Payların halka arzı, Kurul’dan yetki almış bir aracı kurum veya yatırım ve kalkınma bankası aracılığıyla yapılır ve halka arzın, ihraççı veya halka arz eden ile yetkili kuruluş arasında yazılı bir halka arza aracılık sözleşmesine bağlanması şarttır (SPKn m.37/1-e, f; III-37.1 m.52, m.55). Sözleşmenin en önemli seçimi aracılık türüdür: en iyi gayret aracılığında satılamayan paylar satışı yapana iade edilir; aracılık yükleniminde ise aracı kurum satılamayan payların tamamını veya bir kısmını satın almayı ya da payları satıştan önce satın alıp halka satmayı taahhüt eder (III-37.1 m.51). Yüklenimli aracılık yalnızca geniş yetkili aracı kurumlarca yürütülebilir. Küçük halka arzlarda seçim serbest değildir: 2026 için halka arz büyüklüğü 750 milyon TL’nin altındaysa satılamayan payların tamamı, 750 milyon TL ile 1,5 milyar TL arasındaysa 750 milyon TL’ye kadar olan kısmın tamamı ve aşan kısmın yarısı için yüklenim zorunludur ve yüklenim sözleşmesi izahname onayından önce Kurul’a gönderilir (Pay Tebliği m.5/7). Halka arz büyüklüğü 750 milyon TL ve altındaysa borsada satış yöntemi zorunludur (i-SPK.128.23). Aracılık ücreti sözleşmeyle belirlenir; halka arz maliyetleri izahnamede kalem kalem açıklanır (Pay Tebliği m.32). Uyuşmazlıklarda sözleşmenin iş görme yönüne vekâlet hükümleri kıyasen uygulanır; ticari dava niteliğindeki alacak ve tazminat taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur (TTK m.5/A).
Aracı kurumla halka arz sözleşmesi mi imzalayacaksınız?
Aracılık türü, yüklenim, ücret, fesih, erteleme ve uyuşmazlık hükümlerini imzadan önce birlikte gözden geçirelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
📞 Hemen Arayın 💬 WhatsAppSorun Nasıl Ortaya Çıkıyor?
Halka arz kararı alan şirketin ilk resmi ortağı çoğu zaman aracı kurumdur. Aracı kurum, şirketle birlikte halka arz yapısını kurar, fiyat tespit raporunu hazırlar, izahnameyi şirketle birlikte imzalar, Kurul başvurusunu yürütür, talep toplar ve satışı gerçekleştirir. Bu ilişki bir sözleşmeye dayanır ve sözleşme, çoğu şirketin ilk kez karşılaştığı terimlerle doludur: bakiyeyi yüklenim, en iyi gayret, konsorsiyum, münhasırlık, başarı ücreti, piyasa koşulları nedeniyle erteleme.
Uyuşmazlıklar genellikle sözleşme imzalanırken üzerinde durulmayan maddelerden çıkar: halka arz gerçekleşmezse ücretin ödenip ödenmeyeceği, aracı kurumun halka arzı ertelemeye yetkili olup olmadığı, şirketin aracı kurumu değiştirip değiştiremeyeceği, satılamayan payların kim tarafından alınacağı. Bu yazı, halka arza aracılık sözleşmesinin hukuki çerçevesini ve şirket açısından müzakere edilmesi gereken hükümleri anlatır. Sürecin tamamı için Halka Arz Hukuk Rehberi sayfamıza bakabilirsiniz.
Hukuki Çerçeve: Kim Aracılık Edebilir, Sözleşme Neden Zorunlu?
Sermaye Piyasası Kanunu, sermaye piyasası araçlarının halka arzında yüklenimde bulunarak satışa aracılık edilmesini ve yüklenimde bulunmaksızın satışa aracılık edilmesini iki ayrı yatırım hizmeti olarak sayar (SPKn m.37/1-e, f). Bu hizmetleri Kurul’dan izin alan aracı kurumlar yürütebilir; bankalardan ise yalnızca yatırım ve kalkınma bankaları bu hizmetleri sunabilir (SPKn m.39/9). Ayrıntılı kurallar, Yatırım Hizmetleri ve Faaliyetleri ile Yan Hizmetlere İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ’de (III-37.1) yer alır: halka arza aracılık faaliyetinin tanımı ve türleri m.51’de, bu faaliyeti yürütebilecek kuruluşlar m.52’de, faaliyetin yürütülmesine ilişkin esaslar m.54’te, halka arza aracılık sözleşmesi m.55’te, aracılık konsorsiyumu ve konsorsiyum sözleşmesi m.56 ve m.57’de düzenlenmiştir.
