İş Kazasında Parmak Kaybı 2026: SGK Oranı Nasıl Belirlenir, Hangi Tazminatlar Alınır? — Sürekli İş Göremezlik, %10 Eşiği, Manevi Tazminat ve Oran Artarsa Ek Dava (5510 m.19, 95; TBK m.54-56, 75, 417)

İş kazasında parmağın kopması, kısalması ya da hareketini kaybetmesi, işçinin hem SGK haklarını hem de işverenden alacağı tazminatı doğrudan bir sayıya bağlar: meslekte kazanma gücü kaybı oranı. Bu oran yüzde onun üzerinde çıkarsa SGK ömür boyu gelir bağlar; altında kalırsa gelir yoktur, ama işverene karşı tazminat hakkı devam eder. Oranı kimin, hangi yönetmeliğe göre ve hangi belgelere bakarak belirlediği, rapora nasıl itiraz edileceği ve oran sonradan artarsa ne olacağı çoğu dosyada sonucu değiştirir. Bu rehber, iş kazasında parmak kaybını 5510 sayılı Kanun m.19, 21 ve 95, Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği ve Türk Borçlar Kanunu m.54-56, 75 ve 417 çerçevesinde anlatır. Dosyanız için Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numarasından ulaşabilirsiniz.

1. Parmak kaybı hukukta üç ayrı yerde ölçülür

Aynı parmak kaybı, üç farklı hukuki süreçte üç farklı soruya cevap verir. Bu ayrım bilinmeyince işçiler çoğu zaman “adli raporda kemik kırığı yazıyor, demek ki oran da yüksek çıkar” ya da “SGK raporunda çalışır yazıyor, demek ki hakkım yok” gibi yanlış sonuçlara varır.

“Çalışır” kararı bu üçünden hiçbiri değildir. Sağlık kurulu raporundaki “çalışır” ibaresi, yalnızca geçici iş göremezliğin, yani istirahatin bittiğini gösterir. Parmaktaki kalıcı kaybın oranı ayrıca tespit ettirilmelidir. İstirahat döneminin haklarını Geçici İş Göremezlik Ödeneği (Rapor Parası) yazımızda, kazanın oluşu ve işverenin kusurunu Makineye El Kaptırma İş Kazası rehberimizde anlattık.

2. SGK oranı nasıl belirlenir?

2.1. Uygulanan yönetmelik

İş kazası ve meslek hastalığında meslekte kazanma gücü kaybı, 11.10.2008 tarihli ve 27021 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği’ne göre belirlenir. Yönetmeliğin 4. maddesi, iş kazası ve meslek hastalığında kullanılan cetvellerin arızanın vücuttaki yeri, işin niteliği ve sigortalının yaşı dikkate alınarak düzenlendiğini belirtir. Aynı madde, birden fazla arızanın birleştirilmesinde kullanılan Balthazard formülünü de tanımlar. İki ya da daha fazla parmağın etkilendiği dosyalarda oranlar bu formülle birleştirilir; basitçe toplanmaz.

Trafik kazalarında ise farklı tablolar kullanılabilmektedir. Sitemizdeki Uzuv Kaybında Maluliyet Oranı ve El Bileği ve Parmak Yaralanmalarında Maluliyet Oranı yazıları trafik kazası tablolarını anlatır. İş kazasında bu yüzdeler doğrudan kullanılmaz; SGK’nın yönetmeliği esas alınır.

2.2. Hesabın adımları

Adli tıp uygulamasında yönetmelik cetvelleriyle oran şu sırayla hesaplanır:

Bu nedenle “işaret parmağı kaybının oranı yüzde şudur” şeklinde tek bir sayı vermek doğru değildir. Aynı yaralanma; işçinin yaşına, mesleğine, kaybın seviyesine ve kalan parmak işlevine göre farklı sonuç verir. Birden fazla arızanın birleştirilmesini görmek isterseniz Maluliyet Oranı Hesaplama Aracı (Balthazard) sayfamızı kullanabilirsiniz; ancak kesin oranı yalnızca yetkili kurul belirler.

