Aracı Kurumun Çıkar Çatışması 2026: III-39.1 m.11-12 Çıkar Çatışması Politikası, Önceden Bilgilendirme ve İspat Yükü, Kendi Hesabına İşlem ve Müşteri Emrinin Önceliği (III-37.1 m.19), Portföy Aracılığında Karşı Taraf Olma, Halka Arz ve Danışmanlık Çatışmaları, Portföy Yöneticiliği Yasakları (m.41)

Aracı kurum, müşterisinin emrini borsaya ileten bir aracı olmanın yanında kendi hesabına alım satım yapan, halka arzlara aracılık eden, yatırım danışmanlığı ve portföy yönetimi sunan bir kuruluştur. Bu faaliyetler bir arada yürütüldüğünde müşterinin çıkarı ile kurumun çıkarı çatışabilir: Kurum aracılık ettiği halka arzı danışmanlık müşterilerine önerebilir, müşterisinin karşı tarafı olabilir veya bir müşterisinin bilgisini başka bir müşterisi lehine kullanabilir. Aracı Kurumların Kuruluş ve Faaliyet Esaslarına İlişkin Tebliğ (III-39.1), yatırım kuruluşlarının müşterinin çıkarını ve piyasanın bütünlüğünü gözeterek adil ve dürüst davranmasını, çıkar çatışmalarını önleyecek bir organizasyon kurmasını, yönetim kurulunca onaylanmış yazılı bir çıkar çatışması politikası oluşturmasını ve önlenemeyen çatışmalarda müşteriyi önceden bilgilendirmesini zorunlu tutar; bu bildirimin ispat yükü kuruma aittir (m.11-12). Yatırım Hizmetleri Tebliği (III-37.1) ise müşteri emrinin kurumun kendi emrine önceliğini, emir gizliliğini ve portföy yöneticisinin kendi çıkarına işlem yapma yasağını düzenler. Bu rehber, aracı kurumdaki çıkar çatışması kurallarını ve müşterinin haklarını madde madde anlatır.

Kısa Cevap

Emirlerin en iyi şekilde gerçekleştirilmesi yükümlülüğü bu rehberimizde, aracı kurumun genel sorumluluğu ve yatırımcı uyuşmazlıkları ise bu rehberimizde anlatılmıştır. Bu yazı çıkar çatışmalarına odaklanır.

Çıkar Çatışması Nedir, Nerede Ortaya Çıkar?

Çıkar çatışması, yatırım kuruluşunun müşteriye karşı yükümlülüğü ile kendisinin, çalışanlarının veya başka bir müşterisinin çıkarının aynı anda bulunduğu ve bunlardan birinin diğerinin aleyhine sonuç doğurabileceği durumdur. Tebliğ bu çatışmaları iki eksende ele alır: kurum, ortakları, çalışanları, yöneticileri ve bunlarla ilişkili kişiler ile müşteriler arasında çıkabilecek çatışmalar ve bir müşteri ile başka bir müşteri arasında çıkabilecek çatışmalar (III-39.1 m.11/2). Kurumun kendi portföyü için işlem yapması, halka arzına aracılık ettiği bir payı danışmanlık müşterilerine önermesi, büyük bir müşterinin emir bilgisini başka bir müşterisi lehine kullanması veya bir ihraççıdan aldığı komisyon nedeniyle belirli ürünleri öne çıkarması tipik örneklerdir.

Çıkar çatışmasının varlığı tek başına hukuka aykırılık değildir; aracı kurumların birden çok faaliyeti bir arada yürütmesi mevzuatla izin verilen bir durumdur. Hukuka aykırılık, çatışmanın önlenmemesi, yönetilmemesi veya önlenemediği hâlde müşteriden gizlenmesi ve müşterinin bu nedenle zarara uğraması hâlinde ortaya çıkar. Bu nedenle mevzuat, çatışmayı yasaklamaktan çok önleme, yönetme ve açıklama üzerine kuruludur. Aracı kurumun faaliyet izinleri ve lisans türleri bu rehberimizde anlatılmıştır.

