Bu seride birçok yazıda “emir kayıtlarını isteyin” dedik ve bu kaydın dayanağı olarak III-37.1 sayılı Tebliğ’in 35. maddesine atıf yaptık. Bu yazıda o hükmü tam olarak açıyor ve kapsamını netleştiriyoruz: anılan madde elektronik ortamda alınan emirlere ilişkindir ve kuruluşların bilgi işlem altyapısının, gerçekleşmeyen, iptal edilen ve değiştirilen emirler de dâhil olmak üzere tüm işlemlere ilişkin tarih, zaman, miktar, fiyat ve diğer tüm unsurları anlık olarak kaydetmesini zorunlu kılar. Yazının geri kalanı aynı Tebliğ’in yatırımcıyı doğrudan koruyan diğer hükümlerini ele alıyor: emrin en iyi şekilde gerçekleştirilmesi yükümlülüğü ve sınırı, kuruluşun kendi emrini müşteri emrinin önüne alamaması, bireysel portföy yöneticiliği ve yatırım danışmanlığında zorunlu olan yerindelik testi ile bunun uygunluk testinden farkı, portföy yöneticisi değişince tek taraflı fesih hakkı, saklanan varlıklarda günlük mutabakat ve — çok az bilinen bir hüküm — hesap bildirimlerine itiraz edilmemesinin mutabakat anlamına gelmediği.
İptal edilen emir bile kayıtlıdır
Elektronik ortamda alınan emirlerde gerçekleşmeyen, iptal edilen ve değiştirilen emirler dâhil her unsur anlık olarak kaydedilir. Dosyanızı birlikte değerlendirelim.
📞 Hemen Arayın💬 WhatsAppEmir Kayıtları: Hangi Hüküm, Hangi Kapsam?
Talimat uyuşmazlıklarında en çok işe yarayan delil, kuruluşun kendi sistem kayıtlarıdır. Bu kayıtların tutulmasını zorunlu kılan hüküm, III-37.1 sayılı Yatırım Hizmetleri ve Faaliyetleri ile Yan Hizmetlere İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ’in 35. maddesidir ve maddenin başlığı “Elektronik ortamda alım satım emirlerinin iletimi”dir.
Emir altyapısına ilişkin diğer yükümlülükler (m.35/2)
| Bent | Yükümlülük |
|---|---|
| a | Elektronik ortamda emir ileten müşteriler ile diğer yollarla emir ileten müşteriler arasında öncelik kurallarına riayet ederek eşitsizliklerin ortaya çıkmasına engel olmak |
| c | Yürütülecek yatırım hizmet ve faaliyetlerine göre gerekli risk bildirim formlarının birer örneğine elektronik ortamda yer vermek |
| ç | Emirlerin izlenmesi, iletilmesi, kayıtların tutulması ve müşterilerle iletişimin sağlanması için yeterli sayıda personel istihdam etmek |
| e | Altyapının kapasite ve güvenliği konusunda periyodik kontroller yapmak; sistematik hatada verilerin güvenliği için farklı bir yerde yedekleme sistemi kurmak |
| f | Platformun müşteri rızası olmaksızın üçüncü kişilerce kullanımını engelleyecek güvenlik tedbirlerini almak ve düzenli incelemelerde bulunmak |
| g | Veri iletişiminin yetkisiz kişilerce dinlenmesi veya kesilmesi ile verilerin değiştirilmesinin engellenmesi için bilgi güvenliği tedbirlerini almak |
Emrin En İyi Şekilde Gerçekleştirilmesi Yükümlülüğü
Tebliğ’in 30. maddesi, uygulamada “en iyi gerçekleştirme” olarak anılan yükümlülüğü düzenler ve bunu somut ölçütlere bağlar.
Bu yükümlülüğün iki pratik sonucu vardır. Birincisi, her kuruluşun bir emir gerçekleştirme politikası bulunmak zorundadır; nitekim Tebliğ’in 18 ve 23. maddeleri, işlem aracılığı ve portföy aracılığı faaliyet izni için bu politikanın belirlenmiş olmasını şart koşar. İkincisi, bu politika bir uyuşmazlıkta talep edilebilir bir belgedir.
