Bilgi Suistimali mi, Piyasa Dolandırıcılığı mı? 2026: SPKn m.106 ile m.107/1-107/2 Farkları, Ceza ve Etkin Pişmanlık

Sermaye piyasası ceza hukukunun en sık karıştırılan iki kavramı bilgi suistimali (SPKn m.106) ile piyasa dolandırıcılığıdır (SPKn m.107). Piyasa dolandırıcılığı da kendi içinde işlem bazlı (m.107/1) ve bilgi bazlı (m.107/2) olmak üzere iki ayrı suç tipinden oluştuğu için uygulamada karşılaştırılması gereken üç seçenek vardır. Üçünde de hapis cezasının alt sınırı 7222 sayılı Kanunla 2020’de iki yıldan üç yıla çıkarılmıştır; ancak yaptırım yapısı, menfaat şartı, fail çevresi ve etkin pişmanlık imkânı birbirinden farklıdır. Bilgi suistimalinde hapis veya adli para cezası seçimliktir; işlem bazlı piyasa dolandırıcılığında hapis ve adli para cezası birlikte verilir ve etkin pişmanlık yalnızca bu tipte vardır. Bu rehberde üç suç tipini Kanun metni üzerinden yan yana koyuyor, nitelendirmenin savunmayı nasıl değiştirdiğini madde madde gösteriyoruz.

Üç Suç Tipi Yan Yana

Nitelendirme teknik bir ayrıntı değildir; etkin pişmanlıktan yararlanılıp yararlanılamayacağını, hükmün açıklanmasının geri bırakılması ihtimalini, hangi unsurun ispatlanması gerektiğini ve savunmanın hangi eksende kurulacağını doğrudan belirler.

Her suç tipinin ayrıntısı için bilgi suistimali, işlem bazlı piyasa dolandırıcılığı ve bilgi bazlı piyasa dolandırıcılığı yazılarımıza bakabilirsiniz.

Kanun Metinleri

SPKn m.106/1: doğrudan ya da dolaylı olarak sermaye piyasası araçları veya ihraççılar hakkında, fiyatları, değerleri veya yatırımcıların kararlarını etkileyebilecek nitelikteki ve henüz kamuya duyurulmamış bilgilere dayalı olarak ilgili araç için alım ya da satım emri veren veya verdiği emri değiştiren veya iptal eden ve bu suretle kendisine veya bir başkasına menfaat temin eden; (a) ihraççıların veya bağlı ya da hâkim ortaklıklarının yöneticileri, (b) pay sahibi olmaları nedeniyle bu bilgilere sahip olanlar, (c) iş, meslek ve görevleri nedeniyle bu bilgilere sahip olanlar, (ç) bilgileri suç işleyerek elde edenler ve (d) sahip oldukları bilginin bu nitelikte olduğunu bilen veya ispat edilmesi hâlinde bilmesi gereken kişiler üç yıldan beş yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır; adli para cezası elde edilen menfaatin iki katından az olamaz.

SPKn m.107/1, fiyatlara, fiyat değişimlerine, arz ve taleplere ilişkin yanlış veya yanıltıcı izlenim uyandırmak amacıyla alım veya satım yapanları, emir verenleri, iptal edenleri, değiştirenleri veya hesap hareketleri gerçekleştirenleri; m.107/2 ise fiyatları, değerleri veya yatırımcıların kararlarını etkilemek amacıyla yalan, yanlış veya yanıltıcı bilgi veren, söylenti çıkaran, haber veren, yorum yapan veya rapor hazırlayan ya da bunları yayan ve bu suretle menfaat sağlayanları cezalandırır.

Lehe kanun değerlendirmesi için lehe kanun uygulaması yazımıza bakabilirsiniz.

Birinci Ölçüt: Bilgi Gerçek mi, Uydurma mı?