2.3. Oranı etkileyen ve rapora mutlaka yazılması gerekenler

Yönetmeliğin 8. maddesine göre sağlık hizmet sunucularının raporları Kurum Sağlık Kurulunu bağlamaz; kurul gerektiğinde ek belge veya yeni muayene isteyebilir. Bu, eksik bir hastane raporunun tek başına oranı belirlemeyeceği, ama eksik belgelerin kurulun kararını da zayıflatacağı anlamına gelir. Başvuru dosyası, ameliyat notundan güncel ölçümlere kadar eksiksiz hazırlanmalıdır.

3. SGK başvurusu, itiraz ve dava yolu

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin 2025/1590 Esas, 2025/5309 Karar sayılı ve 09.04.2025 tarihli kararında, Kurum sağlık kurulu raporlarına karşı önce Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu’na başvurulması gerektiği; bu kurulun raporunun diğer ilgilileri bağlamadığı ve raporlar arasında çelişki varsa Adli Tıp Kurumu Üst Kurulu’ndan rapor alınarak oranın ve başlangıç tarihinin kesin olarak belirlenmesi gerektiği vurgulanmıştır. O dosyada bölge sağlık kurulu %24, Adli Tıp 3. İhtisas Kurulu %18,2 oran belirlemişti. Bu örnek, aynı yaralanmanın farklı kurullarda farklı oranla sonuçlanabileceğini gösterir. Başvuru ve itiraz dilekçesini Sürekli İş Göremezlik Geliri Başvurusu ve İtiraz Dilekçesi sayfamızda, raporların bağlayıcılığını Maluliyet Raporu Bağlayıcı mı? yazımızda, Adli Tıp’a sevk talebini Maluliyet Raporuna İtiraz ve Adli Tıp’a Sevk Dilekçesi sayfamızda bulabilirsiniz.

4. Yüzde on eşiği ve SGK geliri

5510 m.19 uyarınca, iş kazası nedeniyle meslekte kazanma gücü en az %10 oranında azalan sigortalıya sürekli iş göremezlik geliri bağlanır. Tam iş göremezlik hâlinde gelir, sigortalının aylık kazancının %70’idir; kısmi iş göremezlikte bu gelirin meslekte kazanma gücü kaybı oranı karşılığı ödenir. Gelire esas günlük kazanç, kazadan önceki on iki aylık dönemin son üç ayındaki prime esas kazançlara göre hesaplanır (5510 m.17). Rapor parasında ise 21.12.2024 ve sonrasındaki kazalarda on iki aylık kazanç esas alınır; ayrıntılar İş Göremezlik Ödeneği Hesap Rehberi yazımızdadır.

Gelir tutarını tahmin etmek için Sürekli İş Göremezlik Geliri Hesaplama Aracı‘nı kullanabilirsiniz. Kaza işverenin kastı veya iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı hareketi sonucu olmuşsa SGK, yaptığı ödemeleri ve bağladığı gelirin ilk peşin sermaye değerini işverenin kusuru oranında işverenden ister (5510 m.21). Bu, işçinin alacağını azaltmaz; aynı zararın iki kez ödenmesini önler.

5. İşverenden istenecek tazminat kalemleri

İşverenin sorumluluğu TBK m.417/2-3 ve 6331 m.4’e dayanır. TBK m.54 bedensel zararı tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından veya yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar olarak sayar. Parmak kaybında bu kalemlerin karşılığı şöyledir:

5.1. Hesapta dikkat edilen kurallar

Maddi tazminatı mahkemenin atadığı aktüer bilirkişi hesaplar. Hesapta işçinin kazadaki yaşı, gerçek ücreti (bordro, banka dökümü, yemek ve servis gibi ödemeler), sürekli iş göremezlik oranı ve işverenin kusur oranı birlikte kullanılır. İşçinin de kusuru varsa TBK m.52 uyarınca indirim yapılabilir. TBK m.55 uyarınca sosyal güvenlik kurumlarının rücu edilemeyen ödemeleri zarardan indirilemez ve hâkim bedensel zararı hakkaniyet düşüncesiyle artıramaz veya azaltamaz. Hesap mantığını Sürekli İş Göremezlik Tazminatı: Hesap Yöntemi yazımızda, ön hesap için İş Kazası Tazminatı Hesaplama Aracı‘nı bulabilirsiniz. Protez ve uzun vadeli giderlerin nasıl istendiğini Ağır Maluliyette Yaşam Boyu Giderler yazımızda anlattık.