Temel İlke: Adil ve Dürüst Davranma

Yatırım kuruluşunun yatırım hizmet ve faaliyetleri ile yan hizmetleri sunarken müşterilerinin çıkarını ve piyasanın bütünlüğünü gözeterek adil ve dürüst davranması gerekir (III-39.1 m.11/1). Bu amaçla kurum, çıkabilecek çıkar çatışmalarını önleyecek bir organizasyon yapısı oluşturmak ve gerekli idari tedbirleri almakla yükümlüdür (m.11/2). Yatırım Hizmetleri Tebliği de işlem aracılığında müşteri emirlerinin emir gerçekleştirme politikası, çerçeve sözleşme, en iyi gerçekleştirme yükümlülüğü ile özen ve sadakat borcu çerçevesinde kabul edilip yerine getirilmesini ister (III-37.1 m.19/1-a). Sadakat borcu, aracı kurumun müşteri adına hareket ederken kendi çıkarını müşterininkinin önüne koyamaması anlamına gelir; aracı kurum ile müşteri arasındaki ilişkiye vekâlet hükümlerinin uygulanması da aynı sonucu doğurur (TBK m.506/2).

Tebliğ ayrıca bir güvence hükmü içerir: Çıkar çatışmasına ilişkin esaslar, mevzuata aykırı iş ve işlemlerin yapılması sonucunu doğuracak şekilde kullanılamaz (III-39.1 m.11/5). Yani kurum, bir işlemi “çıkar çatışmasını müşteriye bildirdim” diyerek meşrulaştıramaz; mevzuata aykırı bir işlem, bildirim yapılmış olsa da aykırı olmaya devam eder.

Yazılı Çıkar Çatışması Politikası

Yatırım kuruluşu, çıkar çatışmasına ilişkin esaslara uygun hareket edilmesini sağlamak üzere yazılı bir çıkar çatışması politikası oluşturmak zorundadır ve bu politikanın yürürlüğe girmesi için yönetim kurulu kararına bağlanması şarttır (III-39.1 m.11/4). Politika oluşturulurken kurumun büyüklüğü, organizasyon yapısı ve sunduğu hizmetler dikkate alınır; kurum bir şirketler topluluğunun üyesiyse topluluğun yapısı ve diğer üyelerinin faaliyetleri de hesaba katılır (m.12/1). Politika, kurumun yetkili olduğu her hizmet ve faaliyet için müşterinin çıkarına aykırı olabilecek olası durumları, bunların önlenmesi için alınabilecek tedbirleri ve çatışma önlenemezse izlenecek prosedürleri içerir (m.12/2).

Müşterinin çıkarına aykırı olabilecek durumları tespit ederken kurum, kendisinin, ortaklarının, çalışanlarının, yöneticilerinin ve bunlarla ilişkili kişilerin müşteri aleyhine mali kazanç elde edecekleri veya mali kayıptan kurtulacakları durumları, müşterinin bir çıkarı olmadığı hâlde hizmetten çıkar elde edecekleri durumları, bir müşteriyi diğerine tercih ederek çıkar elde edecekleri durumları ve müşteri dışındaki bir kişiden standart ücret ve komisyon dışında mali kazanç elde edecekleri durumları asgari ölçüt olarak dikkate alır (m.12/3). Tedbirler ve prosedürler asgari olarak kurum içinde ve topluluk üyeleri arasında bilgi akışının önlenmesi veya yönetilmesini, çatışmaya konu birimlerin ve çalışanlarının gözetimini, bu birimlerde çalışanların ücretlendirilmesini ve çalışanların görev yerlerinin çatışmaya yol açmayacak şekilde belirlenmesini kapsar (m.12/4).

Mutlaka Tanımlanması Gereken Riskli Durumlar

Tebliğ, politikada asgari olarak tanımlanması gereken beş özel durumu sayar (III-39.1 m.12/5). Birincisi, portföy aracılığı kapsamında sunulan hizmet veya ürünün niteliği gereği müşterinin zarar etmesinin kurumun kâr etmesiyle sonuçlanmasıdır; kurumun müşterinin karşı tarafı olduğu kaldıraçlı işlemler ve bazı tezgâhüstü ürünler bu niteliktedir. İkincisi, portföy aracılığı sunulurken aynı müşteriye yatırım danışmanlığı ve portföy yöneticiliği hizmeti verilmesidir. Üçüncüsü, halka arzına aracılık edilen sermaye piyasası araçları için aynı zamanda yatırım danışmanlığı ve portföy yöneticiliği hizmeti verilmesidir. Dördüncüsü, halka arza aracılık kapsamında elde edilen ihraççı bilgilerinin gizliliğinin sağlanmasıdır. Beşincisi, saklama hizmeti kapsamında elde edilen müşteri bilgilerinin diğer hizmet birimlerine karşı güvenliğinin sağlanmasıdır.

