En İyi Gerçekleştirme ve Emir İletimi 2026: III-37.1 m.30, Müşteri Önceliği, Emir İptali ve Fiyat Yenilemesi

Bir alım satım emri verdiğinizde aracı kurumun görevi onu “bir şekilde” gerçekleştirmek değil, sizin için mümkün olan en iyi sonucu sağlamaktır. Yatırım Hizmetleri ve Faaliyetleri ile Yan Hizmetlere İlişkin Esaslar Tebliği (III-37.1) m.30’a göre yatırım kuruluşu, alım satım aracılığı faaliyetlerinde müşterilerin fiyat, maliyet, hız, takas, saklama, karşı taraf ve benzeri tercihlerini göz önüne alarak emir gerçekleştirme politikası çerçevesinde müşteri için mümkün olan en iyi sonucu verecek şekilde emirleri yerine getirmekle yükümlüdür. Aynı Tebliğ, müşteri emrinin kurumun kendi emrinden önce gelmesini, emir bilgilerinin gizli tutulmasını, gerçekleşmiş emirlerin kural olarak iptal edilememesini, kaldıraçlı işlemlerde fiyat yenilemesinin simetrik uygulanmasını ve teminatı aşan zararın genel müşteriden istenememesini de düzenler. Bu rehberde emir iletimi ve gerçekleştirme kurallarını madde madde, uyuşmazlıkta hangi kaydın isteneceğiyle birlikte anlatıyoruz.

Alım Satım Aracılığının Üç Katmanı

SPKn m.37/1, emirlerin alınması ve iletilmesini, emirlerin müşteri adına ve hesabına veya kendi adına ve müşteri hesabına gerçekleştirilmesini ve kendi hesabından alım satımı ayrı yatırım hizmetleri olarak sayar. III-37.1 bu üçünü birlikte “alım satım aracılığı faaliyeti” olarak adlandırır ve sırasıyla emir iletimine aracılık, işlem aracılığı ve portföy aracılığı diye tanımlar (m.10). Her biri Kurul iznine tabidir ve düzenli uğraşı olarak ancak yatırım kuruluşlarınca yapılabilir (m.5).

Kaldıraçlı işlemler bakımından yurt dışında yerleşik kuruluşlarla emir iletimine aracılık yapılamaz (III-37.1 m.15/4). Türkiye’deki kişilerin tamamen kendi inisiyatifleriyle yurt dışı kuruluşlardan aldıkları hizmetler Tebliğ kapsamı dışında kalır; ancak yurt dışı kuruluş Türkiye’de iş yeri açar, Türkçe internet sitesi kurar veya Türkiye’de tanıtım yaparsa faaliyet Türkiye’ye yönelik sayılır (m.9). Yurt dışı hesaplar için yurt dışı yatırım ve forex hesapları yazımıza bakabilirsiniz.

Emir İletimine Aracılıkta Özel Yükümlülükler

Emir iletimine aracılık, müşteri emirlerinin yetkili bir yatırım kuruluşuna ya da kaldıraçlı işlemler hariç yurt dışında izinli bir kuruluşa iletilmesi ve sonuç bilgisinin verilmesidir (III-37.1 m.11/1). Bu faaliyeti yalnızca Kurul izniyle aracı kurumlar ve kaldıraçlı işlemler hariç bankalar yapabilir (m.12). Emir iletiminde hem iletimi yapan hem lehine faaliyet gösterilen kuruluş için ayrı yükümlülükler vardır.

Yurt dışında yerleşik kuruluşlarla emir iletimine aracılık yapılacaksa işlemlere başlamadan Kurul’a bildirim yapılır ve her yeni sözleşme ayrıca bildirilir; yurt dışı kuruluşun kendi ülkesinden faaliyet izni bulunması, müşteriyle ayrı çerçeve sözleşmeler imzalanması, risk bildiriminin yapılması ve tüm belgelerin bir örneğinin Türkiye’deki kuruluşta saklanıp talep hâlinde müşteriye verilmesi zorunludur (III-37.1 m.15/1-2). Kurul bildirimden itibaren yirmi iş günü içinde aksi yönde görüş bildirmezse faaliyet başlayabilir (m.15/3). Yurt dışı piyasalarda işlem yapan yatırımcılar için bu belgeler, bir uyuşmazlıkta Türkiye’deki kuruluştan talep edilebilecek en önemli kayıtlardır.

