Piyasa Bozucu Eylemler (SPKn m.104) ve İdari Yaptırım

Piyasa bozucu eylemler, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 104. maddesinde düzenlenen ve borsa ile teşkilatlanmış diğer piyasaların güven, açıklık ve istikrar içinde çalışmasını bozacak nitelikteki, ancak suç oluşturmayan eylem ve işlemlerdir. Hangi eylemlerin bu kapsama girdiği belirsiz değildir: VI-104.1 sayılı Piyasa Bozucu Eylemler Tebliği, m. 4 ilâ 7 arasında bunları bent bent sayar. Bu rehber, m. 104’ün metnini, Tebliğ’deki eylem listesini, m. 108’deki güvenli liman hükmünü ve yargı yolunu madde düzeyinde ele alır.

Mevzuat Haritası

SPKn m. 104’ün Tam Metni

Madde tek fıkradan oluşur ve üç cümlede hem tanımı hem yaptırımı kurar:

“Makul bir ekonomik veya finansal gerekçeyle açıklanamayan, borsa ve teşkilatlanmış diğer piyasaların güven, açıklık ve istikrar içinde çalışmasını bozacak nitelikteki eylem ve işlemler, bir suç oluşturmadığı takdirde, piyasa bozucu nitelikte eylem sayılır. Kurulca belirlenen piyasa bozucu eylemleri gerçekleştiren kişilere Kurul tarafından yirmi bin Türk lirasından beş yüz bin Türk lirasına kadar idari para cezası verilir. Ancak, bu suretle menfaat temin edilmiş olması hâlinde verilecek idari para cezasının miktarı bu menfaatin iki katından az olamaz.”

Tutarlar güncellenir. Maddede yazan 20.000 – 500.000 TL, Kanun’un ilk metnindeki taban rakamlardır ve yeniden değerleme oranında güncellenir. Buna karşılık “menfaatin iki katı” nispi bir ölçüt olduğundan, bu tür hesaplamada güncelleme değil menfaatin tutarı belirleyicidir.

“Kurulca belirlenen” ibaresi kritiktir. Madde, cezayı doğrudan tanıma değil, Kurul’un belirlediği eylemlere bağlar. Bu belirleme VI-104.1 sayılı Piyasa Bozucu Eylemler Tebliği ile yapılmıştır (RG: 21/1/2014, 28889). Dolayısıyla bir eylemin m. 104 kapsamında cezalandırılabilmesi için, Tebliğ’deki tiplerden birine girmesi aranır.

Tebliğ’in Anahtar Tanımı: Birlikte Hareket Eden Kişiler

Tebliğ m. 3/1-(a), incelemelerin çoğunda belirleyici olan bu kavramı altı ayrı bent hâlinde tanımlar. Kişiler şu yollardan biriyle emir ileten, işlem gerçekleştiren, virman veya transfer yapan ya da hesap hareketi gerçekleştirenlerdir:

Altıncı bent uygulamada en tartışmalı olanıdır. Aynı IP adresi, aynı cihaz veya aynı ofisten emir iletilmesi tek başına birlikte hareket karinesi doğurabilmektedir. Savunmada bu teknik eşleşmenin makul bir açıklaması (aile bireyleri, aynı işyeri, ortak internet hattı, aynı yatırım kuruluşu şubesi) belgelenmelidir.

Bilgi vermek de kapsamdadır. Tanım, yalnızca işlem yapanları değil; bu fiilleri gerçekleştirenlere hesaplar, emirler, işlemler ya da şirketler hakkındaki bilgileri hukuka aykırı olarak veren kişileri de kapsar. Ayrıca hesaplar arasında nakit, nakit benzeri veya sermaye piyasası aracı virman ya da transferi gerçekleşen kişiler de birlikte hareket eden sayılır.

İki teknik tanım. Tebliğ m. 3/1-(f) karşılıklı işlemi, birlikte hareket eden kişilerin hem alıcı hem satıcı tarafında yer alarak aracın mülkiyetinin aralarında el değiştirmesini sağladığı işlemler; m. 3/1-(g) kendinden kendine işlemi ise bir kişinin kendi hesapları arasında gerçekleştirdiği ve mülkiyette değişiklik meydana getirmeyen işlemler olarak tanımlar.

Eylem Tipi 1 — İçsel ve Sürekli Bilgi: Tebliğ m. 4

Madde, suç eşiğine varmayan bilgi kullanımlarını dört fıkrada düzenler.