Tebliğ, sermaye piyasası araçlarının halka arzının, ihraç eden ve/veya halka arz eden ile yetkili yatırım kuruluşu arasında akdedilecek yazılı bir halka arza aracılık sözleşmesine bağlanmasını şart koşar (III-37.1 m.55). Aracı kurumlar yetki kapsamlarına göre dar, kısmi ve geniş yetkili olarak sınıflandırılır; en iyi gayret aracılığı kısmi yetkili aracı kurumlarca yürütülebilirken yüklenimli aracılık için geniş yetki gerekir (III-37.1 m.8). Pay Tebliği de payların halka arzının yetkili kuruluş veya bu kuruluşlardan oluşan konsorsiyum aracılığıyla gerçekleştirilmesini esas alır (m.30) ve izahname onay başvurusunda satışa aracılık sözleşmesinin Kurul’a sunulmasını ister (Ek-2/6).
Halka arza aracılık faaliyetinin kapsamı geniştir. Tebliğ’e göre ihraç fiyatı, miktarı ve halka arz sürecinin belirlenmesine yönelik çalışmalar, izahname onayı için sunulacak belgelerin hazırlanarak Kurul’a başvurulması, konsorsiyum oluşturulması, talep toplanması, yurt içi ve yurt dışı organizasyonlar düzenlenmesi ve satışın organize edilmesi gibi kurumsal finansman faaliyetleri ile aracılık sözleşmesinde belirlenen diğer yükümlülükler bu faaliyetin parçasıdır (III-37.1 m.51/3). Aracı kurumun seçimi bu nedenle yalnızca bir ücret meselesi değil, sürecin kalitesini belirleyen bir karardır.
Aracılık Türleri: Risk Kimde?
Aracılık türünü belirleyen ölçüt, satılamama riskinin kimde kaldığıdır.
Halka arza aracılık türleri (III-37.1 m.51)
| Tür | Aracı kurum ne taahhüt eder? | Satılamayan paylar | Kim yapabilir? |
|---|---|---|---|
| En iyi gayret aracılığı | Payların izahnamede belirtilen satış süresi içinde satışa sunulması | Satışı yapana iade edilir veya önceden satın almayı taahhüt etmiş üçüncü kişilere satılır | Kısmi veya geniş yetkili aracı kurum; yatırım ve kalkınma bankası |
| Bakiyeyi yüklenim | Payların halka arzı ve satılamayan kısmın tamamının satış süresi sonunda bedeli tam ve nakden ödenerek satın alınması | Aracı kurum satın alır | Geniş yetkili aracı kurum; yatırım ve kalkınma bankası |
| Kısmen bakiyeyi yüklenim | Satılamayan kısmın bir bölümünün satış süresi sonunda satın alınması | Belirlenen bölümü aracı kurum alır; kalanı iade edilir | Geniş yetkili aracı kurum; yatırım ve kalkınma bankası |
| Tümünü yüklenim | Payların tamamının satıştan önce bedeli tam ve nakden ödenerek satın alınıp halka satılması | Risk baştan aracı kurumdadır | Geniş yetkili aracı kurum; yatırım ve kalkınma bankası |
| Kısmen tümünü yüklenim | Payların bir kısmının satıştan önce satın alınıp halka satılması | Satın alınmayan kısımda risk şirkettedir | Geniş yetkili aracı kurum; yatırım ve kalkınma bankası |
Şirket açısından fark şudur: en iyi gayret aracılığında halka arz talebin yetersiz kalması hâlinde kısmen gerçekleşebilir ve şirket beklediği fonu elde edemeyebilir; yüklenimli aracılıkta ise fonun taahhüt edilen kısmı güvence altındadır, buna karşılık aracı kurum bu riski fiyatlar ve daha yüksek ücret, daha temkinli bir fiyat veya ek şartlar isteyebilir. Birden fazla aracı kurumun birlikte çalıştığı yapılarda kuruluşlar arasında yazılı bir konsorsiyum sözleşmesi yapılır (III-37.1 m.57/1); şirketin karşısındaki sorumluluğun konsorsiyum üyeleri arasında nasıl paylaşıldığı sözleşmede açıkça yazılmalıdır.