En İyi Gerçekleştirme Yükümlülüğü (m.30)

Yatırım kuruluşu, alım satım aracılığı faaliyetlerinin icrası sırasında müşterilerin fiyat, maliyet, hız, takas, saklama, karşı taraf ve benzeri hususlardaki tercihlerini göz önüne alarak emir gerçekleştirme politikası çerçevesinde müşteri için mümkün olan en iyi sonucu verecek şekilde emirleri yerine getirmekle yükümlüdür (III-37.1 m.30/1). Bu bir sonuç garantisi değildir; “mümkün olan en iyi sonuç” ölçütü süreci ve özeni denetler, kârlılığı garanti etmez. Sayım sınırlı değildir; “benzeri hususlar” ifadesi somut olayın özelliklerine göre başka etkenlerin de ileri sürülebilmesine imkân verir.

En sık gözden kaçan ölçüt maliyettir: daha iyi fiyattan gerçekleşen bir emir, komisyon ve masraflarla birlikte müşteri için daha kötü sonuç doğurabilir. Değerlendirme toplam etki üzerinden yapılır. Aynı şekilde hız, özellikle oynak piyasalarda fiyatın kendisinden daha belirleyici olabilir; emrin sistemde bekletilmesi veya gecikmeli iletilmesi, müşterinin görmediği bir maliyet yaratır. Müşterinin emrin belirli bir kuruluş veya piyasaya iletilmesi yönünde açık talimatı varsa, kuruluş bu talimata uyduğunda en iyi gerçekleştirme yükümlülüğünü yerine getirmiş sayılır (m.30/2). İstisna yalnızca talimatın kapsadığı husus için işler; talimat yalnızca piyasayı belirliyorsa diğer ölçütlerde yükümlülük devam eder. Özel bir tercihiniz varsa bunu yazılı iletmeniz, yoksa genel yükümlülüğün korumasında kalmanız gerekir.

Emir Gerçekleştirme Politikası

İşlem aracılığı izni için yatırım kuruluşunun, işlemlerin gerçekleştirileceği piyasalar ile varsa birlikte çalışacağı emir iletimine ve portföy aracılığına yetkili kuruluşların listesini ve bu sürecin nasıl işleyeceğini gösteren bir emir gerçekleştirme politikası belirlemiş olması gerekir (III-37.1 m.18/1-c). Kuruluşlar internet sitelerinde emir iletimi, işlemlerin gerçekleştirilmesi ve takasın nasıl yapılacağına ve emir gerçekleştirme politikalarına yer vermek zorundadır (III-39.1 m.28/2-d, e). Müşteri emirleri bu politika, çerçeve sözleşme esasları, en iyi gerçekleştirme yükümlülüğü ile özen ve sadakat borcu çerçevesinde kabul edilip yerine getirilir; borsada işlem gerektiren emirler ayrıca borsa mevzuatına tabidir (III-37.1 m.19/1-a, b). Sözleşme hükümleri için aracılık çerçeve sözleşmesi yazımıza bakabilirsiniz.

Müşteri Önceliği Kuralı

İşlem aracılığına yetkili kuruluş emirleri portföy aracılığına yetkili bir kuruluşa ileterek gerçekleştiriyorsa; işlemlere başlamadan önce bu kuruluşla yazılı sözleşme imzalamalı, müşteri hesap ve işlemlerini kendi nezdinde müşteri bazında izlemeli ve müşteri emirlerini kendi hesabına veya ilişkili kişilerin hesabına verilen aynı fiyatlı emirlerden öncelikli olarak yerine getirmelidir (III-37.1 m.19/1-c). Kurum kendi işlemini müşterisinin önüne geçiremez; “ilişkili kişiler” ifadesi yapı üzerinden dolanmayı da kapatır. Uyuşmazlıkta emir zaman damgaları ve aynı fiyatlı emirlerin sıralama kayıtları doğrudan incelenir.

