işlemlerinin kapsamını ve sınırlarını, büyük ortakların bir yıllık satış yasağının ayrıntılarını ve bu kurallara aykırılık şüphesinde izlenecek yolu anlatır. Sonunda, SPK’ya yapılacak bir ihbar ve bilgi talebi dilekçesi örneği yer alıyor. Halka arzda payların dağıtımı halka arzdan neden pay alamadım yazımızda, fiyat düşüşünde tazminat sorumluluğu ise halka arzdan sonra hisse düştü: kim sorumlu yazımızda ayrıntılı olarak ele alındı. Payları halka arz edilen şirketin genel yükümlülükleri halka açık ortaklık statüsü yazımızda anlatıldı.
Yazıdaki tebliğ hükümleri SPK’nın resmî mevzuat sisteminde yayımlanan güncel metinlerden, kanun hükümleri 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanununun yürürlükteki metninden alınmıştır.
Halka Arz Fiyatını Kim, Nasıl Belirler?
Halka arz fiyatı şirket ile satışa aracılık eden yetkili kuruluş arasında belirlenir; ancak bu belirleme bir rapora dayandırılmak zorundadır. VII-128.1 sayılı Pay Tebliği m.29/1, halka arz edilecek payların satış fiyatının borsa fiyatından farklı veya nominal değerinden yüksek olması hâlinde, satış fiyatına ve bu fiyatın hesaplanmasında kullanılan yöntemlere ilişkin olarak halka arzda satışa aracılık eden yetkili kuruluşça bir fiyat tespit raporu hazırlanmasını ve bu raporun halka arzın başlayacağı tarihten en az üç gün önce KAP’ta ilan edilmesini zorunlu kılar.
Raporun kim tarafından hazırlanacağı da düzenlenmiştir. Halka arz konsorsiyumla yapılıyorsa rapor konsorsiyum lideri veya eş lider tarafından hazırlanır. Satışa aracılık eden kuruluş halka açılacak şirketin ilişkili tarafıysa rapor başka bir yetkili kuruluş tarafından hazırlanır (m.29/1). Yetkili kuruluşun kendi paylarının halka arzında da fiyat tespit raporu başka bir yetkili kuruluşça hazırlanır (m.30/4). Bu kurallar, fiyatı belirleyenin bağımsızlığını korumaya yöneliktir.
Aracı kurumun özen yükümlülüğü ise III-37.1 sayılı Tebliğin 54. maddesinde yer alır. m.54/1-(d) aracı kurumun ihraççı ve halka arz edenler hakkında detaylı ve dikkatli inceleme yapma konusunda en iyi gayreti göstermesini; m.54/1-(e) halka arz fiyatının sermaye piyasası aracının gerçek değerini en doğru şekilde göstermesi yönünde azami özen gösterilmesini, fiyat tespit raporu hazırlanırken Kurulca belirlenen değerleme standartlarına uyulmasını ve raporda fiyatın belirlenmesinde kullanılan yöntemlerin neden seçildiğinin ve esas alınan yöntemin seçilme gerekçesinin açıklanmasını zorunlu kılar. m.54/1-(b) halka arz sırasında piyasa bozucu eylem niteliğinde olabilecek faaliyetleri, m.54/1-(c) ise ücret dışında kendilerine veya üçüncü kişilere menfaat sağlayacak tasarrufları yasaklar.
Halka arz fiyatına ilişkin temel kurallar
| Kural | İçeriği | Dayanak |
|---|---|---|
| Fiyat tespit raporu zorunluluğu | Fiyat ve kullanılan yöntemler raporla açıklanır; halka arzdan en az üç gün önce KAP’ta ilan edilir | VII-128.1 m.29/1 |
| Raporu hazırlayanın bağımsızlığı | İlişkili taraf olan veya kendi paylarını arz eden kuruluş raporu hazırlayamaz | VII-128.1 m.29/1, m.30/4 |
| Deneyim şartı | İlk halka arzda raporu hazırlayacak lider, son on iki ayda başka üç halka arz için analist raporu hazırlamış olmalıdır | VII-128.1 m.29/3 |
| Azami özen ve değerleme standartları | Fiyat gerçek değeri en doğru şekilde göstermeli; yöntem seçimi gerekçelendirilmeli | III-37.1 m.54/1-(e) |
| Detaylı inceleme | İhraççı hakkında detaylı ve dikkatli inceleme için en iyi gayret | III-37.1 m.54/1-(d) |
| Yapay piyasa yaratmama | Yatırımcının bilinçli karar vermesine engel olacak işlem yapılmaması | II-5.1 m.26/2; III-37.1 m.54/1-(b) |
Fiyat Tespit Raporunu Nasıl Okursunuz?
Fiyat tespit raporu, halka arz fiyatının “neden bu fiyat” sorusuna verilen resmî cevaptır. Yatırımcının bu raporda özellikle dikkat etmesi gereken noktalar, fiyatın dayandığı yöntemler ve varsayımlardır. Çünkü halka arzdan sonra yayımlanacak raporlar da tam olarak bu varsayımların gerçekleşip gerçekleşmediğini inceleyecektir.
