Aile İçi Şiddet Mağduruna Ücretsiz Avukat: Baro Görevlendirmesi ve Davaya Katılma (CMK 234, 237-239)

Aile içi şiddet mağdurunun ücretsiz avukata ulaşmasının iki ayrı yolu vardır. Ceza soruşturması ve davasında Ceza Muhakemesi Kanunu devreye girer: vekili bulunmayan mağdur; cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı veya ısrarlı takip suçları ile kadına karşı işlenen kasten yaralama, işkence veya eziyet suçlarında ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda baro tarafından kendisine avukat görevlendirilmesini isteyebilir (CMK m.234/1-a-3, b-5; 239/1). Bu hakta gelir şartı yoktur ve avukatın ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir. Mağdur çocuk, sağır veya dilsiz ya da meramını ifade edemeyecek derecede malulse istem aranmaksızın avukat görevlendirilir (CMK m.234/2). Boşanma, nafaka ve velayet gibi hukuk davalarında ise ödeme gücünden yoksun kişi baronun adli yardım bürosundan avukat ve mahkemeden harç ve giderlerden muafiyet isteyebilir (Avukatlık Kanunu m.176 vd.; HMK m.334-336). 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruma başvuruları için ise zaten hiçbir masraf alınmaz (m.20/1). Mağdur, kamu davası açıldıktan sonra hüküm verilinceye kadar davaya katılabilir (CMK m.237-238); Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı da gerekli görürse şiddet nedeniyle açılan davalara katılabilir (6284 m.20/2).

İçindekiler

• Kısa cevaplar
• İki ayrı yol: CMK avukatı ve adli yardım
• Hangi suçlarda baro avukatı istenebilir?
• İstem aranmaksızın avukat görevlendirilen hâller
• Avukat nasıl ve kimden istenir?
• Ücreti kim öder, avukat değiştirilebilir mi?
• Mağdur vekili ne yapar?
• Kamu davasına katılma
• Katılanın hakları ve kanun yolu
• Bakanlığın davaya katılması
• Boşanma, nafaka ve koruma kararında ücretsiz avukat
• Adli destek ve ŞÖNİM desteği
• Örnek senaryolar
• Adım adım yol haritası
• Sık yapılan hatalar
• Sıkça sorulan sorular

Kısa Cevaplar

“Avukat tutacak param yok” cümlesi, şiddet gören birçok kişinin şikâyetten veya davadan vazgeçme sebebidir. Oysa kanun, belirli suçlarda mağdura gelir şartı aramadan avukat sağlar. Tablo en sık sorulan soruları özetler.

İki Ayrı Yol: CMK Avukatı ve Adli Yardım

Şiddet olayı çoğu zaman iki ayrı hukuki süreç doğurur: şiddet uygulayan hakkında ceza soruşturması ve davası; boşanma, nafaka, velayet ve tazminat gibi hukuk davaları. Bu iki süreçte ücretsiz avukatın dayanağı ve şartları farklıdır. Ceza sürecinde mağdurun avukatı Ceza Muhakemesi Kanununa göre baro tarafından görevlendirilir ve ücreti devlet bütçesinden ödenir; burada belirleyici olan suçun türü veya cezasıdır, mağdurun geliri değil. Hukuk davalarında ise ücretsiz avukat, Avukatlık Kanunundaki adli yardım kurumuyla sağlanır ve ödeme gücünden yoksunluk şartına bağlıdır. Avukatlık Kanununa göre “Adli yardım, avukatlık ücretlerini ve diğer yargılama giderlerini karşılama olanağı bulunmayanlara bu Kanunda yazılı avukatlık hizmetlerinin sağlanmasıdır.” (m.176).

Bu ayrım uygulamada sık karıştırılır. Örneğin darp nedeniyle yürüyen ceza dosyasında baro tarafından görevlendirilen avukatın görevi kural olarak o ceza dosyasıyla sınırlıdır; aynı kişinin boşanma davasını da takip etmesi için ayrı bir vekâlet veya adli yardım görevlendirmesi gerekir. Genel olarak ücretsiz avukat yollarını ücretsiz avukat nasıl alınır: baro, adli yardım ve CMK yazımızda anlattık; bu yazı şiddet mağdurunun özel durumuna odaklanır.