Gizlilik esastır (m. 4/1). Mevzuata uygun şekilde kamuya gerekli açıklamalar yapılmadan önce içsel bilgi veya sürekli bilgilere sahip olan kişilerin bu bilgilerin gizliliğini korumaları esastır.

Bilgi verme ve alarak işlem (m. 4/2). Bilgiler kamuya açıklanmadan önce, bu bilgilere sahip olan kişilerden doğrudan ya da dolaylı olarak alan kişiler ilgili araçta işlem yaparsa; hem (a) bilgiyi verenlerin bu bilgileri diğer kişilere vermeleri hem de (b) bilgiyi alanların işlem yapmaları piyasa bozucu eylem sayılır.

Finansal tablo penceresi (m. 4/3). Bu fıkra uygulamada çok sık gözden kaçar. İhraççılarca düzenlenen finansal tablo ve raporlar ile bağımsız denetim raporlarının hazırlandığı hesap döneminin bitimini izleyen günden, bu tabloların mevzuata uygun şekilde kamuya duyurulmasına kadar geçen sürede; içsel veya sürekli bilgiye sahip kişilerin ya da bunların eşleri, çocukları veya aynı evde yaşadıkları kişilerin ilgili araçlarda işlem yapmaları piyasa bozucu eylem sayılır.

Bilginin kesinleşmesi (m. 4/4). Aynı kural, içsel veya sürekli bilgilerin kesinleşmesinden kamuya duyurulmasına kadar geçen süre için de geçerlidir.

Eylem Tipi 2 — Emir ve İşlemler: Tebliğ m. 5

Madde önce bir önemlilik eşiği koyar: eylem; fiyatlar, fiyat değişimleri, işlem hacimleri, işlem miktarları, emir miktarları, emir oranları, emir iptal miktarları, emir iptal oranları veya emir gerçekleşme oranları gibi veriler dikkate alındığında önemli veya etkili kabul edilebilecek nitelikte olmalıdır.

Liste kapalı değildir. Madde “ve benzeri işlemler yapılması suretiyle” diyerek devam eder ve ardından sonuç ölçütünü sayar: piyasaların güven, açıklık ve istikrar içinde çalışmasını bozan ya da fiyatlar, fiyat değişimleri, arz ve talepler hakkında yanlış veya yanıltıcı izlenim uyandıran veya adil ve dürüst işlem yapılmasını, piyasanın rekabetçi bir ortamda işleyişini ya da fiyatın doğru ve dürüst bir şekilde oluşmasını zorlaştıran ya da engelleyen fiil ve davranışlar.

(c) bendi savunmanın merkezidir. Bir dakikadan kısa sürede yön değiştiren emirler, algoritmik ve yüksek frekanslı stratejilerde teknik olarak doğal biçimde ortaya çıkabilir. Bu nedenle savunmada stratejinin önceden belirlenmiş parametrelere dayandığının ve emirlerin makul ekonomik gerekçesinin belgelenmesi gerekir.

Eylem Tipi 3 — İletişim ve Haberleşme: Tebliğ m. 6

Yanıltıcı bilgi (m. 6/1). Fiyatları, değerleri veya yatırımcı kararlarını etkileyebilecek nitelikte olarak yalan, yanlış veya yanıltıcı bilgi vermek, söylenti çıkarmak, haber vermek, özel durum açıklaması yapmak, yorum yapmak veya rapor hazırlamak piyasa bozucu eylemdir.

Yayma (m. 6/2). Bunların yalan, yanlış veya yanıltıcı olduğunu bilen yahut bilmesi gerekenler tarafından yayılması da piyasa bozucu eylemdir. Ölçüt yalnızca bilmek değil, bilmesi gerekmektir.

Açıklamama (m. 6/3). Özel durumların açıklanmasına ilişkin Kurul düzenlemeleri kapsamında açıklamakla yükümlü olunan bilgilerin açıklanmaması da piyasa bozucu eylem sayılır. Yani eylem yalnızca yanlış söylemek değil, susmak da olabilir.

Beş iş günü kuralı (m. 6/4). Bu fıkra özellikle sosyal medya ve yayın üzerinden yorum yapanları ilgilendirir: gazete, televizyon, internet veya benzeri kitle iletişim araçlarıyla yorum veya tavsiyede bulunduktan sonra, yorumunu değiştirinceye kadar veya her hâlükârda beş iş günü içerisinde; alım veya tut tavsiyesi verdiği hâlde satmak ya da satım tavsiyesi verdiği hâlde almak piyasa bozucu eylemdir.