6. Parmak kaybında manevi tazminat

TBK m.56 uyarınca hâkim, bedensel bütünlüğün zedelenmesi hâlinde olayın özelliklerini göz önüne alarak zarar görene uygun bir miktar paranın manevi tazminat olarak ödenmesine karar verebilir. Yargıtay uygulamasında miktar belirlenirken tarafların kusur durumu, yaralanmanın ağırlığı ve kalıcı oran, istirahat süresi, işçinin yaşı, tarafların ekonomik ve sosyal durumu ile paranın alım gücü birlikte değerlendirilir. Kanunda sabit bir tutar yoktur.

Yargıtay 21. Hukuk Dairesi’nin 2014/3017 Esas, 2014/10719 Karar sayılı ve 13.05.2014 tarihli kararı, parmak kaybı dosyaları için iki açıdan önemlidir. Olayda işçinin sağ el işaret parmağı pres kalıpları arasında kalarak kopmuş, kusur işverene %80, işçiye %20 olarak belirlenmiştir. İlk davada %13 oran üzerinden manevi tazminata hükmedilmiş ve karar kesinleşmiştir. Oran daha sonra %24’e yükselince işçi yeni dava açmıştır. Yargıtay şunları kabul etmiştir:

• Manevi zarar kural olarak bir defada istenir; acı ve üzüntü parça parça talep edilemez.
• Ancak bedensel zarar zamanla gelişip artmışsa, olaydan sonra ortaya çıkan farka ilişkin manevi zarar ayrıca istenebilir.
• Mahkeme oranın neden arttığını (tedavinin aksaması, başka işte çalışma vb.) gerekirse hekim bilirkişiden rapor alarak araştırmalıdır.
• Artan kısım için faiz, kaza tarihinden değil oranın arttığı tarihten işletilmelidir.

Eski tarihli kararlardaki tutarlar, o yılın para değerini yansıttığı için bugünkü bir dosyaya doğrudan uyarlanamaz. Ayrıca günümüzde manevi tazminat miktarları çoğu zaman temyiz sınırının altında kaldığı için Bölge Adliye Mahkemesinde kesinleşmektedir. Bu nedenle yazımızda tutar tahmini vermiyoruz; dosyaya özgü değerlendirme gerekir.

7. Oran sonradan artarsa ne olur?

Parmak yaralanmalarında güdükte ağrı, eklem sertliği, enfeksiyon veya yeniden ameliyat ihtiyacı nedeniyle oran zamanla değişebilir. Bu durumda üç yol vardır:

• Kontrol muayenesi: Yönetmelik m.11 uyarınca sigortalı, daha yüksek oran istemiyle Kurumdan yeniden değerlendirme isteyebilir. Oran %10’u aşarsa gelir bağlanabilir; zaten gelir alıyorsa gelir artırılır.
• Ek dava: Yukarıdaki 21. Hukuk Dairesi kararında olduğu gibi, artan oran için işverenden ek maddi ve manevi tazminat istenebilir.
• Hükmün değiştirilmesi: TBK m.75 uyarınca hâkim, karar tarihinde bedensel zararın sonuçlarını tam olarak belirleyemiyorsa, karar tarihinden başlayarak iki yıla kadar kararı değiştirme hakkını saklı tutabilir.

Ayrıntılar için Maluliyet Oranı Sonradan Artarsa Ne Olur? yazımıza bakabilirsiniz.

8. Zamanaşımı ve dava türü

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 2018/906 Esas, 2024/104 Karar sayılı kararına göre, bedensel zararın gelişim gösterdiği durumlarda zamanaşımı, zararın gelişiminin tamamlandığı, yani oranın kesinleştiği tarihten başlar. Yine de manevi tazminat bakımından ihtiyatlı davranıp kaza tarihinden itibaren süreyi takip etmek ve delilleri kaybetmemek için davayı gereksiz yere geciktirmemek gerekir. Dava dilekçesinin kurgusunu İş Kazası Maddi ve Manevi Tazminat Dava Dilekçesi Örneği sayfamızda, rapor beklerken sürelerin nasıl işlediğini Maluliyet Raporu ve Zamanaşımı yazımızda anlattık.

