Sermaye Piyasası Kurulu’nun 17 Eylül 2026 tarihli kararları yalnızca yatırım fonlarını ilgilendirmiyor. Aynı gün, kredili sermaye piyasası aracı işlemlerinde özkaynak koruma oranına geçici esneklik getirildi ve bu düzenleme, teminat tamamlama çağrısı alan binlerce yatırımcıyı doğrudan etkiliyor. Ancak haberlerde sıkça yapılan bir hata var: oran “indirilmedi”. Seri: V, No: 65 sayılı Tebliğ’in 17. maddesindeki asgari %35’lik oran yürürlükte; getirilen şey, aracı kurumların kendi risk politikalarına uygun düştüğü ölçüde ve müşteri taleplerini olabildiğince gözeterek bu oranı asgari %20 olarak uygulayabilmesi imkânıdır. Üstelik aynı Tebliğ’in 12. maddesi, aracı kurumlara daha yüksek oran uygulama yetkisi tanır. Bu yazı düzenlemenin gerçek kapsamını, özkaynak oranının hesaplanma formülünü, teminat tamamlama bildiriminin şekil ve süre şartlarını, resen satış yetkisinin sınırlarını, sırası kapatılan hisselerin teminat niteliğini kaybetmesini ve çerçeve sözleşmeye konulamayacak hükümleri madde dayanaklarıyla açıklıyor.
Oran indirilmedi, “uygulanabilir” hâle getirildi
Aracı kurumunuz %20’yi uygulamak zorunda değil; kendi risk politikasına göre daha yüksek oran uygulayabilir. Dosyanızı birlikte değerlendirelim.
📞 Hemen Arayın💬 WhatsAppNe Değişti, Ne Değişmedi?
Düzenlemenin dayanağı, 14 Temmuz 2003 tarihli ve 25168 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Seri: V, No: 65 sayılı Sermaye Piyasası Araçlarının Kredili Alım, Açığa Satış ve Ödünç Alma ve Verme İşlemleri Hakkında Tebliğ‘dir. Tebliğ’in 17. maddesi iki ayrı oran öngörür.
Mevzuattaki oranlar ve geçici esneklik
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Başlangıç özkaynak oranı | Müşteri, kredili alım işleminde başlangıçta asgari %50 oranında özkaynak yatırmak zorundadır | m.17/2 |
| Sürdürme (koruma) oranı | İşlemlerin devamı süresince özkaynak oranının asgari %35 olması zorunludur | m.17/2 |
| Geçici esneklik | Aracı kurumlar, kendi risk politikalarına uygun düştüğü ölçüde ve müşteri talepleri de olabildiğince gözetilerek bu oranı asgari %20 olarak uygulayabilir | 17.09.2026 tarihli Kurul kararı |
| Süre | İkinci bir duyuruya kadar ve en geç 2 Ekim 2026 seans sonuna kadar | Aynı karar |
| Kurul’un yetkisi | Kurul, özkaynak oranını genel olarak veya aracı kurumlar itibarıyla artırıp azaltmaya yetkilidir; genel değişiklikte TCMB’nin görüşünü alır | m.12/8 |
| Açığa satışta | Başlangıçta asgari %50; işlemlerin devamı süresince özkaynak oranının %35 olması zorunludur | m.25/2 |
Bu tabloyu tamamlayan bir hüküm daha var. Tebliğ’in 12. maddesinin altıncı fıkrasına göre aracı kurumlar, müşterilerinin mali yapısına ve kredi ile satın alınan veya açığa satılan sermaye piyasası araçlarının risk düzeyine göre daha yüksek bir özkaynak oranı uygulayabilirler. Yani mevzuat zaten kurumlara yukarı yönlü bir takdir alanı tanımış durumda.
Özkaynak Oranı Nasıl Hesaplanır?
Hesaplamayı bilmek, size gelen çağrının doğru olup olmadığını kontrol edebilmeniz için gereklidir. Tebliğ’in 17. maddesi hem özkaynağın tanımını hem de oranın formülünü verir.
