6284 Başvurusu Nereye Yapılır? Karakol, Mülki Amir ve Aile Mahkemesi

6284 sayılı Kanun kapsamında koruma istemek için tek bir kapı yoktur. Kanun, tedbir kararının en çabuk ve en kolay ulaşılabilecek yer hâkiminden, mülkî amirden ya da kolluk biriminden talep edilebileceğini açıkça düzenler. Hangi merciye başvurulduğu, hangi tedbirin ne kadar sürede alınabileceğini doğrudan belirler. Bu yazıda üç başvuru kapısı, her birinin yetki sınırı, onay süreleri ve pratik tercih rehberi ele alınmaktadır.

1) Üç Başvuru Kapısı

6284 sayılı Kanun m.8/1 uyarınca tedbir kararı; ilgilinin talebi, Bakanlık veya kolluk görevlileri ya da Cumhuriyet savcısının başvurusu üzerine verilir. Talep, aşağıdaki üç merciden herhangi birine yöneltilebilir:

• Aile mahkemesi hâkimi — hem koruyucu hem önleyici tedbirlerin tamamına karar verebilir.
• Mülkî amir (vali / kaymakam) — kanunda sayılan koruyucu tedbirlere karar verebilir.
• Kolluk amiri (polis / jandarma) — yalnızca gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde ve sınırlı sayıda tedbire karar verebilir.

2) Gece Yarısı Şiddet Varsa: Karakol

Acil durumda en hızlı kapı kolluk birimidir. Kolluk amiri, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde kanunda belirtilen tedbirlere doğrudan karar verebilir. Ancak bu karar geçicidir ve onaya tâbidir:

• Kolluk amiri evrakı, kararın alındığı tarihi takip eden ilk iş günü içinde onaya sunar.
• Koruyucu tedbirlerde mülkî amir 48 saat içinde onaylamazsa tedbir kendiliğinden kalkar.
• Önleyici tedbirlerde hâkim 24 saat içinde onaylamazsa tedbir kendiliğinden kalkar.

Bu nedenle karakoldan alınan bir karar sürecin sonu değil, başlangıcıdır. Onay aşamasının takip edilmesi gerekir.

3) Barınma ve Maddi Destek Gerekiyorsa: Mülkî Amir

Mülkî amir tarafından verilebilecek koruyucu tedbirler, korunan kişinin yaşamsal ihtiyaçlarına yöneliktir. Kanunda sayılanlar arasında şunlar yer alır:

• Kendisine ve gerekiyorsa beraberindeki çocuklara bulunduğu yerde veya başka bir yerde uygun barınma yeri sağlanması,
• Geçici maddi yardım yapılması,
• Psikolojik, meslekî, hukukî ve sosyal bakımdan rehberlik ve danışmanlık hizmeti verilmesi,
• Hayatî tehlikesinin bulunması hâlinde, ilgilinin talebi üzerine veya re’sen geçici koruma altına alınması,
• Çocukları varsa kreş imkânı sağlanması.

Uygulamada bu başvurular Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlükleri ile ŞÖNİM (Şiddet Önleme ve İzleme Merkezi) üzerinden yürütülür.

4) Uzaklaştırma İstiyorsanız: Aile Mahkemesi Hâkimi

Şiddet uygulayana yükümlülük getiren önleyici tedbirlerin tamamına yalnızca hâkim karar verebilir (kolluğun gecikmesinde sakınca bulunan hâldeki sınırlı yetkisi saklıdır). Hâkim tarafından verilebilecek başlıca önleyici tedbirler şunlardır:

• Şiddet mağduruna yönelik belirli söz ve davranışlarda bulunmaması,
• Müşterek konuttan uzaklaştırılması ve konutun korunan kişiye tahsisi,
• Korunan kişilere ve bulundukları yerlere (ev, iş yeri, okul) yaklaşmaması,
• Çocuklarla kişisel ilişkinin refakatçi eşliğinde kurulması, sınırlandırılması veya kaldırılması,
• İletişim araçlarıyla rahatsız etmemesi,
• Silahını kolluğa teslim etmesi.