Bu kuralın ihlali, piyasa dürüstlüğü hükümleriyle de birlikte değerlendirilebilir. Fiyatı etkileyebilecek büyüklükteki müşteri emirleri iletilmeden önce bu emirlere vâkıf olarak önden emir vermek veya bilgiyi üçüncü kişilere aktarmak piyasa bozucu eylemdir (VI-104.1 m.7/1). Ayrıntı için piyasa bozucu eylemler ve işlem bazlı piyasa dolandırıcılığı yazılarımıza bakabilirsiniz.

Emir Bilgilerinin Gizliliği

Hem emir iletimine aracılık eden hem lehine faaliyet gösterilen kuruluş müşteri emirlerinin gizliliğini korumakla yükümlüdür; müşteriye ait emir bilgileri herhangi bir üçüncü şahsa, müşteri aleyhine ve üçüncü şahıs lehine, müşterinin bilgisi olmaksızın aktarılamaz ve kullanılamaz (III-37.1 m.14/1-e, m.19/1-f). Yasağın üç unsuru, aktarımın müşteri aleyhine olması, üçüncü kişi lehine sonuç doğurması ve müşterinin bilgisi olmadan gerçekleşmesidir. Büyük hacimli bir emrin önceden bilinmesi fiyat hareketinden yararlanma imkânı verdiğinden emir bilgisi ekonomik değer taşır; gizlilik ihlali hem sözleşmesel sorumluluk hem de piyasa bozucu eylem sonuçları doğurabilir.

Gerçekleşmiş Emrin İptali Yasağı (m.29)

Gerçekleşmiş müşteri emirleri aracı kurumlarca iptal edilemez. İstisnalar sınırlıdır: itiraz üzerine müşteri lehine iyileştirme yapılması, işlem platformunda meydana gelen teknik bir sorun nedeniyle doğan müşteri mağduriyetinin giderilmesi ve profesyonel müşterilerden alınan emirlerin otomatik olarak başka kuruluşa iletildiği durumda pozisyonun karşı tarafça iptal edilmesi (III-37.1 m.29/1). Teknik sorun veya karşı taraf iptali gerekçesine dayanılıyorsa uygulama ilgili tüm müşteriler için yapılmalı ve müşterilere gerekçesiyle en seri iletişim aracıyla bildirilmelidir (m.29/2). İptal edilen tüm emirler en geç izleyen iş günü merkezi takas kuruluşuna raporlanır (m.29/4). Bekleyen emirlerin hangi koşullarda iptal edilebileceği veya fiyatının değiştirilebileceği ve hesapların hangi koşullarda işleme kapatılabileceği çerçeve sözleşmede belirlenir (m.29/5).

Kaldıraçlı İşlemlerde Fiyat Yenilemesi ve Onay Şartı

Kaldıraçlı işlemlerde müşterinin ilettiği emre ilişkin fiyatın kurum tarafından gerçekleştirilmeden önce değiştirilmek istenmesi fiyat yenilemesidir; fiyat yenilemesi müşteri aleyhine uygulanıyorsa lehe olan her durumda da uygulanması zorunludur (III-37.1 m.30/3). Emrin fiyat, miktar veya diğer unsurlarından herhangi biri gerçekleşmeden önce müşteri aleyhine değiştirilmek istenirse müşterinin onayı zorunludur; müşteri lehine değişikliklerde veya müşterinin belirlediği fiyat aralığındaki değişimlerde onay aranmaz (m.30/4). Kuruluş, türev araçlardaki açık pozisyonların kapatılmasına ilişkin mevzuata uygun talepler hariç, çerçeve sözleşmede hüküm bulunması kaydıyla emir kabul etmeme hakkına sahiptir (m.30/5).