Küçük Halka Arzda Yüklenim Zorunluluğu (Pay Tebliği m.5/7)
Aracılık türünün seçimi kural olarak serbesttir; ancak ilk halka arzda Pay Tebliği belirli büyüklüğün altındaki halka arzlar için yüklenimi zorunlu kılar. Ek satış hariç halka arz edilecek payların halka arz fiyatı baz alınarak hesaplanacak piyasa değeri Tebliğ’deki alt tutarın altındaysa satılamayan payların tamamı için; alt ve üst tutar arasındaysa alt tutara kadar olan kısmın tamamı, aşan kısmın ise yarısı için satışa aracılık eden yetkili kuruluşların halka arz fiyatı üzerinden bu payları satın alacağına ilişkin ortaklığa karşı yüklenimde bulunması ve yüklenim sözleşmesinin izahname onayından önce Kurul’a gönderilmesi zorunludur (m.5/7). Fiyat aralığıyla talep toplanıyorsa hesaplamada taban fiyat esas alınır.
Tebliğ’deki tutarlar her yıl yeniden değerlenir (m.49). 2026 için alt tutar 750.000.000 TL olarak güncellenmiştir; üst tutar, Tebliğ’deki oran korunarak bunun iki katı olan 1.500.000.000 TL’dir (SPK Bülteni 2025/68).
Varsayımsal örnek: 2026’da halka arz büyüklüğüne göre yüklenim zorunluluğu
| Halka arz büyüklüğü (taban fiyattan) | Zorunlu yüklenim kapsamı |
|---|---|
| 500 milyon TL | Satılamayan payların tamamı |
| 1,2 milyar TL | 750 milyon TL’ye kadar olan kısmın tamamı; aşan 450 milyon TL’nin yarısı |
| 2 milyar TL | Zorunlu yüklenim yok; taraflar en iyi gayret veya yüklenim seçebilir |
Yüklenim yoluyla portföyüne pay alan aracı kurum için de bir sınır vardır: yüklenim kapsamında satın alınan paylar, payların borsada işlem görmeye başlamasından itibaren altı ay süreyle halka arz fiyatının altında borsada satılamaz (m.5/8). Bu kural, halka arz sonrasında aracı kurum satışlarının fiyat üzerinde baskı oluşturmasını sınırlar; şirket açısından da yükleniminin gerçek bir taahhüt olduğunu gösterir.
Satış Yöntemi ve Dağıtım: 750 Milyon TL Eşiği
Satış yöntemi de sözleşmenin konusudur, ancak bu konuda da Kurul’un ilke kararı belirleyicidir. Payların ilk halka arzında uygulanacak satış yöntemleri ve dağıtım esaslarına ilişkin i-SPK.128.23 sayılı İlke Kararı, satış yönteminin belirlenmesinde 750.000.000 TL’lik eşiği esas alır: halka arz edilen payların piyasa değeri bu tutar ve altındaysa borsada satış yöntemi uygulanır; bu tutarın üzerindeki halka arzlarda borsa dışında talep toplama yöntemi kullanılabilir ve bu durumda yatırımcı gruplarına dağıtıma ilişkin ayrıntılı kurallar uygulanır. Aynı İlke Kararı, dağıtımdan pay alan yatırımcıların paylarını belirli bir süre borsa dışında satamamasını ve mevcut ortakların paylarına izahname onay tarihinden itibaren 180 günlük kısıt uygulanmasını da düzenler.
Borsa İstanbul Birincil Piyasası’nda yapılan satışlarda yalnızca satışa aracılık eden üye satış emri verebilir. Satış yöntemi, halka arz büyüklüğü, konsorsiyumun yapısı ve yatırımcı gruplarına ayrılacak paylar, aracılık sözleşmesiyle birlikte izahnamede yer alır. Yatırımcı tarafındaki dağıtım kuralları için Halka Arzdan Neden Pay Alamadım? rehberimize bakabilirsiniz.
Sözleşmede Neler Olmalı?
Kurul, halka arza aracılık sözleşmelerinde bulunması gereken asgari unsurları internet sitesinde yayımlamıştır. Öğretide aktarılan bu listeye göre sözleşmede; tarafları tanıtıcı bilgiler, sözleşmede kullanılacak kısaltmalar, sözleşmenin konusu ve konu sermaye piyasası aracına ilişkin bilgiler, aracılığın türü ve kapsamı, tarafların hak, taahhüt ve yükümlülükleri, halka arzda kısıtlamalar, satışa ilişkin esaslar, varsa satış sonrası hizmetler, aracı kuruluşa ödenecek ücret veya komisyonun tespit ve ödeme esasları, delil şartı, sözleşmenin süresi ve sona ermesi, konsorsiyum oluşturulması hâlinde konsorsiyum sözleşmesine ilişkin bilgiler, uygulanacak hükümler, yetkili imzalar ve tebligat adresleri yer almalıdır. Sözleşme hazırlanırken Kurul’un güncel listesi ayrıca kontrol edilmelidir.