Ayrıca hâkim, kanunda sayılanlarla sınırlı kalmayıp somut olayın özelliğine göre benzer nitelikte başka tedbirlere de hükmedebilir.

5) Beş Şikâyet Mercii: Yalnızca Karakol Değil

Uygulamada en çok bilinen yol karakoldur; oysa 6284 sayılı Kanun beş ayrı şikâyet mercii saymıştır. Kanunun tanımlar maddesinde şikâyet mercileri; kolluk, mülkî amir, Cumhuriyet başsavcılığı, hâkim ve Bakanlığın ilgili birimleri olarak belirtilmiştir.

Bunun pratik anlamı şudur: bir kapı kapalıysa veya sonuç alamadıysanız süreç bitmez. Karakolda işlem yapılmadığını düşünüyorsanız doğrudan Cumhuriyet başsavcılığına ya da aile mahkemesine başvurabilirsiniz. Aynı olayda birden fazla mercie başvurmanız da mümkündür.

6) ŞÖNİM: Şiddet Önleme ve İzleme Merkezi

ŞÖNİM, 6284 sayılı Kanun kapsamında Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından kurulan ve sürecin merkezinde yer alan birimdir. Kanundaki tanımına göre ŞÖNİM; şiddetin önlenmesi ile koruyucu ve önleyici tedbirlerin etkin biçimde uygulanmasına yönelik güçlendirici ve destekleyici danışmanlık, rehberlik, yönlendirme ve izleme hizmetlerinin verildiği, tercihen kadın personelin istihdam edildiği ve çalışmaların yedi gün yirmi dört saat esasına göre yürütüldüğü merkezdir.

ŞÖNİM’in en önemli özelliği, tek başına bir “şikâyet yeri” olmayıp süreci izlemesidir. Hakkınızda tedbir kararı verildikten sonra bu kararın uygulanması, ihtiyaçlarınızın karşılanması ve gerekiyorsa yeni tedbir talep edilmesi ŞÖNİM tarafından takip edilir. Merkezde hizmet alanlar için ayrıca müdahale planı hazırlanır.

ŞÖNİM’de Hangi Bölümler Bulunur?

Yönetmelik uyarınca fiziki koşullar ve bütçe imkânları elverdiğinde ŞÖNİM binalarında şu bölümler oluşturulur: yönetim, bireysel görüşme, polis irtibat, sağlık, çocuk oyun, hukuki destek, psiko-sosyal destek, eğitim, iş ve meslek danışmanlığı, güvenlik, arşiv ile danışma-yönlendirme.

Bu liste ŞÖNİM’in neden yalnızca bir başvuru noktası olmadığını gösterir: aynı çatı altında hukuki destek, psikolojik destek, sağlık yönlendirmesi ve iş-meslek danışmanlığı birlikte sunulur. Kayıtlar gizlilik ilkesine uygun olarak tutulur.

ŞÖNİM’e Nasıl Ulaşılır?

• Alo 183 Sosyal Destek Hattı: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’na bağlı, ücretsiz ve yedi gün yirmi dört saat hizmet veren hat. ŞÖNİM, 183’e yapılan başvurular hakkında işlem yapmakla görevlidir; acil müdahale gerektiren durumlarda kolluk, sağlık kuruluşu ve ilgili kuruluşlarla irtibata geçerek gerekli işlemlerin başlatılmasını sağlar.
• Kolluk yönlendirmesi: Polis veya jandarmaya yapılan başvuru üzerine ŞÖNİM’e yönlendirme yapılır.
• Sağlık kuruluşları: Hastaneler, şiddet mağdurlarını ŞÖNİM’e yönlendirebilir.
• Doğrudan başvuru: Bulunduğunuz ildeki ŞÖNİM’e doğrudan da başvurabilirsiniz.

7) Barınma: Kadın Konukevi

Evde kalmanız güvenli değilse barınma sorunu en acil başlıktır ve bunun kurumsal karşılığı konukevidir.

