Hisse Senedi ve Ortaklık Payı Haczi 2026: Borsa Hissesi (MKK), Anonim ve Limited Şirket Payı — Haciz, Satış ve Şirketin Ret Hakkı

Hisse senedi ve ortaklık payı haczi, payın türüne göre tamamen farklı usullere tabidir. Borsada işlem gören kaydi paylarda tedbir, haciz ve benzeri her türlü idari ve adli talep münhasıran Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) üyeleri tarafından yerine getirilir (SPKn m.13/7); yani haciz, borçlunun hesabının bulunduğu aracı kurum veya banka üzerinden uygulanır. Senede bağlanmamış anonim şirket payları şirkete tebliğ edilerek haczedilir ve haciz tebliğ tarihinde yapılmış sayılır (İİK m.94/2). Limited şirket payları ise icra yoluyla satıldığında genel kurul onayı aranmaksızın tüm hak ve borçlarıyla alıcıya geçer; şirket yalnızca üç ay içinde payı gerçek değeriyle devralmayı önererek alıcıyı reddedebilir (TTK m.596). Bu rehber borsa hissesi, hamiline ve nama yazılı pay senedi, senede bağlanmamış anonim şirket payı, limited şirket payı ve yatırım fonu katılma payı için haczin nasıl konulduğunu, satışın nasıl yapıldığını ve borçlu ile şirketin hangi haklara sahip olduğunu İİK, TTK ve SPKn maddeleriyle anlatır.

Pay Türüne Göre Haciz Yolu

Haczin nasıl konulacağını belirleyen şey, payın hangi hukuki biçimde temsil edildiğidir: MKK’da kayden mi izleniyor, kâğıt bir pay senedine mi bağlanmış, yoksa hiç senet çıkarılmamış mı? Limited şirket payları ise hiçbir zaman kıymetli evraka bağlanmaz ve ticaret sicilinde izlenir. Aşağıdaki tablo her pay türü için doğru usulü gösterir.

Borsa Hissesi Haczi: MKK ve Aracı Kurum

Sermaye piyasası araçlarının senede bağlanmaksızın elektronik ortamda kayden ihracı esastır; kaydi araçlar nama veya hamiline yazılı olmalarına bakılmaksızın isme açılmış hesaplarda izlenir ve bu araçlara ilişkin haklar MKK tarafından izlenir, kayıtlar MKK üyelerince tutulur (SPKn m.13/1-3). Kanun bu sistemin doğal sonucunu açıkça düzenlemiştir: kayden izlenen sermaye piyasası araçlarına ilişkin tedbir, haciz ve benzeri her türlü idari ve adli talep münhasıran MKK’nın üyeleri tarafından yerine getirilir (m.13/7). Bu nedenle haciz yazısı MKK’ya değil, borçlunun hesabının bulunduğu aracı kuruma veya bankaya gönderilir; üye kuruluş haczi MKK sistemindeki hesap üzerinde uygular. Hakların üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmesinde MKK’ya yapılan bildirim tarihi esas alındığından, haczin sıralaması da bu kayıt anına göre belirlenir (m.13/5).

Haciz, alacağın ana para, faiz ve masraflarını karşılayacak miktarla sınırlıdır ve bu miktarı aşacak şekilde haciz yapılamaz (İİK m.85/1). Borsa hisselerinde fiyat gün içinde değiştiği için, haczedilen pay adedinin alacağa göre makul olup olmadığı haciz tarihindeki borsa değeriyle değerlendirilmelidir. Aşkın haciz iddiası icra dairesinin işlemine karşı öğrenme tarihinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyet konusu yapılabilir (İİK m.16). Kanun, ilgili kanunlar uyarınca elektronik ortamda tebligatı yapılan alacakların takip ve tahsiline ilişkin hükümleri saklı tutar (SPKn m.13/7 son cümle); kamu alacakları için idarenin kendi elektronik haciz yolları ayrıca işler.