Ayrımı yapmanın en hızlı yolu, olayda bir bilgi bulunup bulunmadığına ve varsa doğru olup olmadığına bakmaktır. Bilgi gerçek ama henüz kamuya duyurulmamışsa bilgi suistimali ekseni söz konusudur; haksızlık doğru bilginin herkesten önce kullanılmasıdır. Bilgi gerçek dışı veya yanıltıcıysa bilgi bazlı piyasa dolandırıcılığı ekseni söz konusudur; haksızlık piyasanın yanlış bilgiyle yönlendirilmesidir. Ortada bir bilgi yoksa ve yalnızca işlem örüntüsü varsa işlem bazlı eksene geçilir; burada yanıltıcı izlenim sözle değil emirlerle üretilir.

Bilgi suistimalinde bilgi doğrudur; suçu oluşturan şey bilginin yanlışlığı değil, eşitsizlik yaratacak biçimde kullanılmasıdır. Bilginin “henüz kamuya duyurulmamış” olması kritik unsurdur: bilgi KAP’ta usulüne uygun açıklandığı anda bu niteliği kaybeder. Açıklama zamanı ve erteleme kararları bu nedenle dosyanın merkezindedir; ayrıntı için içsel bilgi, KAP açıklaması ve erteleme yazımıza bakabilirsiniz.

İçsel Bilgi: Üç Aşamalı Süzgeç

Bilgi suistimali iddiasının ayakta durabilmesi için önce kullanılan şeyin hukuken bu nitelikte bir bilgi olması gerekir. SPKn m.106, fiyatları, değerleri veya yatırımcıların kararlarını etkileyebilecek nitelikteki ve henüz kamuya duyurulmamış bilgileri arar. Özel Durumlar Tebliği de içsel bilgiyi, sermaye piyasası araçlarının değerini, fiyatını veya yatırımcıların yatırım kararlarını etkileyebilecek henüz kamuya açıklanmamış bilgi, olay ve gelişmeler olarak tanımlar (II-15.1 m.4/1-e). Uygulamada bu tanım üç aşamalı bir süzgeçle değerlendirilir.

Bilginin gerçek olması şart olduğundan, sonradan gerçekleşmeyen bir söylentiye dayanılarak yapılan işlem bilgi suistimali değildir; bu durumda söylentiyi çıkaranın bilgi bazlı piyasa dolandırıcılığı sorumluluğu gündeme gelebilir. Tipik içsel bilgi örnekleri açıklanmamış finansal sonuçlar, birleşme veya devralma görüşmeleri, önemli bir sözleşmenin imzalanması veya feshi, büyük bir davanın sonucu ve sermaye artırımı kararıdır. Görüşme aşamasındaki bir işlemin ne zaman yeterince kesinleştiği sıkça tartışılır; bu nedenle şirket içindeki yazışmalar, yönetim kurulu kararları ve erteleme kararının tarihi savunmada belirleyicidir.

İkinci Ölçüt: Menfaat Şart mı?

Bilgi suistimalinde menfaat aranır: suç, içsel bilgiye dayanarak verilen emirle kendisine veya bir başkasına menfaat temin edilmesiyle tamamlanır (m.106/1). Bilgi bazlı piyasa dolandırıcılığında da 2015’ten bu yana “bu suretle menfaat sağlama” şartı açıkça aranır (m.107/2). İşlem bazlı piyasa dolandırıcılığında ise menfaat aranmaz; yanıltıcı izlenim uyandırma amacıyla işlem yapılması yeterlidir, menfaat yalnızca adli para cezasının alt sınırını belirler (m.107/1). Bu nedenle işlem bazlı bir iddiada “zarar ettim” savunması tek başına sonuç doğurmazken, diğer iki tipte menfaatin gerçekleşmemiş olması doğrudan suçun oluşmadığı sonucuna götürebilir.

Üçüncü Ölçüt: Fail Kimdir?

Bilgi suistimalinde fail çevresi Kanun’da sayılmıştır: ihraççı yöneticileri, pay sahipliği nedeniyle bilgiye sahip olanlar, iş, meslek ve görev nedeniyle bilgiye erişenler (avukat, denetçi, danışman, aracı kurum çalışanı), bilgiyi suç işleyerek elde edenler ve bilginin niteliğini bilen veya bilmesi gereken herkes (m.106/1-a, d). Son bent fail çevresini genişletir: bilgiyi yakınından veya sosyal ilişkisinden öğrenen kişi de, bilginin açıklanmamış içsel bilgi olduğunu biliyor veya bilmesi gerekiyorsa fail olabilir. Piyasa dolandırıcılığında ise fail sıfatı aranmaz; fiili gerçekleştiren herkes fail olabilir.

