Bireysel portföy yöneticiliği, finansal varlıklardan oluşan portföyünüzün sizin adınıza, vekil sıfatıyla ve takdir yetkisiyle bir aracı kurum, yatırım bankası veya portföy yönetim şirketi tarafından yönetilmesidir (III-37.1 m.37/1, m.38/1). Portföy değer kaybettiğinde ilk soru, zararın piyasa riskinden mi yoksa yöneticinin yükümlülüklerini ihlal etmesinden mi doğduğudur. SPK mevzuatı yöneticiye ayrıntılı yükümlülükler yükler: hizmetten önce yerindelik testi yapılır ve hizmet testin sonucuna uygun sunulur (m.40); yatırım kararları güvenilir gerekçe ve analizlere dayandırılır ve sözleşmedeki yatırım ilkelerine uyulur; gereksiz alım satıma ortam hazırlanamaz; getiri garantisi verilemez (m.41); portföy eşik değerin altına düşerse aynı gün müşteriye bildirilir (m.44). Portföy yönetim şirketi, yöneticilerinin mevzuata ve sözleşmeye aykırı işlemlerinden ve özen yükümlülüğüne aykırı fiillerinden doğan zararlardan müşteriye karşı doğrudan sorumludur ve sözleşmeye aksi hüküm konulamaz (III-55.1 m.34/4). Performans ücreti ise ancak sözleşmedeki esas ve hesaplama örneklerine göre ve nispi getiri üzerinden alınabilir (VII-128.5 m.9-10). Bu rehber, sorumluluğun şartlarını, delil ve başvuru yollarını ve beş yıllık süre riskini kanun ve tebliğ maddeleri üzerinden anlatır.
Portföyünüz yönetici hatasıyla mı eridi?
Yerindelik testini, sözleşmedeki yatırım ilkelerini ve işlem kayıtlarını birlikte inceleyelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
📞 Hemen Arayın 💬 WhatsAppKısa Cevap
Bireysel portföy yönetiminde temel kurallar
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Tanım | Portföyün her müşteri adına, menfaat sağlamak üzere vekil sıfatıyla yönetimi | III-37.1 m.37/1 |
| Kim yapabilir? | İzinli aracı kurum, yatırım ve kalkınma bankası, portföy yönetim şirketi | III-37.1 m.38/1 |
| Yerindelik testi | Sözleşmeden önce zorunlu; sonuca uygun hizmet | III-37.1 m.40 |
| Yatırım kararları | Güvenilir gerekçe ve analize dayanmalı; kayıtlar saklanmalı | III-37.1 m.41/1-g |
| Aşırı işlem | Gereksiz alım satıma ortam hazırlanamaz | III-37.1 m.41/1-i |
| Getiri garantisi | Verilemez | III-37.1 m.41/1-ğ |
| Değer kaybı bildirimi | Eşik değer altına düşüşte aynı gün | III-37.1 m.44 |
| Şirketin sorumluluğu | Yöneticinin aykırı işlemlerinden doğrudan; aksi hüküm konulamaz | III-55.1 m.34/4 |
| Performans ücreti | Sözleşmede esas ve örnek; nispi getiri üzerinden | VII-128.5 m.9-10 |
| Yönetici değişirse | Derhâl bildirim; müşterinin fesih hakkı | III-37.1 m.42/2 |
| Zamanaşımı | Vekâletten doğan alacakta beş yıl | TBK m.147/5 |
Bu yazı, bireysel portföyünü bir kuruma yönettiren yatırımcıyı konu alır. Yatırım fonu yatırımcılarının durumu farklıdır; fon zararında portföy yöneticisinin kişisel sorumluluğu bu rehberimizde anlatılmıştır. İzinsiz kişilere para yönettirmenin sonuçları için izinsiz portföy yöneticiliği rehberimize bakın.
Bireysel Portföy Yönetimi Nedir, Fondan ve Danışmanlıktan Farkı Ne?
III-37.1 sayılı Yatırım Hizmetleri ve Faaliyetleri ile Yan Hizmetlere İlişkin Esaslar Tebliği m.37/1’e göre bireysel portföy yöneticiliği, kolektif yatırım kuruluşlarının portföyleri hariç olmak üzere, finansal varlıklardan oluşan portföylerin her bir müşteri adına, doğrudan veya dolaylı bir menfaat sağlamak üzere vekil sıfatıyla yönetilmesidir. Hizmet, müşterilerin mali durumuna, risk-getiri tercihlerine ve yatırım süresine uygun portföyler oluşturulmasını ve yönetilmesini, bu portföylerin takip edilmesini ve müşterinin bilgilendirilmesini kapsar (m.37/2). Başka portföylerin işlemlerini kopyalayan ve müşterinin kendi portföyünde otomatik işlem yapılmasını sağlayan mekanizmalar da bu kapsamdadır (m.37/3).