Yatırımcı için kontrol yöntemi basittir: işlem geçmişinizde yenileme uygulanan emirleri ayıklayın ve bunların yön dağılımına bakın. Yenilemeler ağırlıklı olarak aleyhinize işliyorsa bu, m.30/3’teki simetri kuralı bakımından somut bir tartışma başlığıdır. Piyasa koşulları nedeniyle teminatınızı aşan bir zarar oluşmuşsa bu zarar genel müşteri olarak sizden istenemez. Kaldıraç rejiminin bütünü için kredili işlemler ve teminat ve kriptodaki durum için kripto kaldıraç yasağı yazılarımıza bakabilirsiniz.

Emir Zinciri ve Sorumluluğun Dağılımı (m.31)

Alım satım aracılığına birden fazla yatırım kuruluşu dâhil olduğunda emir iletimine aracılık, işlem aracılığı ve portföy aracılığı yapan kuruluşların her biri yerine getirdikleri işlemlerden dolayı genel hükümler çerçevesinde sorumludur (III-37.1 m.31/1). Her birinin sorumluluk sınırları, mevzuattaki ilkelere aykırı olmamak kaydıyla aralarındaki sözleşmelerle belirlenir ve müşteriyle yapılan çerçeve sözleşmede gösterilir (m.31/2). Emir iletimine aracılıkta çerçeve sözleşmeler, risk bildirimleri ve iletilen emirlere ilişkin belgelerin birer örneği iletimi yapan kuruluşta da saklanır; müşteri talep ederse bu kuruluş da ilgili belgeleri vermek zorundadır (m.14/1-ç, d).

Yatırımcı için pratik sonuç, zararın hangi halkada doğduğunun belirlenmesi gerektiğidir. “Emri biz iletmedik” veya “emri biz gerçekleştirmedik” savunması, her halkanın kendi işleminden sorumlu olduğu bu yapıda tek başına sonuç doğurmaz. Uyuşmazlıkta zincirin tamamı ve her aşamanın kayıtları istenmelidir. Hesap ve saklama altyapısı için kaydileştirme ve merkezi saklama yazımıza bakabilirsiniz.

Borsa Dışı İşlemlerde Fiyat Şeffaflığı

Borsada işlem gören sermaye piyasası araçları için yatırım kuruluşlarının borsa dışında verdikleri alım satım fiyat teklifleri, Birlik’in belirleyeceği veri yayın kuruluşları aracılığıyla kamuya açıklanmak zorundadır (III-37.1 m.32/1). Müşteriye özel oluşturulan türevler hariç, borsada işlem görmeyen araçlar için verilen fiyat teklifleri de kuruluşun internet sitesinde anlık olarak yayımlanır (m.32/2). Portföy aracılığında fiyatların genel piyasa koşulları ve gerçeğe uygun değerlerle uyumlu ve nesnel olarak belirlenmesi zorunluluğu (m.24/1-b) ile birlikte bu kurallar, özellikle tahvil ve bono gibi borsa dışında yoğun işlem gören araçlarda fiyat karşılaştırması yapabilmenin dayanağıdır.

Sorumluluğun Hukuki Temeli

Aracı kurum ile müşteri arasındaki ilişki esas itibarıyla bir iş görme ilişkisidir ve Tebliğ açıkça “özen ve sadakat borcu”na atıf yapar (III-37.1 m.19/1-a). Vekâlet hükümlerine göre vekil üstlendiği işi sadakat ve özenle yürütmekle yükümlüdür ve sorumluluğu, benzer alanda iş üstlenen basiretli bir vekilin göstermesi gereken davranışa göre belirlenir (TBK m.506). Aracı kurum aynı zamanda tacir olarak bütün faaliyetlerinde basiretli bir iş insanı gibi hareket etmek zorundadır (TTK m.18/2). Bu nedenle en iyi gerçekleştirme yükümlülüğünün ihlalinde ölçüt, sıradan bir kişinin değil, işlem aracılığı konusunda uzman bir kuruluştan beklenen özendir. Borcun gereği gibi ifa edilmemesinden doğan zarar tazmin edilir; borçlu kusuru bulunmadığını ispat etmedikçe sorumludur (TBK m.112).