Bilgiyi Başkasına Vermek: Suç mu, Piyasa Bozucu Eylem mi?

SPKn m.106’nın hareketi emir verme, değiştirme ve iptal etmedir; içsel bilgiyi başkasına aktarmak tek başına bu maddede suç olarak sayılmamıştır. Bilgiyi aktaran kişinin durumu iki eksende değerlendirilir. Ceza hukuku bakımından, bilgiyi alan kişinin işlem yapmasını sağlamak amacıyla bilgi veren kişi iştirak hükümleri çerçevesinde (TCK m.37-39) sorumlu tutulabilir; bilgiyi alan kişi ise bilginin niteliğini bilen veya bilmesi gereken kişi olarak m.106/1-d kapsamında fail olabilir. İdari bakımdan ise içsel bilgiye sahip kişilerin bu bilgileri başkalarına vermeleri ve bilgiyi alanların işlem yapmaları, bilgiyi alan kişinin işlem yapması durumunda piyasa bozucu eylem sayılır (VI-104.1 m.4/2).

İdari rejimin ayrıntısı için piyasa bozucu eylemler yazımıza bakabilirsiniz. Kanun ayrıca, bilgi suistimali unsuru aranmaksızın, ihraççı yöneticilerinin Kurul’un belirlediği süre içinde yaptıkları alım satımlardan elde ettikleri net kazancı ihraççıya vermelerini zorunlu tutar; bu yükümlülüğü otuz gün içinde yerine getirmeyenlere menfaatin iki katı idari para cezası verilir (SPKn m.103/4).

Dördüncü Ölçüt: Fiil Nedir?

Kanun her suç tipinde cezalandırılan davranışları ayrı ayrı saymıştır. İşlem bazlı tipte emir iptali ve emir değişikliğinin ayrıca sayılmış olması, gerçekleşen bir işlem bulunmasa dahi yalnızca emir davranışlarıyla suçun oluşabileceği anlamına gelir; hesap hareketlerinin sayılması bağlantılı hesaplar arasındaki aktarımların da incelenebileceğini gösterir. Bilgi bazlı tipte “yorum yapmak” ve “yaymak” fiillerinin sayılması kapsamı genişletir; içeriği üretmeyen ancak yayan kişi de değerlendirme alanına girer. Bilgi suistimalinde ise hareket emir verme, emri değiştirme veya iptal etmedir; bilgiye dayanmayan, önceden planlanmış bir alım programının uygulanması bu nedenle savunmanın temel eksenidir. Sosyal medya boyutu için sosyal medyada hisse yönlendirme yazımıza bakabilirsiniz.

Somut Olayda Teşhis

Yaptırım Yapısının Sonuçları: HAGB ve Etkin Pişmanlık

Üç tipte hapis cezası aynı olsa da yaptırımın yapısı farklıdır. Bilgi suistimalinde hapis ile adli para cezası seçimliktir: mahkeme adli para cezasına hükmederse, hükmün açıklanmasının geri bırakılması adli para cezasını içeren hükümlerde de mümkün olduğundan (CMK m.231/5), bu ihtimal ayrıca değerlendirilir. Piyasa dolandırıcılığının iki tipinde ise hapis ve adli para cezası birlikte verilir ve üç yıllık alt sınır nedeniyle indirimsiz hâlde hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve erteleme mümkün değildir. 7222 sayılı Kanun öncesindeki fiillerde iki yıllık alt sınır esas alındığından bu tablo değişir.

Bu mekanizma bilgi suistimali ve bilgi bazlı piyasa dolandırıcılığı için öngörülmemiştir; dosyanın hangi fıkraya oturduğu bu imkânı doğrudan belirler. Ayrıntı için manipülasyonda etkin pişmanlık yazımıza bakabilirsiniz.