Asgari unsurlar sözleşmenin iskeletidir; şirketin menfaatini koruyan hükümler ise müzakereyle belirlenir. Aşağıdaki tablo, şirket açısından özellikle dikkat edilmesi gereken hükümleri gösterir.
Şirket açısından müzakere edilmesi gereken hükümler
| Hüküm | Şirket için soru | Neden önemli? |
|---|---|---|
| Aracılık türü ve yüklenim oranı | Yüklenim zorunlu mu; zorunlu değilse ne kadar güvence isteniyor? | Fonun ne kadarının kesin olduğunu belirler (Pay Tebliği m.5/7) |
| Ücret yapısı | Ücret sabit mi, satış tutarına bağlı mı; halka arz gerçekleşmezse ne ödenecek? | Başarısız veya ertelenen halka arzda en sık uyuşmazlık konusu |
| Masraflar | Reklam, danışmanlık, değerleme, yasal ücretler kime ait; üst sınır var mı? | Masraflar izahnamede kalem kalem açıklanır (m.32/1) |
| Münhasırlık süresi | Şirket bu süre içinde başka kurumla çalışabilir mi? | Aracı kurum değişikliği ihtiyacında belirleyici |
| Erteleme ve piyasa koşulları | Aracı kurum hangi hâllerde halka arzı erteleyebilir veya satışı durdurabilir? | Talep toplama aşamasındaki kriz senaryoları |
| Fesih ve cayma | Taraflar sözleşmeyi hangi şartlarla sona erdirebilir; cayma bedeli var mı? | Vekâlet hükümlerinin kıyasen uygulanması tartışmasıyla birlikte değerlendirilmelidir |
| Fiyat tespit raporu | Raporu kim hazırlıyor; aracı kurum şirketin ilişkili tarafı mı? | İlişkili taraf hâlinde raporu başka yetkili kuruluş hazırlar (m.29/1) |
| Gizlilik ve içsel bilgi | Bilgiye kimler erişecek; nasıl korunacak? | İhraç sürecinde içsel bilginin gizliliği sorumluluğu (II-5.1 m.26/3) |
| Sorumluluk ve rücu | İzahnamedeki bilgiden doğan tazminatlarda iç ilişkide kim ne kadar sorumlu? | Dış ilişkide sorumluluk Kanun’la belirlenir (SPKn m.10) |
| Uyuşmazlık çözümü | Yetkili mahkeme veya tahkim; uygulanacak hukuk | Ticari davalarda arabuluculuk dava şartı (TTK m.5/A) |
Varsayımsal Örnek: İki Teklifi Karşılaştırmak
Aşağıdaki karşılaştırma, 2026’da yaklaşık 2 milyar TL büyüklüğünde, zorunlu yüklenim kapsamı dışında kalan bir halka arz için iki aracı kurumdan gelen varsayımsal tekliflerin hukuki açıdan nasıl okunabileceğini gösterir. Rakamlar değil, hükümlerin şirkete yüklediği riskler karşılaştırılmaktadır.
Varsayımsal iki teklif: hükümler ve şirkete etkisi
| Hüküm | Teklif A | Teklif B | Şirket açısından okuma |
|---|---|---|---|
| Aracılık türü | En iyi gayret | Bakiyeyi yüklenim (halka arzın bir bölümü için) | B, fonun bir kısmını güvenceye alır; A’da talep yetersizse fon eksik kalabilir |
| Ücret | Daha düşük, satış tutarına bağlı | Daha yüksek, yüklenim riskini içeren | Karşılaştırma, güvencenin maliyetini gösterir |
| Sabit danışmanlık ücreti | Halka arz gerçekleşmese de ödenir | Yalnızca başvuru yapılırsa ödenir | Başarısızlık senaryosundaki maliyet farkı |
| Münhasırlık | 18 ay | 6 ay ve Kurul başvurusundan itibaren yeniden değerlendirme | A, bekleme uzarsa şirketi uzun süre bağlar |
| Erteleme yetkisi | Aracı kurum piyasa koşullarını tek başına değerlendirir | Erteleme için somut ölçütler ve şirketle istişare | B, talep toplama aşamasında şirketin söz hakkını korur |
| Fesih | Şirket feshederse yüksek cayma bedeli | Makul bildirim süresiyle fesih; yapılan masrafların ödenmesi | TBK m.512 çerçevesinde değerlendirme gerektirir |
| Uyuşmazlık | Aracı kurumun merkezindeki mahkemeler | Tarafların kararlaştırdığı tahkim veya mahkeme | Yetki ve tahkim seçimi dava maliyetini ve süresini etkiler |
Bu örnekte ücret tek başına karar verdirici değildir; Teklif A daha ucuz görünse de başarısızlık, bekleme ve fesih senaryolarında şirkete daha fazla risk yükler. Teklif karşılaştırmasının, her hükmün hangi senaryoda kimi koruduğu sorusuyla yapılması gerekir.