Özkaynak oranı (m.17/3): (İşleme konu kıymetlerin cari piyasa değeri − kredi tutarı) ÷ İşleme konu kıymetlerin cari piyasa değeri
Sayısal bir örnekle bakalım. Portföyünüzdeki kredili işleme konu kıymetlerin cari piyasa değeri 100.000 TL, kullandığınız kredi 60.000 TL olsun.
Örnek hesaplama ve eşiklerle karşılaştırma
| Adım | İşlem | Sonuç |
|---|---|---|
| Özkaynak oranı | (100.000 − 60.000) ÷ 100.000 | %40 |
| %35 eşiğine göre | %40 > %35 | Çağrı yok |
| Portföy %85.000’e düşerse | (85.000 − 60.000) ÷ 85.000 | %29,4 |
| %35 eşiğine göre | %29,4 < %35 | Özkaynak tamamlama bildirimi gerekir |
| %20 esnekliği uygulanırsa | %29,4 > %20 | Bu eşiğe göre çağrı gerekmez |
| Portföy %72.000’e düşerse | (72.000 − 60.000) ÷ 72.000 | %16,7 |
| %20 eşiğine göre | %16,7 < %20 | Esneklik uygulansa dahi çağrı gerekir |
Tablonun gösterdiği şudur: geçici esneklik, çağrı eşiğini aşağı çeker ve size zaman kazandırır; ancak riski ortadan kaldırmaz. Düşüş devam ederse çağrı yine gelir. Ayrıca çağrı geldiğinde tamamlamanız gereken seviye, düştüğünüz eşik değil başlangıç özkaynak oranıdır; bu noktayı aşağıda ayrıca ele alıyoruz.
Özkaynak Olarak Neler Kabul Edilir?
Tamamlama yaparken hangi varlığın ne kadar sayılacağı önemlidir; çünkü her varlık tam değeriyle kabul edilmez. Tebliğ’in 12. maddesi oranları belirler.
Özkaynak olarak kabul oranları (m.12/2)
| Kıymet | Kabul oranı |
|---|---|
| Nakit, devlet tahvili, hazine bonosu ve Kurulca uygun görülen diğer araçlar | %100 |
| Endekse dahil hisse senetleri ve ilgili yatırım fonu katılma belgeleri | %90 |
| Endeks dışında kalan hisse senetleri | %75 |
| Tek bir şirkete ait hisse senedi sınırı | Özkaynak tutarının %35’ini geçemez (m.12/3) |
| Kabul edilebilecek kıymetler | Türk lirası ve konvertibl döviz ile işlemlere konu olabilecek listedeki araçlar, yatırım fonu katılma belgeleri ve borsada işlem görmesi kaydıyla devlet tahvili ve hazine bonosu (m.12/1) |
Teminat Tamamlama Çağrısı: Şekil ve Süre Şartları
Uygulamada “margin call” denilen bildirim, Tebliğ’de özkaynak tamamlama bildirimi olarak düzenlenmiştir ve sıkı şekil şartlarına tabidir. Bu şartlar, bir uyuşmazlıkta doğrudan kontrol noktası oluşturur.