Fiyat tespit raporunda bakılacak başlıca noktalar
| Bölüm | Sorulacak soru | Neden önemli? |
|---|---|---|
| Kullanılan değerleme yöntemleri | Hangi yöntemler kullanıldı, fiyat hangisine dayandırıldı, bu seçim gerekçelendirildi mi? | Yöntem seçiminin gerekçesi zorunlu içeriktir (III-37.1 m.54/1-e) |
| Gelecek dönem tahminleri | Satış, kârlılık ve yatırım tahminleri şirketin geçmiş performansıyla uyumlu mu? | Sonradan varsayım raporuyla karşılaştırılacak olan kısımdır |
| Benzer şirketler karşılaştırması | Karşılaştırmaya alınan şirketler gerçekten benzer mi, seçim nasıl yapıldı? | Çarpan yöntemlerinde sonucu doğrudan belirler |
| İskonto ve halka arz indirimi | Hesaplanan değere hangi oranda indirim uygulandı? | Fiyatın hesaplanan değere göre konumunu gösterir |
| Halka arz gelirinin kullanımı | Gelir yatırıma mı, borç ödemesine mi, ortaklara mı gidiyor? | Tahminlerin gerçekleşme ihtimalini etkiler |
| Riskler ve ilişkili taraf işlemleri | Önemli riskler ve ilişkili taraflarla işlemler yeterince açıklandı mı? | Eksik açıklama, sorumluluk iddiasının temel dayanağıdır |
Fiyat tespit raporu izahnameden ayrı bir belgedir ve halka arzdan önce KAP’ta yayımlanır. Yatırımcı, satın alma kararından önce bu raporu ve izahnameyi okumuşsa veya en azından bu belgelerin kamuya açık olduğu dönemde yatırım yapmışsa, belgelerdeki bilgilerin doğruluğu tazminat iddiası bakımından belirleyici hâle gelir. İzahnameden sorumlu kişiler halka arz ve izahname sorumluluğu yazımızda, fiyat tespit raporuna dayalı tazminat sorumluluğu ise halka arzdan sonra hisse düştü: kim sorumlu yazımızda anlatıldı.
Analist Raporu: Fiyata İkinci Bir Göz
VII-128.1 m.29/2, satışa aracılık eden kuruluşun hazırladığı fiyat tespit raporunun başka bir yetkili kuruluş tarafından analiz edilebileceğini düzenler. Bu analist raporunu hazırlayacak kuruluş, ilgili halka arzda konsorsiyum lideri veya eş lideri olamaz. Analist raporu hazırlanırsa, halka arz fiyatına ilişkin görüş beyan edilmesi ve raporun en geç halka arzın başladığı tarihte KAP’ta ve raporu hazırlayan kuruluşun internet sitesinde ilan edilmesi zorunludur.
Analist raporları ayrıca bir yeterlilik ölçüsü olarak kullanılır. m.29/3 uyarınca ilk halka arzda fiyat tespit raporu hazırlayabilmek için yetkili kuruluşun veya konsorsiyum liderinin, son on iki ay içinde lider veya eş lider olmadığı en az üç halka arzın fiyat tespit raporunu değerlendiren analist raporları hazırlamış ve ilan etmiş olması gerekir. III-37.1 m.54/2 de analist raporlarının varlığının, halka arza aracılık izni olan kuruluşların durumlarının değerlendirilmesinde dikkate alınacağını belirtir. Bir halka arzda analist raporu yayımlanmışsa, bu rapordaki görüş ile fiyat tespit raporu arasındaki farklar yatırımcı için önemli bir işarettir.
Halka Arzdan Sonra Yayımlanan Raporlar
Fiyatın dayandığı gerekçelerin hesabı halka arzdan sonra da verilir. Pay Tebliği m.29/4 uyarınca fiyat tespit raporunu hazırlayan kuruluş, payların borsada işlem görmeye başlamasından sonraki bir yıl içinde halka arz fiyatı ile borsa fiyatı arasındaki farkın nedenlerini değerlendiren en az iki rapor yayımlar; m.29/5 uyarınca şirket de iki yıl boyunca her finansal tablo açıklamasından sonra on iş günü içinde, fiyatın dayandığı varsayımların gerçekleşip gerçekleşmediğini açıklayan bir rapor yayımlar. Bu raporların takvimi ve tazminat davasında delil olarak kullanımı halka arzdan sonra hisse düştü: kim sorumlu yazımızda ayrıntılı olarak anlatıldı. Bu yazının konusu olan fiyat istikrarı ve satış yasağı bakımından bu raporların önemi, düşüşün nedenleri arasında ortak satışlarına veya istikrar işlemlerinin sona ermesine yer verilip verilmediğini göstermeleridir.
Fiyat İstikrarı İşlemleri: Aracı Kurum Fiyatı Desteklemek Zorunda mı?
Kısa cevap hayırdır. VII-128.1 m.11/1, paylar borsada işlem görmeye başladıktan sonra, izahnamede gerekli açıklamaların yapılmış olması koşuluyla, halka arzda satışa aracılık eden aracı kurumun, konsorsiyum varsa lider veya eş lider aracı kurumun fiyat istikrarını sağlamak amacıyla pay alımında bulunabileceğini düzenler. Hüküm bir imkân tanır, bir yükümlülük getirmez. m.11/4, izahnamede işlemlerin payların borsa fiyatını desteklemeyi amaçladığının, yapılacaklarına ilişkin herhangi bir garantinin olmadığının ve belirlenen süreden önce durdurulabileceklerinin, işlemleri yapacak aracı kurumun unvanının ve sürenin açıkça belirtilmesini zorunlu kılar. Sürenin sonundan önce işlemleri kimin durdurabileceği taraflar arasındaki sözleşmeyle belirlenir; sözleşmede hüküm yoksa durdurma yetkisi aracı kurumdadır.