Kurul, çıkar çatışması politikasındaki önlemlerin bir müşteri veya müşteri grubu ile kurum arasındaki çatışmayı yönetmekte yeterli olmadığını veya uygulanmadığını tespit ederse, kurum bazında veya genel olarak ek önlemler uygulanmasını isteyebilir (m.12/6). Kaldıraçlı işlemlerde kurumun karşı taraf olmasının sonuçları forex rehberimizde anlatılmıştır.

Önlenemeyen Çatışma: Önceden Bilgilendirme ve İspat Yükü

Piyasanın işleyişinden kaynaklanan makul nedenlerle çıkar çatışması önlenemiyorsa, yatırım kuruluşu kendisi ile müşterileri arasında ortaya çıkabilecek çatışmaların içeriği ve nedenleri hakkında ilgili hizmeti sunmadan önce müşteriyi bilgilendirmek zorundadır ve bu bildirimin yapıldığına dair ispat yükü yatırım kuruluşuna aittir (III-39.1 m.11/3). Bu hüküm müşteri açısından çok önemlidir: Bir uyuşmazlıkta müşteri çatışmadan haberdar edilmediğini ileri sürdüğünde, bildirimi yaptığını belgelerle ispat etmek kurumun işidir. Genel nitelikli ve sözleşmenin ekinde gömülü bir “çıkar çatışması olabilir” ibaresi, çatışmanın içeriğini ve nedenini somut olarak açıklamadığı sürece bu yükümlülüğü karşılamayabilir.

Müşteri Emrinin Önceliği ve Emir Gizliliği

Kurumun kendi hesabına yaptığı işlemler, çıkar çatışmasının en somut alanıdır. İşlem aracılığına yetkili kuruluşların emirleri portföy aracılığına yetkili bir kuruluş üzerinden gerçekleştirmesi hâlinde müşteri emirlerini kendi hesabına veya ilişkili kişilerin hesabına verilen aynı fiyatlı emirlerden öncelikli olarak yerine getirmesi gerekir (III-37.1 m.19/1-c-3). Bu kural genel bir ilkenin ifadesidir: Aynı fiyattan hem müşterinin hem kurumun alım emri varsa, sınırlı miktardaki paydan önce müşteri yararlanmalıdır. Yatırım kuruluşları müşteri emirlerinin gizliliğini korumakla da yükümlüdür; müşteriye ait emir bilgileri müşteri aleyhine ve üçüncü kişi lehine müşterinin bilgisi olmaksızın aktarılamaz ve kullanılamaz (m.19/1-f).

Müşterinin büyük bir alım emrini öğrenen kurum veya çalışanının, fiyat yükselmeden önce kendi hesabına alım yapması, uygulamada “öne geçme” olarak bilinen ve hem emir gizliliğini hem sadakat borcunu ihlal eden bir davranıştır. Bu tür bir davranış, koşulları varsa bilgi suistimali veya piyasa dolandırıcılığı bakımından da değerlendirilebilir. Aracı kurum çalışanının müşteri varlıklarını kullanmasının cezai boyutu bu rehberimizde anlatılmıştır.

Portföy Aracılığında Karşı Taraf Olma

Portföy aracılığı faaliyetinde aracı kurum müşteri emrini borsaya iletmek yerine kendi portföyünden müşterinin karşı tarafı olarak işlem yapabilir. Bu durumda işlem aracılığı esaslarına ek olarak, işlemlerin gerçekleştirileceği fiyatların genel piyasa koşulları ve gerçeğe uygun değerlerle uyumlu olarak nesnel bir biçimde belirlenmesi gerekir (III-37.1 m.24/1-b). Borsada işlem gören araçlar için borsa dışında verilen fiyat teklifleri veri yayın kuruluşları aracılığıyla kamuya açıklanır; borsada işlem görmeyen araçlar için verilen teklifler de kurumun internet sitesinde anlık olarak ve veri yayın kuruluşlarıyla açıklanır (m.32/1-2). Kaldıraçlı işlemlerde ise kurumların açıkladığı fiyatlar ve alım satım farkları Birliğe aktarılır ve belirli düzeyi aşan sapmalar kurum bazında haftalık olarak kamuya duyurulur (m.32/4). Bu şeffaflık kuralları, karşı taraf olan kurumun müşteri aleyhine fiyat belirlemesini sınırlar.