Kaydi sistemin işleyişi için kaydileştirme, MKK ve Takasbank ve e-Devlet ve MKK ile yatırım takibi yazılarımıza bakabilirsiniz. Aracı kurumun kendi mali sorunları hisselerinizi etkiler mi sorusu için aracı kurumum soruşturmada yazımız yol gösterir.

Kâğıt Pay Senetleri: Hamiline ve Nama Yazılı

Borsaya açık olmayan anonim şirketlerde pay senedi hâlâ kâğıt olarak basılabilir. İcra dairesi haczolunan paraları, hamiline senetleri, poliçeleri ve sair cirosu kabil senetleri kendisi muhafaza eder (İİK m.88/1). Bu nedenle kâğıt pay senedinin haczi, senedin fiziken ele geçirilmesiyle etkin hâle gelir.

Hamiline yazılı pay senetlerinde 7262 sayılı Kanunla 2020 yılında önemli bir değişiklik yapılmıştır. Hamiline yazılı pay senetlerinin devri, şirket ve üçüncü kişiler hakkında ancak zilyetliğin geçirilmesi suretiyle payı devralan tarafından MKK’ya yapılacak bildirimle hüküm ifade eder; bildirim yapılmazsa pay sahibi paya bağlı haklarını kullanamaz ve hakların ileri sürülmesinde MKK’ya bildirim tarihi esas alınır (TTK m.489/1-2). Hamiline pay sahipleri ile paylarına ilişkin bilgiler, senetler dağıtılmadan önce MKK’ya bildirilir (m.486/2). Bu kayıtlar ilgili kanunlar uyarınca yetkili mercilerle paylaşılır (m.489/3); bu da alacaklının borçlunun hamiline pay senedi sahipliğini tespit etmesini kolaylaştırır.

Nama yazılı pay senetleri ise ciro edilerek zilyetliğin devralana geçirilmesiyle devredilir (TTK m.490/2). Şirketle ilişkilerde yalnızca pay defterinde kayıtlı kişi pay sahibi kabul edildiğinden (m.499/4), senet muhafaza altına alındıktan sonra haczin şirkete bildirilmesi ve pay defterine işlenmesinin sağlanması gerekir; aksi hâlde şirket, kâr payını ve diğer ödemeleri pay defterindeki kayda göre yapmaya devam edebilir.

Senede Bağlanmamış Anonim Şirket Payı

Kapalı anonim şirketlerin önemli bir kısmında pay senedi veya ilmühaber hiç çıkarılmamıştır. İİK m.94/2 bu durumu özel olarak düzenler: anonim şirketlerde paylar için pay senedi veya pay ilmühaberi çıkarılmamışsa, borçlunun şirketteki payı icra dairesi tarafından şirkete tebliğ olunarak haczedilir. Haczin şirket pay defterine işlenmesi zorunludur; ancak haciz, pay defterine işlenmemiş olsa bile şirkete tebliğ tarihinde yapılmış sayılır. Haciz icra dairesince tescil edilmek üzere ticaret siciline bildirilir ve haczedilen payların devri alacaklının haklarını ihlal ettiği oranda batıldır. Haczedilen payların satışı taşınır malların satışı usulüne tabidir.

Limited Şirket Payı Haczi

Limited şirkette esas sermaye payı kıymetli evraka bağlanamaz ve ortaklar ticaret sicilinde izlenir. Bir şirket hissesi haczedildiğinde icra dairesi yerleşim yerleri bilinen ilgili üçüncü kişilere haczi ihbar eder (İİK m.94/1); uygulamada haciz şirkete bildirilir ve ticaret sicili kaydına işlenmesi sağlanır. Olağan devirde esas sermaye payının devri yazılı şekilde yapılır, imzalar noterce onanır ve şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemişse genel kurulun onayı şarttır; genel kurul sebep göstermeksizin onayı reddedebilir (TTK m.595/1-3).