Portföy yönetim şirketleri bakımından III-55.1 sayılı Tebliğ m.34/1, portföy yönetim sözleşmesini müşterinin şirkete inançlı devir esasına göre yönetimini devrettiği portföyünün, Tebliğde ve sözleşmede belirlenen esaslar çerçevesinde ve özen ve sadakat yükümlülüğü altında yönetilmesi olarak tanımlar. Özel hukuk bakımından bu ilişki bir vekâlet sözleşmesidir: Vekil, vekâlet verenin bir işini görmeyi üstlenir (TBK m.502) ve üstlendiği işi vekâlet verenin haklı menfaatlerini gözeterek sadakat ve özenle yürütür; özen borcunun ölçüsü, benzer alanda iş ve hizmetleri üstlenen basiretli bir vekilin göstermesi gereken davranıştır (TBK m.506/2-3).
Benzer hizmetlerle karşılaştırma
| Hizmet | Kararı kim verir? | Varlıklar kimin adına? | Temel düzenleme |
|---|---|---|---|
| Bireysel portföy yöneticiliği | Yönetici, sözleşmedeki ilkeler içinde | Müşteri adına, saklayıcıda | III-37.1 m.37-44; III-55.1 m.34 |
| Yatırım fonu | Fon portföy yöneticisi | Fon adına; yatırımcı katılma payı sahibi | III-52.1 |
| Yatırım danışmanlığı | Müşteri; danışman tavsiye verir | Müşteri adına | III-37.1 m.45-48 |
| Emir iletimi ve aracılık | Müşteri | Müşteri adına | III-37.1; III-39.1 |
| İzinsiz “hesap yönetimi” | Yetkisiz kişi | Çoğu zaman belirsiz | SPKn m.109/2 |
Sözleşme: Ne Yazmalı, Ne Yazamaz?
Yetkili kuruluşun, müşterisiyle Kurulca belirlenecek asgari unsurları içeren yazılı bir çerçeve sözleşme imzalaması zorunludur (III-37.1 m.42/1). Portföy yönetim şirketleri için bu asgari unsurlar III-55.1 sayılı Tebliğin 3 numaralı ekinde yer alır; sözleşme müteselsil sıra numaralı ve en az iki nüsha olarak düzenlenir ve bir örneği müşteriye verilir (III-55.1 m.34/1, m.34/3). Sözleşmede portföydeki finansal varlıklara ilişkin yönetimsel ve mali hakların kullanımına yönelik hak ve yükümlülükler açık ve net olarak yer alır (III-37.1 m.42/3); portföyün saklanmasına ilişkin usul ve esaslar da sözleşmede bulunmak zorundadır (m.42/4). Karşılaştırma ölçütü veya eşik değer belirlenmişse, bunun esasları, ulaşılıp ulaşılmadığına ilişkin bilgilendirme ve bunun getiri taahhüdü anlamına gelmediği sözleşmede yazılır (m.42/5).
Sözleşmenin yazamayacakları da açıktır. Kurul düzenlemelerine ve borsa mevzuatına aykırı hükümler ile müşterilerin haklarını zedeleyici ve şirket lehine tek taraflı olağanüstü haklar sağlayan hükümlere yer verilemez; sözleşmede hüküm bulunmayan hâllerde genel hükümler uygulanır (III-55.1 m.34/5). En önemlisi, şirketin yöneticilerinin aykırı işlemlerinden doğan zararlardan müşteriye karşı doğrudan sorumlu olduğu kuralına aykırı bir hüküm sözleşmeye konulamaz (m.34/4). Dolayısıyla “yöneticinin kararlarından şirket sorumlu değildir” türünden kayıtlar sonuç doğurmaz. İzne bağlı uzmanlık hizmetlerinde yardımcı kişi sorumluluğunu kaldıran anlaşmaların kesin hükümsüzlüğü (TBK m.116/3) de aynı yöndedir.
Sözleşmede kontrol edilecek hususlar
| Husus | Neden önemli? | Dayanak |
|---|---|---|
| Yatırım stratejisi ve varlık dağılımı sınırları | İhlalin ölçütü budur | III-37.1 m.41/1-g |
| Karşılaştırma ölçütü veya eşik değer | Bildirim ve performans ücreti hesabı | III-37.1 m.42/5, m.44; VII-128.5 |
| Yönetim ücreti ve performans ücreti esasları, hesaplama örnekleri | Ücret uyuşmazlıklarının kaynağı | VII-128.5 m.9/1 |
| Portföy yöneticisinin adı | Değişirse fesih hakkı | III-37.1 m.42/2 |
| Saklayıcı kuruluş | Varlıkların nerede, kimin adına tutulduğu | III-37.1 m.42/4, m.43 |
| Önceden teyit gerektiren işlemler | Blokaj ve onay mekanizması | III-37.1 m.43/3 |
| Raporlama sıklığı ve içeriği | Takip ve itiraz imkânı | III-37.1 m.37/2 |
| Kaldıraç, kredi, türev kullanımına izin | Yüksek risk; açıkça yazılı olmalı | Sözleşme ve yerindelik testi |
Sözleşmede kaldıraçlı işlem, kredili alım, açığa satış veya türev araç kullanımına izin verilip verilmediği ayrıca kontrol edilmelidir. Bu araçlar küçük fiyat hareketlerinde bile portföyün değerini hızla eritebilir; izin sözleşmede açıkça yer almıyorsa veya yerindelik testindeki risk tercihiyle bağdaşmıyorsa, bu araçlarla oluşan zarar yöneticinin yetkisini aştığı bir işlem olarak değerlendirilir. Kaldıraçlı alım satım işlemlerinde ise aracı kurumların bireysel portföy yöneticiliği hizmeti sunması zaten yasaktır (III-37.1 m.27/B).