Yatırım Danışmanlığı ve Portföy Yöneticiliğinde Çıkar Çatışması

Portföy yöneticiliği yapan kuruluşlar müşterilerinin çıkarlarını gözetmekle yükümlüdür (III-37.1 m.41/1). Portföy için yapılan bir işlemden dolayı bir ihraççıdan veya yatırım kuruluşundan kendi lehine komisyon, iskonto veya benzeri menfaat sağlıyorsa bunu hizmeti sunmadan önce müşteriye açıklamak zorundadır (m.41/1-a). Müşterinin yazılı talimatı olmadan borsada işlem görmeyen varlıkları veya rayiç değerinin üstündeki varlıkları portföye alamaz ve rayiç değerinin altında satamaz (m.41/1-b). Kendine çıkar sağlamak üzere varlık alım satımı yapamaz (m.41/1-d); portföyün menfaati ile kendi menfaati çatıştığında portföy lehine davranmak zorundadır (m.41/1-h). Birden çok portföy yönetiyorsa birini diğerleri aleyhine kayıracak işlemler yapamaz (m.41/1-f). Müşterinin bilgisizlik veya tecrübesizliğinden yararlanarak kendi lehine kazanç sağlamak için gereksiz alım satım yaptıramaz (m.41/1-i). Müşterilere duyurulacak araştırma sonuçlarını duyurmadan önce kendi veya üçüncü kişiler lehine kullanamaz ve portföy yönetimi sırasında elde ettiği bilgileri kendi yararına kullanamaz (m.41/1-k, l).

Bu yasaklar, çıkar çatışmasının en sık görüldüğü hâllere doğrudan cevap verir: Aracılık komisyonu elde etmek için yapılan aşırı işlem, kurumun elindeki kötü performanslı ürünlerin müşteri portföylerine aktarılması ve kurumun kendi araştırma raporuna müşterilerden önce göre hareket etmesi. Bireysel portföy yönetiminde zarar ve sorumluluk bu rehberimizde, yatırım danışmanının sorumluluğu ise bu rehberimizde anlatılmıştır.

Çalışanların Ücretlendirilmesi ve Aşırı İşlem

Çıkar çatışmalarının önemli bir kaynağı, çalışanların prim sistemidir. Müşteri temsilcisinin priminin müşteri hesabından üretilen komisyon hacmine bağlı olması, müşteriyi gereksiz sık işlem yapmaya yönlendirme riskini doğurur. Bu nedenle Tebliğ, çıkar çatışmasına konu birimlerde çalışanların ücretlendirilmesine ilişkin tedbirlerin politikada yer almasını zorunlu tutar (III-39.1 m.12/4-c). Portföy yöneticiliğinde ise müşterinin bilgisizlik veya tecrübesizliğinden yararlanarak kendi lehine kazanç sağlamak amacıyla gereksiz alım satım yaptırılması ve bunun üçüncü kişilerce yapılmasına yardım edilmesi açıkça yasaklanmıştır (III-37.1 m.41/1-i). Bir müşteri hesabında kısa sürede çok sayıda al-sat işlemi yapılmış, portföy değeri azalırken ödenen komisyon toplamı yüksek bir düzeye ulaşmışsa, bu durum aşırı işlemin göstergesi olabilir. Komisyon ve masrafların iadesi bu rehberimizde anlatılmıştır.

Şirketler Topluluğu İçindeki Çatışmalar

Aracı kurumların önemli bir kısmı bir banka veya holding grubunun üyesidir ve aynı grupta portföy yönetim şirketi, fon kurucusu veya halka arz eden şirketler bulunabilir. Tebliğ, kurum bir şirketler topluluğunun üyesiyse çıkar çatışması politikasının topluluğun organizasyon yapısı ve diğer üyelerinin faaliyetleri dikkate alınarak oluşturulmasını ve topluluk üyeleri arasında bilgi akışının önlenmesi veya yönetilmesine ilişkin tedbirler alınmasını ister (III-39.1 m.12/1, m.12/4-a). Grup şirketinin fonlarını veya borçlanma araçlarını müşterilere öncelikli olarak önermek, grup şirketinin halka arzını desteklemek için müşteri portföylerini kullanmak ve grup şirketlerine müşteri bilgisi aktarmak, bu kapsamda değerlendirilir. Halka açık ortaklıklar ve fonlar açısından grup içi işlemler ayrıca örtülü kazanç aktarımı yasağına tabidir; bu yasak bu rehberimizde anlatılmıştır.