Uygulamadan İki Senaryo

Açılışta piyasa emriyle yüksek fiyattan alım. Bir yatırımcı düşük hacimli bir payda seans açılmadan piyasa emriyle alım veriyor; emir açılış fiyatının yüzde sekiz üzerindeki kademelerden gerçekleşiyor. Piyasa emrinin niteliği gereği fiyat garantisi yoktur ve emir borsa kurallarına uygun biçimde, gecikmesiz iletilmişse tek başına en iyi gerçekleştirme ihlali oluşmaz. Ancak kurum emri hatalı piyasaya iletmişse, müşteri emrini kendi hesabındaki aynı fiyatlı emirlerin arkasına koymuşsa veya sistem kaynaklı gecikme yaşanmışsa III-37.1 m.19/1-c ve m.30/1 kapsamında sorumluluk doğar. Belirleyici delil, emrin alınma ve iletilme zaman damgalarıdır.

Kaldıraçlı işlemde tek yönlü fiyat yenilemesi. Bir yatırımcı, altı aylık döviz kaldıraçlı işlem geçmişini incelediğinde fiyat yenilemesi uygulanan 40 emrin 37’sinin aleyhine sonuçlandığını görüyor. m.30/3 fiyat yenilemesinin aleyhe uygulanması hâlinde lehe her durumda da uygulanmasını zorunlu kıldığından bu dağılım güçlü bir aykırılık karinesidir. Yatırımcı kurumdan tüm yenileme kayıtlarını istemeli, Birlik’in yayımladığı fiyat ve fark sapma verileriyle (m.32/4) karşılaştırmalı ve aleyhe değişikliklerde onayının alınıp alınmadığını (m.30/4) sorgulamalıdır.

Uyuşmazlıkta Hangi Kayıt İstenir?

Ortak nokta zaman damgalarıdır. Yatırım kuruluşları emir formları, elektronik emir kayıtları ve telefon ses kayıtları dâhil belgeleri Kurul’un belge ve kayıt düzenlemeleri uyarınca uzun süre saklamak zorundadır; bu kayıtlar talep edilerek incelenmelidir. Emir dökümleri, hesap ekstreleri ve kurumla yapılan yazışmalar zamanında temin edilmeli, uyuşmazlık derinleşmeden yazılı itiraz yapılmalıdır. Kayıt verilmezse mahkemeden delil tespiti istenebilir (HMK m.400). Mobil uygulama ekran görüntüleri tek başına yeterli olmayabilir; kurumun sistem kayıtlarıyla eşleştirilebilecek emir numarası ve saat bilgisi mutlaka not edilmelidir.

Şikâyet ve Dava Yolu

Uyuşmazlığın ilk adımı aracı kuruma yazılı itiraz ve kayıt talebidir; kurumun cevabı ve verdiği kayıtlar sonraki her aşamanın dayanağıdır. Mevzuata aykırılık iddiası ayrıca SPK’ya bildirilebilir; Kurul yatırım kuruluşlarının hukuka aykırı işlemlerinde tedbir alabilir ve idari para cezası uygulayabilir. Ancak SPK’nın idari süreci yatırımcının zararını kendiliğinden tazmin etmez; tazminat için sözleşmeye aykırılık veya haksız fiil hükümlerine dayanan dava açılması gerekir. Davada zararın, en iyi gerçekleştirme kuralına uygun davranılsaydı oluşacak sonuç ile fiilî sonuç arasındaki fark üzerinden hesaplanması ve bunun zaman damgası ile piyasa verileriyle desteklenmesi gerekir. Teknik bir alanda mahkemenin bilirkişi incelemesine başvuracağı dikkate alınarak emir defteri ve piyasa verileri dava öncesinde düzenli biçimde toplanmalıdır. Piyasa verilerinin nasıl izlendiği için piyasa gözetimi ve araç türleri için sermaye piyasası araçları yazılarımıza bakabilirsiniz.