Özkaynak tamamlama bildirimi (m.18)
| Konu | Kural |
|---|---|
| Günlük hesaplama | Aracı kurumlar, müşterilerinin kredi hesabındaki özkaynak tutarını Tebliğ ekindeki formata uygun olarak her iş günü itibarıyla hesaplamak ve raporlamak zorundadır |
| Bildirim zamanı | Eksikliğin tespit edildiği gün itibarıyla bildirimde bulunulur |
| Bildirim şekli | Müşteriye en seri haberleşme aracı ile yazılı olarak bildirimde bulunulur |
| Tamamlama seviyesi | Özkaynak oranını 17. maddedeki başlangıç özkaynak oranına tamamlayacak şekilde nakit ve/veya sermaye piyasası aracı yatırılması istenir |
| Süre | Bildirimin yapıldığı tarihten itibaren iki iş gününü geçmeyecek şekilde çerçeve sözleşmede belirlenen süre |
| Alım emri yasağı | Kendisine bildirim gönderilmiş müşterinin hiçbir alım emri, bildirim gününden özkaynak tamamlanıncaya kadar yerine getirilmez |
| Hesaplama örneği | Bildirime ilişkin hesaplama örneği Tebliğ’in 1 numaralı ekinde yer alır |
Dördüncü satır sıkça yanlış bilinir: çağrı geldiğinde düştüğünüz eşiğe geri çıkmanız yetmez; mevzuat, oranı başlangıç özkaynak oranına tamamlamanızı öngörür. Bu, tamamlanması gereken tutarı önemli ölçüde büyütür ve çağrının neden bu kadar sert hissedildiğini açıklar.
Üçüncü satır ise bir uyuşmazlıkta ilk sorulacak sorudur: bildirim yazılı olarak yapılmış mıdır? Telefonla yapılan sözlü bir uyarı, Tebliğ’in aradığı şekil şartını tek başına karşılamaz. Bu nedenle bildirime ilişkin kayıtların istenmesi gerekir.
Resen Satış Yetkisi ve Sınırları
Süre içinde tamamlama yapılmazsa aracı kurum harekete geçebilir; ancak bu yetki koşullara bağlıdır.
Resen satış ve muacceliyet
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Satış yetkisi | Özkaynağın süresi içinde tamamlanmaması hâlinde aracı kurum, ayrıca bir ihbarname göndermesine gerek kalmaksızın, kredili olarak alınan ve/veya özkaynak olarak verilen sermaye piyasası araçlarını satarak krediyi kapatma yetkisine sahiptir | m.18/3 |
| Muacceliyet hâlleri | Özkaynak tamamlama bildirimine rağmen süresi içinde tamamlanmaması; sözleşmeyle belirlenen kredi süresinin sona ermesi; işleme konu aracın ilgili listeden çıkarılması | m.22/1 |
| Tasfiye yöntemi | Muaccel kredi karşılığında, sözleşmede hüküm bulunmak kaydıyla özkaynak olarak yatırılan kıymetler nakde dönüştürülerek tasfiye edilebileceği gibi aracı kurumun hesabına da geçirilebilir | m.22/2 |
| Değerleme | Bu durumda kıymetler Tebliğ’in 13. maddesindeki değerleme hükümleri çerçevesinde değerlenir | m.22/2 |
| Boşluk doldurma | Tebliğ’de hüküm bulunmayan hâllerde çerçeve sözleşme ve genel hukuk hükümleri uygulanır | m.22/3 |
| Takas süresinde resen satış | Açık takas pozisyonunun asgari %20’si oranında net varlık bulunmaması ve gün sonunda oranın sağlanamaması hâlinde, ertesi gün ilk seansın başlangıcında oran sağlanıncaya kadar sözleşme hükümleri çerçevesinde resen satış yapılır | m.9/4 |
Çerçeve Sözleşmeye Konulamayacak Hükümler
Kredili işlem, taraflar arasında imzalanan bir çerçeve sözleşmeye dayanır. Ancak sözleşme serbestisi sınırsız değildir ve Tebliğ’in 11. maddesi yatırımcı lehine açık bir sınır çizer.