İcra yoluyla geçişte ise kural tersine döner ve uygulamada sık yapılan “icradan limited şirket payı alan ortak olamaz” yanılgısı Kanun’a aykırıdır. Esas sermaye payının miras, eşler arasındaki mal rejimi veya icra yoluyla geçmesi hâllerinde tüm haklar ve borçlar, genel kurulun onayına gerek olmaksızın payı iktisap eden kişiye geçer (TTK m.596/1). Şirket, iktisabı öğrenmesinden itibaren üç ay içinde payın geçtiği kişiyi onaylamayı reddedebilir; ancak bunun için payı kendi, bir ortağı veya göstereceği üçüncü kişi hesabına gerçek değeri üzerinden devralmayı önermesi şarttır (m.596/2). Red kararı devrin gerçekleştiği günden itibaren geriye etkilidir, fakat o süre içinde alınan genel kurul kararlarının geçerliliğini etkilemez (m.596/3). Şirket üç ay içinde açıkça ve yazılı olarak reddetmezse onay vermiş sayılır (m.596/4).

Bu düzenleme alacaklı açısından önemlidir: şirket payı reddetmek isterse gerçek değeri ödemek zorunda olduğundan, pay ya alıcıya geçer ya da gerçek değeri nakde dönüşür. Şirket sözleşmesinde devre ilişkin kısıtlamalar icra yoluyla geçişi engellemez. Kapanan veya tasfiye edilen şirketten alacak tahsili için kapanan şirketten alacak tahsili yazımıza bakabilirsiniz.

Anonim Şirkette Cebri İcra ile İktisap: Şirket Alıcıyı Reddedebilir mi?

Anonim şirket paylarında da cebri icra ile iktisap, olağan devirden farklı kurallara bağlanmıştır. Esas sözleşme nama yazılı payların şirketin onayıyla devredilebileceğini öngörebilir (TTK m.492/1); ancak cebri icra hâlinde bu kısıtlama sınırlı etki doğurur.

Borsa hisselerinde bu tür bir onay sorunu yoktur: cebri icra ile edinilen borsaya kote nama yazılı payların sahibinin pay sahipliği reddedilemez. Genel kurula katılım ve oy hakları için borsada hissem var, genel kurula nasıl katılırım yazımıza bakabilirsiniz.

Kâr Payı, Rehinli Paylar ve Diğer Haklar

Payın haczi ile paydan doğan para alacaklarının haczi ayrı işlemlerdir. Genel kurulun kâr dağıtım kararından sonra borçlu ortağın şirketten alacağı kâr payı bir para alacağıdır ve şirkete İİK m.89 uyarınca haciz ihbarnamesi gönderilerek haczedilebilir; ihbarnameden sonra şirket bu ödemeyi ancak icra dairesine yapabilir, borçluya yapılan ödeme geçerli değildir. Borsa hisselerinde kâr payı ve bedelsiz paylar MKK üyesi hesabına yansıdığından, hesap üzerindeki haczin kapsamı ve üye kuruluşun uygulaması ayrıca kontrol edilmelidir.

Borçlu veya malı elinde bulunduran kişiler, haczedilen mal üzerinde üçüncü bir kişinin rehin hakkı bulunduğunu haciz memuruna beyan etmek zorundadır ve bu tür malların haczi en sona bırakılır (İİK m.85/2). Payları kredi teminatı olarak rehnedilmiş bir borçlunun paylarına haciz konulduğunda rehin hakkı sahibi rehinli alacaklı sıfatıyla önceliğini korur. Kredili işlemlerde teminat olarak tutulan paylar için kredili menkul kıymet işlemleri yazımıza bakabilirsiniz.

Aracı Kurum ve Şirketin Haciz İhbarnamesine Cevabı

Haciz ihbarnamesi alan aracı kurum, banka veya şirket, İİK m.89 anlamında üçüncü kişidir. Borçlunun hesabında pay bulunmadığı, payların kendisine rehnedildiği veya borçluya ait olmadığı gibi bir iddiası varsa bunu tebliğden itibaren yedi gün içinde icra dairesine bildirmek zorundadır (m.89/2). Süresinde itiraz etmeyen üçüncü kişiye mal yedinde veya borç zimmetinde sayıldığına dair ikinci ihbarname gönderilir; buna da yedi gün içinde itiraz edilmez ve ödeme yapılmazsa, on beş gün içinde ödeme, teslim veya menfi tespit davası açması istenir (m.89/3). Menfi tespit davasını kaybeden üçüncü kişi dava konusunun yüzde yirmisinden az olmamak üzere tazminata mahkûm edilir. Haciz ihbarnamesi tüzel kişinin merkezine tebliğ edildiğinde, merkez tüm şube ve birimlerini kapsayacak şekilde beyanda bulunmakla yükümlüdür (m.89/7).