Hangi Suçlarda Baro Avukatı İstenebilir?

CMK m.234, mağdurun soruşturma evresindeki haklarını sayarken şu hakkı tanır: “Vekili bulunmaması halinde, cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı veya ısrarlı takip suçları ile kadına karşı işlenen kasten yaralama, işkence veya eziyet suçlarında ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda, baro tarafından kendisine avukat görevlendirilmesini isteme” (m.234/1-a-3). Kovuşturma evresi için aynı hak aynı sözlerle tekrarlanır (m.234/1-b-5). Davaya katılan mağdur bakımından da CMK m.239/1 aynı suç listesini öngörür.

Bu liste 2022’de genişletilmiştir. 7406 sayılı Kanunun 10. ve 11. maddeleriyle CMK m.234/1-a-3, b-5 ve m.239/1’deki “cinsel saldırı suçu ile” ifadesinin yerine “cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı veya ısrarlı takip suçları ile kadına karşı işlenen kasten yaralama, işkence veya eziyet suçlarında ve” ifadesi getirilmiştir. Değişiklikten önce kadına karşı basit kasten yaralamada mağdurun baro avukatı isteme hakkı yoktu; bugün bu hak açıkça tanınmıştır. Eski metni aktaran kaynaklara bu nedenle dikkat edilmelidir.

Hükmün yapısı önemlidir. Cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı ve ısrarlı takipte mağdurun cinsiyeti aranmaz. Kasten yaralama, işkence ve eziyette ise hak “kadına karşı işlenen” suçlarla sınırlıdır; bizim değerlendirmemize göre bu ifade, metnin lafzı gereği mağdurun kadın olmasını esas alır. Bunların dışındaki suçlarda ölçüt, suçun kanundaki cezasının alt sınırının beş yıldan fazla olmasıdır. Tehdit veya hakaret gibi suçlar kural olarak bu listede yer almaz; ağırlaştırıcı hâllerle cezanın alt sınırı beş yılı aşıyorsa durum farklıdır.

Israrlı takip suçu da 7406 sayılı Kanunla Türk Ceza Kanununa eklenmiştir (TCK m.123/A) ve soruşturulması şikâyete bağlıdır. Suçun unsurlarını ısrarlı takip ve huzur bozma yazımızda, eşe karşı kasten yaralamanın cezasını ise kasten yaralama suçu ve cezası yazımızda anlattık. Eşe veya boşanılan eşe karşı kasten yaralamada şikâyet aranmaz (TCK m.86/3-a); bu nedenle şikâyetten vazgeçmek davayı kendiliğinden bitirmez. Bunun sonuçlarını eşimden şikâyetçi oldum, geri çekebilir miyim yazımızda ayrıca ele aldık.

İstem Aranmaksızın Avukat Görevlendirilen Hâller

Bazı mağdurlar için avukat görevlendirilmesi talebe bağlı değildir. CMK m.234/2’ye göre “Mağdur, onsekiz yaşını doldurmamış, sağır veya dilsiz ya da meramını ifade edemeyecek derecede malûl olur ve bir vekili de bulunmazsa, istemi aranmaksızın bir vekil görevlendirilir.” Davaya katılma bakımından da benzer bir hüküm vardır: “Mağdur veya suçtan zarar görenin çocuk, sağır ve dilsiz veya kendisini savunamayacak derecede akıl hastası olması halinde avukat görevlendirilmesi için istem aranmaz.” (m.239/2). Bu hâllerde suçun türü veya cezanın alt sınırı aranmaz.

Aile içi şiddette bu hükmün en önemli uygulama alanı çocuklardır. Annesine yönelik şiddete tanık olan veya kendisi de şiddete maruz kalan çocuk, bizzat mağdur sıfatı taşıdığı dosyada kendi vekiline sahip olur. Ödeme Yönetmeliği de zorunlu hâllerde “istemi aranmaksızın barodan bir vekil görevlendirmesi istenir” der (m.5/5). Bizim değerlendirmemize göre çocuğun ayrı bir vekille temsili, özellikle anne ve babanın dosyada karşı taraf olduğu durumlarda çocuğun menfaatinin bağımsız olarak savunulması bakımından önemlidir.

Avukat Nasıl ve Kimden İstenir?