Eylem Tipi 4 — Diğerleri: Tebliğ m. 7

Emir önceleme (m. 7/1). Fiyatı veya değeri etkileyebilecek büyüklükteki emirlerin yatırım kuruluşlarına ve borsaya iletilmesinden önce, yatırımcıların emir bilgilerine vâkıf olarak emre konu araçta veya ilgili diğer araçlarda emir verilmesi, emrin değiştirilmesi ya da iptal edilmesi veya bu emirlere ilişkin bilgilerin üçüncü şahıslara aktarılması piyasa bozucu eylemdir.

Başkasının hesabını kullanmak (m. 7/2). Noter marifetiyle düzenlenmiş bir vekâletname ile yetkilendirme olmaksızın; (a) bir başkasının hesabını kullanarak emir iletmek, işlem yapmak veya hesap hareketi gerçekleştirmek, (b) bir başkasına hesabını kullandırmak suretiyle bunlara imkân sağlamak piyasa bozucu eylemdir.

Her iki taraf da sorumludur. (b) bendi hesabını kullandıranı da kapsadığından, “sadece eşimin hesabından işlem yaptım” veya “hesabımı arkadaşıma kullandırdım” savunmaları koruma sağlamaz. Yetkilendirmenin geçerli olması için noter vekâletnamesi aranır.

Pay Tebliği’ne aykırılık (m. 7/3). 22/6/2013 tarihli Pay Tebliği (VII-128.1)‘nin 27. maddesine veya bu maddenin uygulanmasına ilişkin Kurul İlke Kararlarına aykırı hareket edilmesi piyasa bozucu eylemdir.

İşlem yasaklısının işlem yapması (m. 7/4). Kurulca haklarında işlem yapma yasağı kararı alınmış şahıslarca, yasaklı oldukları dönemde kendi hesaplarından ya da başkalarının hesaplarını kullanarak işlem yapılması piyasa bozucu eylemdir. Yani yasağın ihlali, ayrıca yeni bir piyasa bozucu eylem doğurur. Bkz. SPK işlem yasağı ve kaldırılması.

Güvenli Liman: Tebliğ m. 8 ve SPKn m. 108

Bu başlık, savunmanın en güçlü dayanağı olabilecekken yazıların çoğunda hiç geçmez.

m. 8/1 — Kanun’a yollama. “Kanunun 108 inci maddesinde yer alan bilgi suistimali ve piyasa dolandırıcılığı sayılmayan hâller piyasa bozucu eylem olarak değerlendirilmez.“

Yani SPKn m. 108 kapsamında suç sayılmayan bir davranış, aynı zamanda idari yaptırıma da konu edilemez. Bu, m. 104’ün “eşik altı” bir yakalama hükmüne dönüşmesini engelleyen sınırdır ve savunmada öncelikle incelenmesi gereken hükümdür.

m. 8/2 — Gazeteciler. Gazetecilerin basın meslek ilkeleri ve etiğine uygun olarak yürüttükleri mesleki faaliyetleri, üç şartın birlikte gerçekleşmesi hâlinde piyasa bozucu eylem sayılmaz:

Üç şart birlikte aranır. Birinin gerçekleşmemesi korumayı ortadan kaldırır. Özellikle (c) bendi, yayın öncesi pozisyon alınmadığının kayıtlarla gösterilmesini gerektirir.

m. 104, m. 106 ve m. 107 Ayrımı

Sınırın nerede çizildiği, dosyanın idari yaptırım rejiminde mi yoksa ceza yargılamasında mı ilerleyeceğini belirler.

m. 107/2 örneği. Bilgi bazlı piyasa dolandırıcılığında, sermaye piyasası araçlarının fiyatlarını, değerlerini veya yatırımcıların kararlarını etkilemek amacıyla yalan, yanlış veya yanıltıcı bilgi veren, söylenti çıkaran, haber veren, yorum yapan veya rapor hazırlayan ya da bunları yayan ve bu suretle menfaat sağlayan kişiler üç yıldan beş yıla kadar hapis ve adli para cezası ile cezalandırılır.

Ayrım nerede? Tebliğ m. 6/1 ile SPKn m. 107/2 neredeyse aynı fiilleri sayar. Farkı yaratan iki unsur vardır: m. 107/2 etkileme amacını (özel kast) ve menfaat sağlamayı arar; m. 6/1 ise bunları aramaz. Kast veya menfaat ispatlanamadığında dosya idari yaptırım hattına çekilir.