Bu kurallar, ihbarnameye rağmen hacizli payları borçlunun satmasına izin veren veya kâr payını borçluya ödeyen üçüncü kişinin, ödemeyi ikinci kez icra dairesine yapmak zorunda kalabileceği anlamına gelir. Üçüncü kişinin gerçeğe aykırı beyanı hâlinde alacaklı, icra mahkemesinde aksini ispat ederek tazminat isteyebilir (m.89/4). Aracı kurumların ve şirketlerin haciz ihbarnamelerine süresinde ve tüm birimlerini kapsayan doğru bir beyanla cevap vermesi bu nedenle önemlidir.

İhtiyati Haciz ve İstihkak

Alacaklı, vadesi gelmiş ve rehinle teminat altına alınmamış bir para alacağı için borçlunun elinde veya üçüncü kişide bulunan taşınır ve taşınmaz mallarını, alacaklarını ve diğer haklarını ihtiyaten haczettirebilir (İİK m.257/1). Borçlunun mallarını kaçırmaya hazırlandığı durumlarda vadesi gelmemiş alacak için de ihtiyati haciz istenebilir (m.257/2). Borsa hisseleri gün içinde satılıp nakde dönüştürülebildiğinden, alacağın tehlikeye düştüğü hâllerde ihtiyati haciz kararının MKK üyesi aracı kuruma hızla ulaştırılması özellikle önemlidir. Dava veya takipten önce ihtiyati haciz yaptıran alacaklı, haczin uygulanmasından itibaren yedi gün içinde takip talebinde bulunmak veya dava açmak zorundadır (m.264/1).

Hacizli payların borçluya değil başkasına ait olduğu iddiası istihkak yoluyla ileri sürülür. Borçlu veya üçüncü kişi, haczi öğrendiği tarihten itibaren yedi gün içinde istihkak iddiasında bulunmazsa aynı takipte bu iddiayı ileri sürme hakkını kaybeder; icra dairesi iddiayı alacaklı ve borçluya bildirir ve itiraz için üç günlük süre verir (İİK m.96). İtiraz edilirse dosya icra mahkemesine gönderilir ve mahkeme takibin devamına veya ertelenmesine karar verir (m.97). Ortak veya emanet hesaplarda tutulan paylar ile vekâleten başkası adına alınmış paylar bu yolun tipik örnekleridir.

Satış: Borsa, Pazarlık ve Açık Artırma

Alacaklı veya borçlu hacizden itibaren bir yıl içinde haczolunan malın satışını isteyebilir; satış talebiyle birlikte kıymet takdiri ve satış giderlerinin tamamı peşin yatırılmalıdır, aksi hâlde talep vaki olmamış sayılır (İİK m.106). Satış kanuni süre içinde istenmez veya talep geri alınıp süresinde yenilenmezse haciz kalkar (m.110/1). Haczi yapan memur haczettiği malın kıymetini takdir eder, gerektiğinde bilirkişiye başvurur (m.87).

Kapalı şirket paylarında kıymet takdiri, satışın başarısı açısından belirleyicidir. Şirketin finansal tabloları, varlıkları ve kâr dağıtım geçmişi incelenmeden yapılan düşük veya yüksek takdirler hem alacaklıyı hem borçluyu zarara uğratabilir. Kıymet takdirine karşı ilgililerin şikâyet hakkı bulunduğundan, takdir raporu tebliğ edildiğinde süreler dikkatle izlenmelidir.