Mağdur baroya doğrudan bir CMK başvurusu yapmaz; avukat, dosyayı yürüten makam aracılığıyla istenir. Ceza Muhakemesi Kanunu Gereğince Müdafi ve Vekillerin Görevlendirilmeleri ile Yapılacak Ödemelerin Usul ve Esaslarına İlişkin Yönetmeliğe göre “Vekili bulunmayan mağdur, şikâyetçi veya katılanın talep etmesi hâlinde, barodan bir vekil görevlendirmesi istenir.” (m.5/4). Bu talep “soruşturma evresinde ifadeyi alan merci veya sorguyu yapan hâkim”, “kovuşturma evresinde ise mahkeme tarafından barodan talep edilir.” (m.5/6). Mağdurun hakları kendisine anlatılır ve bu durum tutanağa yazılır (CMK m.234/3).

Uygulamada en sık hata, ifade sırasında bu hakkın kullanılmamasıdır. Bizim değerlendirmemize göre şiddet mağduru, karakolda veya savcılıkta ifade vermeden önce “vekilim yok, baro tarafından avukat görevlendirilmesini istiyorum” demeli ve bunun tutanağa yazıldığını kontrol etmelidir. İfade alındıktan sonra da talep edilebilir; hak soruşturma ve kovuşturma evrelerinin her ikisinde de tanınmıştır.

Ücreti Kim Öder, Avukat Değiştirilebilir mi?

CMK kapsamında görevlendirilen avukatın ücreti mağdurdan alınmaz. Ödeme Yönetmeliğine göre görevlendirilen müdafi ve vekillere yapılacak ödemeler “Adalet Bakanlığı bütçesinde bu amaçla ayrılan ödenekten karşılanır.” (m.8/1). Ücret, “Adalet ve Maliye Bakanlıkları tarafından her yıl Aralık ayında hazırlanan” tarifede gösterilir (m.9/1) ve soruşturma ile kovuşturma evreleri için ayrı ayrı ödenir (m.10/1). Bizim değerlendirmemize göre devlet bütçesinden ödenen bu görev için mağdurdan ayrıca avukatlık ücreti istenmesinin bir dayanağı yoktur.

Ödenen bu tutar dosyada kaybolmaz: Yönetmeliğe göre müdafi veya vekile tarife gereğince ödenen meblağ ve zorunlu yol giderleri “yargılama giderlerinden sayılır” (m.8/3). Yargılama giderlerinin kime yükletileceği ise davanın sonucuna göre mahkemece belirlenir. Görevin sona ermesi de düzenlenmiştir: kişinin kendisine bir vekil seçmesi hâlinde görev sona erer (m.7/1-ç) ve soruşturma ya da kovuşturma makamlarının talebiyle görevlendirilen vekil “azledilemez” (m.7/2). Vekilin mesleği bırakması veya kanuni bir engel nedeniyle çekilmesi hâlinde baro yeni bir vekil görevlendirir (m.6/4).

Görevli avukatla iletişim sorunu yaşanırsa ne yapılacağı sık sorulur. Yönetmelik görevli vekilin azledilemeyeceğini öngördüğü için, bizim değerlendirmemize göre mağdur önce avukatla yazılı iletişim kurmalı, sorun çözülmezse baronun ilgili birimine başvurmalıdır. Mağdur dilerse her zaman kendi seçtiği avukatı tutabilir; bu durumda görevlendirme sona erer.

Mağdur Vekili Ne Yapar?

Baro tarafından görevlendirilen avukat, mağdurun ceza dosyasındaki haklarını onun adına ve onunla birlikte kullanır. CMK m.234 bu hakları evrelere göre sayar. Soruşturma evresinde mağdur; delillerin toplanmasını isteme, soruşturmanın gizliliğine zarar vermemek koşuluyla Cumhuriyet savcısından belge örneği isteme, soruşturma belgelerini vekili aracılığıyla inceletme ve kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz etme haklarına sahiptir (m.234/1-a). Kovuşturma evresinde ise duruşmadan haberdar edilme, kamu davasına katılma, tutanak ve belgelerden örnek isteme, tanıkların davetini isteme ve davaya katılmış olma koşuluyla kanun yollarına başvurma hakları vardır (m.234/1-b).