Yönetmelikteki tanıma göre konukevi; fiziksel, duygusal, cinsel, ekonomik ve sözlü istismara veya şiddete uğrayan kadınların şiddetten korunması, psiko-sosyal ve ekonomik sorunlarının çözülmesi, güçlendirilmesi ve bu dönemde varsa çocukları ile birlikte ihtiyaçlarının karşılanması suretiyle geçici süreyle kalabilecekleri yatılı sosyal hizmet kuruluşudur. Uygulamada kadın konukevi, sığınmaevi, kadın sığınağı, kadınevi ve şefkatevi gibi adlarla anılır.

Bilinmesi gereken üç nokta vardır:

• Çocuklarınızla birlikte kalabilirsiniz. Konukevi tanımı çocukların ihtiyaçlarının da karşılanmasını kapsar.
• Adres gizlidir. Konukevlerinin yeri güvenlik gerekçesiyle açıklanmaz; yönlendirme ŞÖNİM veya 183 üzerinden yapılır.
• Barınma bir tedbir kalemidir. Mülkî amirden istenebilecek koruyucu tedbirler arasında barınma yeri sağlanması da bulunur; ayrıca geçici maddi yardım talep edilebilir.

8) KADES: Telefondan Acil İhbar

KADES (Kadın Destek Uygulaması), Emniyet Genel Müdürlüğü tarafından geliştirilen ve akıllı telefonlara ücretsiz kurulabilen bir acil ihbar uygulamasıdır. Uygulama üzerinden yapılan ihbar, konum bilgisiyle birlikte kolluğa iletilir.

KADES’in pratik değeri, konuşma imkânının bulunmadığı durumlardadır: telefon edilemeyecek bir ortamdaysanız veya sesli ihbar risk oluşturuyorsa uygulama üzerinden bildirim yapılabilir. Bu nedenle risk altında olduğunu düşünen kişilerin uygulamayı olay yaşanmadan önce kurup hesabını hazır etmesi önerilir.

KADES bir tedbir kararı değildir; ihbar aracıdır. İhbarın ardından koruma kararı için yukarıda sayılan mercilerden birine başvurulması gerekir.

Acil Numaralar

155 Polis · 156 Jandarma · 112 Acil Sağlık · 183 Sosyal Destek Hattı (ücretsiz, 7/24) · KADES mobil uygulama.

9) Süre, Tebliğ ve İhtar

Tedbir kararı ilk defasında en çok altı ay için verilebilir. Şiddetin veya şiddet uygulanma tehlikesinin devam edeceğinin anlaşıldığı hâllerde; re’sen, korunan kişinin ya da Bakanlık veya kolluk görevlilerinin talebi üzerine tedbirin süresi yeniden değerlendirilerek uzatılabilir.

Karar hem şiddet uygulayana hem korunan kişiye tefhim veya tebliğ edilir. Tebliğ sırasında, karara aykırı davranılması hâlinde zorlama hapsi uygulanacağı ihtarı da yapılır.

10) Hangi Kapıyı Seçmeli? Pratik Rehber

Başvurular ve bunların kabul ya da reddine ilişkin kararlar, başvuru yapılan merci tarafından Bakanlığın ilgili il ve ilçe müdürlüklerine derhâl bildirilir.

Kolluktan Alınan Karar: İki Farklı Onay Rejimi

Karakoldan alınan tedbir kararının geçerli olup olmadığı en sık sorulan sorudur. Cevap nettir: geçerlidir, ancak onaya tâbidir ve onay süresi hangi tedbirin alındığına göre değişir.

Kanun burada iki ayrı rejim kurmuştur ve ikisi birbirine karıştırılmamalıdır.

Birinci rejim — mülkî amir onayı (m.3/2). Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde, mülkî amirin yetkisindeki tedbirlerden bir kısmı ilgili kolluk amirlerince de alınabilir. Bu hâlde kolluk amiri evrakı en geç kararın alındığı tarihi takip eden ilk işgünü içinde mülkî amirin onayına sunar. Mülkî amir tarafından kırksekiz saat içinde onaylanmayan tedbirler kendiliğinden kalkar.