Yatırım Fonu Katılma Payının Haczi

Borçlunun sahip olduğu yatırım fonu katılma payları, borsa hisseleri gibi MKK üyesi nezdinde kayden izlendiğinden haciz bu kuruluş üzerinden uygulanır (SPKn m.13/7). Buna karşılık fonun kendi malvarlığı, portföy yönetim şirketinin veya saklayıcının borçları için dahi haczedilemez, üzerine ihtiyati tedbir konulamaz ve iflas masasına dâhil edilemez (SPKn m.53/2). Bu ayrım, alacaklının borçlu yatırımcının payını haczedebileceğini, ama fonun portföyüne dokunamayacağını gösterir. Tasfiye sürecindeki fonlarda haciz ve tasfiye ödemesinin durumu için fonumdaki paraya haciz gelir mi yazımıza bakabilirsiniz.

Borçlu ve Üçüncü Kişilerin Hakları

Ortak hesaplarda tutulan paylar ve fonlar için ortak hesaptaki fon, boşanmada hisselerin paylaşımı için halka arz hisseleri boşanmada paylaşılır mı yazılarımıza bakabilirsiniz.

Pay Haczinde Süreler

Uygulamadan İki Senaryo

Aracı kurumdaki borsa hisseleri. Kesinleşmiş bir alacak için takip yapan alacaklı, UYAP sorgusunda borçlunun bir aracı kurumda yatırım hesabı bulunduğunu tespit ediyor. İcra dairesi aracı kuruma haciz ihbarnamesi gönderiyor; aracı kurum haczi MKK sisteminde hesaba işliyor ve borçlu artık bu payları satamıyor (SPKn m.13/7; İİK m.89). Alacaklı hacizden itibaren bir yıl içinde satış talebinde bulunup giderleri yatırıyor (İİK m.106); paylar borsa fiyatından satılarak bedel icra dosyasına aktarılıyor (m.119/2). Satış istenmeseydi haciz bir yılın sonunda düşecekti (m.110).

Limited şirket payı ve şirketin itirazı. Borçlu, bir limited şirketin yüzde kırk hissesine sahip. Alacaklı payı haczettirip açık artırmaya çıkarıyor. Şirketin diğer ortakları yabancı birinin şirkete girmesini istemiyor. Şirket, ihale alıcısının iktisabını öğrendiği tarihten itibaren üç ay içinde payı gerçek değeri üzerinden kendisi veya bir ortağı hesabına devralmayı önererek alıcıyı reddedebilir; bu öneri yapılmazsa veya üç ay içinde açık ve yazılı ret gelmezse alıcı tüm haklarıyla ortak olur (TTK m.596). Gerçek değerde anlaşma olmazsa asliye ticaret mahkemesi kesin olarak belirler (m.597).

Hukukçular Evi Bu Süreçte Ne Yapar?

Alacaklılar için borçlunun borsa hisseleri, kapalı anonim şirket payları ve limited şirket payları üzerine doğru usulle haciz konulması, kıymet takdiri ve satış sürecinin yönetimi; borçlular ve şirketler için aşkın haciz şikâyeti, istihkak ve ortak hesap uyuşmazlıkları, TTK m.493 ve m.596 kapsamında şirketin gerçek değerle devralma ve ret hakkının kullanılması ile gerçek değer tespit davaları konularında destek veriyoruz. Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

✓ Bu yazıdaki İİK m.16, 78, 85, 87, 88, 89, 94, 96, 97, 106, 110, 119, 257 ve 264 ile TTK m.486, 489-495, 499 ve 595-598 hükümleri ve SPKn m.13 ile m.53 mevzuat.gov.tr’deki güncel metinlerden kontrol edilmiştir. Yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyada ayrıca değerlendirme yapılmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Borsadaki hisselere haciz nasıl konulur?

Borçlunun hesabının bulunduğu MKK üyesi aracı kuruma veya bankaya haciz ihbarnamesi gönderilir; kayden izlenen araçlara ilişkin haciz talepleri münhasıran MKK üyelerince yerine getirilir (SPKn m.13/7; İİK m.89).