Fiyat istikrarı işlemlerinin kuralları (VII-128.1 m.11)
| Kural | İçeriği | Fıkra |
|---|---|---|
| Önceden açıklama şartı | İşlemler ancak izahnamede açıklanmışsa yapılabilir | m.11/1 |
| Kimin hesabına | Aracı kurum ortaklık veya kendi hesabına işlem yapabilir; payların mülkiyeti hesabına işlem yapılana aittir | m.11/1 |
| Şirket kaynağı sınırı | Şirket hesabına kullanılacak fon brüt halka arz gelirinin yüzde yirmisini, alınacak payların nominal değeri halka arz edilen payların yüzde yirmisini aşamaz | m.11/2 |
| Dış kaynak | Fon şirket dışındaki kişilerce sağlanıyorsa tutar sınırı yoktur | m.11/3 |
| Garanti yokluğu | İşlemlerin yapılacağına dair garanti olmadığı ve süresinden önce durdurulabileceği izahnamede belirtilir | m.11/4 |
| Ortak satışında kaynak sırası | Ortakların payları satılıyorsa önce bu satışların geliri kullanılır | m.11/5 |
| Süre | İşlem görmeye başlamadan itibaren en çok otuz gün | m.11/6 |
| Fiyat sınırı | Halka arz fiyatının üzerinde alım emri verilemez; alım, fiyat halka arz fiyatının altına düştüğünde yapılabilir | m.11/7 |
| Sona erme açıklaması | Süre bittiğinde veya işlemler erken sona erdirildiğinde, izleyen iş günü aracı kurum KAP’ta özel durum açıklaması yapar | m.11/9 |
| Alınan payların satışı | Aracı kurum istikrar için aldığı payları süre boyunca halka arz fiyatının altında satamaz; satışta piyasanın olağan işleyişini etkilememek için azami özen gösterir | m.11/10 |
| Kayıt ve sorumluluk | Kayıtlar beş yıl saklanır; işlemlerin kurallara uygun yürütülmesinden aracı kurum sorumludur | m.11/11, m.11/12 |
Bu kurallardan yatırımcı için en önemlisi, sona erme açıklamasıdır. m.11/9 uyarınca otuz günlük süre dolduğunda veya işlemler erken durdurulduğunda, izleyen iş günü işlemleri yapan aracı kurum KAP’ta özel durum açıklaması yapar. Bu açıklama, fiyatın hangi tarihten itibaren istikrar desteği olmadan oluştuğunu gösterir. Birçok halka arzda sert düşüşün bu tarihten sonra başlaması, desteğin kalkmasıyla açıklanabilir; bu tek başına bir hukuka aykırılık değildir.
Hukuka aykırılık, kuralların dışına çıkıldığında gündeme gelir. İzahnamede açıklanmayan bir istikrar işlemi yapılması, halka arz fiyatının üzerinde alım emri verilmesi, otuz günlük süreden sonra aynı amaçla işlem yapılmaya devam edilmesi veya istikrar için alınan payların süre içinde halka arz fiyatının altında satılması bu kapsamdadır. Bu tür işlemler, fiyat istikrarının sağladığı istisnanın dışına çıktığı için SPKn m.107/1’deki işlem bazlı piyasa dolandırıcılığı bakımından da değerlendirilebilir. Bu suç işlem bazlı piyasa dolandırıcılığı yazımızda anlatıldı.
Ek Pay Satışı ile Fiyat İstikrarının İlişkisi
Talebin yüksek olduğu halka arzlarda, izahnamede gerekli açıklamaların yapılması koşuluyla ek pay satışı yapılabilir. VII-128.1 m.24/4 uyarınca ek pay satışına konu paylar, ek satış öncesi halka arz edilen payların nominal değerinin yüzde yirmisini aşamaz. Ek paylar ortaklar tarafından satılabileceği gibi, aracı kurum tarafından ortaklardan ödünç alınarak da satılabilir (m.24/2).
Ödünç alımlı ek satışta aracı kurum, ödünç yükümlülüğünü payların borsada işlem görmeye başladığı tarihten itibaren otuz gün içinde kapatmak zorundadır (m.24/6). Bunu borsadan pay alarak veya ortaklardan halka arz fiyatından pay satın alma hakkını kullanarak yapabilir (m.24/7). Borsadan yapılan alımlarda fiyat istikrarı işlemlerindeki emir ve fiyat kurallarına uyulur (m.24/8) ve m.11/8 uyarınca ödünç alımlı ek satış ile fiyat istikrarı işlemleri aynı aracı kurum tarafından yürütülür. Ek satış hakkının kullanılıp kullanılmadığı ve sonuçları da KAP’ta özel durum açıklamasıyla duyurulur (m.24/5). Bu açıklamalar, halka arzdan sonraki ilk otuz günde fiyatı etkileyen alım baskısının kaynağını anlamaya yardımcı olur.