Sözleşmeye ilişkin diğer güvenceler
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Sözleşme zorunluluğu | İşlemin niteliğine göre kredili alım, açığa satış veya ödünç alma-verme çerçeve sözleşmesi imzalanması zorunludur | m.11/1 |
| Nüsha | Sözleşmeler müteselsil sıra numaralı ve en az iki nüsha olarak düzenlenir; bir örneği müşteriye verilir | m.11/2 |
| Hesapların ayrılığı | Kredi hesabının müşterinin diğer hesaplarından ayrı işlemesi ve izlenmesi esastır | m.10/2 |
| Mahsup yasağı ve istisnası | Diğer hesaplardaki nakit ve menkul kıymetler teminat gösterilerek kapatılamaz; ancak her bir özkaynak açığı için ayrı ayrı ve açık ortaya çıktıktan sonra verilmek kaydıyla yazılı talimatla hesaplar arası virman yapılabilir | m.10/2 |
| Teminatın korunması | Özkaynak olarak tevdi edilen nakit ve menkul kıymetler rehnedilemez, kullanım amaçları dışında tasarruf edilemez, üçüncü kişilere devredilemez | m.14 |
| Temettü ve oy hakkı | Kredili alınan ve/veya özkaynak olarak yatırılan araçlardan doğan faiz ve temettü gelirleri müşteriye aittir; hisse senetlerinden doğan oy hakkı da müşteriye aittir | m.20 |
Dördüncü satır uygulamada sık ihlal edilen bir kuraldır: aracı kurum, açık doğduktan sonra ve her bir açık için ayrı alınmış yazılı bir talimat olmadan, diğer hesabınızdaki varlıkları kredi açığınızı kapatmak için kullanamaz. Peşinen alınmış genel bir muvafakat bu şartı karşılamaz.
Yükümlülüğün Yerine Getirilmemesi: Altı Aylık Yasak
Tebliğ, tekrarlanan ihlaller için ağır bir yaptırım öngörür ve bu yaptırım yalnızca ilgili kurumla sınırlı değildir.
Bu hüküm, teminat tamamlama çağrılarının neden ciddiye alınması gerektiğini gösterir: sonuç yalnızca pozisyonun kapatılması değil, piyasaya erişimin altı ay boyunca kısıtlanması olabilir.
Bu Düzenleme Fon Kararlarıyla Aynı Şey mi?
Hayır. İki tedbir aynı gün alınmış olsa da farklı hukuki temellere dayanır ve farklı kişileri ilgilendirir. Karıştırılmaması gerekir.
İki tedbirin karşılaştırması
| Konu | Özkaynak esnekliği | Fon işleme kapatma ve tasfiye |
|---|---|---|
| Kimi ilgilendirir | Kredili işlem yapan borsa yatırımcıları | Yedi portföy yönetim şirketinin fon yatırımcıları |
| Dayanak | Seri: V, No: 65 sayılı Tebliğ m.17 kapsamında Kurul kararı | 6362 sayılı Kanun m.96 ve III-52.1 sayılı Tebliğ |
| Niteliği | Aracı kurumlara tanınan geçici yetki | Doğrudan uygulanan tedbir ve tasfiye kararı |
| Süre | İkinci bir duyuruya kadar, en geç 2 Ekim 2026 seans sonu | Tasfiye duyurusundan itibaren en fazla üç ay (uzatılabilir) |
| Zorunluluk | Aracı kurum uygulamak zorunda değildir | Fonlar bakımından bağlayıcıdır |
| Amacı | Teminat tamamlama kaynaklı zorunlu satış baskısını hafifletmek | Yatırımcı hak ve yararlarının korunması |
Fon tarafındaki sürecin ayrıntılarını SPK Tasfiye Usul ve Esasları Açıklandı ve SPK Fon Tasfiye Kararı: Fonlarımdaki Param Ne Olacak? yazılarımızda ele aldık.
Açığa Satış ve Ödünç İşlemlerinde Rejim
Aynı Tebliğ, kredili alımın yanında açığa satış ve sermaye piyasası aracı ödünç alma-verme işlemlerini de düzenler. Bu işlemlerin özkaynak rejimi benzer ancak aynı değildir.