Yerindelik Testi: Hizmetin Ön Şartı
Yetkili kuruluşun bireysel portföy yöneticiliği sözleşmesi imzalamasından önce yerindelik testi uygulaması zorunludur. Test, sunulacak hizmetin müşterinin yatırım amaçları, mali durumu ve bilgi ve tecrübesiyle uyumlu olup olmadığının değerlendirilmesidir ve hizmet testin sonucuna uygun olarak sunulur (III-37.1 m.40/1). Kuruluş, müşteriden yatırım süresi ile risk ve getiri tercihleri, gelir düzeyi ve yatırım amaçlı varlığı, yaşı, mesleği, eğitimi, geçmişte işlem yaptığı araçlar ve işlemlerin türü, niteliği, hacmi ve sıklığı hakkında yazılı bilgi alır (m.40/2).
Testin sonuçlarına uygun olmayan hizmet sunulamaz (m.40/5). Müşteri istenen bilgileri vermezse veya eksik ya da güncel olmadığı açıkça anlaşılan bilgi verirse hizmet sunulamaz ve kuruluş müşteriye yazılı bildirim yapmak zorundadır (m.40/6). Müşteri verdiği bilgilerin doğruluğundan sorumludur (m.40/7); kuruluş hizmet sırasında gerçeğe aykırı bilgi verildiğini öğrenirse hizmeti sonlandırır (m.40/8). Kuruluşlar müşterilerine bilgileri vermemeleri yönünde telkinde bulunamaz (m.40/9) ve test belgeleri Kurulun kayıt düzenlemelerindeki süreler boyunca saklanır (m.40/10).
Uygulamada en sık rastlanan sorun şudur: Emekli, düşük risk tercihli ve kısa vadeli ihtiyacı olan bir müşterinin portföyü, yerindelik testinde yüksek risk tercihi işaretlenmiş gibi gösterilerek agresif bir stratejiyle yönetilir. Bu durumda testin nasıl doldurulduğu, formun müşteriye mi yoksa çalışana mı ait el yazısı veya elektronik onayla doldurulduğu ve testin tarihi belirleyici delillerdir. Uygunluk ve yerindelik testleri arasındaki fark için bu rehberimize, ayırt etme gücü zayıf yaşlı müşterilerde işlemlerin geçerliliği için bu rehberimize bakın.
Profesyonel müşteriler. Talebe dayalı olarak profesyonel müşteri sayılanlar hariç olmak üzere, profesyonel müşterilerden mali durum ile bilgi ve tecrübeye ilişkin bilgilerin alınması zorunlu değildir (III-37.1 m.40/4). Bu nedenle şirket hesapları veya yüksek tutarlı portföyler için profesyonel müşteri sınıflandırmasının nasıl yapıldığı, yerindelik testine ilişkin itirazların kapsamını doğrudan etkiler. Yatırım amaçlarına ilişkin bilgiler ise profesyonel müşteriden de alınır; strateji ile yatırım amacı arasındaki uyumsuzluk bu müşteriler için de ileri sürülebilir.
Yöneticinin Yükümlülükleri: III-37.1 m.41
Yetkili kuruluşlar portföy yöneticiliği faaliyetinin yürütülmesi sırasında müşterilerinin çıkarlarını gözetmek ve m.41/1’de sayılan ilke ve esaslara uymakla yükümlüdür. Bu hüküm, bir tazminat davasında ihlalin ölçütü olarak doğrudan kullanılabilecek kadar ayrıntılıdır.
III-37.1 m.41/1’deki yükümlülükler ve ihlal örnekleri
| Bent | Yükümlülük | Uygulamadaki ihlal örneği |
|---|---|---|
| (a) | İhraççıdan veya kuruluştan sağlanan komisyon ve menfaatin önceden açıklanması | Grup şirketinin ürünlerine yönlendirme karşılığı gizli prim |
| (b) | Yazılı talimat olmadan borsa dışı varlık alınmaması; rayiç üstü alım ve rayiç altı satım yasağı | Likit olmayan özel sektör bonosunun talimatsız alınması |
| (c) | Portföy varlıkları üzerinde kendi veya üçüncü kişi lehine tasarruf yasağı | Müşteri varlığının teminat gösterilmesi |
| (ç) | Emirlerde gerekli özen ve dikkat | Likit olmayan payda büyük piyasa emri |
| (d) | Kendine çıkar sağlamak üzere alım satım yasağı | Kurumun elindeki payın müşteri portföyüne boşaltılması |
| (f) | Portföyler arasında birini diğeri aleyhine kayırmama | Kârlı işlemlerin belirli müşterilere dağıtılması |
| (g) | Kararların güvenilir gerekçe ve analize dayanması; sözleşmedeki yatırım ilkelerine uyum; araştırma ve raporların saklanması | Strateji dışı yoğunlaşma; karar dayanağı yok |
| (ğ) | Getiri garantisi yasağı | “Yıllık en az yüzde şu kadar” sözü |
| (h) | Çıkar çatışmasında portföy lehine davranma | Kurum çıkarının öne alınması |
| (i) | Gereksiz alım satıma ortam hazırlama yasağı | Komisyon için aşırı işlem |
| (k), (l) | Araştırma sonuçlarını ve portföy bilgisini kendi lehine kullanmama | Önden işlem (front running) |
Özellikle (g) bendi ispat bakımından önemlidir: Yatırım kararlarına dayanak oluşturan bilgi ve belgeler ile alım satım kararlarına mesnet teşkil eden araştırma ve raporların Kurulun belge ve kayıt düzenlemelerinde belirtilen süreyle yetkili kuruluş nezdinde saklanması zorunludur. Bir tazminat davasında kuruluştan bu belgelerin ibrazı istenebilir; belge yoksa kararın güvenilir gerekçeye dayanmadığı güçlü bir karine hâline gelir. Aşırı işlem iddiasının istatistiksel ölçütleri için portföy eritme rehberimize bakın.