En iyi gerçekleştirme ve sınırı
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Ölçütler | Fiyat, maliyet, hız, takas, saklama, karşı taraf ve benzeri hususlardaki müşteri tercihleri | m.30/1 |
| Politika şartı | İşlem ve portföy aracılığı faaliyet izni için emir gerçekleştirme politikasının belirlenmiş olması gerekir | m.18/1-c, m.23/1-e |
| Açık talimat istisnası | Müşterinin emrin belirli bir kuruluş veya piyasaya iletilmesi yönünde açık talimatı varsa, yükümlülük yerine getirilmiş sayılır | m.30/2 |
| Genel çerçeve | Emirler; emir gerçekleştirme politikası, çerçeve sözleşme esasları, en iyi gerçekleştirme yükümlülüğü ile özen ve sadakat borcu çerçevesinde kabul edilerek yerine getirilir | m.19/1-a, m.24/1-a |
| Zincirde sorumluluk | Birden fazla yatırım kuruluşu dâhilse, her biri yerine getirdiği işlemlerden dolayı genel hükümler çerçevesinde sorumludur | m.31/1 |
| Sorumluluk sınırları | Her kuruluşun sorumluluk sınırları, kuruluşlar arası sözleşmelerde belirlenir ve müşteriyle yapılan çerçeve sözleşmelerde yer alır | m.31/2 |
Üçüncü satır, iddia kurarken dikkat edilmesi gereken bir sınırdır: emrinizin belirli bir yere iletilmesi yönünde açık talimat verdiyseniz, kuruluş bu yükümlülüğü yerine getirmiş sayılır. Buna karşılık talimatınız yalnızca “al” veya “sat” şeklindeyse, gerçekleştirmenin en iyi sonucu verip vermediği tartışılabilir.
Öncelik Kuralı: Kuruluş Kendi Emrini Öne Alamaz
Tebliğ’in 19. maddesi, işlem aracılığı faaliyetinin yürütülmesinde uyulacak esasları sayar ve içinde yatırımcı açısından çok değerli bir kural barındırır.
Emir gizliliği ve diğer esaslar (m.19)
| Konu | Kural |
|---|---|
| Emir gizliliği | Yatırım kuruluşları müşteri emirlerinin gizliliğini korumakla yükümlüdür; müşteriye ait emir bilgileri herhangi bir üçüncü şahsa, müşteri aleyhine ve üçüncü şahıs lehine müşterinin bilgisi olmaksızın aktarılamaz ve kullanılamaz |
| Müşteri bazında izleme | Müşterilere ait hesap ve işlemlerin kendi nezdinde müşteri bazında izlenmesi gerekir |
| Nakit alacakların ödenmesi | Tezgâhüstü türev araç işlemleriyle ilgili olarak müşterilerin kesinleşmiş nakit alacaklarının müşteri talebi üzerine en geç üç iş günü içinde tam ve nakden ödenmesi gerekir |
| Teminat üstü zarar yasağı | Kaldıraçlı işlemlerde yatırılan teminat tutarlarının üzerinde bir kayba uğratacak şekilde müşterilere işlem yaptırılamaz; piyasa koşullarından dolayı teminattan fazla zarar doğarsa bu zarar yatırımcıdan talep edilemez |
| Fiyatın nesnelliği | Portföy aracılığında işlemlerin gerçekleştirileceği fiyatların genel piyasa koşulları ve gerçeğe uygun değerleri ile uyumlu olarak nesnel bir biçimde belirlenmesi gerekir |
Son satır, kuruluşun karşı taraf olarak işlem yaptığı hâllerde (portföy aracılığı) fiyatın keyfî belirlenemeyeceğini gösterir; bu, borsa dışı işlemlerdeki “adil fiyat” ölçütüyle aynı mantığı taşır. Borsa dışı sözleşmelerde fiyat denetimini Fonun Fiyatı Nasıl Hesaplanır? Değerleme Esasları yazımızda ele aldık.
Tebliğ’in 32. maddesi ise şeffaflık boyutunu tamamlar: borsada işlem gören araçlara ilişkin olarak yatırım kuruluşlarının borsa dışında verdikleri alım satım fiyat tekliflerinin MKK tarafından belirlenecek veri yayın kuruluşları vasıtasıyla kamuya açıklanması zorunludur; borsada işlem görmeyen araçlar için verilen teklifler ise kendi internet sitelerinde anlık olarak yayımlanır.