Saklama Bilgilerinin Güvenliği

Aracı kurum, müşterilerin hangi sermaye piyasası araçlarından ne kadar sahip olduğunu ve hangi fiyatlardan emir verdiğini bilir. Bu bilgilerin kurumun alım satım, portföy yönetimi veya kurumsal finansman birimlerince kullanılması, müşteriler aleyhine ciddi sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle saklama hizmeti kapsamında elde edilen müşteri bilgilerinin diğer hizmet birimlerine karşı güvenliğinin sağlanması, çıkar çatışması politikasında tanımlanması zorunlu durumlardandır (III-39.1 m.12/5-d); müşteri emir bilgilerinin müşteri aleyhine ve üçüncü kişi lehine kullanılamaması da genel bir kuraldır (III-37.1 m.19/1-f). Hesaplarınızı aracı kurum nezdinde koruma yolları bu rehberimizde anlatılmıştır.

Halka Arzda Çıkar Çatışması

Halka arza aracılık eden kurum, ihraççıdan komisyon alır ve halka arzın başarılı olmasında doğrudan çıkarı vardır. Aynı kurumun portföy yönetimi veya danışmanlık müşterilerine bu payı önermesi, çıkar çatışması politikasında tanımlanması zorunlu durumlardandır (III-39.1 m.12/5-c). Kurum, halka arz kapsamında elde ettiği ihraççı bilgilerinin gizliliğini de sağlamak zorundadır (m.12/5-ç). Bu nedenle kurumsal finansman birimi ile satış, araştırma ve portföy yönetimi birimleri arasında bilgi duvarları kurulmalı ve danışmanlık müşterisine aracılık edilen halka arz önerilirken bu ilişki önceden açıklanmalıdır. Yüklenim ve en iyi gayret aracılığının farkları bu rehberimizde anlatılmıştır.

SPK’nın Denetimi ve Yaptırımlar

Çıkar çatışması kurallarına aykırılık, yalnızca müşteri ile kurum arasındaki özel hukuk uyuşmazlığı değildir; sermaye piyasası kurumunun mevzuata aykırı faaliyeti olarak Kurulun denetim alanına girer. Kurul, sermaye piyasası kurumlarının mevzuata, Kurulca belirlenen standartlara ve esas sözleşmeye aykırı faaliyetlerini tespit ederse aykırılıkların belirli bir sürede giderilmesini isteyebilir, doğrudan faaliyetlerin kapsamını sınırlandırabilir veya geçici olarak durdurabilir, yetkileri tamamen ya da belirli faaliyetler itibarıyla iptal edebilir veya diğer her türlü tedbiri alabilir (SPKn m.96/1). Sorumluluğu tespit edilen yöneticilerin ve çalışanların lisanslarını geçici veya sürekli olarak iptal edebilir (m.96/2). Kurul ayrıca çıkar çatışması politikasının yetersiz olduğu veya uygulanmadığı durumlarda kurum bazında veya genel olarak ek önlemler isteyebilir (III-39.1 m.12/6) ve düzenlemelere aykırılık nedeniyle idari para cezası uygulayabilir (SPKn m.103). SPK yaptırımlarına karşı savunma süreci bu rehberimizde anlatılmıştır.

Müşterinin Başvuru Yolları

Çıkar çatışması nedeniyle zarara uğradığını düşünen müşteri öncelikle kurumdan yazılı olarak çıkar çatışması politikasını, kendisine yapılan bildirimin belgesini ve ilgili işlemlere ilişkin emir ve işlem kayıtlarını isteyebilir. Kurumun bildirim yükümlülüğü ve bunun ispat yükü açıkça düzenlendiğinden (III-39.1 m.11/3), bildirimin belgelenememesi müşteri lehine önemli bir karinedir. Zararın tazmini için sözleşmeye aykırılık ve özen ile sadakat borcunun ihlali hükümlerine dayanılabilir (TBK m.112, m.506). Ayrıca SPK’ya şikâyette bulunulabilir; Kurul, politikadaki önlemlerin yetersiz olduğunu veya uygulanmadığını tespit ederse ek önlem isteyebilir (m.12/6) ve mevzuata aykırılık nedeniyle idari yaptırım uygulayabilir. Müşteri varlıklarının kurum veya çalışanları tarafından kullanılması ise SPKn m.110 kapsamında suç oluşturabilir.