İkinci rejim — hâkim onayı (m.5/2). Hâkimin yetkisindeki önleyici tedbirlerden bir kısmı da gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde ilgili kolluk amirlerince alınabilir. Ancak burada onay mercii ve süre farklıdır: kolluk amiri evrakı en geç kararın alındığı tarihi takip eden ilk işgünü içinde hâkimin onayına sunar. Hâkim tarafından yirmidört saat içinde onaylanmayan tedbirler kendiliğinden kalkar.

Farkın pratik anlamı büyüktür. Barınma ve geçici koruma gibi tedbirlerde onay mercii mülkî amir ve süre kırksekiz saattir. Uzaklaştırma ve yaklaşmama gibi önleyici tedbirlerde ise onay mercii hâkim ve süre yirmidört saattir.

Her iki hâlde de onaylanmayan tedbir kendiliğinden kalkar; ayrıca bir karar verilmesi gerekmez. Bu nedenle karakoldan karar alındıktan sonra onay durumunun takip edilmesi ve gerekiyorsa aile mahkemesine ayrıca başvurulması önemlidir.

Hâkimin Ek Yetkileri: 6284 m.5/3

Aile mahkemesine başvurulduğunda talep edilebilecekler, 6284’te sayılan tedbirlerle sınırlı değildir. Kanun hâkime başka kanunlardan da karar verme yetkisi tanımıştır.

6284 m.5’in üçüncü fıkrasına göre bu Kanunda belirtilen tedbirlerle birlikte hâkim, 3/7/2005 tarihli ve 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanununda yer alan koruyucu ve destekleyici tedbirler ile 4721 sayılı Kanun hükümlerine göre velayet, kayyım, nafaka ve kişisel ilişki kurulması hususlarında karar vermeye yetkilidir.

Bu, tek bir başvuruyla dört ayrı konunun birlikte istenebilmesi anlamına gelir: velâyet, kayyım, nafaka ve kişisel ilişki. Ayrıca çocuklar bakımından 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunundaki koruyucu ve destekleyici tedbirler de aynı dosyada talep edilebilir.

Pratik sonucu şudur: şiddet nedeniyle evden ayrılmak zorunda kalan bir kişinin, çocukların velâyeti ve nafaka için ayrı bir dava açmayı beklemesi gerekmez. Bu talepler 6284 başvurusuyla birlikte ileri sürülebilir ve hâkim aynı dosyada karar verebilir.

Bu nedenle aile mahkemesine yapılacak başvuruda talepler tek tek ve açıkça yazılmalıdır: hangi önleyici tedbirler isteniyorsa onlar, ayrıca velâyet, nafaka ve kişisel ilişkiye ilişkin talepler.

Talep Edilmese Dahi Tedbir Nafakası: 6284 m.5/4

Kanunun en az bilinen ama en koruyucu hükümlerinden biri, nafakaya ilişkin dördüncü fıkradadır.

Hükme göre şiddet uygulayan, aynı zamanda ailenin geçimini sağlayan yahut katkıda bulunan kişi ise 4721 sayılı Kanun hükümlerine göre nafakaya hükmedilmemiş olması kaydıyla hâkim, şiddet mağdurunun yaşam düzeyini göz önünde bulundurarak talep edilmese dahi tedbir nafakasına hükmedebilir.

Üç unsur birlikte aranır. Birincisi: şiddet uygulayanın aynı zamanda ailenin geçimini sağlayan ya da katkıda bulunan kişi olması. İkincisi: Türk Medenî Kanunu hükümlerine göre daha önce nafakaya hükmedilmemiş olması. Üçüncüsü: hâkimin şiddet mağdurunun yaşam düzeyini göz önünde bulundurması.

Hükmün ayırt edici yönü “talep edilmese dahi” ifadesidir: hâkim bu nafakaya re’sen hükmedebilir. Bu, koruma başvurusu sırasında malî talepleri dile getiremeyen kişiler bakımından önemli bir güvencedir.

Buna karşılık talebin yine de yazılması yerinde olur; çünkü mağdurun gelir durumu ve ihtiyaçlarına ilişkin bilgiler dosyaya sunulduğunda hâkimin değerlendirmesi somutlaşır.