İşlem türüne göre özkaynak rejimi
| Konu | Kredili alım | Açığa satış | Ödünç alma |
|---|---|---|---|
| Başlangıç oranı | Asgari %50 (m.17/2) | Asgari %50 (m.25/2) | Ödünç alınan araçların cari değerinin %100’ünden az olmamak üzere serbestçe belirlenir (m.33/1) |
| Sürdürme oranı | Asgari %35 (m.17/2) | %35 (m.25/2) | Cari değerin %100’ü (m.33/3) |
| Tamamlama süresi | En fazla iki iş günü (m.18/3) | En fazla iki iş günü (m.26/3) | Bildirimin alındığı gün (m.33/4) |
| Kapatma yetkisi | Araçları satarak krediyi kapatma | Açığa satıştan elde edilen nakdi kullanarak veya araçları satarak kapatma | Özkaynak kullanılarak yükümlülüklerin yerine getirilmesi; varsa negatif fark müşteriden tazmin edilir |
| Bildirim zorunluluğu | Yazılı, en seri haberleşme aracıyla | Yazılı, en seri haberleşme aracıyla | Aynı gün içinde yazılı |
Açığa satışta ayrıca iki özel kural vardır. Birincisi fiyat sınırıdır: Tebliğ’in 29. maddesine göre açığa satış işlemi, açığa satışa konu sermaye piyasası aracının en son gerçekleşen işlem fiyatından daha yüksek bir fiyat üzerinden yapılır; ancak en son gerçekleşen fiyatın bir önceki fiyattan daha yüksek olması hâlinde işlem en son gerçekleşen fiyat düzeyinden yapılabilir. İkincisi bildirim zorunluluğudur: müşteri tarafından verilen satım emrinin açığa satış olduğunun emrin verilmesi esnasında aracı kuruma yazılı olarak bildirilmesi zorunludur (m.24/2).
Tebliğ’in 30. maddesi ise bir yasak getirir: sermaye piyasası aracı ihraç eden şirketin yönetim kurulu üyeleri ile üst düzey personeli, %10 veya daha fazla paya sahip ortakları, bunlarla birlikte hareket ettiği tespit edilen kişiler ve bu kişilerin eş ve velayeti altında bulunanların söz konusu ihraççının sermaye piyasası aracında açığa satış işlemi yapmaları yasaktır.
Aracı Kurum Düzeyindeki Sınırlar
Mevzuat yalnızca müşteri hesabını değil, aracı kurumun toplam risk taşıma kapasitesini de sınırlar. Bu sınırlar, sistemik riskin kontrol edilmesini amaçlar.
Kurum düzeyinde işlem sınırları
| Sınır | İçeriği | Dayanak |
|---|---|---|
| Genel işlem sınırı | Belirli bir anda kullandırılan kredilerin toplamı ile açığa satılan hisse senetlerinin değeri toplamı, her faaliyet için ayrı hesaplanmak üzere önceki üç ayın ay sonları itibarıyla hesaplanan özsermayelerin ortalamasının iki katını geçemez | m.7/1 |
| Son ay istisnası | Son aya ait özsermaye rakamı ortalamadan düşükse, hesaplamada ortalama yerine son aya ait rakam dikkate alınır | m.7/2 |
| Özel işlem sınırı | Bir müşteriye açılacak kredi tutarı, ortalama özsermaye tutarının %10’unu aşamaz | m.8/1 |
| İki kat imkânı | Sürdürme teminatının kredili işlem süresince %50 oranında ve üzerinde uygulanması kaydıyla, bir müşteriye açılabilecek kredi tutarı iki katına kadar artırılabilir | m.8/2 |
| Birlikte hareket | Bir gerçek kişi ile eşi ve velayeti altındaki çocukları, bunların yönetimde bulunduğu ortaklıklar, %25 ve üzeri iştirak edilen ortaklıklar ile birlikte hareket edenlere verilen kredi toplamı tek müşteriye açılmış kredi sayılır | m.8/3 |
| Kurul’un müdahalesi | Kurul gerektiğinde aracı kurumun mali yapısını ve/veya işlemlerini dikkate alarak işlem sınırlarını düşürebilir veya kurumun bu işlemleri yapmasını yasaklayabilir | m.7/4 |
| Halka arzda yasak | Halka arza aracılık eden aracı kurumlar halka arz süresince bu menkul kıymetlerle ilgili kredili işlem yapamaz | m.15 |
| Sorumlu personel | Özkaynak oranlarının mevzuata ve sözleşmelere uygunluğu ile müşteri risklerinin günlük takibinden sorumlu personel ve bir genel müdür yardımcısı atanması, ayrıca kredi komitesi oluşturulması zorunludur | m.5 |
Son satır bir uyuşmazlıkta kontrol noktası oluşturur: aracı kurumda özkaynak oranlarının uygunluğunu ve müşteri risklerini günlük olarak takip etmekle görevli bir personel ile bu konuda raporlama yapan bir genel müdür yardımcısının bulunması zorunludur. Bu yapının işletilmemesi, kurumun özen yükümlülüğü bakımından değerlendirilir.