İkincillik tek yönlüdür. m. 104’ün birinci cümlesindeki “bir suç oluşturmadığı takdirde” ibaresi, fiil suç oluşturuyorsa m. 104’ün uygulanmayacağı anlamına gelir. Buna karşılık Tebliğ m. 8/1, m. 108’deki istisnaları da idari yaptırımın dışında tutarak korumayı genişletir. Ayrıntı için: bilgi suistimali ve piyasa dolandırıcılığı.

Tedbirler: SPKn m. 101

İdari para cezası çoğu zaman tek sonuç değildir. Kurul, SPKn m. 101 kapsamında tedbir kararları da alabilir; bunların başında işlem yapma yasağı gelir. Tedbirlere ilişkin ikincil düzenleme, aynı maddeye dayanılarak çıkarılan V-101.1 sayılı Tebliğ‘dir.

Tedbir para cezasından ağır olabilir. İşlem yasağı, yatırımcının borsa erişimini fiilen sonlandırdığından pratik sonucu para cezasından daha yıkıcı olabilir. Üstelik Tebliğ m. 7/4 uyarınca yasağın ihlali yeni bir piyasa bozucu eylem doğurur.

Her karar ayrı işlemdir. İdari para cezası kararı ile tedbir kararı ayrı idari işlemlerdir; her biri için dava açma süresi kendi tebliğ tarihinden işler. Aynı olaydan birden fazla karar çıkmışsa, her bir işlem için ayrı süre içinde dava açılmasına dikkat edilmelidir.

İnceleme Süreci ve Savunma

Nasıl başlar? İncelemeler çoğunlukla piyasa gözetim sistemlerinin ürettiği alarmlarla başlar. Analiz edilen veriler Tebliğ m. 5’in kendi saydığı ölçütlerle örtüşür: emir miktarları, emir oranları, emir iptal miktarları, emir iptal oranları ve emir gerçekleşme oranları.

Savunma daveti. İlgiliye yazılı savunma hakkı tanınır. Savunmada iki eksen birlikte yürütülmelidir: hukuki eksen (fiilin Tebliğ’deki hangi tipe girdiği, m. 8’deki istisnaların uygulanıp uygulanmadığı) ve mali-teknik eksen (işlemlerin makul ekonomik veya finansal gerekçesi).

Savunma, kararın gerekçesini şekillendirir. Sunulmayan argümanlar sonradan iptal davasında ileri sürülebilse de, Kurul kararının gerekçesi savunmaya göre kurulacağından bu aşamada eksik bırakılan her başlık, dava aşamasında aşılması daha zor bir tespite dönüşür.

Yargı Yolu ve Peşin Ödeme

Kanun yolu. m. 104 kapsamındaki idari para cezası bir idari işlemdir. SPKn m. 105 uyarınca Kurul’un idari para cezası kararlarına karşı idari yargı yoluna başvurulur; Kabahatler Kanunu m. 27’deki sulh ceza hâkimliği rejimi uygulanmaz.

Süre. 2577 sayılı Kanun m. 7 uyarınca dava açma süresi, tebliğ tarihinden itibaren altmış gündür.

Yetkili mahkeme. İYUK m. 32 uyarınca, özel kanunda yetkili mahkeme gösterilmemişse yetkili idare mahkemesi, dava konusu işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir. Bu nedenle davanın açılacağı yer, Kurul’un merkezinin bulunduğu yere göre belirlenir; tebliğ yazısında gösterilen mercii ve süre bilgisi mutlaka esas alınmalıdır.

Yürütmenin durdurulması. İYUK m. 27 kapsamındaki talep, dava dilekçesinde ayrıca ve gerekçelendirilerek ileri sürülmelidir; dava açılması tek başına tahsilatı veya tedbiri durdurmaz. İşlem yasağının doğurduğu telafisi güç zarar, bu talebin en güçlü dayanağıdır.

Denetimin kapsamı. Yargı denetiminde işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları incelenir. m. 104 dosyalarında en sık sonuç veren başlıklar şunlardır: savunma hakkının usulüne uygun tanınıp tanınmadığı (şekil), fiilin Tebliğ’deki hangi tipe girdiğinin kararda gösterilip gösterilmediği (sebep) ve ceza miktarı ile fiilin ağırlığı arasındaki ölçülülük (konu ve maksat).