9. Hangi parmak, hangi işlev?

Elin her parmağı farklı bir işi üstlenir ve bu, hem oran değerlendirmesinde hem de tazminatın gerekçelendirilmesinde öne çıkarılmalıdır. Başparmak, diğer parmaklarla karşılıklı gelerek kavramanın temelini oluşturur; başparmak kaybı, tutma ve kavrama işlevini en ağır etkileyen kayıplar arasındadır. İşaret parmağı, başparmakla birlikte ince tutma ve kıstırma hareketlerinde (anahtar çevirmek, vida tutmak, kalem kullanmak) öne çıkar; işaret parmağı kaybedildiğinde bu görev çoğu zaman orta parmağa kayar ve el bu duruma alışana kadar beceri kaybı yaşanır. Orta, yüzük ve serçe parmaklar ise özellikle güçlü kavramada, çekiç, kürek veya ağır bir parçayı sıkıca tutmada önemlidir.

Bu nedenle dava dilekçesinde ve bilirkişi incelemesinde yalnızca “parmak kaybı” demek yetmez. Hangi parmağın, hangi seviyeden kaybedildiği; işçinin fiilen yaptığı işte bu parmağın ne işe yaradığı; kazadan sonra hangi işleri yapamadığı veya daha zor yaptığı somut olarak anlatılmalıdır. Örneğin metal işleme, montaj, terzilik, aşçılık veya elektrik tesisatı gibi ince el becerisi gerektiren işlerde, aynı oran bile farklı bir ekonomik kayba yol açabilir. Bu fark, TBK m.54’teki ekonomik geleceğin sarsılması kalemi bakımından da önemlidir.

10. Ceza dosyasındaki adli rapor ile SGK oranı aynı şey değildir

Kazadan sonra hastanede düzenlenen adli muayene formu veya ceza soruşturmasında alınan adli rapor, TCK m.89 bakımından yaralanmanın niteliğini belirler: kemik kırığı olup olmadığı, yaralanmanın basit tıbbi müdahaleyle giderilip giderilemeyeceği, hayati tehlike bulunup bulunmadığı ve organ işlevinin sürekli zayıflayıp zayıflamadığı. Adli Tıp Kurumu’nun yaralama suçlarının değerlendirilmesine ilişkin rehberinde, bir organın işlevindeki kaybın belirli bir oranın altında kalması “sürekli zayıflama”, daha ağır kayıplar ise “yitirilme” olarak değerlendirilmektedir. Parmak kaybında hangisinin söz konusu olduğunu, tedavi tamamlandıktan sonra verilen kesin adli rapor belirler.

Bu değerlendirme, SGK’nın meslekte kazanma gücü kaybı oranından farklıdır. Ceza dosyasında “organ işlevinin sürekli zayıflaması” tespit edilmiş olması, SGK oranının yüzde on veya üzerinde çıkacağı anlamına gelmez; tersine, SGK oranının düşük çıkması da ceza dosyasındaki nitelendirmeyi değiştirmez. Her iki süreç ayrı ayrı takip edilmelidir. Kesin adli raporun ne zaman ve nasıl alınacağını Adli Tıp Raporu Ne Zaman Çıkar? yazımızda, ceza boyutunu İş Kazasında İşverenin Ceza Sorumluluğu yazımızda anlattık.

11. Oran başvurusu için hazırlanacak dosya

12. Parmak kaybı dosyalarında sık yapılan hatalar

Kazanın ilk günlerinde neler yapılması gerektiğini “İş Kazası Geçirdim, Haklarım Neler?” ve İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirimi, Tespiti ve Hakları rehberlerimizde bulabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

İş kazasında işaret parmağımı kaybettim, SGK oranı yüzde kaç olur?

Tek bir yüzde yoktur. Oran, Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği’ndeki cetvellere göre; kaybın seviyesi, kalan işlev, mesleğiniz ve yaşınız birlikte dikkate alınarak Kurum Sağlık Kurulunca belirlenir.