Bizim değerlendirmemize göre aile içi şiddet dosyasında vekilin en kritik katkıları şunlardır: sağlık raporu, kolluk tutanağı, mesaj ve kamera kaydı gibi delillerin dosyaya zamanında girmesini sağlamak; sanık lehine gelişen bir takipsizlik kararına süresinde itiraz etmek; ilk duruşmada katılma talebini yapmak ve hükme karşı istinaf ile temyiz sürelerini kaçırmamak. Ceza dosyasındaki deliller, boşanma davasında da kullanılabilecek önemli belgelerdir; bu nedenle ceza dosyasından onaylı belge örnekleri alınması yararlıdır.

Kamu Davasına Katılma

Şiddet uygulayan hakkında iddianame kabul edilip kamu davası açıldığında mağdur, davaya “katılan” sıfatıyla dahil olabilir. CMK m.237/1’e göre “Mağdur, suçtan zarar gören gerçek ve tüzel kişiler ile malen sorumlu olanlar, ilk derece mahkemesindeki kovuşturma evresinin her aşamasında hüküm verilinceye kadar şikâyetçi olduklarını bildirerek kamu davasına katılabilirler.” Süre sınırı kesindir: “Kanun yolu muhakemesinde davaya katılma isteğinde bulunulamaz.” Ancak ilk derece mahkemesinde ileri sürülüp reddedilen veya karara bağlanmayan katılma istekleri, kanun yolu başvurusunda açıkça belirtilmişse incelenir (m.237/2).

Katılmanın usulü basittir: katılma, kamu davası açıldıktan sonra mahkemeye dilekçe verilmesi veya sözlü başvurunun duruşma tutanağına geçirilmesiyle olur (m.238/1). Duruşmada şikâyetini belirten kişiye “davaya katılmak isteyip istemediği sorulur” (m.238/2). Mahkeme, Cumhuriyet savcısını, sanığı ve varsa müdafiini dinledikten sonra katılma isteminin uygun olup olmadığına karar verir (m.238/3). İkincil kaynakta tarih belirtilmeden aktarılan Ceza Genel Kurulunun 2023/291 E., 2023/708 K. sayılı kararında, ilk derece mahkemesinde ileri sürülmemiş bir katılma talebi hakkında bölge adliye mahkemesince katılma kararı verilemeyeceği kabul edilmiştir; bu, CMK m.237/2’nin doğal sonucudur. Katılan sıfatının ayrıntılarını davaya müdahil olmak: katılan sıfatı yazımızda anlattık.

Katılanın Hakları ve Kanun Yolu

Katılan sıfatının en önemli sonucu kanun yolu hakkıdır. CMK m.234’e göre mağdur, kovuşturma evresinde “Davaya katılmış olma koşuluyla davayı sonuçlandıran kararlara karşı kanun yollarına başvurma” hakkına sahiptir (m.234/1-b-6). Başka bir deyişle, davaya katılmayan mağdur, sanık hakkında verilen beraat veya düşük bulduğu bir mahkûmiyet kararına karşı istinaf veya temyiz yoluna başvuramaz. Soruşturma evresinde ise mağdur, kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz edebilir; bunun usulünü takipsizlik (KYOK) kararına itiraz yazımızda anlattık.

Katılma ile şikâyet arasındaki ilişki de önemlidir. Şikâyete bağlı suçlarda şikâyetten vazgeçme kural olarak davanın düşmesine yol açar; ancak kanunda aksi yazılı olmadıkça vazgeçme, kabul etmeyen sanığı etkilemez (TCK m.73/4). İkincil kaynakta tarih belirtilmeden aktarılan Ceza Genel Kurulunun 2022/97 E., 2025/38 K. sayılı kararına göre şikâyetten vazgeçen kişinin davaya katılma hakkı bulunmamaktadır. Eşe karşı kasten yaralama ise şikâyete bağlı olmadığından (TCK m.86/3-a), mağdur şikâyetini geri alsa bile dava devam eder; bu durumda katılma sıfatının akıbeti somut olaya göre değerlendirilir.