Peşin ödeme indirimi. Kabahatler Kanunu m. 17/6 uyarınca, idari para cezasının ödeme süresi içinde ödenmesi hâlinde cezadan dörtte bir oranında indirim yapılır ve aynı fıkranın son cümlesi uyarınca ödeme yapılması kanun yoluna başvurma hakkını etkilemez. Ayrıntı için: peşin ödeme indirimi ve itiraz ve iptal davası.

Kontrol Listesi

1. Kararda hangi Tebliğ maddesine dayanıldığına bakın. m. 4, 5, 6 veya 7 — her birinin unsurları farklıdır.

2. Önemlilik eşiğini sorgulayın. m. 5, eylemin “önemli veya etkili kabul edilebilecek nitelikte” olmasını arar.

3. m. 8’deki istisnaları önce inceleyin. SPKn m. 108 kapsamındaki hâller idari yaptırıma da konu edilemez.

4. Birlikte hareket iddiasını bent bazında karşılayın. m. 3/1-(a)’nın altı bendinden hangisine dayanıldığı belirtilmelidir.

5. Menfaat hesabını denetleyin. Ceza tabanı buna bağlıdır: menfaatin iki katından az olamaz.

6. Vekâletname durumunu kontrol edin. m. 7/2 noter vekâletnamesi arar.

7. Kapanış dönemi işlemlerini gözden geçirin. m. 4/3 eş, çocuk ve aynı evde yaşayanları da kapsar.

8. Yayın ve yorum kayıtlarını saklayın. m. 6/4’teki beş iş günü penceresi.

9. Her karar için ayrı süre tutun. Para cezası ve tedbir ayrı idari işlemlerdir.

10. Yürütmenin durdurulmasını ayrıca isteyin. İYUK m. 27.

11. Ödeme süresini kaçırmayın. İndirim ödeme süresine bağlıdır ve dava hakkını etkilemez.

12. İşlem yasağı dönemine dikkat edin. m. 7/4 uyarınca ihlal yeni bir eylem doğurur.

Sık Sorulan Sorular

Piyasa bozucu eylemler suç mudur?

Hayır. SPKn m. 104 uyarınca bu eylemler ancak bir suç oluşturmadığı takdirde piyasa bozucu nitelikte sayılır ve idari para cezasına tabidir. Suç boyutuna ulaşan fiiller m. 106 veya m. 107 kapsamında değerlendirilir.

Ceza miktarı ne kadardır?

m. 104 uyarınca yirmi bin Türk lirasından beş yüz bin Türk lirasına kadar idari para cezası verilir. Bu taban rakamlar yeniden değerleme oranında güncellenir.

Menfaat sağlanmışsa ceza nasıl hesaplanır?

Maddenin son cümlesi bir taban koyar: ceza, temin edilen menfaatin iki katından az olamaz. Bu bir üst sınır değildir; menfaatin yüksek olduğu dosyalarda ceza, maddedeki 500.000 TL’lik aralığın çok üzerine çıkabilir.

Hangi eylemler piyasa bozucu sayılır?

m. 104 “Kurulca belirlenen” eylemlere atıf yapar; belirleme VI-104.1 sayılı Piyasa Bozucu Eylemler Tebliği ile yapılmıştır. Tebliğ m. 4 içsel ve sürekli bilgiye, m. 5 emir ve işlemlere, m. 6 iletişim ve haberleşmeye, m. 7 ise diğer hâllere ilişkin eylemleri sayar.

“Birlikte hareket eden kişiler” nasıl belirlenir?

Tebliğ m. 3/1-(a) altı ölçüt sayar: bilgi sahibi olarak hareket etme; zımni, sözlü ya da yazılı anlaşma; aynı kişinin yönlendirmesi; başkasını yönlendirme; vekâlet alarak ya da almaksızın başkasının hesabını kullanma; aynı mekân, sanal ortam, bilgisayar, telefon veya internet bağlantısını kullanma.

Aynı IP adresinden işlem yapmak yeterli mi?

Tebliğ m. 3/1-(a)-6 bu ölçütü sayar; ancak bu, makul açıklamanın imkânsız olduğu anlamına gelmez. Aile ilişkisi, ortak işyeri veya ortak internet hattı gibi gerekçelerin belgelenmesi savunmanın esasını oluşturur.

Finansal tablo döneminde işlem yapmak yasak mı?