Suç mu, Piyasa Bozucu Eylem mi?

Her şüpheli işlem örüntüsü suç oluşturmaz. Kanun, suç tiplerinin unsurlarını tam taşımayan ama piyasanın güvenilir işleyişini bozan davranışlar için ayrı bir idari yaptırım rejimi öngörmüştür. Piyasa bozucu eylemlerde 2026 yılı için 445.243,49 TL ile 11.141.376,25 TL arasında idari para cezası uygulanır ve menfaat sağlanmışsa ceza menfaatin iki katından az olamaz (SPKn m.104). Piyasa Bozucu Eylemler Tebliği; içsel bilginin başkasına verilmesini ve sessiz dönemde işlem yapılmasını (VI-104.1 m.4), özel amaç aranmaksızın önemli etki doğuran emir ve işlem davranışlarını (m.5) ve iletişim yoluyla yanıltıcı içerik yaymayı (m.6) ayrıca düzenler. Aynı fiil hem suç hem kabahat oluşturuyorsa kural olarak yalnızca suçtan dolayı yaptırım uygulanır; suçtan dolayı yaptırım uygulanamayan hâllerde kabahat yaptırımı devreye girer (Kabahatler K. m.15/3). Bu nedenle savunmanın ilk hedeflerinden biri, fiilin suç alanında mı yoksa idari yaptırım sınırında mı kaldığını belirlemektir. İdari para cezası kararlarına karşı idari yargıda iptal davası açılabilir ve ceza soruşturması ile idari süreç birbirinden bağımsız ilerleyebilir; birinde verilen karar diğerini kendiliğinden bağlamaz. İdari yaptırımların sonuçları için SPK idari para cezası adli sicile işler mi yazımıza bakabilirsiniz.

Uygulamadan İki Senaryo

Yakından duyulan birleşme haberi. Bir mühendis, eşinin çalıştığı şirketin başka bir şirketle birleşme görüşmesi yaptığını akşam yemeğinde öğreniyor ve ertesi gün şirketin paylarını alıyor; bir hafta sonra birleşme KAP’ta açıklanınca paylar yüzde otuz yükseliyor. Mühendis yönetici veya çalışan değildir, ancak bilginin açıklanmamış içsel bilgi olduğunu bilen kişi olarak m.106/1-d kapsamında fail olabilir. Eşin bilgiyi aktarması ise ceza bakımından iştirak, idari bakımdan VI-104.1 m.4/2 kapsamında değerlendirilir. Savunmada bilginin o tarihte ne kadar kesinleştiği ve alımın bilgiye dayanıp dayanmadığı tartışılır.

Aynı kişi, iki farklı fiil. Bir yatırımcı düşük hacimli bir payda önce kendi ve yakınlarının hesapları arasında karşılıklı işlemlerle fiyatı yükseltiyor, ardından sosyal medyada şirketin büyük bir ihale kazandığını ileri süren gerçek dışı paylaşımlar yapıp paylarını satıyor. İlk aşama işlem bazlı (m.107/1), ikinci aşama bilgi bazlı (m.107/2) piyasa dolandırıcılığı niteliğindedir. Bu durumda etkin pişmanlık yalnızca işlem bazlı fiil için mümkündür; bilgi bazlı fiil bakımından ödeme cezasızlık veya indirim sağlamaz. Farklı fiillerin gerçek içtima mı yoksa tek fiil mi sayılacağı, dosyadaki zamanlama ve kast bağlantısına göre tartışılır.

Ortak Kurallar: Usul, Tüzel Kişi, Zamanaşımı, İstisnalar

Bireysel yatırımcının savcılığa başvurması tek başına soruşturma açılması sonucunu doğurmaz; önce Kurul incelemesi yapılır ve başvuru yoksa dava şartı gerçekleşmemiş olur. Usul için manipülasyon ceza yargılaması ve inceleme aşaması için SPK incelemesinde bilgi-belge talebi ve ifade yazılarımıza bakabilirsiniz.

İnceleme Nasıl Başlar?