Portföy Aracılığında Nesnel Fiyat Kuralı

Aracı kurum müşteri emrini borsaya iletmek yerine kendi portföyünden karşı taraf olarak gerçekleştirdiğinde, yani portföy aracılığı yaptığında, en iyi gerçekleştirme yükümlülüğüne ek bir güvence devreye girer: İşlemlerin gerçekleştirileceği fiyatların genel piyasa koşulları ve gerçeğe uygun değerleriyle uyumlu olarak nesnel bir biçimde belirlenmesi gerekir (III-37.1 m.24/1-b). Aynı maddeye göre portföy aracılığında da müşteri emirleri emir gerçekleştirme politikası, çerçeve sözleşme, en iyi gerçekleştirme yükümlülüğü ile özen ve sadakat borcu çerçevesinde kabul edilip yerine getirilir (m.24/1-a). Bu kural özellikle tezgâhüstü türevlerde ve borsada işlem görmeyen araçlarda önem taşır; çünkü bu işlemlerde referans alınabilecek şeffaf bir borsa fiyatı her zaman bulunmaz. Kurum karşı taraf olduğunda müşterinin zararı kurumun kârı olabileceğinden, bu durum çıkar çatışması politikasında da ayrıca tanımlanmak zorundadır; aracı kurumdaki çıkar çatışması bu rehberimizde, tezgâhüstü türevlerde teminat ve kapatma kuralları ise bu rehberimizde anlatılmıştır.

Elektronik Kanal ile Diğer Kanallar Arasında Eşitlik

En iyi gerçekleştirme yükümlülüğü, emrin hangi kanaldan verildiğine göre değişmez. Borsaya iletilmek veya kurum nezdinde gerçekleştirilmek üzere elektronik ortamda emir kabul eden yatırım kuruluşları, elektronik ortamda aldıkları emirler için yazılı veya sözlü aldıkları emirlerin iletilmesinde uyulması gereken öncelik kurallarına uymak, elektronik ortamda emir ileten müşterileri ile diğer yollarla emir ileten müşterileri arasında kanal bazında öncelik kuralları nedeniyle oluşabilecek farklılıkları açıklamak ve eşitsizliklerin ortaya çıkmasına engel olmakla yükümlüdür (III-37.1 m.35/2-a). Aynı kurumlar tüm emirlerin alınış zamanına göre sıralanmasına imkân veren ve reddedilen, gerçekleşmeyen, iptal edilen ve değiştirilen emirler dahil tüm işlemleri zaman bilgisiyle anlık kaydeden bir altyapı kurmak zorundadır (m.35/2-d). Telefonla emir veren bir müşterinin emrinin, aynı anda mobil uygulamadan verilen emirlerden sistematik olarak geriye düşürülmesi bu kurala aykırıdır. Borsadaki emir tipleri ve aracı kurumun şartlı emirleri bu rehberimizde, sistem kesintisinde kurumun sorumluluğu ise bu rehberimizde anlatılmıştır.

Yurt Dışı Piyasalarda Emir Gerçekleştirme

Yurt dışı borsalarda işlem yapan yatırımcılar için en iyi gerçekleştirme yükümlülüğü bir halka daha kazanır. Yurt dışı piyasalarda işlem aracılığı, yurt dışında bir borsaya veya teşkilatlanmış pazar yerine üye olunarak ya da ilgili ülkenin yetkili otoritesinden izin almış yurt dışında yerleşik bir kuruluş aracılığıyla yürütülebilir ve işlemlere başlamadan önce Kurula bildirim yapılması zorunludur (III-37.1 m.20/1). Kurum, yurt dışındaki aracı kuruluşla yazılı sözleşme yapmak, müşteriyle yurt dışı işlemlere ilişkin çerçeve sözleşme imzalamak ve risk bildiriminde bulunmak, yurt dışı işlemleri müşteri bazında izleyecek belge, kayıt, muhasebe ve iç kontrol sistemini kurmak zorundadır (m.20/2). Kaldıraçlı alım satım işlemlerine yönelik olarak yurt dışı piyasalarda işlem aracılığı yürütülemez (m.20/4). Emir zinciri uzadıkça, emrin hangi halkada geciktiği veya hangi fiyattan gerçekleştiği sorusu önem kazanır; bu nedenle yurt dışı işlemlerde de zaman damgalı kayıtlar istenmelidir. Türk yatırımcının bankası veya aracı kurumu üzerinden yurt dışı hisse alımı bu rehberimizde anlatılmıştır.