Büyük Ortakların Bir Yıllık Satış Yasağı
Halka arzdan sonra fiyatı baskılayabilecek en önemli etkenlerden biri, mevcut ortakların paylarını piyasaya sürmesidir. VII-128.1 m.8/1 bu riske karşı şu kuralı koyar: Payları ilk kez halka arz edilecek şirketin, izahnamenin onaylandığı tarih itibarıyla sermayede yüzde on ve üzeri paya sahip ortakları ile pay oranından bağımsız olarak yönetim kontrolünü elinde bulunduran ortakları, sahip oldukları payları payların borsada işlem görmeye başlamasından itibaren bir yıl süreyle halka arz fiyatının altındaki bir fiyattan borsada satamaz ve bu sonucu doğuracak şekilde herhangi bir işleme tabi tutamaz.
Satış yasağının unsurları (VII-128.1 m.8)
| Unsur | İçeriği | Fıkra |
|---|---|---|
| Kimler | İzahnamenin onay tarihinde yüzde on ve üzeri paya sahip ortaklar ile yönetim kontrolünü elinde bulunduranlar | m.8/1, m.8/5 |
| Süre | Payların borsada işlem görmeye başlamasından itibaren bir yıl | m.8/1 |
| Yasağın kapsamı | Borsada halka arz fiyatının altında satış ve bu sonucu doğuracak her türlü işlem | m.8/1 |
| Borsa dışı alıcılar | Bu kişilerden borsa dışında pay alanlar da aynı sınırlamaya tabidir | m.8/1 |
| Kapsam dışı | Ortakların işlem görmeye başladıktan sonra borsadan aldığı paylar | m.8/1 |
| Kamuya açıklama | Süre içinde kurala uygun satış veya devirde özel durum açıklaması zorunludur | m.8/1 |
| Taahhüt | Ortaklar halka açılma başvurusunda yazılı taahhüt verir; taahhüt izahnamede yer alır | m.8/3 |
| Fiyat düzeltmesi | Sermaye artırımı veya kâr payı nedeniyle borsa fiyatı düzeltilirse, aynı düzeltme halka arz fiyatına da uygulanır | m.8/4 |
| Daha sıkı ihtiyari taahhüt | Ortaklar fiyattan bağımsız olarak bir yıl hiç satmama taahhüdü verebilir | m.8/6 |
Kuralın doğru anlaşılması gereken yönü şudur: Yasak, satışı tamamen engellemez; ilk yıl içinde borsada halka arz fiyatının altında satışı engeller. Pay fiyatı halka arz fiyatının üzerindeyken büyük ortakların satış yapması, kural olarak bu hükme aykırı değildir; ancak bu satışların özel durum açıklamasıyla kamuya duyurulması gerekir. Fiyat halka arz fiyatının altına indiğinde ise ilk yıl boyunca bu ortakların borsada satış yapması yasaktır. Ortakların izahnamede, fiyattan bağımsız olarak hiç satış yapmama yönünde daha sıkı bir taahhüt vermiş olup olmadıkları da ayrıca kontrol edilmelidir.
Küçük halka arzlarda daha sıkı bir kural uygulanır. m.9/1 uyarınca ek satış hariç halka arz edilecek payların halka arz fiyatı üzerinden piyasa değeri kırk milyon TL’nin altındaysa, halka arz edilecek payların nominal değerinin yüzde yirmi beşi kadar pay satışa hazır olarak bekletilir. m.9/3 uyarınca bu paylar tamamen satılmadığı sürece, yüzde on ve üzeri paya sahip ortaklar ile yönetimi kontrol edenler izahnamenin KAP’ta ilan edildiği tarihten itibaren bir yıl boyunca paylarını borsada fiyattan bağımsız olarak hiç satamaz.
Ortakların kamuya açıklanmamış olumsuz bir bilgiye dayanarak satış yapması ise ayrıca bilgi suistimali bakımından değerlendirilir; bu ayrım bilgi suistimali mi, piyasa dolandırıcılığı mı yazımızda, özel durum açıklamalarının zamanlaması ise içsel bilginin KAP’ta açıklanması ve ertelenmesi yazımızda anlatıldı.
Satışa Hazır Bekletilen Paylar
Küçük halka arzlarda bekletilen ek paylar, halka arzdan sonraki arzı etkileyen ayrı bir unsurdur. VII-128.1 m.10/2 uyarınca bu paylar, izahnamenin KAP’ta ilan edildiği tarihten itibaren bir yıl boyunca borsa fiyatı halka arz fiyatının yüzde yirmi beş fazlasının üzerine çıkmadığı sürece satılamaz; satış ancak fiyat bu seviyenin üzerinde kaldığı müddetçe yapılabilir. Satışa başlandığı gün aracı kurum KAP’ta özel durum açıklaması yapar ve m.10/5 uyarınca satış sonuçları her ay sonunu izleyen üç iş günü içinde KAP’ta açıklanır. Bu paylar izahnamede belirtilen esaslara uygun satılmalıdır ve bundan aracı kurum sorumludur (m.10/4).
Yatırımcı bakımından bu kuralın anlamı şudur: Fiyat halka arz fiyatının yüzde yirmi beş fazlasını aştığında piyasaya ek pay arzı gelebilir. Bu arz, izahnamede açıklanmışsa ve kurallara uygun yapılıyorsa hukuka aykırı değildir; ancak fiyatın bu eşiğin altındayken bekletilen payların satılması veya satışların KAP’ta açıklanmaması bir aykırılıktır.