Değer Kaybı Bildirimi: III-37.1 m.44
Müşteri portföylerinde açık pozisyonların teminatsız kalması veya portföyün değerinin varsa karşılaştırma ölçütü ya da eşik değer dikkate alınarak hesaplanan tutarın altında kalması durumunda yetkili kuruluşun, hesaplamanın yapıldığı gün itibarıyla müşteriye bildirimde bulunması zorunludur (III-37.1 m.44/1). Bu hüküm, yatırımcıya zamanında müdahale imkânı tanımak için konulmuştur.
Bildirim yapılmadığı ve portföy aylarca erimeye devam ettiği durumlarda, bildirim yükümlülüğünün ihlali ile sonraki kayıplar arasındaki illiyet bağı tartışılır: Yatırımcı zamanında haberdar edilseydi sözleşmeyi feshedip varlıklarını çekebilecek miydi? Bu soruya verilecek cevap, tazminatın kapsamını belirler. Portföy değerinin günlük olarak değerlenmesi esastır (VII-128.5 m.5/1); dolayısıyla eşik altına düşüşün hangi gün gerçekleştiği kayıtlarla tespit edilebilir.
Yönetim Ücreti ve Performans Ücreti
Bireysel ve kolektif portföylerde performansa dayalı ücretlendirme VII-128.5 sayılı Tebliğle düzenlenir. Performansa dayalı ücretlendirme yapılabilmesi için portföy yönetim sözleşmesinde performansa dayalı ücretlendirmeye ilişkin esaslara ve hesaplama örneklerine yer verilmesi zorunludur (m.9/1). Sözleşmede farklı belirlenmedikçe portföyün hesap dönemi aynı zamanda performansa dayalı ücretlendirme dönemidir (m.9/2). Performansa dayalı portföy yönetim ücreti nispi getiri üzerinden tahakkuk ettirilir (m.10/1); nispi getiri, portföyün vergi öncesi getiri oranından karşılaştırma ölçütünün getirisinin veya eşik değerin çıkarılmasıyla bulunur (m.7/1).
Bireysel portföylerde yüksek iz değer uygulaması ihtiyaridir; uygulanması hâlinde performans ücreti alınabilmesi için yüksek iz değerin aşılması ve nispi getirinin pozitif olması zorunludur; ilk yüksek iz değer hizmetin başladığı tarihteki portföy değeridir (m.10/8). Yetkili kurum, ücretlendirmeye ilişkin hesaplamanın doğruluğundan sorumludur ve dışarıdan hizmet alsa bile bu sorumluluk devam eder (m.10/10).
Ücret uyuşmazlıklarında kontrol listesi
| Soru | Dayanak |
|---|---|
| Sözleşmede performans ücreti esasları ve hesaplama örneği var mı? | VII-128.5 m.9/1 |
| Ücret nispi getiri üzerinden mi hesaplandı? | VII-128.5 m.10/1, m.7/1 |
| Yüksek iz değer kararlaştırıldıysa aşıldı mı? | VII-128.5 m.10/8 |
| Getiri vergi öncesi ve giderler düşülerek mi hesaplandı? | VII-128.5 m.6, m.7 |
| Hesaplama dönemi sözleşmeyle uyumlu mu? | VII-128.5 m.9/2 |
| Kurum kendi lehine komisyon veya menfaat aldı mı, açıkladı mı? | III-37.1 m.41/1-a |
Sözleşmeye veya Tebliğe aykırı kesilen ücretler, sebepsiz zenginleşme veya sözleşmeye aykırılık hükümlerine göre geri istenebilir. Fon yatırımcıları için ücret kesintilerine ilişkin tartışmalar yönetim ücreti rehberimizde ele alınmıştır.
Saklama ve Varlıkların Güvenliği
Bireysel portföy yöneticiliğine ilişkin müşteri portföyleri, Tebliğin saklama hizmetine ilişkin hükümleri uyarınca yatırım kuruluşları tarafından saklanır; müşteri varlıklarının genel saklama hizmeti kapsamında yetkilendirilmiş başka bir kuruluşta saklanmasını isteyebilir (III-37.1 m.43/1-2). Portföy yönetim şirketlerinin bireysel portföylerindeki varlıklar da Kurulca yetkilendirilmiş portföy saklayıcıları nezdinde saklanır (III-55.1 m.39/2). Sözleşmeye göre müşteriden önceden teyit alınması gereken işlemler varsa saklamaya yetkili kuruluş blokaj imkânı getirebilir (III-37.1 m.43/3).