Oranım %10’un altında çıktı, hiçbir hakkım yok mu?

SGK sürekli gelir bağlamaz, ama kazada işverenin kusuru varsa işverenden sürekli iş göremezlik tazminatı ve manevi tazminat isteyebilirsiniz. Oran %0 olsa bile istirahat döneminin kaybı istenebilir.

Oran tespiti için ne zaman başvurmalıyım?

Ameliyatlar ve fizik tedavi tamamlanıp parmağın durumu yerleştiğinde başvurmak gerekir. Tedavi devam ederken yapılan değerlendirme, kalıcı durumu tam yansıtmayabilir.

Özel hastaneden aldığım rapor yeterli mi?

Hayır. Yönetmeliğin 8. maddesine göre sağlık hizmet sunucusu raporları Kurum Sağlık Kurulunu bağlamaz. Oranı SGK’nın sevk ettiği yetkili hastanenin sağlık kurulu raporu ve Kurum Sağlık Kurulu kararı belirler.

SGK’nın verdiği orana nasıl itiraz ederim?

Önce Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu’na itiraz edilir (5510 m.95). Sonuç değişmezse Kuruma başvurduktan sonra iş mahkemesinde tespit davası açılır; mahkeme Adli Tıp Kurumu’ndan rapor alır.

SGK ile Adli Tıp farklı oran verdi, hangisi geçerli?

Yargıtay’a göre raporlar arasındaki çelişki, Adli Tıp Kurumu Üst Kurulu’ndan rapor alınarak giderilmelidir (10. HD 2025/1590 E., 2025/5309 K.).

Sürekli iş göremezlik geliri ne kadar olur?

Tam iş göremezlikte aylık kazancın %70’i; kısmi iş göremezlikte bunun oranınız karşılığı kadarı ödenir (5510 m.19). Gelire esas kazanç, kazadan önceki on iki aylık dönemin son üç ayına göre hesaplanır.

SGK’dan gelir alıyorum, işverenden ayrıca tazminat alabilir miyim?

Evet. Yalnızca SGK gelirinin rücuya tabi ilk peşin sermaye değeri maddi tazminattan düşülür; manevi tazminattan bir şey düşülmez.

Parmak kaybında manevi tazminat ne kadar?

Kanunda sabit bir tutar yoktur. Mahkeme TBK m.56 uyarınca kusuru, yaralanmanın ağırlığını, kalıcı oranı, yaşınızı ve tarafların ekonomik durumunu birlikte değerlendirir.

Oranım yıllar sonra arttı, yeniden tazminat isteyebilir miyim?

Evet. Yargıtay 21. Hukuk Dairesi, oran %13’ten %24’e çıkınca artan kısım için ek manevi tazminat istenebileceğini kabul etmiştir (2014/3017 E., 2014/10719 K.).

Parmak protezi parasını kim öder?

SGK’nın karşılamadığı protez ve estetik giderleri, kazada kusuru olan işverenden TBK m.54 uyarınca tedavi gideri olarak istenebilir; gerekliliğin hekim raporuyla gösterilmesi gerekir.

Tazminat davası için ne kadar sürem var?

Zamanaşımı on yıldır (TBK m.146). Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’na göre süre, sürekli iş göremezlik oranının kesinleştiği tarihten başlar.

Sol elimde parmak kaybı var, sağ elimi kullanıyorum. Fark eder mi?

Elin işteki ve günlük yaşamdaki rolü, hem oran değerlendirmesinde hem tazminat hesabında önemlidir. Hangi eli kullandığınızın ve mesleğinizin raporlara doğru yazılmasını sağlayın.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; 5510 sayılı Kanun m.17, 19, 21 ve 95; Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği (RG 11.10.2008/27021) m.4, 8, 10 ve 11; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.52, 54, 55, 56, 75, 146, 417 ve 420; 6331 sayılı Kanun m.4; 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3, 4 ve 6 ile 6100 sayılı HMK m.109 ve 165 hükümlerine dayanır. Oran ve tazminat; tıbbi belgeler, bilirkişi raporları ve dosyanın özelliklerine göre değişir.