Yerindelik Testi: Uygunluk Testinden Farkı
Önceki yazımızda alım satıma aracılıkta uygulanan uygunluk testini ele almıştık. Bireysel portföy yöneticiliği ve yatırım danışmanlığında ise daha kapsamlı bir test devreye girer: yerindelik testi. Tebliğ’in 40. maddesinin birinci fıkrası bunu zorunlu kılar ve tanımlar.
İki testin karşılaştırması
| Konu | Uygunluk testi (III-39.1 m.33) | Yerindelik testi (III-37.1 m.40) |
|---|---|---|
| Hangi hizmette | Alım satıma ve halka arza aracılık | Bireysel portföy yöneticiliği ve yatırım danışmanlığı |
| Kime uygulanır | Yalnızca genel müşterilere | Müşteriye; talebe dayalı olanlar hariç profesyonel müşterilerde bazı bilgiler zorunlu değil |
| Neyi ölçer | Ürünün risklerini anlayacak bilgi ve tecrübe | Yatırım amaçları, mali durum ile bilgi ve tecrübenin hizmetle uyumu |
| Mali durum sorulur mu | Asgari içerikte yer almaz | Gelir düzeyi ve yatırım amaçlı varlık hakkında bilgi alınır |
| Bilgi verilmezse | Yazılı uyarı yapılır; müşteri yine de isterse kuruluş hizmet verip vermemekte serbesttir | Hizmet sunulamaz ve bu konuda yazılı bildirim yapılır |
| Sonuç bağlayıcı mı | Uyarıya rağmen işlem yapılabilir | Test sonuçlarına uygun olmayan hizmet sunulamaz |
| Fon alımında | Şartlı muafiyet vardır | Söz konusu değil (farklı hizmet türü) |
Yerindelik testinde alınacak bilgiler ve usul (m.40)
| Konu | İçerik | Fıkra |
|---|---|---|
| Yatırım amaçları | Yatırım süresi ile risk ve getiri tercihleri | m.40/2-a |
| Mali durum | Gelir düzeyi ve yatırım amaçlı varlığı hakkında bilgi | m.40/2-b |
| Bilgi ve tecrübe | Yaş ve meslek, eğitim durumu, genel ya da profesyonel müşteri olduğu, geçmiş işlemlerin konusu, türü, niteliği, hacmi ve sıklığı | m.40/2-c |
| Değerlendirmenin sınırı | Mali durum değerlendirmesi, müşterinin sunduğu gelir düzeyi ve yatırım amaçlı varlık bilgileriyle sınırlıdır | m.40/3 |
| Profesyonel müşteride | Talebe dayalı olarak kabul edilenler hariç olmak üzere, mali durum ile bilgi ve tecrübeye ilişkin bilgilerin alınması zorunlu değildir | m.40/4 |
| Bilgi verilmemesi | Hizmet sunulamaz; yetkili kuruluş müşteriye yazılı bildirim yapmak zorundadır | m.40/6 |
| Sonradan öğrenme | Hizmetin sunulması sırasında eksik, güncel olmayan ya da gerçeğe aykırı bilgi verildiği öğrenilirse sunulan hizmet sonlandırılır | m.40/8 |
| Telkin yasağı | Yetkili kuruluşlar, müşterilerine söz konusu bilgileri vermemeleri hususunda telkinde bulunamaz | m.40/9 |
| Saklama | Tevsik edici bilgi ve belgeler ile yapılan uyarıların bir örneği belirlenen süreler kapsamında saklanır | m.40/10 |
Portföy Yöneticiliğinde Yatırımcıyı Koruyan Kurallar
Bireysel portföyü yönetilen yatırımcılar için Tebliğ’in 41. maddesi kapsamlı bir yükümlülük listesi getirir. Aşağıdakiler bir uyuşmazlıkta doğrudan dayanak oluşturabilir.