Komisyon ve Halka Arz Maliyetleri
Aracılık ücreti taraflar arasında sözleşmeyle belirlenir. Mevzuatın aradığı, halka arz maliyetlerinin şeffaf biçimde açıklanmasıdır: halka arza ilişkin danışmanlık, aracılık, denetim, reklam ve yasal ücretler gibi maliyetler izahnamede kalem kalem gösterilir (Pay Tebliği m.32/1). Maliyetlerin kime ait olduğu da halka arz yöntemine göre değişir: sermaye artırımı yoluyla yapılan halka arzda bu maliyetler ortaklığa aittir; ortakların paylarının satışında aracılık ve danışmanlık maliyetleri, ilk kotasyon ücreti ve fark üzerinden alınan Kurul ücreti halka arz edenlere aittir (m.32/2-3).
Ücret yapısında şirket açısından en önemli soru, halka arzın gerçekleşmemesi veya ertelenmesi hâlinde ne olacağıdır. Satış tutarının yüzdesi olarak belirlenen bir ücret, halka arz gerçekleşmezse doğmaz; buna karşılık sabit danışmanlık ücretleri, masraf kalemleri ve cayma bedelleri halka arzdan bağımsız olarak talep edilebilir. Sözleşmede her ücret kaleminin hangi aşamada ve hangi şartla muaccel olacağının açıkça yazılması, ileride çıkabilecek uyuşmazlığı büyük ölçüde önler. Kurul ücreti ise aracı kuruma değil Kurul’a ödenir ve izahnamenin teslimi öncesinde yatırılır (Pay Tebliği m.26; II-5.1 m.23/1).
Aracı Kurumun Yükümlülükleri ve Sorumluluğu
Fiyat tespit raporu
Satış fiyatı nominal değerden yüksekse, satış fiyatına ve hesaplama yöntemlerine ilişkin fiyat tespit raporu halka arzda satışa aracılık eden yetkili kuruluşça hazırlanır ve halka arzın başlayacağı tarihten en az üç gün önce KAP’ta ilan edilir; aracı kurum ortaklığın ilişkili tarafıysa rapor başka bir yetkili kuruluş tarafından hazırlanır (Pay Tebliği m.29/1). Halka arzdan sonraki iki yıl boyunca ortaklık, fiyatın belirlenmesinde esas alınan varsayımların gerçekleşip gerçekleşmediğine ilişkin rapor yayımlar (m.29/5). Fiyat konusundaki beklenti farkı, şirket ile aracı kurum arasındaki gerilimin başlıca kaynağıdır; şirketin ve yönetim kurulunun sorumluluğu için Fiyat Tespit Raporu: Şirketin ve Yönetim Kurulunun Sorumluluğu, yatırımcı tarafındaki kurallar için Fiyat Tespit Raporu ve Satış Yasağı rehberimize bakabilirsiniz.
İzahname ve sorumluluk
İzahname ihraççı, varsa halka arz eden ve yetkili kuruluş tarafından imzalanır; konsorsiyum varsa lider ve varsa eş liderler imzalar (II-5.1 m.7/4). İzahnamedeki yanlış, yanıltıcı ve eksik bilgilerden kaynaklanan zararlardan ihraççı sorumludur; zararın ihraççıdan tazmin edilememesi veya edilemeyeceğinin açıkça belli olması hâlinde halka arz edenler, ihraca aracılık eden lider aracı kurum, varsa garantör ve ihraççının yönetim kurulu üyeleri kusurlarına ve durumun gereklerine göre sorumludur (SPKn m.10). Dış ilişkideki bu sıralama, taraflar arasındaki iç ilişkide sorumluluğun sözleşmeyle paylaştırılmasına engel değildir; ancak kamuyu aydınlatma belgelerinden doğan sorumluluğu hafifleten veya kaldıran anlaşma ve hükümler geçersizdir (SPKn m.32). İç ilişkideki paylaşım bu nedenle yalnızca taraflar arasındaki rücu ilişkisini düzenler; yatırımcıya karşı ileri sürülemez. Ayrıntılar için İzahname ve Kamuyu Aydınlatma Sorumluluğu rehberimize bakabilirsiniz.