Altıncı satır ise Kurul’un elindeki tedbir aracını gösterir ve bu dosyadaki fon kararlarıyla aynı mantığı taşır: düzenleyici otorite, kurum bazında sınırları daraltabilir veya faaliyeti durdurabilir. Kurul’un tedbir yetkisinin genel çerçevesini İşlem Sırasının Geçici Durdurulması ve SPK Tedbirleri yazımızda ele aldık.
Çağrı Aldıysanız Ne Yapmalısınız?
Öncelik sırasına göre adımlar
| Sıra | Yapılacak |
|---|---|
| 1 | Bildirimin yazılı olarak ve hangi kanalla yapıldığını tespit edin; tarih ve saati kaydedin |
| 2 | Çerçeve sözleşmenizdeki tamamlama süresini kontrol edin (iki iş gününü geçemez) |
| 3 | Sözleşmenizde uygulanan özkaynak oranının kaç olduğunu yazılı olarak sorun |
| 4 | Kurumunuzun geçici %20 uygulamasını benimseyip benimsemediğini yazılı olarak öğrenin |
| 5 | Özkaynak hesabının dökümünü isteyin; kabul oranlarının doğru uygulandığını kontrol edin |
| 6 | Portföyünüzde sırası kapatılmış hisse varsa teminat niteliğinin kaybedilip kaybedilmediğini sorun |
| 7 | Virman yapılacaksa yazılı talimatı açık doğduktan sonra ve her açık için ayrı verin |
| 8 | Resen satış yapıldıysa satış zamanı, fiyatı ve dayanağının dökümünü talep edin |
Emir ve işlem kayıtlarının nasıl talep edileceğini ve III-37.1 sayılı Tebliğ’in 35. maddesindeki kayıt zorunluluğunu Fon Satış Talimatım İptal Edildi, Gerçekleşmedi yazımızda anlattık. Başvuru yollarının sırası için Yatırımcı Şikâyeti: SPK, Borsa ve Hakem Heyetine Nasıl Başvurulur? yazımıza bakabilirsiniz.