Bu yapı, yöneticinin varlıklara fiilen el koyamamasını sağlar; yönetici emir verir, varlıklar ise müşteri adına saklayıcıda durur. Yöneticinin portföy varlıkları üzerinde kendi veya üçüncü kişiler lehine hukuki tasarrufta bulunması ve müşterinin yazılı talimatı olmadan varlıkları portföy yönetimi amacı dışında başkasına devretmesi yasaktır (m.41/1-c). Varlıkların amaç dışı kullanılması hâlinde ceza sorumluluğu da doğabilir; bu konu SPKn m.110 rehberimizde anlatılmıştır. Kurumun mali sıkıntısında varlıkların korunması için müşteri varlıklarının korunması rehberimize bakın.
Zarar Ettiren Yönetici: Sorumluluk Ne Zaman Doğar?
Portföy yönetimi bir sonuç taahhüdü değil, özenli davranış taahhüdüdür. Yönetici, piyasanın düşeceğini öngöremediği için sorumlu tutulamaz; getiri garantisi zaten yasaktır. Sorumluluk, yöneticinin mevzuattan, sözleşmeden veya özen borcundan doğan bir yükümlülüğü ihlal etmesi ve zararın bu ihlalden doğması hâlinde gündeme gelir. Borca aykırılıkta borçlu, kendisine hiçbir kusur yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe zararı gidermekle yükümlüdür (TBK m.112). Portföy yönetim şirketi, yöneticilerinin aykırı işlemlerinden müşteriye karşı doğrudan sorumludur (III-55.1 m.34/4); aracı kurum veya banka için de yardımcı kişi sorumluluğu aynı sonucu doğurur (TBK m.116).
Zarar türüne göre değerlendirme
| Durum | Sorumluluk ihtimali | Hesaplama yaklaşımı |
|---|---|---|
| Sözleşmedeki stratejiye uygun, belgelenmiş kararlar; piyasa genel düşüşü | Düşük | Piyasa riski; ölçütle karşılaştırma |
| Yerindelik testine aykırı yüksek riskli strateji | Yüksek | Uygun strateji uygulansaydı portföyün değeri ile fark |
| Sözleşmedeki varlık dağılımı sınırlarının aşılması | Yüksek | Aşan kısmın getirisi ile uygun dağılım farkı |
| Aşırı işlem ve komisyon | Yüksek | Komisyon ve maliyetler ile işlemlerden doğan zarar |
| Eşik değer bildirimi yapılmadı | Orta-yüksek | Bildirim tarihinden sonraki kayıplar |
| Talimatsız borsa dışı varlık alımı | Yüksek | Varlığın alış bedeli ile gerçek değeri farkı |
| Kurumun kendi elindeki varlığın portföye aktarılması | Çok yüksek | Tam zarar; ayrıca çıkar çatışması |
Zararın hesabında mahkemeler bilirkişi incelemesine başvurur. Bilirkişi, sözleşmedeki strateji ve yerindelik testi doğrultusunda makul bir yöneticinin oluşturacağı portföyü, fiilen oluşturulan portföyle karşılaştırır. Yatırımcının kendi davranışı da, örneğin raporları aldığı hâlde uzun süre itiraz etmemesi, TBK m.52 ve m.114/2 uyarınca tazminattan indirim sebebi olarak değerlendirilebilir.
Ceza Hukuku Boyutu
Portföy yönetimi uyuşmazlıklarının büyük kısmı özel hukuk alanında kalır. Ancak bazı davranışlar ceza sorumluluğunu da gündeme getirir. Yatırım kuruluşuna tevdi edilen varlıkların kendisinin veya başkasının menfaatine satılması, kullanılması, rehnedilmesi, gizlenmesi veya inkâr edilmesi güveni kötüye kullanmanın nitelikli hâlidir ve üç yıldan az olmamak üzere hapis gerektirir (SPKn m.110/1-a). Müşteri portföyleri kullanılarak bir payın fiyatının yapay olarak oluşturulması piyasa dolandırıcılığı (SPKn m.107), müşteri emirlerinden önce aynı yönde işlem yapılması ise piyasa bozucu eylem ve çıkar çatışması kuralları bakımından değerlendirilir. Kayıtların bozulması, silinmesi veya erişilmez kılınması da ayrı bir suçtur (SPKn m.110/2).
Bu suçlarda soruşturma, SPK’nın Cumhuriyet başsavcılığına yazılı başvurusuna bağlıdır (SPKn m.115/1). Bu nedenle ceza boyutu taşıyan dosyalarda SPK’ya ihbar ile savcılık şikâyetinin birlikte yapılması gerekir. Kurum çalışanının müşteri varlıklarını kullanmasına ilişkin ayrıntılı değerlendirme SPKn m.110 rehberimizdedir.
Sözleşmeden Önce Sorulması Gereken Sorular
Bireysel portföy yönetimi hizmeti almayı düşünen yatırımcı, sonradan çıkabilecek uyuşmazlıkların önemli bir kısmını sözleşme aşamasında önleyebilir.