Yatırımcı Kontrol Listesi

Uygulamadan Senaryolar

Senaryo 1: Aracılık edilen halka arzın danışmanlık müşterilerine önerilmesi. Bir aracı kurum bir şirketin halka arzına aracılık ederken, yatırım danışmanları aynı payı “güçlü al” tavsiyesiyle müşterilerine önerir; aracılık ilişkisi müşterilere açıklanmaz. Bu durum çıkar çatışması politikasında tanımlanması zorunlu bir hâldir (III-39.1 m.12/5-c) ve önceden bildirilmediği sürece kurumun sorumluluğunu doğurur. Pay halka arz sonrası değer kaybederse müşteri, tavsiyenin çıkar çatışması altında verildiğini ve kendisine bildirilmediğini ileri sürebilir; bildirimin ispatı kuruma aittir (m.11/3).

Senaryo 2: Kurumun müşteri önüne geçmesi. Bir müşteri, likiditesi düşük bir payda büyük bir alım emri verir. Emir gerçekleşmeden kurumun kendi hesabına aynı fiyattan verilen emir önce gerçekleşir ve müşterinin emrinin bir kısmı daha yüksek fiyattan dolar. Müşteri emirlerinin kurumun aynı fiyatlı emirlerinden önce gerçekleştirilmesi gerektiğinden (III-37.1 m.19/1-c-3), müşteri fiyat farkını talep edebilir.

Senaryo 3: Portföye kurumun elindeki tahvil. Bireysel portföy yönetimi sunan bir kurum, kendi portföyünde bulunan ve piyasada alıcı bulamayan bir tahvili rayiç değerinin üzerinden müşteri portföylerine aktarır. Portföy yöneticisinin kendine çıkar sağlamak üzere işlem yapması ve rayiç üstü varlık alması yasak olduğundan (III-37.1 m.41/1-b, d), müşteriler zararlarının tazminini isteyebilir.

Sık Yapılan Hatalar

Aracı Kuruma Bilgi, Belge ve Tazminat Talebi İhtarnamesi Örneği

Aşağıdaki örnek, aracılık ettiği halka arzı çıkar çatışmasını açıklamadan öneren bir aracı kuruma, zarar eden müşteri tarafından gönderilecek ihtarname içindir.

Hukukçular Evi Ankara Bu Dosyalarda Ne Yapar?

Hukukçular Evi Ankara olarak yatırımcılar için aracı kurumların çıkar çatışması politikalarını, bildirim belgelerini, emir ve işlem kayıtlarını inceliyor; halka arz ve danışmanlık çatışmaları, emir önceliği ihlalleri ve portföy yönetimindeki kayırma işlemleri nedeniyle tazminat taleplerini ve SPK şikâyetlerini yürütüyoruz. Aracı kurumlar için ise çıkar çatışması politikasının hazırlanması, bilgi duvarları, ücretlendirme tedbirleri ve müşteri bildirim metinlerinin kurgulanmasında danışmanlık veriyoruz. Bize 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Aracı kurumun çıkar çatışması yükümlülüğü nedir?

Yatırım kuruluşu, müşterilerinin çıkarını ve piyasanın bütünlüğünü gözeterek adil ve dürüst davranmak; kendisi, ortakları, çalışanları, yöneticileri ve ilişkili kişileri ile müşterileri arasında veya müşterileri arasında çıkabilecek çıkar çatışmalarını önleyecek organizasyon yapısını kurmak zorundadır (III-39.1 m.11/1-2).

Çıkar çatışması önlenemezse ne olur?

Piyasanın işleyişinden kaynaklanan makul nedenlerle önlenemeyen çıkar çatışmalarının içeriği ve nedenleri hakkında hizmet sunulmadan önce müşteri bilgilendirilir; bu bildirimin yapıldığını ispat yükü yatırım kuruluşuna aittir (III-39.1 m.11/3).