Piyasanın korunması
İhraççı, varsa halka arz eden ve yetkili kuruluşlar, ihraç edilecek aracın değerine ilişkin olarak yatırımcıların bilinçli karar vermesine engel olabilecek işlem yapılmaması ve yapay piyasa yaratılmaması için gereken önlemleri almakla sorumludur (II-5.1 m.26/2). Halka arzla ilgili tanıtım ve reklamlar da izahnameyle tutarlı olmalıdır (m.27/1). Bu yükümlülükler, aracı kurumun pazarlama faaliyetleri üzerinde şirketin de söz sahibi olması gerektiğini gösterir.
Uyuşmazlık Çıkarsa: Sözleşmenin Niteliği ve Çözüm Yolları
Sözleşmenin hukuki niteliği
Halka arza aracılık sözleşmesi Kanun’da ayrıca düzenlenmemiş, isimsiz bir sözleşmedir. Öğretide ağırlıklı görüşe göre sözleşme bir iş görme sözleşmesidir ve Türk Borçlar Kanunu’nun vekâlete ilişkin hükümleri, niteliklerine uygun düştükleri ölçüde, düzenlenmemiş iş görme sözleşmelerine de uygulanır (TBK m.502/2). En iyi gayret aracılığında bu nitelik belirgindir; yüklenimli aracılıkta ise iş görme edimlerine vekâlet, payların satın alınmasına ilişkin edime satış hükümlerinin kıyasen uygulandığı karma bir sözleşme bulunduğu kabul edilir.
Bu nitelendirmenin pratik sonucu, özellikle fesih ve ücret uyuşmazlıklarında ortaya çıkar. Vekâlet sözleşmesinde taraflar sözleşmeyi her zaman tek taraflı olarak sona erdirebilir; ancak uygun olmayan zamanda sona erdiren taraf, diğer tarafın bu yüzden uğradığı zararı gidermekle yükümlüdür (TBK m.512). Aracılık sözleşmesindeki münhasırlık, cayma bedeli ve fesih hükümlerinin bu çerçevede nasıl değerlendirileceği dosyaya göre değişir; sözleşmenin yüklenim içerip içermediği ve hangi aşamada sona erdirildiği belirleyicidir.
Sık görülen uyuşmazlıklar ve değerlendirme noktaları
| Uyuşmazlık | Değerlendirme noktası |
|---|---|
| Halka arz gerçekleşmedi; aracı kurum sabit ücret ve masraf istiyor | Ücret kalemlerinin muacceliyet şartları; halka arzın neden gerçekleşmediği; masrafların belgelendirilmesi |
| Aracı kurum piyasa koşullarını gerekçe göstererek halka arzı erteledi | Sözleşmedeki erteleme hükmünün kapsamı; izahname değişikliği ve Kurul’a bildirim yükümlülüğü (II-5.1 m.24) |
| Şirket aracı kurumu değiştirmek istiyor | Münhasırlık süresi, fesih hükmü, uygun olmayan zamanda fesih tazminatı (TBK m.512) |
| Yüklenim kapsamındaki paylar satın alınmadı | Yüklenim sözleşmesinin Kurul’a sunulan metni; ifa ve tazminat talebi |
| Fiyat konusunda anlaşılamadı | Fiyat tespit raporunu hazırlama yükümlülüğü ve sözleşmedeki karar mekanizması |
| Yatırımcı davası sonrası iç ilişkide sorumluluk paylaşımı | Sözleşmedeki rücu hükümleri; SPKn m.10’daki kusur esası |
Nerede ve nasıl dava açılır?
Şirket ile aracı kurum arasındaki uyuşmazlık, her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili olduğundan kural olarak ticari davadır ve asliye ticaret mahkemesinde görülür (TTK m.4-5). Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır (TTK m.5/A); ayrıntılar için Ticari Uyuşmazlıklarda Dava Şartı Arabuluculuk rehberimize bakabilirsiniz. Tacirler arasında yetki sözleşmesi yapılabilir (HMK m.17); sözleşmede tahkim şartı varsa uyuşmazlık hakem önünde çözülür. Tahkim şartının etkisi için Tahkim Hukuku Rehberi sayfamıza bakabilirsiniz.