Örnek Dilekçe: Özkaynak Hesabı ve Bildirim Bilgisi Talebi
Sık Yapılan Hatalar
Kredili işlemlerde yanılgılar
| Yanılgı | Gerçek |
|---|---|
| “Oran %20’ye indirildi” | Oran indirilmedi; aracı kurumlara %20 uygulayabilme yetkisi tanındı, zorunluluk getirilmedi |
| “Artık çağrı gelmez” | Esneklik eşiği aşağı çeker, riski kaldırmaz; düşüş sürerse çağrı yine gelir |
| “Düştüğüm eşiğe çıkmam yeter” | Tamamlama, başlangıç özkaynak oranına yapılır (m.18/2) |
| “Sözlü uyarı yeterlidir” | Bildirim en seri haberleşme aracıyla yazılı olarak yapılır (m.18/2) |
| “Kurum istediği an satabilir” | Bildirim ve sözleşmede belirlenen süre (en fazla iki iş günü) şarttır (m.18/3) |
| “Diğer hesabımdaki varlıklar otomatik kullanılır” | Açık doğduktan sonra ve her açık için ayrı yazılı talimat gerekir (m.10/2) |
| “Sırası kapanan hisse teminat kalır” | Beş iş gününü aşan kapalılıkta teminat niteliği kaybedilir (m.13/3) |
| “Yükümlülüğü yerine getirmemenin bedeli sadece pozisyon kaybıdır” | Üç ayda ikiden fazla ihlalde altı ay boyunca hiçbir kurumda emir kabul edilmez (m.35) |
Kontrol Listesi
Kredili pozisyonu olanlar için
| Sıra | Yapılacak |
|---|---|
| 1 | Çerçeve sözleşmenizin bir nüshasını temin edin ve özkaynak maddelerini işaretleyin |
| 2 | Kurumunuzun uyguladığı güncel özkaynak oranını yazılı olarak öğrenin |
| 3 | Günlük özkaynak raporlarınıza erişim sağlayın |
| 4 | Teminat kompozisyonunuzu kabul oranlarına göre gözden geçirin |
| 5 | Tek bir şirket hissesinin özkaynağın %35’ini aşmadığını kontrol edin |
| 6 | İsterseniz daha yüksek oranda resen satış için sözleşmeye hüküm eklenmesini talep edin |
| 7 | 2 Ekim 2026 tarihini takvime alın; esneklik bu tarihte sona erebilir |
| 8 | Kurul’un ikinci bir duyuru yapabileceğini hesaba katarak bültenleri izleyin |
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi içermez. Kredili işlem, kaldıraç nedeniyle yatırdığınız tutarın üzerinde zarar doğurabilen yüksek riskli bir işlem türüdür.
Sıkça Sorulan Sorular
Özkaynak koruma oranı gerçekten %20’ye indirildi mi?
Tam olarak değil. SPK’nın 17 Eylül 2026 tarihli kararıyla getirilen düzenleme bir zorunluluk değil, bir esnekliktir: aracı kurumlar, kendi risk politikalarına uygun düştüğü ölçüde ve müşteri talepleri de olabildiğince gözetilerek, ikinci bir duyuruya kadar ve en geç 2 Ekim 2026 seans sonuna kadar özkaynak oranını asgari %20 olarak uygulayabilecektir. Yani aracı kurumunuz bu oranı uygulamak zorunda değildir.
Mevzuattaki normal oranlar nedir?
Seri: V, No: 65 sayılı Tebliğ’in 17. maddesinin ikinci fıkrasına göre müşteri, kredili alım işleminde başlangıçta asgari %50 oranında özkaynak yatırmak zorundadır. Aynı fıkraya göre kredili sermaye piyasası aracı işlemlerinin devamı süresince özkaynak oranının asgari %35 olması zorunludur. Geçici esneklik, bu ikinci orana ilişkindir.
Özkaynak oranı nasıl hesaplanır?
Tebliğ’in 17. maddesinin üçüncü fıkrasındaki formül şudur: işleme konu kıymetlerin cari piyasa değerinden kredi tutarı düşülür ve çıkan sonuç yine işleme konu kıymetlerin cari piyasa değerine bölünür. Özkaynak ise aynı maddenin birinci fıkrasına göre işleme konu kıymetlerin cari değerleri ile bunlara ödenen kâr payı, faiz ve benzeri gelirler toplamından kredi tutarının ve günlük tahakkuk etmiş faizlerinin düşülmesiyle bulunur.
Aracı kurum daha yüksek oran uygulayabilir mi?
Evet. Tebliğ’in 12. maddesinin altıncı fıkrasına göre aracı kurumlar, müşterilerinin mali yapısına ve kredi ile satın alınan veya açığa satılan sermaye piyasası araçlarının risk düzeyine göre daha yüksek bir özkaynak oranı uygulayabilirler. Bu nedenle geçici esneklik, kurumunuzun size otomatik olarak %20 uygulayacağı anlamına gelmez.