Tebliğ m. 4/3 uyarınca; hesap döneminin bitimini izleyen günden tabloların kamuya duyurulmasına kadar geçen sürede, içsel veya sürekli bilgiye sahip kişilerin ya da eşleri, çocukları veya aynı evde yaşadıkları kişilerin ilgili araçlarda işlem yapmaları piyasa bozucu eylem sayılır.

Emir iptali tek başına piyasa bozucu eylem mi?

Tebliğ m. 5/1-(a) emir iptalini sayar; ancak maddenin baş kısmı eylemin önemli veya etkili kabul edilebilecek nitelikte olmasını arar. Emir iptal miktarları ve oranları bu değerlendirmede dikkate alınan verilerdir.

Bir dakikadan kısa sürede yön değiştiren emir ne demek?

m. 5/1-(c) uyarınca; bir dakikadan az zaman dilimlerinde, piyasadaki en iyi alım fiyatına eşit veya daha düşük fiyatlı satım emri ya da en iyi satım fiyatına eşit veya daha yüksek fiyatlı alım emri iletmek şeklinde yön değiştiren emirler verilmesi.

Sosyal medyada hisse yorumu yapmak riskli mi?

Tebliğ m. 6/4 uyarınca kitle iletişim araçlarıyla yorum veya tavsiyede bulunduktan sonra, yorumunu değiştirinceye kadar veya her hâlükârda beş iş günü içerisinde; alım veya tut tavsiyesi verdiği hâlde satmak ya da satım tavsiyesi verdiği hâlde almak piyasa bozucu eylemdir.

Açıklama yapmamak da eylem sayılır mı?

Evet. Tebliğ m. 6/3 uyarınca özel durumların açıklanmasına ilişkin düzenlemeler kapsamında açıklamakla yükümlü olunan bilgilerin açıklanmaması piyasa bozucu eylem sayılır.

Eşimin hesabından işlem yapabilir miyim?

Tebliğ m. 7/2 uyarınca noter marifetiyle düzenlenmiş vekâletname olmaksızın başkasının hesabını kullanmak da, hesabını kullandırmak da piyasa bozucu eylemdir. Her iki taraf bakımından sorumluluk doğar.

İşlem yasağı varken işlem yaparsam ne olur?

Tebliğ m. 7/4 uyarınca, işlem yasaklısı olunan dönemde kendi hesabından ya da başkasının hesabını kullanarak işlem yapılması yeni bir piyasa bozucu eylem oluşturur.

Piyasa bozucu eylem sayılmayan hâller var mı?

Evet. Tebliğ m. 8/1 uyarınca SPKn m. 108‘de yer alan bilgi suistimali ve piyasa dolandırıcılığı sayılmayan hâller, piyasa bozucu eylem olarak da değerlendirilmez. m. 8/2 ise gazetecilerin mesleki faaliyetleri için üç kümülatif şartla istisna tanır.

Gazeteci istisnası hangi şartlara bağlı?

Üçü birlikte aranır: haber veya yorumdan haksız menfaat temin edilmemesi; bilgi suistimali veya piyasa dolandırıcılığı suçlarını işleyenlerle anlaşmalı olarak ya da onların yönlendirmesiyle yayımlanmamış olması; yayımdan önce ilgili araçta işlem yapılmaması veya bunların başkalarına aktarılmaması.

m. 104 ile m. 107 arasındaki fark nedir?

m. 107/2 etkileme amacını (özel kast) ve menfaat sağlamayı arar ve suç olarak hapis cezası öngörür; Tebliğ m. 6/1 ise benzer fiilleri kast ve menfaat şartı aramaksızın idari yaptırıma bağlar. m. 104 yalnızca fiil suç oluşturmadığı takdirde uygulanır.

İdari para cezasına karşı nereye başvurulur?

SPKn m. 105 uyarınca idari yargı yoluna; sulh ceza hâkimliğine değil. Dava açma süresi 2577 sayılı Kanun m. 7 uyarınca altmış gündür.

Dava hangi yerdeki idare mahkemesinde açılır?

İYUK m. 32 uyarınca, özel kanunda yetkili mahkeme gösterilmemişse yetkili mahkeme işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir. Tebliğ yazısında gösterilen mercii ve süre bilgisi esas alınmalıdır.

Ceza ile birlikte tedbir de uygulanabilir mi?

Evet. Kurul, SPKn m. 101 kapsamında işlem yapma yasağı gibi tedbirler alabilir. Bunlar ayrı idari işlemlerdir ve her biri için dava süresi kendi tebliğ tarihinden işler.