Aykırılık Varsa Ne Olur?
Fiyat istikrarı ve satış yasağı kurallarına uyulmaması, iki ayrı sonuç doğurabilir. Birincisi idari sonuçtur: Bu kurallar Pay Tebliğinde yer alır ve Kurulun denetim ve yaptırım yetkisi kapsamındadır. İkincisi tazminat sorumluluğudur: Ortakların satış taahhüdü ve fiyat istikrarına ilişkin esaslar izahnamede yer aldığından, izahnamede taahhüt edilenin aksine davranılması veya bu konularda yanlış, yanıltıcı ya da eksik bilgi verilmesi, SPKn m.10 ve m.32’deki sorumluluk rejimi bakımından değerlendirilebilir. Bu rejimde ihraççı birincil sorumludur, lider aracı kurum ve yönetim kurulu üyeleri kusurlarına göre sorumlu olabilir; illiyet bağı için m.32/4’te bir karine vardır ve talep zararın doğduğu tarihten itibaren altı ayda zamanaşımına uğrar (m.32/6). Bu sorumluluk rejiminin ayrıntıları halka arzdan sonra hisse düştü: kim sorumlu yazımızda anlatıldı.
Olası aykırılıklar ve değerlendirme
| Durum | Değerlendirme | Dayanak |
|---|---|---|
| Fiyat istikrarı hiç yapılmadı veya erken durduruldu, izahnamede bu ihtimal açıklanmıştı | Kural olarak aykırılık yoktur | VII-128.1 m.11/4 |
| Sona erme veya erken durdurma KAP’ta açıklanmadı | Kamuyu aydınlatma aykırılığı; SPK’ya bildirilebilir | VII-128.1 m.11/9 |
| Halka arz fiyatının üzerinde alım emri verildi veya otuz günden sonra istikrar amaçlı alım yapıldı | İstisnanın dışına çıkılmıştır; piyasa dolandırıcılığı bakımından da incelenebilir | VII-128.1 m.11/6-7; SPKn m.107/1 |
| İstikrar için alınan paylar süre içinde halka arz fiyatının altında satıldı | Tebliğ aykırılığı | VII-128.1 m.11/10 |
| Büyük ortak ilk yıl içinde borsada halka arz fiyatının altında sattı | Satış yasağı ve izahnamedeki taahhüdün ihlali | VII-128.1 m.8/1, m.8/3 |
| Büyük ortak kurala uygun sattı ama özel durum açıklaması yapılmadı | Kamuyu aydınlatma aykırılığı | VII-128.1 m.8/1 |
| Satışa hazır bekletilen paylar, fiyat halka arz fiyatının yüzde yirmi beş fazlasının altındayken satıldı | Tebliğ aykırılığı; aracı kurum sorumludur | VII-128.1 m.10/2, m.10/4 |
| Değerlendirme veya varsayım raporları yayımlanmadı | Tebliğ aykırılığı; SPK’ya bildirilebilir | VII-128.1 m.29/4-5 |
Neyi, Nereden Takip Edeceksiniz?
Bu yazıda anlatılan kuralların hepsi KAP üzerinden takip edilebilir. Halka arzdan önce ve sonra aşağıdaki belgelerin kontrol edilmesi, olası bir aykırılığın erken fark edilmesini sağlar.
Takip listesi
| Ne zaman? | Kontrol edilecek belge | Neye bakılmalı? |
|---|---|---|
| Halka arzdan önce | İzahname | Ortakların satış taahhüdünün kapsamı, fiyat istikrarı yapılıp yapılmayacağı, süresi, aracı kurumu, ek pay satışı ve satışa hazır bekletilen paylar |
| Halka arzdan en az üç gün önce | Fiyat tespit raporu | Yöntemler, varsayımlar, raporu hazırlayanın bağımsızlığı |
| En geç halka arz günü | Varsa analist raporları | Fiyata ilişkin bağımsız görüş |
| İlk otuz gün | Ek pay satışı ve fiyat istikrarının sona ermesine ilişkin açıklamalar | Desteğin ne zaman kalktığı, ek satışın kapatılma yöntemi |
| İlk yıl | Ortak satışlarına ilişkin özel durum açıklamaları | Satış tarihi, fiyatı, satış yapan ortağın payı |
| İlk yıl (küçük halka arzlarda) | Satışa hazır bekletilen paylara ilişkin açıklamalar ve aylık sonuçlar | Satışların yüzde yirmi beş eşiğinin üzerinde yapılıp yapılmadığı |
| İlk iki yıl | Değerlendirme ve varsayım raporları | Fiyat farkının açıklanan nedenleri |
KAP’ın nasıl takip edileceği KAP’ta şirket açıklamalarını takip etme yazımızda anlatıldı.
Varsayımsal Bir Örnek
Aşağıdaki örnek tamamen varsayımsaldır ve yalnızca kuralların nasıl uygulanacağını göstermek içindir.