Bakanlığın Davaya Katılması

6284 sayılı Kanun, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına davalara katılma yetkisi verir: “Bakanlık, gerekli görmesi hâlinde kadın, çocuk ve aile bireylerine yönelik olarak uygulanan şiddet veya şiddet tehlikesi dolayısıyla açılan idarî, cezaî, hukukî her tür davaya ve çekişmesiz yargıya katılabilir.” (m.20/2). Hükümdeki “gerekli görmesi hâlinde” ifadesi, katılıp katılmamanın Bakanlığın takdirinde olduğunu gösterir.

Ancak mahkemenin Bakanlığa her davayı bildirmesi zorunlu değildir. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu, 13.12.2019 tarihli ve E.2019/6, K.2019/7 sayılı kararında (RG 29.02.2020, 31054) Bakanlığın bu davalara katılma hakkı bulunduğunu, fakat kovuşturma evresinde mahkemenin Bakanlığı davadan haberdar etme zorunluluğu olmadığını kabul etmiştir; kararın gerekçesinde mağdurların Cumhuriyet savcısı ve istem üzerine ya da zorunlu olarak görevlendirilen avukatlar aracılığıyla korunduğuna da değinilmiştir. İkincil kaynakta tarih belirtilmeden aktarılan Ceza Genel Kurulunun 2023/291 E., 2023/708 K. sayılı kararı da aynı yöndedir.

Bakanlığın soru-cevap sayfasında, Bakanlık avukatının mağdurun şahsi avukatı olmadığı, mağdur adına işlem yapmadığı ve mağdurun yasal temsilcisi olmadığı açıkça belirtilmektedir. Bu nedenle Bakanlığın davaya katılması, mağdurun kendi avukatını istemesine engel değildir; bizim değerlendirmemize göre ikisi birbirini tamamlar. Mağdur veya yakınları, Bakanlığın davaya katılmasını sağlamak için Bakanlığa veya il müdürlüklerine başvurabilir.

Boşanma, Nafaka ve Koruma Kararında Ücretsiz Avukat

Koruma kararı için avukat zorunlu değildir. 6284 sayılı Kanuna göre tedbir kararı ilgilinin talebi üzerine verilir ve “en çabuk ve en kolay ulaşılabilecek yer hâkiminden, mülkî amirden ya da kolluk biriminden talep edilebilir” (m.8/1). Ayrıca “Bu Kanun kapsamındaki başvurular ile verilen kararların icra ve infazı için yapılan işlemlerden yargılama giderleri, harç, posta gideri ve benzeri hiçbir ad altında masraf alınmaz.” (m.20/1). Koruma kararının nasıl isteneceğini 6284 koruma ve uzaklaştırma kararı rehberimizde anlattık.

Boşanma, nafaka, velayet ve tazminat davalarında ise ücretsiz avukat adli yardım yoluyla sağlanır. Başvuru, Türkiye Barolar Birliği Adli Yardım Yönetmeliğine göre “hizmetin görüleceği yer adli yardım bürosuna” yapılır; istem reddedilirse tebliğden itibaren on gün içinde baro başkanına itiraz edilebilir (m.5). Görevlendirilen avukat işi sonuna kadar takip etmekle yükümlüdür; bağlantılı olsa bile başka dava ve icra takipleri görev kapsamında sayılmaz (m.6/e). Harç ve giderler için ise mahkemeden adli yardım istenir: HMK m.334/1’e göre kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin yargılama giderlerini ödeme gücünden yoksun olan kişiler, taleplerinin açıkça dayanaktan yoksun olmaması kaydıyla adli yardımdan yararlanabilir.

HMK m.335/1-ç, davanın avukatla takibi gerekiyorsa “ücreti sonradan ödenmek üzere bir avukat temini”ni adli yardım kapsamında sayar; bizim değerlendirmemize göre “sonradan ödenmek üzere” ifadesi, bu giderin kesin bir bağış değil, devletçe önceden karşılanan bir gider olduğunu gösterir. Adli yardım talebine ilişkin evrak her türlü harç ve vergiden muaftır (m.336/4). Talebin nasıl yazılacağını adli yardım talebi dilekçe örneği yazımızda bulabilirsiniz. Şiddet, boşanma davasında hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış sebebi olarak ileri sürülebilir; bunun süreleri için TMK 162 yazımıza bakınız.