Portföy yöneticiliği ilke ve esasları (m.41/1)
| Bent | Kural |
|---|---|
| a | Portföy için yapılan bir alım satım işleminden dolayı herhangi bir ihraççıdan veya yatırım kuruluşundan kendi lehine komisyon, iskonto ve benzeri menfaat sağlanıyorsa, bu durum hizmet sunulmadan önce müşteriye açıklanmak zorundadır |
| b | Müşterinin yazılı talimatı olmadan borsalarda işlem görmeyen varlıklar ile rayiç değerinin üstündeki varlıklar portföye alınamaz ve portföyden bu değerin altında varlık satılamaz |
| c | Portföyde yer alan varlıklar üzerinde kendi veya üçüncü şahıslar lehine hukuki tasarrufta bulunulamaz; yazılı talimat olmadan varlıklar başka şahsa devir veya teslim edilemez |
| d | Herhangi bir şekilde kendine çıkar sağlamak üzere varlıkların alım satımı yapılamaz |
| f | Birden fazla portföy yönetildiğinde objektif iyiniyet kurallarına aykırı olarak portföylerden biri lehine, diğerleri aleyhine sonuç verebilecek işlemlerde bulunulamaz |
| g | Yatırım kararları güvenilir gerekçe, bilgi, belge ve analizlere dayandırılmak zorundadır; bu bilgi ve belgeler ile kararlara mesnet teşkil eden araştırma ve raporlar belirlenen süreyle saklanır |
| ğ | Portföyün önceden saptanmış belirli bir getiriyi sağlayacağına dair sözlü veya yazılı garanti verilemez |
| h | Portföyün menfaatleriyle kendi menfaatleri arasında çatışma olan durumlarda portföy lehine davranmak zorundadır |
| i | Müşterilerin bilgisizlik ya da tecrübesizliklerinden yararlanıp alım satım kararlarını etkileyerek kendi lehine kazanç sağlamak amacıyla gereksiz alım satım yapmalarına ortam hazırlanamaz |
(g) bendi uyuşmazlıkta somut bir delil kaynağıdır: portföyünüzde yapılan işlemlerin dayandığı araştırma ve raporlar saklanmak zorundadır ve talep edilebilir. (h) bendi ise çıkar çatışmasında yönün nereye döneceğini tereddütsüz belirler: portföy lehine.
Portföy yöneticiliğinde diğer güvenceler
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Yönetici değişikliği | Portföy yöneticisinin ayrılması veya değiştirilmesi hâlinde durum en seri haberleşme aracıyla derhal bildirilir; müşteri uygun görmezse sözleşmeyi tek taraflı feshedebilir | m.42/2 |
| Sözleşme içeriği | Finansal varlıklara ilişkin yönetimsel ve mali hakların kullanımına yönelik hak ve yükümlülüklerin açık ve net olarak yer alması zorunludur | m.42/3 |
| Karşılaştırma ölçütü | Varsa ölçüt veya eşik değerin oluşturulma esaslarına ve bunun getiri taahhüdü anlamına gelmeyeceğine sözleşmede yer verilir | m.42/5 |
| Kritik bildirim | Açık pozisyonların teminatsız kalması veya portföy değerinin ölçüt ya da eşik değere göre hesaplanan tutarın altında kalması hâlinde, hesaplamanın yapıldığı gün itibarıyla müşteriye bildirim zorunludur | m.44 |
| Saklamada ayrılık | Yönetilen portföyler saklama hükümleri uyarınca saklanır; müşteri varlıklarının başka bir yetkili kuruluşta saklanmasını isteyebilir | m.43 |
| Hesap açma kontrolü | Portföy yönetimine yetkili kuruluş tarafından saklama kuruluşuna bilgi verilmeden müşteriler adına herhangi bir kurum nezdinde hesap açılamaz | m.70/2-c |
Müşteri Varlıkları ve Mutabakat Rejimi
Tebliğ’in dokuzuncu bölümü saklama hizmetini düzenler ve yatırımcı varlıklarının korunmasına ilişkin sıkı kurallar getirir.