Varsayımsal halka arz takvimi
| Olgu | Değerlendirme |
|---|---|
| Halka arz fiyatı 40 TL; izahnamede otuz günlük fiyat istikrarı ve yüzde yirmi ek pay satışı öngörülmüş | İstikrar işlemleri izahnamede açıklandığı için yapılabilir |
| İlk iki hafta fiyat 55 TL’ye çıkıyor, aracı kurum hiç alım yapmıyor | Fiyat halka arz fiyatının üzerinde olduğundan istikrar alımı zaten yapılamaz |
| Otuzuncu gün istikrar süresi doluyor; aracı kurum izleyen iş günü KAP’ta açıklama yapıyor | m.11/9’a uygun |
| Yüzde on beş paya sahip ortak, dördüncü ayda paylarının bir kısmını 48 TL’den satıyor ve özel durum açıklaması yapılıyor | Fiyat halka arz fiyatının üzerinde olduğu için satış yasağına aykırı değildir; açıklama yükümlülüğü yerine getirilmiştir |
| Yedinci ayda fiyat 32 TL’ye iniyor ve aynı ortağın borsada satış yaptığı KAP bildirimlerinden anlaşılıyor | İlk yıl içinde halka arz fiyatının altında borsada satış; m.8/1 aykırılığı şüphesi, SPK’ya ihbar |
| Birinci değerlendirme raporunda fiyat düşüşünün nedenleri arasında ortak satışına yer verilmiyor | Raporun içeriği ayrıca sorgulanabilir |
Örnekte belirleyici olan, düşüşün kendisi değil, düşüş sırasında büyük ortağın hangi fiyattan ve hangi dönemde satış yaptığıdır. Aynı satış halka arz fiyatının üzerinde yapılsaydı kurala aykırılık bulunmayacaktı.
Hangi Yollar Kullanılabilir?
Başvuru yolları
| Yol | Ne sağlar? | Not |
|---|---|---|
| SPK’ya ihbar ve bilgi talebi | İnceleme, idari yaptırım, gerekirse suç duyurusu | Satış yasağı, fiyat istikrarı ve rapor yükümlülüklerine aykırılıkta ilk adımdır |
| İhraççıya ve aracı kuruma bilgi talebi | Açıklama ve belge | İstikrar kayıtları şirketin ve halka arz edenlerin incelemesine açıktır; yatırımcıya açıklık zorunlu değildir |
| Arabuluculuk ve tazminat davası | Zararın tazmini | Altı aylık süre gözetilmelidir |
| Kendi aracı kurumunuza karşı TSPB Hakem Heyeti | Emir ve hesap uyuşmazlıklarında hızlı çözüm | İhraççıya ve lider aracı kuruma karşı kullanılamaz |
SPK’ya başvurunun usulü SPK’ya şikâyet başvurusu yazımızda, kendi aracı kurumunuzla uyuşmazlıklar ise TSPB Müşteri Uyuşmazlıkları Hakem Heyeti yazımızda anlatıldı.
SPK’ya İhbar ve Bilgi Talebi Dilekçesi Örneği
Aşağıdaki metin, halka arzdan pay alan ve büyük ortakların satışlarının veya fiyat istikrarı işlemlerinin Pay Tebliğine aykırı olduğunu düşünen yatırımcının SPK’ya yapacağı başvuru için hazırlanmış bir çerçevedir. Köşeli parantezli kısımlar doldurulmalı, dayanak KAP bildirimleri ekte sunulmalıdır.
SERMAYE PİYASASI KURULU BAŞKANLIĞINA
BAŞVURAN: [Ad Soyad], T.C. Kimlik No: [ ], Adres: [ ], E-posta: [ ]
İLGİLİ ŞİRKET: [Şirket unvanı], Borsa kodu: [ ]
KONU: [Şirket unvanı] paylarının [tarih] tarihli ilk halka arzından sonra gerçekleştirilen [ortak satışlarının / fiyat istikrarı işlemlerinin / satışa hazır bekletilen pay satışlarının] Pay Tebliğine uygunluğunun incelenmesi talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. Şirketin paylarını [tarih] tarihinde [fiyat] TL halka arz fiyatından satın aldım. Paylar [tarih] tarihinde borsada işlem görmeye başlamıştır. İzahnamede [ortakların satış taahhüdü / fiyat istikrarı işlemleri / satışa hazır bekletilen paylar] hakkında [izahnamedeki ifade] açıklaması yer almaktadır.
2. [Tarih] tarihli KAP bildiriminden, [ortağın adı veya unvanı]’nın [tarih] tarihinde [adet] payı borsada [fiyat] TL’den sattığı anlaşılmaktadır. Bu tarihte payların borsa fiyatı halka arz fiyatının altındadır ve paylar işlem görmeye başlayalı bir yıl geçmemiştir. [Veya fiyat istikrarına, satışa hazır paylara ilişkin somut olgu.]
Büyük ortakların satış yasağı — VII-128.1 sayılı Pay Tebliği m.8/1 ve m.8/3
Tebliğin 8. maddesinin birinci fıkrası uyarınca izahnamenin onay tarihinde yüzde on ve üzeri paya sahip ortaklar ile yönetim kontrolünü elinde bulunduran ortaklar, paylarını işlem görmeye başlamadan itibaren bir yıl süreyle borsada halka arz fiyatının altında satamaz; bu süre içinde kurala uygun satışlarda dahi özel durum açıklaması yapılması zorunludur. Üçüncü fıkra uyarınca bu kişilerin yazılı taahhüdü izahnamede yer almaktadır.