Aracı kurumun sermaye piyasası mevzuatına aykırı bir davranışı söz konusuysa, Kurul’a bildirimde bulunmak da ayrıca değerlendirilebilir; ancak bu yol, şirketin sözleşmeden doğan alacağını tahsil etmesinin aracı değildir.
Aracı Kurumu Değiştirmek
Başvuru sürecinde aracı kurumu değiştirmek mümkündür; ancak bu, Kurul’a sunulmuş belge setinin güncellenmesi anlamına gelir: yeni satışa aracılık sözleşmesi (Pay Tebliği Ek-2/6), yeni kurumun hazırlayacağı veya üstleneceği fiyat tespit raporu ve yeni kurumun imzasını taşıyan izahname. İzahnamenin geçerlilik süresi içinde yapılacak halka arzlarda yetkili kuruluşun değişmesi hâlinde, daha önce onaylanan izahnamenin yeni yetkili kuruluş tarafından imzalanması ve önceki izahnamenin ilan edildiği şekilde ilan edilmesi gerekir (II-5.1 m.7/4). Değişiklik kararından önce mevcut sözleşmedeki münhasırlık ve fesih hükümleri ile fesih zamanının doğurabileceği tazminat riski değerlendirilmelidir.
Kontrol Listesi: İmzadan Önce
Halka arza aracılık sözleşmesi imza öncesi kontrol listesi
| Soru | Dayanak |
|---|---|
| Aracı kurum seçilen aracılık türü için yetkili mi (yüklenim için geniş yetki)? | III-37.1 m.8, m.52 |
| Halka arz büyüklüğüne göre yüklenim zorunlu mu; kapsamı doğru hesaplandı mı? | Pay Tebliği m.5/7; SPK Bülteni 2025/68 |
| Satış yöntemi 750 milyon TL eşiğine göre belirlendi mi? | i-SPK.128.23 |
| Sözleşme Kurul’un asgari unsurlarını içeriyor mu? | III-37.1 m.55 |
| Her ücret kaleminin muacceliyet şartı yazılı mı? | Pay Tebliği m.32 |
| Erteleme, fesih, cayma ve münhasırlık hükümleri şirket açısından dengeli mi? | TBK m.502/2, m.512 |
| Fiyat tespit raporunu kim hazırlıyor; ilişkili taraf durumu kontrol edildi mi? | Pay Tebliği m.29/1 |
| Konsorsiyum varsa üyelerin sorumluluğu ve lider kurum belirli mi? | III-37.1 m.56-57; II-5.1 m.7/4 |
| İç ilişkide sorumluluk ve rücu hükümleri var mı? | SPKn m.10 |
| Uyuşmazlık çözümü, arabuluculuk ve yetki/tahkim hükmü açık mı? | TTK m.5/A; HMK m.17 |
Sık Yapılan Hatalar
- Aracılık türünü ücret karşılaştırmasıyla seçmek. Asıl soru, satılamama riskinin kimde kaldığıdır.
- Yüklenim zorunluluğunu hesaba katmamak. 2026’da 1,5 milyar TL’nin altındaki halka arzlarda yüklenim en azından kısmen zorunludur.
- Halka arz gerçekleşmezse ne ödeneceğini yazmamak. Başarısız halka arzdaki ücret, en sık uyuşmazlık konusudur.
- Münhasırlık süresini sınırsız bırakmak. Aracı kurum değiştirme ihtiyacında şirketin elini bağlar.
- Erteleme yetkisini tanımlamamak. “Piyasa koşulları” gibi genel ifadeler talep toplama aşamasında tartışma doğurur.
- İlişkili taraf aracı kuruma fiyat tespit raporu hazırlatmak. Bu durumda rapor başka bir yetkili kuruluşça hazırlanmalıdır.
- Arabuluculuk dava şartını atlamak. Alacak ve tazminat davası arabuluculuğa başvurulmadan açılırsa usulden reddedilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Halka arz aracı kurumsuz yapılabilir mi?
Hayır. Payların halka arzı yetkili kuruluş veya bu kuruluşlardan oluşan konsorsiyum aracılığıyla yapılır ve yazılı bir halka arza aracılık sözleşmesi şarttır (Pay Tebliği m.30; III-37.1 m.55).