Varlık koruma ve mutabakat
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Malvarlığı ayrılığı | Yatırımcıların yatırım kuruluşları nezdindeki nakit ve sermaye piyasası araçları, kuruluşların malvarlıklarından ayrı izlenir | m.34/2 |
| Kullanım yasağı | Söz konusu varlıklar, yatırımcıların yazılı açık izni olmaksızın tevdi amacı dışında kendilerine veya üçüncü kişilere menfaat sağlayacak şekilde kullanılamaz | m.34/2 |
| Kayıt düzeni | Saklamaya yetkili kuruluş, müşteri hesaplarındaki araçlara ve nakde ilişkin miktar, yer ve mülkiyet durumunu içeren tam, doğru ve güncel kayıtları tutmak zorundadır | m.63/1 |
| Ayırt edilebilirlik | Kayıtlar; müşteri varlıklarının herhangi bir anda başka bir müşterinin hesabından veya kuruluşun kendi varlıklarından ayırt edilebilecek nitelikte tutulmasını sağlamalıdır | m.63/2 |
| Günlük mutabakat | Kendi nezdindeki hesap ve kayıtlar ile merkezi saklama kuruluşları nezdindeki kayıtlar arasında günlük mutabakat sağlanması zorunludur | m.65/1 |
| Uyumsuzlukta bildirim | Uyumsuzluk üç iş günü içinde giderilemezse müfettiş veya iç denetimden sorumlu en üst düzey personel tarafından derhal yönetim kuruluna ve Kurul’a yazılı bilgi verilir | m.65/4 |
| Önemli etkide | Uyumsuzluk kuruluşun mali durumu üzerinde önemli etkiye yol açacak nitelikteyse üç iş günü beklenmeksizin derhal bildirim yapılır | m.65/5 |
| Yıllık mutabakat | Müşteriler ile iç kontrolden sorumlu birim veya personel arasında her takvim yılında en az bir defa yazılı veya elektronik ortamda mutabakat sağlanması zorunludur | m.68/1 |
| Aylık bildirim | Müşterilere asgari olarak ayda bir bildirim yapılması esastır; bildirim, tarih ve araç bazında saklama bakiyelerini içermelidir | m.69/1 |
Nakit bakiyeler bakımından da güvence vardır: Tebliğ’in 66. maddesinin beşinci fıkrasına göre bankalar nezdinde tutulan müşteri nakitleri, aracı kurumun kendi nakit varlığından ayrı olarak izlenir; bu hesaplar kredi teminatı olarak gösterilemez ve üzerlerinde aracı kurum lehine blokaj, rehin ve benzeri takyidat tesis edilemez. Altıncı fıkra ise bankaya, hesaptaki paranın müşterilere ait olduğu ve kuruluşun kendi hesabıyla birleştirilmemesi gerektiği hakkında yazılı bilgi verilmesini ve bankadan onay alınmasını zorunlu kılar.
Yatırım Danışmanlığı ve Genel Yatırım Tavsiyesi Ayrımı
“Bana şu fonu önerdiler” ifadesinin hukuki karşılığı, önerinin hangi kategoriye girdiğine göre değişir. Tebliğ üç ayrı kavram tanımlar.
Üç kavramın ayrımı
| Kavram | Tanımı | Dayanak |
|---|---|---|
| Yatırım danışmanlığı | Belli bir kişiye veya mali durumları, risk ve getiri tercihleri benzer nitelikteki bir gruba yönelik olarak yönlendirici nitelikte yorum ve tavsiyelerde bulunulması | m.45/1 |
| Genel yatırım tavsiyesi | Belli bir kişiye veya benzer nitelikteki bir gruba yönelik olmamak kaydıyla, bir veya daha fazla araç ya da ihraççı hakkında hazırlanan, açıkça veya zımnen bir yatırım stratejisini öneren yönlendirici nitelikteki araştırma veya bilgi sunulması | m.73/1 |
| Finansal bilgi | Sermaye piyasası araçları, ihraççılar ve piyasa eğilimleri hakkında yönlendirici nitelikte olmayan yazılı veya sözlü bilgi | m.80/1 |
Ayrım önemlidir: yatırım danışmanlığı yerindelik testi ve çerçeve sözleşme gerektirir (m.48/1); genel yatırım tavsiyesi ise gerektirmez ancak kendi kurallarına tabidir. Tebliğ’in 79. maddesi, genel yatırım tavsiyesinin müşteriye bire bir sunulması sırasında Ek/4’teki uyarının yapılmasını zorunlu kılar. Bu uyarının özü şudur: sunulan bilgi ve tavsiyeler yatırım danışmanlığı kapsamında değildir, genel niteliktedir ve kişinin mali durumu ile risk ve getiri tercihlerine uygun olmayabilir.