En İyi Gerçekleştirme İhlali Nedeniyle Aracı Kuruma İhtarname Örneği

Aşağıdaki örnek, emrinin kurumun kendi hesabına verilen aynı fiyatlı emirden sonra gerçekleştirildiğini ve bu nedenle daha kötü fiyattan işlem yaptığını tespit eden bir yatırımcının aracı kuruma göndereceği ihtarname içindir.

Hukukçular Evi Bu Süreçte Ne Yapar?

Emir iletimi ve gerçekleştirme uyuşmazlıkları, kayıtların doğru okunmasına ve zincirin hangi halkasında aksaklık olduğunun tespitine dayanır. Aracı kurumdan kayıt talebi, SPK’ya başvuru, delil tespiti, sözleşmeye aykırılık ve haksız fiil temelli tazminat davaları ile kaldıraçlı işlemlerde fiyat yenilemesi ve negatif bakiye uyuşmazlıklarında destek veriyoruz. Genel sorumluluk rejimi için aracı kurum sorumluluğu ve portföy eritme dosyaları için yetkisiz işlem ve portföy eritme yazılarımıza bakabilirsiniz. Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

✓ Bu yazıdaki SPKn m.37, III-37.1 m.5, 9-12, 14, 15, 17-19, 24, 29-32, III-39.1 m.28 ve VI-104.1 m.7 hükümleri mevzuat.gov.tr metinlerinden kontrol edilmiştir. Yazı reklam yasağına aykırı vaat veya garanti içermez.

Sıkça Sorulan Sorular

En iyi gerçekleştirme yükümlülüğü nedir?

Yatırım kuruluşunun müşterinin fiyat, maliyet, hız, takas, saklama, karşı taraf ve benzeri tercihlerini gözeterek emir gerçekleştirme politikası çerçevesinde müşteri için mümkün olan en iyi sonucu verecek şekilde emirleri yerine getirme yükümlülüğüdür (III-37.1 m.30/1).

Açık talimat verirsem ne olur?

Emrin belirli bir kuruluş veya piyasaya iletilmesi yönünde açık talimatınız varsa kuruluş bu talimata uyduğunda en iyi gerçekleştirme yükümlülüğünü yerine getirmiş sayılır (III-37.1 m.30/2).

Aracı kurum kendi emrini benimkinden önce gerçekleştirebilir mi?

Hayır. Müşteri emirleri kurumun kendi hesabına veya ilişkili kişilerin hesabına verilen aynı fiyatlı emirlerden öncelikli olarak yerine getirilir (III-37.1 m.19/1-c-3).

Emir bilgilerim başkasıyla paylaşılabilir mi?

Emir bilgileri müşteri aleyhine ve üçüncü kişi lehine, müşterinin bilgisi olmaksızın aktarılamaz ve kullanılamaz (III-37.1 m.14/1-e, m.19/1-f). Emirlere vâkıf olarak önden işlem yapmak ayrıca piyasa bozucu eylemdir (VI-104.1 m.7/1).

Gerçekleşmiş emrim iptal edilebilir mi?

Kural olarak hayır. Yalnızca itiraz üzerine müşteri lehine iyileştirme, platformdaki teknik sorundan doğan mağduriyetin giderilmesi ve profesyonel müşterilerde karşı tarafın iptali hâllerinde iptal mümkündür (III-37.1 m.29/1).

Teknik hata gerekçesiyle iptalde hangi şartlar aranır?