Adli Destek ve ŞÖNİM Desteği

Avukatın yanında, mağdurun süreci yalnız yürütmemesi için iki kamu desteği daha vardır. Birincisi Adalet Bakanlığının adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlükleridir. Suç Mağdurlarının Desteklenmesine Dair 63 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (RG 10.06.2020, 31151) temel ilke olarak şunu öngörür: mağdurun, adli sürece etkin katılım ve adalete erişim için mevzuatın öngördüğü şartlara uygun olarak “kendisine vekil tayin edilmesi ve adli yardımda bulunulması isteği derhal karşılanır.” (m.3/3). Kararname, aile içi şiddet mağdurlarının başvurmaları hâlinde adli destek görevlilerince bireysel değerlendirme yapılacağını (m.7/1) ve müdürlüğün mağdurları hakları ve yardımlar konusunda bilgilendirip yönlendireceğini düzenler (m.11/1-a).

İkincisi Şiddet Önleme ve İzleme Merkezleridir (ŞÖNİM). 6284 sayılı Kanuna göre ŞÖNİM’in görevleri arasında “Korunan kişiye verilen barınma, geçici maddi yardım, sağlık, adlî yardım hizmetleri ve diğer hizmetleri koordine etmek” de bulunur (m.15/1-b). Barınma ihtiyacı olanlar için kadın konukevi başvurusu, adresinin gizli kalmasını isteyenler için adres ve kimlik bilgilerinin gizlenmesi yazılarımız tamamlayıcı bilgi verir.

Örnek Senaryolar

Aşağıdaki örnekler basitleştirilmiş ve varsayımsaldır; somut dosyada sonuç, suçun hukuki nitelendirmesine ve mercilerin kararına bağlıdır.

Altıncı satır en sık yaşanan hak kaybını gösterir: davaya katılmayan mağdur, sonuçtan memnun olmasa bile kararı üst mahkemeye taşıyamaz. Bu nedenle ilk duruşmada katılma talebinde bulunmak önemlidir.

Adım Adım Yol Haritası

1. Önce güvenliğinizi sağlayın. 155, 156 veya ALO 183’ü arayın; gerekiyorsa koruma kararı isteyin.
2. İfadeden önce avukat isteyin. “Vekilim yok, baro tarafından avukat görevlendirilmesini istiyorum” deyin ve tutanağa yazılmasını sağlayın.
3. Çocuklar için ayrı vekil isteyin. 18 yaşından küçük mağdur için istem aranmaz; yine de hatırlatın.
4. Görevli avukatın iletişim bilgilerini alın. Delilleri ve sağlık raporlarını ona iletin.
5. Dava açılınca katılma talebinde bulunun. İlk duruşmada sözlü veya dilekçeyle.
6. Bakanlığa haber verin. Bakanlığın katılması için il müdürlüğüne başvurabilirsiniz.
7. Boşanma ve nafaka için adli yardım isteyin. Baro adli yardım bürosuna ve mahkemeye mali durum belgeleriyle başvurun.
8. Kararı takip edin. Katılan olarak istinaf ve temyiz sürelerini kaçırmayın.

Sık Yapılan Hatalar

1. “Param yok” diye şikâyetten vazgeçmek. Kadına karşı yaralama ve ısrarlı takipte gelir şartı olmadan avukat istenebilir.
2. İfadede avukat talebini dile getirmemek. Talep tutanağa yazılmazsa görevlendirme yapılmayabilir.
3. Eski metne güvenmek. 2022’den önceki kaynaklar yalnızca cinsel saldırı ve beş yıldan fazla suçları sayar.
4. Davaya katılmamak. Katılmayan mağdur kanun yoluna başvuramaz.
5. Katılmayı istinaf aşamasına bırakmak. Kanun yolunda ilk kez katılma istenemez.
6. Bakanlık avukatını kendi avukatı sanmak. Bakanlık mağdur adına işlem yapmaz.
7. CMK avukatından boşanma davasını beklemek. Hukuk davası için ayrı adli yardım veya vekâlet gerekir.
8. Görevli avukatı azletmeye çalışmak. Azledilemez; kendi avukatınızı tutarsanız görev sona erer.

Sıkça Sorulan Sorular

Şiddet mağduru ücretsiz avukatı nasıl alır?