Aile Mahkemesinden İstenebilecek İki Özel Tedbir

Aile mahkemesinin yetkisindeki koruyucu tedbirler arasında, uygulamada az istenen ama belirli durumlarda belirleyici olan iki tedbir bulunur.

Aile konutu şerhi. 6284 m.4 uyarınca hâkim, 4721 sayılı Türk Medenî Kanunundaki şartların varlığı hâlinde ve korunan kişinin talebi üzerine tapu kütüğüne aile konutu şerhi konulmasına karar verebilir. Buradaki “korunan kişinin talebi üzerine” kaydı önemlidir: bu tedbir re’sen uygulanmaz, açıkça istenmelidir. Şerh, konutun rıza dışında elden çıkarılmasını önlemeye yarar.

Kimlik ve bilgilerin değiştirilmesi. Aynı maddeye göre korunan kişi bakımından hayatî tehlikenin bulunması ve bu tehlikenin önlenmesi için diğer tedbirlerin yeterli olmayacağının anlaşılması hâlinde ve ilgilinin aydınlatılmış rızasına dayalı olarak 27/12/2007 tarihli ve 5726 sayılı Tanık Koruma Kanunu hükümlerine göre kimlik ve ilgili diğer bilgi ve belgelerinin değiştirilmesine karar verilebilir.

Bu tedbir üç şarta bağlanmıştır: hayatî tehlikenin bulunması, diğer tedbirlerin yetersiz kalacağının anlaşılması ve ilgilinin aydınlatılmış rızası. Son şart nedeniyle tedbir, kişinin iradesi dışında uygulanamaz.

Ayrıca hüküm, tedbirlerin birine, birkaçına veya uygun görülecek benzer tedbirlere karar verilebileceğini öngörür. Bu ifade, kanundaki listelerin tahdidî olmadığını gösterir: somut olayın gerektirdiği başka bir koruma da istenebilir.

Başvuru İçin Gerekli Olmayanlar

Başvuruyu geciktiren en yaygın sebep, aslında aranmayan şartların arandığı sanılmasıdır. Kanun bu noktada açıktır.

Delil gerekmez. 6284 m.8’in üçüncü fıkrası uyarınca koruyucu tedbir kararı verilebilmesi için şiddetin uygulandığı hususunda delil veya belge aranmaz. Beyan esas alınarak karar verilebilir. Bu, kanunun getirdiği en belirleyici kolaylıklardan biridir: rapor, tanık ya da kayıt beklemeden başvuru yapılabilir.

Önleyici tedbir kararı da gecikmeksizin verilir. Aynı madde, önleyici tedbir kararının gecikmeksizin alınması gerektiğini öngörür; bu kararın alınması için yapılan işlemler ve verilen karar, kararın etkinliğini engelleyecek şekilde geciktirilemez.

Avukat zorunlu değildir. Başvuru bizzat yapılabilir. Avukatla temsil elbette yararlıdır; ancak avukat bulunmaması başvuruya engel değildir.

Boşanma davası açmış olmak gerekmez. 6284 başvurusu, boşanma davasından bağımsızdır; evlilik devam ederken de, boşanma davası sürerken de, boşanmadan sonra da yapılabilir.

Usulün niteliği. Kanunun temel ilkeleri arasında, şiddet mağdurlarına verilecek destek ve hizmetlerin sunulmasında adil, etkili ve süratli bir usul izleneceği açıkça yer alır. Bu ilke, başvuruların biçimsel eksiklikler nedeniyle geciktirilmemesi gerektiğini gösterir.

Şikâyet mercii tek değildir. İhbar ve başvuru yalnız kolluğa yapılmak zorunda değildir; Cumhuriyet başsavcılığı, mülkî amirlik ve aile mahkemesi de başvuru kapısıdır. Bir mercide işlem yapılmaması hâlinde diğerine başvurulabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

6284 başvurusu nereye yapılır?

Tedbir kararı en çabuk ve en kolay ulaşılabilecek yer hâkiminden, mülkî amirden ya da kolluk biriminden talep edilebilir. Acil durumlarda karakol, barınma ve maddi destek için mülkî amir/ŞÖNİM, uzaklaştırma gibi önleyici tedbirler için aile mahkemesi uygun kapıdır.