Fiyat istikrarı işlemleri — VII-128.1 sayılı Pay Tebliği m.11/6, m.11/7, m.11/9 ve m.11/10
[Varsa:] Fiyat istikrarı işlemleri en çok otuz gün süreyle ve halka arz fiyatının üzerine çıkılmadan yapılabilir; sona erme izleyen iş günü KAP’ta açıklanır ve istikrar için alınan paylar süre içinde halka arz fiyatının altında satılamaz. [Somut aykırılık.]
Satışa hazır bekletilen paylar — VII-128.1 sayılı Pay Tebliği m.10/2 ve m.10/5
[Varsa:] Satışa hazır bekletilen paylar, bir yıl içinde ancak borsa fiyatı halka arz fiyatının yüzde yirmi beş fazlasının üzerinde kaldığı müddetçe satılabilir ve satış sonuçları her ay KAP’ta açıklanır. [Somut aykırılık.]
Muhakeme şartı — 6362 sayılı Kanun m.115/1
İnceleme sonucunda Kanunda tanımlanan bir suçun işlendiğine dair emare bulunması hâlinde soruşturma Kurulun yazılı başvurusuna bağlı olduğundan, gerekli başvurunun yapılmasını talep ediyorum.
SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan işlemlerin Pay Tebliğine uygunluğunun incelenmesine; aykırılık tespit edilmesi hâlinde gerekli idari yaptırımların uygulanmasına ve suç emaresi bulunması hâlinde Cumhuriyet başsavcılığına yazılı başvuruda bulunulmasına; inceleme sonucunun tarafıma bildirilmesine karar verilmesini, tazminat hakkım saklı kalmak kaydıyla saygılarımla talep ederim.
EKLER: İzahnamenin ilgili sayfaları, KAP bildirimleri, alım ve satım dekontları
[Tarih]
Başvuran: [Ad Soyad] — [imza]
SPK’ya başvuru, tazminat talebindeki altı aylık süreyi durdurmaz. İnceleme sonucu beklenirken dava ve arabuluculuk süreleri ayrıca takip edilmelidir.
Sık Yapılan Hatalar
- Fiyat istikrarını, aracı kurumun fiyatı koruma yükümlülüğü sanmak. İstikrar işlemleri bir imkândır, garanti değildir.
- Fiyat istikrarının otuz günden uzun sürebileceğini düşünmek. Süre işlem görmeye başlamadan itibaren en çok otuz gündür.
- Büyük ortakların ilk yıl hiç satış yapamayacağını sanmak. Genel kural, halka arz fiyatının altında borsada satışı yasaklar; fiyattan bağımsız mutlak yasak ancak ihtiyari taahhütte veya küçük halka arzlarda uygulanır.
- İzahnamedeki ortak taahhütlerini ve istikrar esaslarını hiç okumamak.
- Fiyat istikrarının sona erdiğine ilişkin KAP açıklamasını takip etmemek.
- Satışa hazır bekletilen payların piyasaya çıkmasını her durumda hukuka aykırı saymak. Bu paylar yüzde yirmi beş eşiğinin üzerinde satılabilir.
- Aykırılık şüphesini yalnızca sosyal medyada paylaşmak. Somut delillerle SPK’ya başvurulmalıdır.
- Manipülasyon şüphesini yalnızca savcılığa bildirmek. Soruşturma Kurulun yazılı başvurusuna bağlıdır.
- Tazminat talebinde altı aylık süreyi kaçırmak veya SPK başvurusunun süreyi durdurduğunu sanmak.
- Fiyat düşüşünü tek başına tazminat sebebi saymak. Kurallara aykırılık veya yanlış bilgi aranır.
Sıkça Sorulan Sorular
Aracı kurum halka arzdan sonra fiyatı desteklemek zorunda mı?
Hayır. VII-128.1 m.11/1 fiyat istikrarı işlemlerini izahnamede açıklanmışsa yapılabilecek bir imkân olarak düzenler; m.11/4 uyarınca yapılacaklarına dair garanti yoktur ve süresinden önce durdurulabilirler.
Fiyat istikrarı işlemleri ne kadar sürer?
Payların borsada işlem görmeye başladığı tarihten itibaren en çok otuz gün (m.11/6).
Fiyat istikrarı işlemlerinde hangi fiyattan alım yapılabilir?
Halka arz fiyatının üzerinde alım emri verilemez; alım, borsa fiyatı halka arz fiyatının altına düştüğünde yapılabilir (m.11/7).
Fiyat istikrarının bittiğini nereden öğrenirim?
Süre dolduğunda veya işlemler erken sona erdirildiğinde, izleyen iş günü işlemleri yapan aracı kurum KAP’ta özel durum açıklaması yapar (m.11/9).
Şirket halka arz gelirinin ne kadarını fiyat istikrarına ayırabilir?
Şirket hesabına kullanılacak fon brüt halka arz gelirinin yüzde yirmisini, alınacak payların nominal değeri halka arz edilen payların yüzde yirmisini aşamaz (m.11/2).
Aracı kurum istikrar için aldığı payları hemen satabilir mi?
İstikrar süresi boyunca halka arz fiyatının altında satamaz ve satışta piyasanın olağan işleyişini etkilememek için azami özen gösterir (m.11/10).
Ek pay satışı nedir?