Haciz MKK’ya mı, aracı kuruma mı yazılır?

Aracı kuruma veya bankaya. Kanun, kayden izlenen araçlara ilişkin haciz taleplerinin münhasıran MKK üyeleri tarafından yerine getirileceğini düzenler (SPKn m.13/7).

Hisselerimin hangi aracı kurumda olduğu nasıl bulunur?

Alacaklı UYAP’a entegre sistemler üzerinden borçlunun mal, hak ve alacaklarını sorgulayabilir (İİK m.78/1); gerekirse icra dairesinden MKK kaydının araştırılması istenir.

Haczedilen borsa hissesi nasıl satılır?

Borsa fiyatı olan kıymetli evrak için o günkü piyasa fiyatı teklif edilirse pazarlıkla satış yapılabilir (İİK m.119/2); satış hacizden itibaren bir yıl içinde istenmelidir (m.106).

Senet çıkarılmamış anonim şirket payı nasıl haczedilir?

Haciz şirkete tebliğ edilir, pay defterine işlenir ve ticaret siciline bildirilir; haciz tebliğ tarihinde yapılmış sayılır (İİK m.94/2).

Haczedilen anonim şirket payı devredilebilir mi?

Hayır. Haczedilen payların devri alacaklının haklarını ihlal ettiği oranda batıldır (İİK m.94/2).

İcradan limited şirket payı alan kişi ortak olur mu?

Evet. İcra yoluyla geçişte tüm haklar ve borçlar genel kurul onayı olmadan alıcıya geçer (TTK m.596/1).

Limited şirket icradan pay alanı reddedebilir mi?

Evet, ancak yalnızca iktisabı öğrenmeden itibaren üç ay içinde ve payı gerçek değeriyle devralmayı önererek; susarsa onay vermiş sayılır (TTK m.596/2-4).

Gerçek değer konusunda anlaşılamazsa ne olur?

Şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesi belirler ve karar kesindir (TTK m.597).

Borsa şirketi icradan hisse alanı reddedebilir mi?

Hayır. Borsaya kote nama yazılı paylarda cebri icra yoluyla iktisap edenin pay sahipliği reddedilemez (TTK m.495/3).

Hamiline yazılı pay senedi nasıl haczedilir?

Senet icra dairesince muhafaza altına alınır (İİK m.88); 2020’den itibaren hamiline pay devirlerinin MKK’ya bildirimi zorunlu olduğundan MKK kayıtları da kontrol edilir (TTK m.489).

Kâr payı da haczedilebilir mi?

Evet. Dağıtım kararından sonra doğan kâr payı alacağı şirkete haciz ihbarnamesi gönderilerek haczedilebilir (İİK m.89).

Yatırım fonu payıma haciz gelebilir mi?

Borçlunun katılma payları haczedilebilir; ancak fonun kendi malvarlığı haczedilemez (SPKn m.13/7, 53/2).

Satış istenmezse haciz ne olur?

Hacizden itibaren bir yıl içinde satış istenmez veya talep geri alınıp süresinde yenilenmezse haciz kalkar (İİK m.106, 110).

Aracı kurum haciz ihbarnamesine cevap vermezse ne olur?

Yedi gün içinde itiraz etmezse mal yedinde sayılır ve ikinci ihbarname gönderilir; buna da uymazsa ödeme veya teslime zorlanır, menfi tespit davasını kaybederse en az yüzde yirmi tazminat öder (İİK m.89/3).

Hisselere ihtiyati haciz konulabilir mi?

Evet. Vadesi gelmiş ve rehinle teminat altına alınmamış para alacakları için; dava veya takipten önce konulmuşsa yedi gün içinde takip veya dava açılmalıdır (İİK m.257, 264).

Alacaktan fazla hisseme haciz konuldu, ne yapabilirim?

Haciz alacağı aşacak şekilde yapılamaz; icra mahkemesine yedi gün içinde şikâyet yoluna gidebilirsiniz (İİK m.85/1, 16).