Danışmanlıkta yasaklar ve zorunluluklar (m.48/2)
| Bent | Kural |
|---|---|
| a | Yerindelik testi kapsamında edinilen bilgiler dikkate alınarak en uygun yatırım kararını almayı sağlayacak yönde tavsiyede bulunulması |
| b | Yatırımcıları yanıltıcı, aldatıcı, bilgi ve tecrübe eksikliklerini istismar edici, yanlış, gerçek dışı veya “en sağlam”, “en iyi”, “en güvenilir” gibi subjektif ve abartılı ifadelere yer verilmemesi |
| ç | Yorum ve tavsiyelerin güvenilir kaynak, belge, rapor ve analizlerle desteklenmesi; kaynakların kesinliği hakkında şüphe varsa bu hususa açıkça yer verilmesi |
| d | Halka arza ilişkin yorumlarda izahname ve satışa ilişkin belgelerdeki bilgilerin kullanılması |
| e | Belirli bir getirinin sağlanacağına dair herhangi bir vaat veya taahhütte kesinlikle bulunulmaması |
| f | Öngörü, tahmin ve fiyat hedeflerine, bunların öngörü olduğu açıkça belirtilerek yer verilmesi ve kullanılan tüm önemli varsayımların belirtilmesi |
Buna Tebliğ’in 50. maddesindeki çıkar çatışması açıklaması eklenir: yetkili kuruluşlar, tavsiyenin objektifliğini etkilemesi muhtemel tüm ilişki ve koşulları, özellikle ilgili araca ilişkin önemli finansal çıkarlarını veya ihraççı ile önemli çıkar çatışmalarını müşteriye açıklamakla yükümlüdür. Üçüncü fıkraya göre, tavsiyeye konu ihraççı ile kuruluş arasında karşılıklı olarak %1 veya daha fazla pay ilişkisi, yönetim imtiyazı, kredi sözleşmesi veya kira kontratı gibi önemli finansal ilişkiler bulunması hâlinde bunların açıklanması zorunludur.
İddia Kurarken Hangi Belgeyi İstersiniz?
Konuya göre talep edilecek belge
| İddia | İstenecek belge | Dayanak |
|---|---|---|
| Talimatım iletilmedi veya iptal edildi | Elektronik emir kayıtları: tarih, zaman, miktar, fiyat ve tüm unsurlar | m.35/2-d-2 |
| Emrim sırasında işleme alınmadı | Emirlerin alınış zamanına göre sıralanmasını gösteren kayıtlar | m.35/2-d-1 |
| Kötü fiyattan gerçekleşti | Emir gerçekleştirme politikası ve uygulanma biçimi | m.30/1, m.18/1-c |
| Kurumun kendi emri öne alındı | Aynı fiyatlı emirlerin öncelik sırası kayıtları | m.19/1-c-3 |
| Portföyüm bana uygun yönetilmedi | Yerindelik testi formu ve sonucu | m.40 |
| İşlemler gerekçesiz yapıldı | Yatırım kararlarına mesnet teşkil eden araştırma ve raporlar | m.41/1-g |
| Gereksiz işlem yapıldı | İşlem sıklığı dökümü ve komisyon tutarları | m.41/1-i |
| Ekstremde hata var, geç fark ettim | Aylık bildirimler ve yıllık mutabakat kayıtları | m.68, m.69/3 |
| Varlıklarım izinsiz kullanıldı | Saklama kayıtları ve yazılı açık izin belgesi | m.34/2, m.63 |
Başvuru yollarının sırası için Yatırımcı Şikâyeti: SPK, Borsa ve Hakem Heyetine Nasıl Başvurulur?, sorumluluk haritası için Fon Tasfiyesinde Zararımı Kimden Alırım? yazımıza bakabilirsiniz.