Peşin ödeme dava hakkımı etkiler mi?

Hayır. Kabahatler Kanunu m. 17/6 uyarınca ceza ödeme süresi içinde ödenirse dörtte bir indirim uygulanır ve aynı fıkra uyarınca ödeme yapılması kanun yoluna başvurma hakkını etkilemez.

✓ Bu yazı Zero-Fabrication kontrolünden geçirilmiştir: SPKn m. 101, 104, 105, 106, 107 ve 108 ile VI-104.1 sayılı Piyasa Bozucu Eylemler Tebliği’nin (RG: 21/1/2014, 28889) m. 3 ilâ 8 hükümleri Resmî Gazete metni üzerinden doğrulanmıştır. Önceki sürümdeki “menfaatin iki katına kadar” ifadesi, kanun metnindeki “iki katından az olamaz” şeklinde düzeltilmiş; m. 104’ün m. 103’e atıf yaptığı yönündeki ifade kaldırılmıştır. Reklam yasağına aykırı vaat veya garanti içermez.

Atıf yapılan başlıca mevzuat: 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu m. 101, 104, 105, 106, 107 ve 108; VI-104.1 sayılı Piyasa Bozucu Eylemler Tebliği m. 1 ilâ 8; V-101.1 sayılı Tebliğ; VII-128.1 sayılı Pay Tebliği m. 27; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m. 17 ve 27; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 7, 27 ve 32. Tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında güncellendiğinden ve ikincil düzenlemeler değişebileceğinden, işlem tarihinde yürürlükteki metnin teyidi gerekir.

Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; yatırım tavsiyesi, hukuki görüş ya da avukatlık hizmeti niteliği taşımaz.

Sıkça Sorulan Sorular

Piyasa bozucu eylemler suç mudur?

Hayır. SPKn m. 104 uyarınca bu eylemler ancak bir suç oluşturmadığı takdirde piyasa bozucu nitelikte sayılır ve idari para cezasına tabidir. Suç boyutuna ulaşan fiiller m. 106 veya m. 107 kapsamında değerlendirilir.

Ceza miktarı ne kadardır?

m. 104 uyarınca yirmi bin Türk lirasından beş yüz bin Türk lirasına kadar idari para cezası verilir. Bu taban rakamlar yeniden değerleme oranında güncellenir.

Menfaat sağlanmışsa ceza nasıl hesaplanır?

Maddenin son cümlesi bir taban koyar: ceza, temin edilen menfaatin iki katından az olamaz. Bu bir üst sınır değildir; menfaatin yüksek olduğu dosyalarda ceza, maddedeki 500.000 TL’lik aralığın çok üzerine çıkabilir.

Hangi eylemler piyasa bozucu sayılır?

m. 104 “Kurulca belirlenen” eylemlere atıf yapar; belirleme VI-104.1 sayılı Piyasa Bozucu Eylemler Tebliği ile yapılmıştır. Tebliğ m. 4 içsel ve sürekli bilgiye, m. 5 emir ve işlemlere, m. 6 iletişim ve haberleşmeye, m. 7 ise diğer hâllere ilişkin eylemleri sayar.

“Birlikte hareket eden kişiler” nasıl belirlenir?

Tebliğ m. 3/1-(a) altı ölçüt sayar: bilgi sahibi olarak hareket etme; zımni, sözlü ya da yazılı anlaşma; aynı kişinin yönlendirmesi; başkasını yönlendirme; vekâlet alarak ya da almaksızın başkasının hesabını kullanma; aynı mekân, sanal ortam, bilgisayar, telefon veya internet bağlantısını kullanma.

Aynı IP adresinden işlem yapmak yeterli mi?

Tebliğ m. 3/1-(a)-6 bu ölçütü sayar; ancak bu, makul açıklamanın imkânsız olduğu anlamına gelmez. Aile ilişkisi, ortak işyeri veya ortak internet hattı gibi gerekçelerin belgelenmesi savunmanın esasını oluşturur.

Finansal tablo döneminde işlem yapmak yasak mı?

Tebliğ m. 4/3 uyarınca; hesap döneminin bitimini izleyen günden tabloların kamuya duyurulmasına kadar geçen sürede, içsel veya sürekli bilgiye sahip kişilerin ya da eşleri, çocukları veya aynı evde yaşadıkları kişilerin ilgili araçlarda işlem yapmaları piyasa bozucu eylem sayılır.

Emir iptali tek başına piyasa bozucu eylem mi?