Teminat tamamlama çağrısı nasıl yapılmak zorundadır?
Tebliğ’in 18. maddesine göre aracı kurumlar, özkaynak tutarının gerekli seviyenin altına düşmesi hâlinde eksikliğin tespit edildiği gün itibarıyla, özkaynak oranını başlangıç özkaynak oranına tamamlayacak şekilde nakit ve/veya sermaye piyasası aracı yatırmak üzere müşteriye en seri haberleşme aracı ile yazılı olarak özkaynak tamamlama bildiriminde bulunurlar.
Tamamlamak için ne kadar sürem var?
Tebliğ’in 18. maddesinin üçüncü fıkrasına göre süre, tamamlama bildiriminin müşteriye yapıldığı tarihten itibaren iki iş gününü geçmeyecek şekilde çerçeve sözleşmede belirlenir. Yani üst sınır iki iş günüdür; kesin süre sizin imzaladığınız sözleşmede yazılıdır.
Süre içinde tamamlamazsam ne olur?
Aynı fıkraya göre aracı kurum, ayrıca bir ihbarname göndermesine gerek kalmaksızın, kredili olarak alınan ve/veya özkaynak olarak verilen sermaye piyasası araçlarını satarak krediyi kapatma yetkisine sahiptir. Ayrıca kendisine özkaynak tamamlama bildirimi gönderilmiş müşterinin hiçbir alım emri, bildirim gününden özkaynak tamamlanıncaya kadar yerine getirilmez.
Sırası kapatılan hisse teminat olmaya devam eder mi?
Hayır. Tebliğ’in 13. maddesinin üçüncü fıkrasına göre işlem sıraları sürekli kapatılmış hisse senetleri ile işlem sıraları geçici durdurulmuş hisse senetlerinin kapalılık hâlinin beş iş gününden fazla sürmesi ve Borsa Yönetim Kurulu tarafından kapalılık hâlinin devamına karar verilmesi durumunda, söz konusu hisse senetleri teminat olma niteliklerini kaybederler.
Çerçeve sözleşmeye her hüküm konulabilir mi?
Hayır. Tebliğ’in 11. maddesinin üçüncü fıkrası açıktır: çerçeve sözleşmelerde sermaye piyasası mevzuatına aykırı hükümler ile müşterilerin haklarını ciddi şekilde zedeleyici ve aracı kurumlar lehine tek taraflı olağanüstü haklar sağlayan hükümlere ve emirlerin ispatının müşteriye yüklenmesine ilişkin hükümlere yer verilemez.
Yükümlülüğü yerine getirmemenin başka sonucu var mı?
Evet ve ağırdır. Tebliğ’in 35. maddesine göre üç ay içerisinde iki defadan daha fazla takas yükümlülüğünü ve/veya özkaynak tamamlama yükümlülüğünü yerine getirmeyen müşteriler ilgili aracı kurum tarafından Borsaya bildirilir ve kimlik bilgileri Borsa tarafından ilan edilir. Bu müşterilerin alım veya satım emirleri, ilan edildiği tarihten itibaren altı ay süreyle hiçbir aracı kurum tarafından kabul edilmez.
Resen satış öncesi yazılı bildirim zorunludur
Özkaynak tamamlama bildirimi yazılı yapılmak ve sözleşmedeki süre tanınmak zorundadır. Hukukçular Evi uzman kadrosuyla değerlendirme için ulaşın.
📞 Hemen Arayın 💬 WhatsAppDosyanız için değerlendirme
Bildirim tarihi, saati ve iletim kanalı belirleyicidir. Belgelerinizi birlikte inceleyelim.
İletişime GeçinBu içerik Sermaye Piyasası Hukuku alanındadır.
SPK Hukuk Rehberi · Bu alandaki tüm rehberler · Tüm hukuk dalları