Örnek Dilekçe: Emir Kayıtları ve Gerçekleştirme Politikası Talebi
Sık Yapılan Hatalar
Emir ve hizmet süreçlerinde yanılgılar
| Yanılgı | Gerçek |
|---|---|
| “İptal edilen emrin kaydı kalmaz” | Elektronik emirlerde gerçekleşmeyen, iptal edilen ve değiştirilen emirler dâhil her unsur anlık kaydedilir (m.35/2-d-2) |
| “En iyi gerçekleştirme sadece fiyat demektir” | Fiyat, maliyet, hız, takas, saklama ve karşı taraf tercihleri birlikte gözetilir (m.30/1) |
| “Kuruluş kendi emrini öne alabilir” | Aynı fiyatlı emirlerde müşteri emri öncelikli yerine getirilir (m.19/1-c-3) |
| “Yerindelik ve uygunluk testi aynı şeydir” | Farklı hizmetlere uygulanır ve sonuçları farklıdır; yerindelik testi bağlayıcıdır (m.40/5) |
| “Bilgi vermezsem yine portföyüm yönetilir” | Bilgi verilmezse portföy yöneticiliği veya danışmanlık hizmeti sunulamaz (m.40/6) |
| “Portföy yöneticisi değişirse yapacak bir şey yok” | Müşteri uygun görmezse sözleşmeyi tek taraflı feshedebilir (m.42/2) |
| “Ekstreye itiraz etmedim, artık hak iddia edemem” | Bildirimlere itiraz edilmemesi mutabakat anlamına gelmez (m.69/3) |
| “Karşılaştırma ölçütü getiri taahhüdüdür” | Sözleşmede ölçütün getiri taahhüdü anlamına gelmediğine yer verilir (m.42/5) |
Kontrol Listesi
Bugün yapabilecekleriniz
| Sıra | Yapılacak |
|---|---|
| 1 | Verdiğiniz emirlerin ekran görüntülerini tarih ve saatle arşivleyin |
| 2 | Kuruluşunuzun emir gerçekleştirme politikasını yazılı olarak isteyin |
| 3 | Aylık hesap bildirimlerinizi düzenli olarak indirin ve saklayın |
| 4 | Yıllık mutabakat yapılıp yapılmadığını kontrol edin |
| 5 | Portföy yönetimi hizmeti alıyorsanız yerindelik testi formunuzu isteyin |
| 6 | Portföyünüzdeki işlemlerin dayandığı analiz ve raporları talep edin |
| 7 | Size yapılan tavsiyelerin danışmanlık mı genel tavsiye mi olduğunu netleştirin |
| 8 | Tüm taleplerinizi yazılı yapın ve alındı belgesi alın |
Haklarınızın tamamını Yatırım Fonu Katılma Payı Sahibinin Hakları, kredili işlemlerdeki karşılığını ise Kredili İşlemlerde Özkaynak Koruma Oranı ve Teminat Tamamlama yazımızda bulabilirsiniz.
Şirketin profesyonel müşteri olarak sınıflandırılmasının davayı neden kapatmadığını, hatalı sınıflandırmayı, sözleşmesiz tavsiyeyi, kuruluşlara göre sorumluluğu ve kurumsal dava dosyasını şirket olarak fon zararını aracı kurum ve bankadan istemek yazımızda anlattık.
Emirlerin mobil uygulamada nasıl kaydedildiği ve bu kayıtların uygunsuz satış iddiasında nasıl kullanılacağı fonu mobil uygulamadan aldım yazımızda anlatıldı.
Sıkça Sorulan Sorular
Yatırım kuruluşu emrimi en iyi şekilde gerçekleştirmek zorunda mı?
Evet. III-37.1 sayılı Tebliğ’in 30. maddesine göre yatırım kuruluşu, alım satım aracılığı faaliyetlerinin icrası sırasında müşterilerin fiyat, maliyet, hız, takas, saklama, karşı taraf ve benzeri hususlardaki tercihlerini göz önüne alarak emir gerçekleştirme politikası çerçevesinde müşteri için mümkün olan en iyi sonucu verecek şekilde emirleri yerine getirmekle yükümlüdür.
Emrin belirli bir yere iletilmesini istersem ne olur?
Tebliğ’in 30. maddesinin ikinci fıkrasına göre müşteri tarafından emrin belirli bir kuruluş veya piyasaya iletilmesi yönünde açık bir talimatının bulunduğu durumda yatırım kuruluşu, müşteri emrini en iyi şekilde gerçekleştirme yükümlülüğünü yerine getirmiş sayılır. Yani açık talimat, bu yükümlülüğün kapsamını daraltır.
İptal edilen emirler kayıt altında mı?
Elektronik ortamda alınan emirler bakımından evet. Tebliğ’in 35. maddesinin ikinci fıkrasının (d) bendinin 2 numaralı alt bendine göre bilgi işlem altyapısının; gerçekleşmeyen, iptal edilen ve değiştirilen emirler de dâhil olmak üzere gerçekleştirilen tüm işlemlere ilişkin tarih, zaman, miktar, fiyat, kullanılan kaldıraç oranı ve diğer tüm unsurları ile hesap hareketlerini ve müşterilere yansıtılan tüm fiyat bilgilerini anlık olarak kaydetmesi sağlanmalıdır.