Sözleşme öncesi kontrol listesi
| Soru | Neden? |
|---|---|
| Kurum bireysel portföy yöneticiliği için SPK’dan izinli mi? | Yalnızca izinli kuruluşlar yapabilir (III-37.1 m.38/1) |
| Portföy yöneticisinin adı ve lisansı sözleşmede yazıyor mu? | Değişiklikte fesih hakkı (m.42/2) |
| Strateji, varlık dağılımı ve tek varlık sınırları yazılı mı? | İhlalin ölçütü |
| Eşik değer belirlendi mi? | Değer kaybı bildirimi (m.44) |
| Yönetim ve performans ücreti hesaplama örneğiyle yazılı mı? | VII-128.5 m.9/1 |
| Varlıklar hangi saklayıcıda, kimin adına duracak? | m.43; III-55.1 m.39/2 |
| Raporlar ne sıklıkla ve hangi içerikle gelecek? | Takip ve itiraz imkânı |
| Yerindelik testindeki cevaplarım doğru mu işlendi? | Formun bir örneğini alın |
| Kurum veya grup şirketlerinden komisyon alınıyor mu? | m.41/1-a açıklama yükümlülüğü |
Delil ve Kayıt Talebi
Kuruluştan istenecek belgeler
| Belge | Neyi ispatlar? | Dayanak |
|---|---|---|
| Çerçeve sözleşme ve ekleri | Strateji, sınırlar, ücret, eşik değer | III-37.1 m.42; III-55.1 m.34 |
| Yerindelik testi formu ve tevsik edici belgeler | Hizmetin size uygunluğu | III-37.1 m.40/2, m.40/10 |
| Yatırım kararlarının dayanağı araştırma ve raporlar | Kararların gerekçeli olup olmadığı | III-37.1 m.41/1-g |
| Tüm işlem kayıtları ve komisyon dökümü | Aşırı işlem, fiyat ve maliyet | III-37.1 m.35/2-d |
| Eşik değer bildirimleri | m.44 yükümlülüğüne uyum | III-37.1 m.44 |
| Performans ve ücret hesaplamaları | Ücretin doğruluğu | VII-128.5 m.10/10 |
| Portföy yöneticisi değişikliği bildirimleri | Fesih hakkının doğduğu an | III-37.1 m.42/2 |
| Saklayıcı kuruluş ekstreleri | Varlıkların gerçek durumu | III-37.1 m.43 |
Kişisel verileriniz niteliğindeki kayıtlara KVKK m.11 başvurusu ile de erişebilirsiniz. Yerindelik testi ve emir kayıtlarının ispat değeri emir kayıtları rehberimizde anlatılmıştır.
Başvuru Yolları ve Süreler
İlk adım, kuruluşa yazılı itiraz ve kayıt talebidir. Uzlaşma olmazsa ücretsiz bir yol olarak TSPB Müşteri Uyuşmazlıkları Hakem Heyeti, mevzuata aykırılığın tespiti için SPK şikâyeti ve son olarak tazminat davası değerlendirilir. Görevli mahkeme ve dava şartı arabuluculuk, yatırımcının tüketici sayılıp sayılmamasına göre değişir (yatırımcı tüketici mi rehberi). Şirket hesapları için profesyonel müşteri sınıflandırmasının etkisi kurumsal yatırımcı rehberimizde ele alınmıştır.
Süreler
| Konu | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Vekâlet sözleşmesinden doğan alacaklar | Beş yıl | TBK m.147/5 |
| Haksız fiile dayalı istem (örneğin yöneticiye karşı) | Öğrenmeden itibaren iki yıl, her hâlde on yıl | TBK m.72/1 |
| Değer kaybı bildirimi | Hesaplamanın yapıldığı gün | III-37.1 m.44 |
| Yönetici değişikliği bildirimi | Derhâl | III-37.1 m.42/2 |
| Sözleşmenin sona erdirilmesi | Her zaman; uygun olmayan zamanda tazminat | TBK m.512/1 |
Portföy yönetim sözleşmesi vekâlet niteliğinde olduğundan, vekâlet sözleşmesinden doğan alacaklar için öngörülen beş yıllık süre (TBK m.147/5) genel on yıllık süreden önce dolabilir. Zamanaşımını ihtarname değil, dava veya icra takibi keser (TBK m.154/2). Uzun süre yalnızca yazışmayla yetinmek hak kaybına yol açabilir.
Sözleşmeyi Sona Erdirmek ve Varlıkları Geri Almak
Vekâlet veren ve vekil sözleşmeyi her zaman tek taraflı olarak sona erdirebilir; uygun olmayan zamanda sona erdiren taraf diğerinin bundan doğan zararını gidermekle yükümlüdür (TBK m.512/1). Ayrıca çerçeve sözleşmede belirtilen portföy yöneticisinin ayrılması veya değiştirilmesi hâlinde müşteri, yeni yöneticiyi uygun görmezse sözleşmeyi tek taraflı olarak feshedebilir (III-37.1 m.42/2; III-55.1 m.34/2). Fesihten sonra varlıklar ya nakde çevrilerek ya da aynen müşterinin hesabına devredilir. Varlıkların aynen devri, fesih anındaki piyasa koşullarında zarar realize etmemek için çoğu zaman daha avantajlıdır; bu tercih fesih bildiriminde açıkça belirtilmelidir. Vekil, istem üzerine yürüttüğü işin hesabını vermek ve vekâletle ilişkili olarak aldıklarını vekâlet verene vermekle yükümlüdür (TBK m.508).