Dosyaların büyük bölümü ihbarla değil, borsa ve SPK gözetim sistemlerinin anormal fiyat ve miktar hareketlerini tespit etmesiyle doğar. Kurul, inceleme ve denetim yetkisi kapsamında ilgililerden her türlü bilgi ve belgeyi isteyebilir ve bu kişiler gizlilik gerekçesiyle bilgi vermekten kaçınamaz (SPKn m.88-90). Makul şüphe hâlinde inceleme sonuçlanmadan işlem yasağı gibi tedbirler uygulanabilir ve internet yayınlarına erişim engellenebilir (m.101/1, 101/3). İnceleme raporunda suç şüphesi tespit edilirse Kurul Cumhuriyet başsavcılığına yazılı başvuruda bulunur; suç oluşturmayan aykırılıklar için idari para cezası süreci başlar. İnceleme aşamasında verilen ifade ve sunulan belgeler sonraki bütün aşamaları şekillendirdiği için savunma bu aşamadan kurulmalıdır. Gözetim süreci için piyasa gözetimi yazımıza bakabilirsiniz.

Savunma Ekseni: Hangi Suçta Ne Tartışılır?

Bilgi suistimali iddiasında tartışma noktaları; bilginin hukuken içsel bilgi sayılıp sayılmadığı (kesinlik, belirlilik ve makul yatırımcı testi), işlem anında kamuya duyurulmuş olup olmadığı, bilgiye fiilî erişimin ispatlanıp ispatlanamadığı, işlemin bilgiye dayanıp dayanmadığı (önceden kurulmuş yatırım planı veya düzenli alım örüntüsü) ve menfaatin gerçekleşip gerçekleşmediğidir. İşlem bazlı iddiada yanıltıcı izlenim amacının somut olgularla ispatı, işlemlerin ekonomik gerekçesi, hesaplar arası koordinasyonun varlığı ve fiil tarihi tartışılır. Bilgi bazlı iddiada ise bilginin gerçekten yanlış veya yanıltıcı olup olmadığı, kişinin bilgiyi üreten mi yoksa iyi niyetle aktaran mı olduğu, etkileme amacı ve fiyat hareketiyle menfaat arasındaki nedensellik bağı ön plana çıkar. Üç tipte de ortak savunma başlıkları fiil tarihinin 7222 sayılı Kanun’dan önce olup olmadığı, Kurul başvurusunun usule uygunluğu ve sekiz yıllık dava zamanaşımının dolup dolmadığıdır.

Hukukçular Evi Bu Süreçte Ne Yapar?

Sermaye piyasası suçlarında doğru nitelendirme, savunmanın en erken ve en etkili adımıdır. SPK incelemesinde bilgi-belge taleplerine cevap, suç duyurusu öncesi savunma, menfaat hesabına itiraz, lehe kanun ve etkin pişmanlık değerlendirmesi, işlem yasağı ve tedbir kararlarına karşı iptal davası ile soruşturma ve kovuşturmada müdafilik konularında çalışıyoruz. Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

✓ Bu yazıdaki SPKn m.101, 103, 106-108, 114-116; 6637 ve 7222 sayılı Kanun değişiklikleri; VI-104.1 m.4; TCK m.7, 37-39, 60, 66; CMK m.231 ve Kabahatler Kanunu m.15 hükümleri mevzuat.gov.tr metinlerinden kontrol edilmiştir. Yazı reklam yasağına aykırı vaat veya garanti içermez.

Sıkça Sorulan Sorular

Bilgi suistimali ile piyasa dolandırıcılığı arasındaki temel fark nedir?

Bilgi suistimalinde gerçek ama henüz açıklanmamış bir bilgiye dayanarak işlem yapılır (SPKn m.106); piyasa dolandırıcılığında ise ya yanıltıcı işlem ve emirlerle (m.107/1) ya da yalan veya yanıltıcı bilgi yayarak (m.107/2) piyasada gerçek dışı bir görünüm yaratılır.

Bilgi suistimalinin cezası nedir?