Uygulama ilgili tüm müşteriler için yapılmalı, müşterilere gerekçesiyle bildirilmeli ve iptal edilen emirler izleyen iş günü merkezi takas kuruluşuna raporlanmalıdır (III-37.1 m.29/2, 29/4).

Fiyat yenilemesi nedir?

Kaldıraçlı işlemlerde iletilen emrin fiyatının gerçekleştirilmeden önce değiştirilmek istenmesidir; aleyhe uygulanıyorsa lehe her durumda da uygulanmak zorundadır (III-37.1 m.30/3).

Emrim aleyhime değiştirilebilir mi?

Kaldıraçlı işlemlerde fiyat, miktar veya diğer unsurların gerçekleşmeden önce aleyhe değiştirilmesi müşterinin onayına bağlıdır; lehe değişikliklerde onay aranmaz (III-37.1 m.30/4).

Teminatımdan fazla zarar edersem öder miyim?

Genel müşteri ve talebe dayalı profesyonel müşteriden, piyasa koşullarından doğan ve teminatı aşan zarar talep edilemez; talebe dayalı profesyonel müşteri yazılı talepte bulunursa bu koruma uygulanmaz (III-37.1 m.19/1-d, e).

Birden fazla kurum işin içindeyse kim sorumlu?

Emir iletimine aracılık, işlem aracılığı ve portföy aracılığı yapan kuruluşların her biri yerine getirdiği işlemden genel hükümlere göre sorumludur (III-37.1 m.31/1).

Emir gerçekleştirme politikasını nereden görebilirim?

Yatırım kuruluşları emir gerçekleştirme politikalarını internet sitelerinde yayımlamak zorundadır (III-39.1 m.28/2-e).

Aracı kurum emrimi kabul etmeyebilir mi?

Çerçeve sözleşmede hüküm bulunması kaydıyla kuruluş emir kabul etmeme hakkına sahiptir; ancak türev araçlardaki açık pozisyonların kapatılmasına ilişkin mevzuata uygun talepler reddedilemez (III-37.1 m.30/5).

Tezgâhüstü türev işlem alacağım ne zaman ödenir?

Müşterinin kesinleşmiş nakit alacakları müşteri talebi üzerine en geç üç iş günü içinde tam ve nakden ödenir (III-37.1 m.19/1-ç).

En iyi gerçekleştirme ihlalinde zarar nasıl hesaplanır?

Kurala uygun davranılsaydı oluşacak sonuç ile fiilî sonuç arasındaki fark esas alınır; bu fark emir zaman damgaları ve aynı anın piyasa verileriyle ispatlanır. Borçlu kusursuzluğunu ispat etmedikçe zarardan sorumludur (TBK m.112).

Kayıtları vermezlerse ne yapabilirim?

Önce yazılı talepte bulunun; sonuç alamazsanız SPK’ya başvurabilir ve dava öncesinde mahkemeden delil tespiti isteyebilirsiniz (HMK m.400).

Aracı kurum karşı taraf olduğunda fiyatı nasıl belirler?

Portföy aracılığında işlemlerin gerçekleştirileceği fiyatların genel piyasa koşulları ve gerçeğe uygun değerlerle uyumlu olarak nesnel bir biçimde belirlenmesi gerekir (III-37.1 m.24/1-b).

Telefonla verdiğim emir mobil uygulamadan verilenlerden sonra mı gerçekleşir?

Hayır, olmamalıdır. Elektronik emir kabul eden kurumlar kanallar arasındaki öncelik farklılıklarını açıklamak ve eşitsizliklerin ortaya çıkmasına engel olmakla yükümlüdür (III-37.1 m.35/2-a).

Yurt dışı borsadaki emrimde de en iyi gerçekleştirme geçerli mi?

Evet. Yurt dışı işlem aracılığında kurum, yurt dışındaki kuruluşla yazılı sözleşme yapar, işlemleri müşteri bazında izler ve Kurula önceden bildirimde bulunur (III-37.1 m.20); en iyi gerçekleştirme ve özen yükümlülükleri yurt dışı emirler için de uygulanır.