Portföy Yönetim Şirketine İhtarname Örneği
Aşağıdaki metin, yöneticinin yükümlülüklerini ihlal ettiğini düşünen yatırımcının portföy yönetim şirketine veya aracı kuruma göndereceği ihtarname için bir örnektir. Dosyanızda gerçekten yaşanan ihlalleri seçin.
İHTARNAME
İHTAR EDEN: Ad Soyad, T.C. Kimlik No, adres, KEP veya e-posta adresi
VEKİLİ: Av. … (varsa)
MUHATAP: …… Portföy Yönetimi A.Ş., Genel Müdürlük ve Teftiş Birimi, adres
KONU: …… tarihli bireysel portföy yönetim sözleşmesi kapsamında uğradığım zararın tazmini, kayıtların verilmesi ve sözleşmenin feshi hakkındadır.
AÇIKLAMALAR:
1. Yerindelik testi (III-37.1 m.40/1 ve m.40/5)
Sözleşme öncesinde doldurulan formda yatırım süremin kısa, risk tercihimin düşük olduğu, birikimimin emeklilik ikramiyemden oluştuğu açıkça belirtilmiştir. Buna rağmen portföyüm …… tarihinden itibaren ağırlıklı olarak yüksek riskli varlıklarla yönetilmiştir. Testin sonucuna uygun olmayan hizmet sunulamaz.
2. Yatırım ilkelerine aykırılık (III-37.1 m.41/1-g)
Sözleşmenin …… maddesinde tek bir paya ayrılabilecek azami oran yüzde …… olarak belirlenmişken, …… payının oranı …… tarihinde yüzde ……’ye çıkarılmıştır. Yatırım kararlarının dayandığı araştırma ve raporlar tarafıma sunulmamıştır.
3. Aşırı işlem (III-37.1 m.41/1-i)
…… ile …… arasında portföyde …… işlem yapılmış, …… TL komisyon ve maliyet oluşmuştur. Bu işlem sıklığı, sözleşmedeki uzun vadeli stratejiyle bağdaşmamaktadır.
4. Bildirim yükümlülüğü (III-37.1 m.44)
Portföyümün değeri sözleşmede belirlenen eşik değerin altına …… tarihinde düşmüş, ancak tarafıma bildirim yapılmamıştır. Zamanında bilgilendirilseydim sözleşmeyi feshederek sonraki kayıpları önleyebilirdim.
5. Şirketin doğrudan sorumluluğu (III-55.1 m.34/4; 6098 s. TBK m.112 ve m.506)
Şirketiniz, portföy yöneticilerinin mevzuata ve sözleşmeye aykırı işlemlerinden ve özen ve sadakat yükümlülüğüne aykırı fiillerinden doğan zararlardan tarafıma karşı doğrudan sorumludur; sözleşmeye bunun aksine hüküm konulamaz.
6. Kayıtlar (III-37.1 m.40/10 ve m.41/1-g; 6698 s.K. m.11)
Yerindelik testi belgelerinin, yatırım kararlarına dayanak araştırma ve raporların, tüm işlem ve komisyon kayıtlarının, performans ve ücret hesaplamalarının ve eşik değer takip kayıtlarının tarafıma verilmesini talep ederim.
SONUÇ VE İSTEM: Sözleşmeyi işbu ihtarnameyle TBK m.512 uyarınca sona erdirdiğimi, portföyümdeki varlıkların aynen …… numaralı hesabıma devredilmesini, kayıtların ve uğradığım …… TL zararın …… gün içinde verilmesini ve ödenmesini; aksi hâlde hakem heyeti, Sermaye Piyasası Kurulu ve yargı yoluna başvuracağımı ihtaren bildiririm. …../…../2026
İhtar Eden
Ad Soyad, İmza
Hukukçular Evi Ankara Bu Dosyalarda Ne Yapar?
Bireysel portföy uyuşmazlıklarında kazanılan davaların ortak noktası, zararın piyasa riskinden ayrıştırılmasıdır. Hukukçular Evi Ankara olarak sözleşmeyi, yerindelik testini ve yatırım ilkelerini, fiilen yapılan işlemlerle karşılaştırıyor; yatırım kararlarının dayanağı olan raporları ve eşik değer takip kayıtlarını talep ediyoruz. Aşırı işlem, strateji dışı yoğunlaşma, bildirim eksikliği ve ücret hataları için bilirkişi incelemesine esas olacak hesaplamaları hazırlıyor; hakem heyeti, SPK başvurusu ve tazminat davasını yürütüyoruz. Beş yıllık süre riskine karşı dava ve takip zamanlamasını da planlıyoruz. Bize 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Bireysel portföy yöneticisi zarar ettirirse tazminat alabilir miyim?