En iyi gayret aracılığı ile yüklenim arasındaki fark nedir?
En iyi gayret aracılığında satılamayan paylar satışı yapana iade edilir; yüklenimde aracı kurum satılamayan payların tamamını veya bir kısmını satın almayı ya da payları satıştan önce satın alıp halka satmayı taahhüt eder (III-37.1 m.51).
Her aracı kurum yüklenimde bulunabilir mi?
Hayır. Yüklenimli aracılık geniş yetkili aracı kurumlarca yürütülebilir; en iyi gayret aracılığı kısmi yetkili aracı kurumlarca da yapılabilir. Bankalardan yalnızca yatırım ve kalkınma bankaları halka arza aracılık edebilir (III-37.1 m.8, m.52; SPKn m.39/9).
2026’da hangi halka arzlarda yüklenim zorunlu?
Halka arz büyüklüğü 750 milyon TL’nin altındaysa satılamayan payların tamamı, 750 milyon TL ile 1,5 milyar TL arasındaysa 750 milyon TL’ye kadar olan kısmın tamamı ve aşan kısmın yarısı için yüklenim zorunludur (Pay Tebliği m.5/7).
Satış yöntemini serbestçe seçebilir miyiz?
i-SPK.128.23 sayılı İlke Kararı’na göre halka arz büyüklüğü 750 milyon TL ve altındaysa borsada satış yöntemi uygulanır; bu tutarın üzerinde talep toplama yöntemi de kullanılabilir.
Aracılık komisyonu yasayla sınırlı mı?
Ücret sözleşmeyle belirlenir; mevzuat, halka arz maliyetlerinin izahnamede kalem kalem açıklanmasını ve kimin ödeyeceğini düzenler (Pay Tebliği m.32).
Halka arz gerçekleşmezse aracı kuruma ödeme yapmak zorunda mıyız?
Sözleşmedeki ücret ve masraf hükümlerine bağlıdır. Satış tutarına bağlı ücret doğmaz; sabit ücret, masraf ve cayma bedelleri ise sözleşmeye göre talep edilebilir.
Aracı kurumu değiştirebilir miyiz?
Mümkündür; ancak başvuru belgeleri güncellenmeli ve sözleşmedeki münhasırlık ve fesih hükümleri ile uygun olmayan zamanda fesih tazminatı riski değerlendirilmelidir (TBK m.512; II-5.1 m.7/4).
Aracı kurumla uyuşmazlıkta nereye başvurulur?
Kural olarak asliye ticaret mahkemesine; alacak ve tazminat taleplerinde önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m.5/A). Sözleşmede tahkim şartı varsa uyuşmazlık hakem önünde çözülür.
İlgili Rehberler
- Halka Arz Hukuk Rehberi 2026 — Şirketler İçin
- Halka arzda bağımsız hukukçu raporu: kim hazırlar, neyi inceler?
- Talep yetersiz kaldı, halka arz yarıda kaldı: şirket açısından sonuçlar
- Fiyat tespit raporu: şirketin ve yönetim kurulunun sorumluluğu
- Şirketimiz halka arz şartlarını karşılıyor mu? (2026)
- Fiyat tespit raporu, fiyat istikrarı ve satış yasağı
- Halka arz ertelendi veya iptal edildi
- Halka arzda dağıtım ve 90 gün kuralı
- İzahname ve kamuyu aydınlatma sorumluluğu
- Başvurumuz aylardır SPK’da bekliyor
- Ticari uyuşmazlıklarda dava şartı arabuluculuk
- Tahkim Hukuku Rehberi
- SPK Hukuk Rehberi
Aracılık sözleşmenizi imzadan önce inceleyelim
Yüklenim, ücret, erteleme, fesih ve sorumluluk hükümleri halka arzın başarısını ve olası uyuşmazlıkların sonucunu belirler. 0554 648 37 15
📞 Hemen Arayın 💬 WhatsAppHalka arza aracılık sözleşmesi incelemesi
Sözleşme taslağını, halka arz yapısını ve ücret teklifini birlikte değerlendirelim; ya da aracı kurumla çıkan uyuşmazlıkta hak ve yükümlülüklerinizi netleştirelim. Telefon: 0554 648 37 15
İletişime GeçinBu içerik sermaye piyasası hukuku alanındadır.
Halka Arz Hukuk Rehberi · SPK Hukuk Rehberi · Yatırım kuruluşu türleri · Tüm hukuk dalları