6284 başvurusunda delil göstermek zorunlu mu?

Hayır. 6284 sayılı Kanun m.8/3 uyarınca koruyucu tedbir kararı verilebilmesi için şiddetin uygulandığı hususunda delil veya belge aranmaz. Beyan esas alınarak koruma kararı verilebilir.

Karakoldan alınan uzaklaştırma kararı geçerli mi?

Geçerlidir ancak onaya tâbidir. Kolluk amiri evrakı ilk iş günü içinde onaya sunar; koruyucu tedbirlerde mülkî amir 48 saat, önleyici tedbirlerde hâkim 24 saat içinde onaylamazsa tedbir kendiliğinden kalkar.

Tedbir kararı ne kadar süreyle verilir?

Tedbir kararı ilk defasında en çok altı ay için verilebilir. Şiddet veya şiddet uygulanma tehlikesinin devam edeceğinin anlaşıldığı hâllerde süre yeniden değerlendirilerek uzatılabilir.

Kimler 6284 kapsamında başvurabilir?

Şiddete uğrayan veya şiddete uğrama tehlikesi bulunan kişiler başvurabilir. Ayrıca tedbir kararı Bakanlık veya kolluk görevlileri ya da Cumhuriyet savcısının başvurusu üzerine de verilebilir.

Başvuru için avukat zorunlu mu?

Zorunlu değildir. Başvuru bizzat yapılabilir ve harca tâbi değildir. Ancak önleyici tedbirlerin kapsamının doğru belirlenmesi ve ihlal hâlinde izlenecek yolun planlanması bakımından hukukî destek almak faydalıdır.

ŞÖNİM nedir, ne iş yapar?

ŞÖNİM, 6284 sayılı Kanun kapsamında Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından kurulan Şiddet Önleme ve İzleme Merkezi’dir. Şiddetin önlenmesi ile koruyucu ve önleyici tedbirlerin etkin uygulanmasına yönelik güçlendirici ve destekleyici danışmanlık, rehberlik, yönlendirme ve izleme hizmetleri verir; tercihen kadın personel istihdam edilir ve çalışmalar yedi gün yirmi dört saat esasına göre yürütülür. Hizmet alanlar için müdahale planı hazırlanır.

Alo 183 hattı ne işe yarar?

183, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’na bağlı ücretsiz sosyal destek hattıdır. ŞÖNİM, 183’e yapılan başvurular hakkında mevzuat kapsamında işlem yapmakla görevlidir; acil müdahale gerektiren durumlarda kolluk, sağlık kuruluşu ve ilgili kuruluşlarla irtibata geçerek gerekli işlemlerin başlatılmasını sağlar.

Kadın konukevinde çocuklarımla kalabilir miyim?

Evet. Konukevi tanımı, şiddete uğrayan kadınların varsa çocukları ile birlikte ihtiyaçlarının karşılanmasını kapsar. Konukevleri geçici süreyle kalınabilen yatılı sosyal hizmet kuruluşlarıdır ve güvenlik gerekçesiyle adresleri açıklanmaz; yönlendirme ŞÖNİM veya 183 üzerinden yapılır.

KADES uygulaması koruma kararı yerine geçer mi?

Hayır. KADES, Emniyet Genel Müdürlüğü tarafından geliştirilen bir acil ihbar uygulamasıdır ve ihbarı konum bilgisiyle kolluğa iletir. Tedbir kararı değildir; ihbarın ardından koruma kararı için kolluk, mülkî amir, Cumhuriyet başsavcılığı veya aile mahkemesine başvurulması gerekir.

Karakolda işlem yapılmazsa ne yapabilirim?

Süreç orada bitmez. 6284 sayılı Kanun beş şikâyet mercii saymıştır: kolluk, mülkî amir, Cumhuriyet başsavcılığı, hâkim ve Bakanlığın ilgili birimleri. Bir merciden sonuç alamadıysanız doğrudan Cumhuriyet başsavcılığına veya aile mahkemesine başvurabilir, aynı olayda birden fazla mercie başvurabilirsiniz.