Üç yıldan beş yıla kadar hapis veya adli para cezası; adli para cezası elde edilen menfaatin iki katından az olamaz (SPKn m.106/1).

Piyasa dolandırıcılığının cezası nedir?

İşlem bazlı tipte üç yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin günden on bin güne kadar adli para cezası (m.107/1); bilgi bazlı tipte üç yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası (m.107/2).

Hangi suçta menfaat şartı aranır?

Bilgi suistimalinde ve bilgi bazlı piyasa dolandırıcılığında aranır; işlem bazlı piyasa dolandırıcılığında aranmaz (SPKn m.106/1, 107/1-2).

Etkin pişmanlık hangi suçta var?

Yalnızca işlem bazlı piyasa dolandırıcılığında; menfaatin iki katı, en az 500.000 TL Hazineye ödenir (SPKn m.107/3).

İçsel bilgiyi arkadaşıma söylemek suç mu?

Bilgiyi vermek tek başına m.106’daki hareket değildir; ancak arkadaşınız bu bilgiyle işlem yaparsa siz iştirak hükümleri, o da m.106/1-d bakımından sorumlu tutulabilir. İdari olarak da bilgiyi vermek ve alanın işlem yapması piyasa bozucu eylemdir (VI-104.1 m.4/2).

İçsel bilgiyi dolaylı öğrenen kişi fail olur mu?

Bilginin henüz açıklanmamış içsel bilgi olduğunu bilen veya ispat edilmesi hâlinde bilmesi gereken kişi, bu bilgiyle emir verip menfaat temin ederse fail olabilir (SPKn m.106/1-d).

2020 öncesi fiillerde ceza farklı mı?

Evet. 7222 sayılı Kanunla üç suç tipinde de alt sınır iki yıldan üç yıla çıkarıldı; önceki fiillerde lehe kanun olarak iki yıllık alt sınır uygulanır (TCK m.7/2).

Bilgi suistimalinde HAGB mümkün mü?

Mahkeme seçimlik adli para cezasına hükmederse hükmün açıklanmasının geri bırakılması adli para cezasını içeren hükümlerde de uygulanabildiğinden bu ihtimal değerlendirilir (CMK m.231/5).

Bu suçlarda savcılığa doğrudan şikâyet edebilir miyim?

Soruşturma Kurul’un yazılı başvurusuna bağlıdır (SPKn m.115); şikâyet Kurul’a iletilir ve inceleme sonucu başvuru yapılırsa soruşturma başlar.

Yöneticilerin kısa dönemli işlem kazancı ne olur?

Bilgi suistimali şartı aranmaksızın, ihraççı yöneticileri Kurul’un belirlediği süre içindeki alım satımlardan elde ettikleri net kazancı ihraççıya vermek zorundadır; otuz günde vermeyenlere menfaatin iki katı idari para cezası uygulanır (SPKn m.103/4).

Hangi işlemler bu suçları oluşturmaz?

TCMB işlemleri, düzenlemelere uygun geri alım ve çalışanlara pay programları ile fiyat istikrarı ve piyasa yapıcılığı işlemleri (SPKn m.108).

Bu suçların zamanaşımı ne kadar?

Üst sınırı beş yıl hapis olan bu suçlarda dava zamanaşımı sekiz yıldır (TCK m.66/1-e).

İçsel bilgi nedir?

Sermaye piyasası araçlarının değerini, fiyatını veya yatırımcıların kararlarını etkileyebilecek, henüz kamuya açıklanmamış bilgi, olay ve gelişmelerdir (II-15.1 m.4/1-e; SPKn m.106/1).

Suç oluşmazsa idari yaptırım uygulanabilir mi?

Evet. Suç unsurları tam gerçekleşmese de piyasa bozucu eylem nedeniyle idari para cezası uygulanabilir (SPKn m.104; VI-104.1 m.4-6); aynı fiil suç oluşturuyorsa kural olarak yalnızca suçtan yaptırım uygulanır (Kabahatler K. m.15/3).

Şirket yararına işlenirse şirkete ne olur?

Tüzel kişiler hakkında kendilerine özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur (SPKn m.114; TCK m.60).