Piyasa hareketinden doğan zarar tek başına tazminat sebebi değildir. Ancak yönetici yerindelik testine, sözleşmedeki yatırım ilkelerine, özen yükümlülüğüne veya III-37.1 m.41’deki yasaklara aykırı davrandıysa ve zarar bu aykırılıktan doğduysa, yetkili kuruluş zarardan sorumludur.
Zararı kimden isteyeceğim: portföy yöneticisinden mi, şirketten mi?
Portföy yönetim şirketi, portföy yöneticilerinin sözleşmeye, mevzuata ve genel hükümlere aykırı işlemlerinden ve özen ve sadakat yükümlülüğüne aykırı fiillerinden doğan zararlardan müşteriye karşı doğrudan sorumludur ve sözleşmeye aksi yönde hüküm konulamaz (III-55.1 m.34/4).
Yerindelik testi nedir, yapılmazsa ne olur?
Hizmetin müşterinin yatırım amaçları, mali durumu ve bilgi ve tecrübesiyle uyumlu olup olmadığının değerlendirilmesidir. Test yapılmadan veya testin sonucuna uygun olmayan bireysel portföy yöneticiliği hizmeti sunulamaz (III-37.1 m.40/1, m.40/5).
Portföy yöneticisi getiri garantisi verebilir mi?
Hayır. Portföyün önceden saptanmış belirli bir getiriyi sağlayacağına dair sözlü veya yazılı garanti verilemez ve ilan ve reklamlarda bu anlama gelebilecek ifadeler kullanılamaz (III-37.1 m.41/1-ğ).
Portföyüm çok değer kaybettiğinde bana haber verilmesi gerekir mi?
Evet. Açık pozisyonların teminatsız kalması veya portföy değerinin karşılaştırma ölçütü ya da eşik değer dikkate alınarak hesaplanan tutarın altında kalması hâlinde, yetkili kuruluş hesaplamanın yapıldığı gün müşteriye bildirimde bulunmak zorundadır (III-37.1 m.44).
Performans ücreti hangi durumda alınabilir?
Performans ücreti nispi getiri üzerinden tahakkuk ettirilir ve esasları ile hesaplama örnekleri portföy yönetim sözleşmesinde yer almak zorundadır. Bireysel portföylerde yüksek iz değer uygulaması ihtiyaridir; uygulanıyorsa yüksek iz değerin aşılması ve nispi getirinin pozitif olması şarttır (VII-128.5 m.9-10).
Portföy yöneticim değişti; sözleşmeden çıkabilir miyim?
Evet. Çerçeve sözleşmede belirtilen yöneticinin ayrılması veya değiştirilmesi derhâl bildirilir ve müşteri yeni yöneticiyi uygun görmezse sözleşmeyi tek taraflı olarak feshedebilir (III-37.1 m.42/2; III-55.1 m.34/2).
Yönetici, borsada işlem görmeyen bir varlığı portföyüme alabilir mi?
Müşterinin yazılı talimatı olmadan borsalarda işlem görmeyen varlıklar ile rayiç değerinin üstündeki varlıklar portföye alınamaz, rayiç değerin altında varlık satılamaz (III-37.1 m.41/1-b).
Tazminat için ne kadar sürem var?
Portföy yönetim sözleşmesi vekâlet niteliğinde olduğundan, vekâlet sözleşmesinden doğan alacaklar için öngörülen beş yıllık süre (TBK m.147/5) gündeme gelir. Beklemeden yazılı talep ve gerekirse dava veya takip yoluna gidilmelidir.
Sözleşmeyi istediğim zaman sona erdirebilir miyim?
Vekâlet veren ve vekil sözleşmeyi her zaman tek taraflı olarak sona erdirebilir; ancak uygun olmayan zamanda sona erdiren taraf diğerinin bundan doğan zararını gidermekle yükümlüdür (TBK m.512/1).
İlgili Rehberler
- SPK Hukuk Rehberi
- Portföy yöneticisinin kişisel sorumluluğu (fonlar)
- Uygunluk testi ve yerindelik testi farkı
- Yetkisiz işlem ve portföy eritme
- Emir kayıtları ve yerindelik testi
- Yatırım kuruluşu türleri
- Portföy yönetim şirketlerine 2027 sermaye şartı
- Aracı kurum sorumluluğu ve yatırımcı uyuşmazlıkları
- TSPB Müşteri Uyuşmazlıkları Hakem Heyeti
- Başkasının parasını borsada işletmek suç mu?
Bireysel portföyünüzde yönetici kaynaklı zarar
Sözleşme, yerindelik testi ve işlem kayıtları üzerinden tazminat yolunu birlikte planlayalım: 0554 648 37 15
📞 Hemen Arayın 💬 WhatsAppPortföy yönetimi uyuşmazlıkları
Bireysel portföy yöneticiliği, yerindelik testi ihlali, aşırı işlem, eşik değer bildirimi, performans ücreti ve portföy yönetim şirketinin sorumluluğu dosyalarında yatırımcı vekilliği. Telefon: 0554 648 37 15
İletişime GeçinBu içerik sermaye piyasası hukuku alanındadır.
SPK Hukuk Rehberi · Halka Arz Yatırımcı Rehberi · Tüm hukuk dalları