Tebliğ m. 5/1-(a) emir iptalini sayar; ancak maddenin baş kısmı eylemin önemli veya etkili kabul edilebilecek nitelikte olmasını arar. Emir iptal miktarları ve oranları bu değerlendirmede dikkate alınan verilerdir.

Bir dakikadan kısa sürede yön değiştiren emir ne demek?

m. 5/1-(c) uyarınca; bir dakikadan az zaman dilimlerinde, piyasadaki en iyi alım fiyatına eşit veya daha düşük fiyatlı satım emri ya da en iyi satım fiyatına eşit veya daha yüksek fiyatlı alım emri iletmek şeklinde yön değiştiren emirler verilmesi.

Sosyal medyada hisse yorumu yapmak riskli mi?

Tebliğ m. 6/4 uyarınca kitle iletişim araçlarıyla yorum veya tavsiyede bulunduktan sonra, yorumunu değiştirinceye kadar veya her hâlükârda beş iş günü içerisinde; alım veya tut tavsiyesi verdiği hâlde satmak ya da satım tavsiyesi verdiği hâlde almak piyasa bozucu eylemdir.

Açıklama yapmamak da eylem sayılır mı?

Evet. Tebliğ m. 6/3 uyarınca özel durumların açıklanmasına ilişkin düzenlemeler kapsamında açıklamakla yükümlü olunan bilgilerin açıklanmaması piyasa bozucu eylem sayılır.

Eşimin hesabından işlem yapabilir miyim?

Tebliğ m. 7/2 uyarınca noter marifetiyle düzenlenmiş vekâletname olmaksızın başkasının hesabını kullanmak da, hesabını kullandırmak da piyasa bozucu eylemdir. Her iki taraf bakımından sorumluluk doğar.

İşlem yasağı varken işlem yaparsam ne olur?

Tebliğ m. 7/4 uyarınca, işlem yasaklısı olunan dönemde kendi hesabından ya da başkasının hesabını kullanarak işlem yapılması yeni bir piyasa bozucu eylem oluşturur.

Piyasa bozucu eylem sayılmayan hâller var mı?

Evet. Tebliğ m. 8/1 uyarınca SPKn m. 108’de yer alan bilgi suistimali ve piyasa dolandırıcılığı sayılmayan hâller, piyasa bozucu eylem olarak da değerlendirilmez. m. 8/2 ise gazetecilerin mesleki faaliyetleri için üç kümülatif şartla istisna tanır.

Gazeteci istisnası hangi şartlara bağlı?

Üçü birlikte aranır: haber veya yorumdan haksız menfaat temin edilmemesi; bilgi suistimali veya piyasa dolandırıcılığı suçlarını işleyenlerle anlaşmalı olarak ya da onların yönlendirmesiyle yayımlanmamış olması; yayımdan önce ilgili araçta işlem yapılmaması veya bunların başkalarına aktarılmaması.

m. 104 ile m. 107 arasındaki fark nedir?

m. 107/2 etkileme amacını (özel kast) ve menfaat sağlamayı arar ve suç olarak hapis cezası öngörür; Tebliğ m. 6/1 ise benzer fiilleri kast ve menfaat şartı aramaksızın idari yaptırıma bağlar. m. 104 yalnızca fiil suç oluşturmadığı takdirde uygulanır.

İdari para cezasına karşı nereye başvurulur?

SPKn m. 105 uyarınca idari yargı yoluna; sulh ceza hâkimliğine değil. Dava açma süresi 2577 sayılı Kanun m. 7 uyarınca altmış gündür.

Dava hangi yerdeki idare mahkemesinde açılır?

İYUK m. 32 uyarınca, özel kanunda yetkili mahkeme gösterilmemişse yetkili mahkeme işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir. Tebliğ yazısında gösterilen mercii ve süre bilgisi esas alınmalıdır.

Ceza ile birlikte tedbir de uygulanabilir mi?

Evet. Kurul, SPKn m. 101 kapsamında işlem yapma yasağı gibi tedbirler alabilir. Bunlar ayrı idari işlemlerdir ve her biri için dava süresi kendi tebliğ tarihinden işler.

Peşin ödeme dava hakkımı etkiler mi?

Hayır. Kabahatler Kanunu m. 17/6 uyarınca ceza ödeme süresi içinde ödenirse dörtte bir indirim uygulanır ve aynı fıkra uyarınca ödeme yapılması kanun yoluna başvurma hakkını etkilemez.