Talep fazlası olduğunda izahnamede açıklanmışsa yapılan ek satıştır; ek paylar halka arz edilen payların nominal değerinin yüzde yirmisini aşamaz (m.24/4).
Ödünç alımlı ek satışta aracı kurum ne yapar?
Ortaklardan ödünç aldığı payları satar ve yükümlülüğünü işlem görmeye başlamadan itibaren otuz gün içinde borsadan alım yaparak veya halka arz fiyatından alım hakkını kullanarak kapatır (m.24/6-7).
Büyük ortaklar halka arzdan sonra paylarını satabilir mi?
Yüzde on ve üzeri paya sahip ortaklar ile yönetimi kontrol edenler, işlem görmeye başlamadan itibaren bir yıl süreyle borsada halka arz fiyatının altında satış yapamaz; kurala uygun satışlarda özel durum açıklaması zorunludur (m.8/1).
Ortak halka arz fiyatının üzerinde satarsa bu yasak mı?
Genel kural yalnızca halka arz fiyatının altında borsada satışı yasaklar; ortak ihtiyari olarak fiyattan bağımsız satmama taahhüdü vermediyse, üzerinde satış kural olarak aykırı değildir, ancak açıklanmalıdır (m.8/1, m.8/6).
Ortaklardan borsa dışında pay alanlar serbestçe satabilir mi?
Hayır. Bu kişilerden borsa dışında pay alanlar da aynı sınırlamaya tabidir (m.8/1).
Ortakların satış taahhüdünü nereden görürüm?
Ortaklar halka açılma başvurusunda yazılı taahhüt verir ve bu taahhüt ile içeriği izahnamede yer alır (m.8/3).
Kâr payı dağıtılırsa halka arz fiyatı sınırı nasıl hesaplanır?
Bir yıllık süre içinde borsa fiyatı düzeltilirse, aynı düzeltme kriterleri halka arz fiyatına da uygulanır (m.8/4).
Küçük halka arzlarda farklı bir kural var mı?
Halka arz edilen payların piyasa değeri kırk milyon TL’nin altındaysa yüzde yirmi beş ek pay satışa hazır bekletilir ve bu paylar satılana kadar büyük ortaklar bir yıl boyunca borsada fiyattan bağımsız olarak hiç satış yapamaz (m.9/1, m.9/3).
Satışa hazır bekletilen paylar ne zaman satılabilir?
Bir yıl içinde ancak borsa fiyatı halka arz fiyatının yüzde yirmi beş fazlasının üzerinde kaldığı müddetçe; satış sonuçları her ay KAP’ta açıklanır (m.10/2, m.10/5).
Fiyat tespit raporunu kim hazırlar?
Satışa aracılık eden yetkili kuruluş; kuruluş şirketin ilişkili tarafıysa veya kendi paylarını arz ediyorsa başka bir yetkili kuruluş hazırlar. Rapor halka arzdan en az üç gün önce KAP’ta ilan edilir (m.29/1, m.30/4).
Analist raporu zorunlu mu?
Hayır; ancak hazırlanırsa lider olmayan bir kuruluşça, fiyata ilişkin görüş içerecek şekilde ve en geç halka arz günü KAP’ta ilan edilir (m.29/2).
İstikrar işlemlerinin kayıtlarını yatırımcı görebilir mi?
Kayıtlar beş yıl saklanır ve şirketin ile payları halka arz edenlerin incelemesine açıktır (m.11/11); yatırımcı bu bilgilere SPK başvurusu veya dava yoluyla ulaşmaya çalışabilir.
Aykırılık şüphesinde nereye başvurmalıyım?
SPK’ya ihbar ve bilgi talebiyle. SPKn m.115/1 uyarınca bu Kanundaki suçlarda soruşturma Kurulun yazılı başvurusuna bağlıdır.
Tazminat için süre var mı?
Kamuyu aydınlatma belgelerinden doğan tazminat talebi zararın doğduğu tarihten itibaren altı ayda zamanaşımına uğrar (SPKn m.32/6); SPK başvurusu ve ihtarname bu süreyi durdurmaz.
Fiyat düşüşü tek başına tazminat sebebi mi?
Hayır. Tazminat için kurallara aykırılık veya yanlış, yanıltıcı ya da eksik bilgi ve buna bağlanabilen zarar gerekir.
İlgili Rehberler
- Halka arzdan neden pay alamadım
- Halka arzdan sonra hisse düştü: kim sorumlu
- Halka arz ve izahname sorumluluğu
- İzahname ve kamuyu aydınlatma sorumluluğu
- İçsel bilgi KAP’ta nasıl açıklanır
- İşlem bazlı piyasa dolandırıcılığı
- KAP’ta şirket açıklamalarını takip etme
- SPK Hukuk Rehberi
Halka arz sonrası takvimi birlikte izleyelim
İzahnamedeki taahhütleri, istikrar işlemlerini ve ortak satışlarını birlikte inceleyelim: 0554 648 37 15
📞 Hemen Arayın 💬 WhatsAppDosyanız için değerlendirme
İzahname, KAP bildirimleri ve halka arz sonrası açıklamaları kronolojik olarak birlikte değerlendirelim. Telefon: 0554 648 37 15
İletişime GeçinBu içerik sermaye piyasası hukuku alanındadır.
SPK Hukuk Rehberi · Halka arz ve izahname sorumluluğu · Tüm hukuk dalları