Emirler sıraya göre mi işlenir?
Aynı bendin 1 numaralı alt bendine göre bilgi işlem altyapısının, tüm emirlerin alınış zamanına göre sıralanmasına imkân verecek nitelikte olması sağlanmalıdır. Ayrıca aynı maddenin (a) bendi, elektronik ortamda emir ileten müşteriler ile diğer yollarla emir ileten müşteriler arasında eşitsizliklerin ortaya çıkmasına engel olunmasını öngörür.
Kuruluş kendi emrini benim emrimin önüne alabilir mi?
Hayır. Tebliğ’in 19. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin 3 numaralı alt bendine göre işlem aracılığına yetkili kuruluşların, müşteri emirlerini kendi hesabına veya ilişkili kişilerin hesabına verilen aynı fiyatlı emirlerden öncelikli olarak yerine getirmesi gerekir.
Yerindelik testi ile uygunluk testi arasındaki fark nedir?
Uygunluk testi, alım satıma aracılıkta genel müşterilere uygulanır ve ürünün risklerini anlayacak bilgi ve tecrübenin varlığını ölçer. Yerindelik testi ise III-37.1 m.40 uyarınca bireysel portföy yöneticiliği veya yatırım danışmanlığı hizmeti sunulmadan önce zorunludur ve müşterinin yatırım amaçları, mali durumu ile bilgi ve tecrübesinin sunulacak hizmetle uyumlu olup olmadığını değerlendirir. Yerindelik testi daha kapsamlıdır ve sonucu bağlayıcıdır.
Yerindelik testi için bilgi vermezsem ne olur?
Tebliğ’in 40. maddesinin altıncı fıkrası nettir: müşterinin yerindelik testi için istenen bilgileri vermemesi veya eksik ya da güncel olmadığı açıkça anlaşılabilen bilgi vermesi durumunda bu müşteriye bireysel portföy yöneticiliği veya yatırım danışmanlığı hizmeti sunulamaz ve yetkili kuruluş bu konuda yazılı bildirim yapmak zorundadır.
Portföy yöneticim değişirse ne yapabilirim?
Tebliğ’in 42. maddesinin ikinci fıkrasına göre çerçeve sözleşmede belirtilen portföy yöneticisinin ayrılması veya değiştirilmesi hâlinde bu durumun müşterilere en seri haberleşme aracıyla derhal bildirilmesi zorunludur. Müşteri, değişen portföy yöneticisini uygun görmediği takdirde sözleşmeyi tek taraflı olarak feshedebilir.
Hesap ekstreme itiraz etmezsem kabul etmiş sayılır mıyım?
Hayır. Tebliğ’in 69. maddesinin üçüncü fıkrası açıktır: bu madde uyarınca müşteriye yapılan bildirimlere müşteri tarafından itiraz edilmemesi mutabakat alındığı anlamına gelmez. Bu hüküm, sonradan fark edilen hataların ileri sürülebilmesi bakımından önemlidir.
Saklanan varlıklarım ne sıklıkla kontrol ediliyor?
Tebliğ’in 65. maddesine göre saklamaya yetkili yatırım kuruluşu, kendi nezdindeki hesap ve kayıtlar ile merkezi saklama kuruluşları nezdindeki kayıtlar arasında günlük mutabakat sağlamak zorundadır. Uyumsuzluk üç iş günü içinde giderilemezse müfettiş veya iç denetimden sorumlu en üst düzey personel tarafından derhal yönetim kuruluna ve Kurul’a yazılı bilgi verilmesi zorunludur.
Ekstreye itiraz etmemek mutabakat değildir
III-37.1 m.69/3: müşteriye yapılan bildirimlere itiraz edilmemesi mutabakat alındığı anlamına gelmez. Hukukçular Evi uzman kadrosuyla değerlendirme için ulaşın.
📞 Hemen Arayın 💬 WhatsAppDosyanız için değerlendirme
Emir kayıtları, gerçekleştirme politikası ve yerindelik testi birlikte değerlendirilmelidir. Belgelerinizi birlikte inceleyelim.
İletişime GeçinBu içerik Sermaye Piyasası Hukuku alanındadır.
SPK Hukuk Rehberi · Bu alandaki tüm rehberler · Tüm hukuk dalları