Çıkar çatışması politikası zorunlu mu?

Evet. Yatırım kuruluşu yazılı bir çıkar çatışması politikası oluşturmak zorundadır ve politika yönetim kurulu kararıyla yürürlüğe girer (III-39.1 m.11/4).

Politikada neler yer alır?

Her hizmet için müşterinin çıkarına aykırı olabilecek durumlar, bunları önleme tedbirleri ve önlenemezse izlenecek prosedürler yer alır; bilgi akışının önlenmesi, çalışanların gözetimi, ücretlendirme ve görev yerlerine ilişkin tedbirler asgari unsurlardır (III-39.1 m.12/2-4).

Aracı kurum kendi hesabına aynı fiyattan emir verirse ne olur?

Müşteri emirleri, kurumun kendi hesabına veya ilişkili kişilerin hesabına verilen aynı fiyatlı emirlerden öncelikli olarak yerine getirilir (III-37.1 m.19/1-c-3).

Aracı kurum müşterinin karşı tarafı olabilir mi?

Portföy aracılığı faaliyetinde kurum kendi portföyünden müşteriyle işlem yapabilir; ancak fiyatlar genel piyasa koşulları ve gerçeğe uygun değerle uyumlu ve nesnel belirlenmelidir (III-37.1 m.24/1-b). Müşterinin zararının kurumun kârı olduğu durumlar politikada ayrıca tanımlanmalıdır (III-39.1 m.12/5-a).

Müşteri emir bilgileri başkasıyla paylaşılabilir mi?

Hayır. Yatırım kuruluşları müşteri emirlerinin gizliliğini korumakla yükümlüdür; emir bilgileri müşteri aleyhine ve üçüncü kişi lehine müşterinin bilgisi olmaksızın aktarılamaz ve kullanılamaz (III-37.1 m.19/1-f).

Portföy yöneticisi kendi çıkarına işlem yapabilir mi?

Hayır. Portföy yöneticiliği yapan kuruluş kendine çıkar sağlamak üzere varlık alım satımı yapamaz, portföyün menfaatiyle kendi menfaati çatıştığında portföy lehine davranır ve müşteriyi gereksiz alım satıma yönlendiremez (III-37.1 m.41/1-d, h, i).

Kurum başka bir kuruluştan komisyon alıyorsa ne olur?

Portföy yöneticiliğinde, portföy için yapılan bir işlemden dolayı bir ihraççıdan veya yatırım kuruluşundan komisyon, iskonto veya benzeri menfaat sağlanıyorsa bu durum hizmet sunulmadan önce müşteriye açıklanır (III-37.1 m.41/1-a). Çıkar çatışması politikası da müşteri dışındaki kişilerden standart ücret dışında kazanç elde edilen durumları dikkate almak zorundadır (III-39.1 m.12/3-ç).

Aracı kurum grup şirketinin fonlarını önerirse ne olur?

Bu tek başına yasak değildir; ancak kurum bir şirketler topluluğunun üyesiyse çıkar çatışması politikasını topluluğun yapısını dikkate alarak oluşturmak ve topluluk içi bilgi akışını yönetmek zorundadır (III-39.1 m.12/1, m.12/4-a). Çatışma önlenemiyorsa müşteri önceden bilgilendirilmelidir (m.11/3).

Çıkar çatışması nedeniyle zarar eden müşteri ne yapabilir?

Kurumun özen ve sadakat yükümlülüğünü ihlal etmesi nedeniyle doğan zarar için tazminat istenebilir; bildirim yapıldığını ispat yükü kuruma aittir (III-39.1 m.11/3). Ayrıca SPK’ya şikâyet edilebilir ve Kurul ek önlemler isteyebilir (m.12/6).

İlgili Rehberler

• SPK Hukuk Rehberi
• En iyi gerçekleştirme ve emir iletimi
• Aracı kurum sorumluluğu
• Yatırım danışmanının sorumluluğu
• Bireysel portföy yönetimi
• Forex ve kaldıraçlı işlemler
• Aracı kurum çalışanı paramı kullandı
• Aracı kurum kurmak ve lisanslar
• Halka arzda yüklenim ve en iyi gayret
• Aracı kurum komisyon ve masrafları