Ceza dosyasında vekili bulunmayan mağdur, kanunda sayılan suçlarda ifadeyi alan merciden veya mahkemeden baro tarafından avukat görevlendirilmesini ister (CMK m.234/1-a-3, b-5; Ödeme Yönetmeliği m.5/6). Ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir.

Hangi suçlarda baro avukatı istenebilir?

Cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı veya ısrarlı takip suçları ile kadına karşı işlenen kasten yaralama, işkence veya eziyet suçlarında ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda (CMK m.234/1-a-3).

Gelirim olduğu hâlde baro avukatı isteyebilir miyim?

Evet. CMK m.234 ve 239’da gelir şartı öngörülmemiştir; belirleyici olan suçun türü veya cezasıdır.

Erkek şiddet mağduru baro avukatı isteyebilir mi?

Israrlı takip, cinsel saldırı ve alt sınırı beş yıldan fazla suçlarda evet. Kasten yaralama, işkence ve eziyette hak “kadına karşı işlenen” suçlarla sınırlıdır (CMK m.234/1-a-3).

Çocuğum için avukat istemem gerekir mi?

Hayır. 18 yaşını doldurmamış mağdurun vekili yoksa istem aranmaksızın vekil görevlendirilir (CMK m.234/2).

Baro avukatına para öder miyim?

Hayır. Ödeme, Adalet Bakanlığı bütçesinden tarifeye göre yapılır (Ödeme Yönetmeliği m.8/1, 9/1). Ödenen tutar yargılama giderlerinden sayılır (m.8/3).

Görevli avukatı beğenmezsem ne olur?

Soruşturma veya kovuşturma makamının talebiyle görevlendirilen vekil azledilemez (Ödeme Yönetmeliği m.7/2); kendi avukatınızı tutarsanız görevi sona erer (m.7/1-ç).

Avukatı kimden istemeliyim?

Soruşturmada ifadeyi alan merciden veya sorguyu yapan hâkimden, kovuşturmada mahkemeden (Ödeme Yönetmeliği m.5/6). Doğrudan baroya CMK başvurusu yapılmaz.

Davaya ne zaman katılabilirim?

Kamu davası açıldıktan sonra ilk derece mahkemesinde hüküm verilinceye kadar (CMK m.237/1, 238/1). Kanun yolu aşamasında katılma istenemez (m.237/2).

Davaya katılmazsam ne kaybederim?

Davayı sonuçlandıran kararlara karşı kanun yoluna başvurma hakkı yalnızca davaya katılmış mağdura tanınmıştır (CMK m.234/1-b-6).

Katılma nasıl istenir?

Mahkemeye dilekçe vererek veya duruşmada sözlü başvurunuzu tutanağa geçirterek (CMK m.238/1). Mahkeme savcı, sanık ve müdafii dinledikten sonra karar verir (m.238/3).

Bakanlık davama katılır mı?

Bakanlık gerekli görürse şiddet nedeniyle açılan davalara katılabilir (6284 m.20/2). Mahkemenin Bakanlığa bildirim zorunluluğu yoktur (YİBBGK 13.12.2019, E.2019/6, K.2019/7); Bakanlığa veya il müdürlüğüne başvurabilirsiniz.

Bakanlık avukatı benim avukatım olur mu?

Hayır. Bakanlığın açıklamasına göre Bakanlık avukatı mağdurun şahsi avukatı değildir ve mağdur adına işlem yapmaz.

Boşanma davası için ücretsiz avukat alabilir miyim?

Ödeme gücünüz yoksa baronun adli yardım bürosuna başvurabilirsiniz (TBB Adli Yardım Yönetmeliği m.5); harç ve giderler için mahkemeden adli yardım istenir (HMK m.334-336).

Koruma kararı için avukat gerekir mi?

Hayır. Tedbir doğrudan hâkimden, mülki amirden veya kolluktan istenebilir (6284 m.8/1) ve başvurulardan harç veya masraf alınmaz (m.20/1).

Şikâyetimi geri alırsam ne olur?

Şikâyete bağlı suçlarda dava kural olarak düşer (vazgeçmeyi kabul etmeyen sanık bakımından TCK m.73/4 saklıdır). Eşe veya boşanılan eşe karşı kasten yaralama şikâyete bağlı değildir (TCK m.86/3-a); bu durumda dava devam eder.