Şirketimin Parası Fonda Kilitli: Tedarikçi, Müşteri ve Kiraya Verene Karşı Ne Yapmalı? 2026 — Para Borcunda Mücbir Sebep Neden İşlemez, Aşırı İfa Güçlüğü (TBK m.138), Temerrüt Faizi ve TTK m.1530, Ödeme Ertelemesi Protokolü, Karşılıksız Çek (5941 m.5-6), İhtiyati Hacze İtiraz ve Teminatla Kaldırma (İİK m.265-266), Kira (TBK m.315, m.352), Konkordato ve Ödeme Öncelik Sırası

Şirketin nakdi bir fonda kilitlendiğinde ilk hafta vergi dairesi ve SGK’yla, ikinci hafta tedarikçi, müşteri ve mal sahibiyle geçer. Kamu alacaklısının tecil mekanizması vardır; özel alacaklının ise bir sözleşmesi, bir vadesi ve elinde çoğu zaman bir çek vardır. Şirket sahibinin bu masada söyleyeceği ilk cümle bellidir: “Paramız var ama SPK kararıyla kilitli, mücbir sebep.” Bu cümlenin hukuki değeri, bu yazının konusudur. Para borcunda ifa imkânsızlığı ve mücbir sebep savunmasının neden işlemediğini, aşırı ifa güçlüğü uyarlamasının hangi dar koşulda düşünülebileceğini, temerrüdün mekaniğini (temerrüt faizi, ticari geç ödeme faizi, sözleşmeden dönme, cezai şart), alacaklıyı ikna edecek ödeme ertelemesi protokolünün nasıl kurulacağını, karşılıksız çek riskinin nasıl yönetileceğini, ihtiyati haciz gelirse itiraz ve teminatla kaldırma yollarını, kira borcunda otuz günlük süreyi ve iki haklı ihtarı, konkordatonun ne zaman gerçek bir seçenek olduğunu ve hangi borcun önce ödeneceğini anlatır. Tedarikçi ve çek vadeleriniz yaklaşıyorsa 0554 648 37 15 numaralı hattan ön değerlendirme alabilirsiniz.

Net Cevap: Beş Cümle

Para Borcunda Mücbir Sebep ve İfa İmkânsızlığı Neden İşlemez?

TBK m.136 uyarınca borcun ifası borçlunun sorumlu tutulamayacağı sebeplerle imkânsızlaşırsa borç sona erer. Bu hüküm, konusu belirli bir eşya veya edim olan borçlar için yazılmıştır; para borcu ise cins borcudur ve cins borcunda imkânsızlık kural olarak söz konusu olmaz, çünkü para her zaman temin edilebilir. Borçlunun nakdinin belirli bir varlıkta kilitli olması, o varlığın değerini ve erişilebilirliğini etkiler, borcun kendisini değil. Bu nedenle “param fonda, ödeyemiyorum” savunması, hukuken imkânsızlık değil ödeme güçlüğüdür ve ödeme güçlüğü borçluyu temerrütten kurtarmaz. Sözleşmedeki mücbir sebep hükümleri de aynı sınıra tabidir: mücbir sebep klozları, tarafların kontrolü dışındaki olağanüstü olayların ifayı engellemesi hâlinde ifa yükümlülüğünü askıya alır; ancak kloz açıkça ödeme yükümlülüğünü kapsamıyorsa, uygulamada ödeme borcunun mücbir sebeple ertelenmesi kabul görmez. Kurul kararının borçlunun kontrolü dışında olduğu doğrudur; ancak nakdin o fona yatırılması borçlunun kendi kararıdır ve mahkemeler bu tercihi borçlunun risk alanında görür. Sonuç olarak şirket, vade gününde TBK m.117 uyarınca ihtara gerek olmaksızın temerrüde düşer ve temerrüdün sonuçları işlemeye başlar.

Aşırı İfa Güçlüğü (TBK m.138): Uyarlama Şansı Var mı?

TBK m.138, sözleşmenin yapıldığı sırada taraflarca öngörülmeyen ve öngörülmesi de beklenmeyen olağanüstü bir durumun, borçludan kaynaklanmayan bir sebeple ortaya çıkması ve sözleşmenin yapıldığı sırada mevcut olguları kendisinden ifanın istenmesini dürüstlük kurallarına aykırı düşecek derecede borçlu aleyhine değiştirmesi hâlinde, borçlunun henüz ifa etmemiş veya haklarını saklı tutarak ifa etmiş olması şartıyla hâkimden sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını, bu mümkün değilse sözleşmeden dönmeyi isteyebileceğini düzenler. Fon kilidi bu maddenin dört şartından ilk ikisini (öngörülemezlik ve olağanüstülük) belki karşılar; ancak üçüncü şart olan “borçludan kaynaklanmama” tartışmalıdır, çünkü nakdin riskli bir fona yatırılması borçlunun tercihidir, ve dördüncü şart olan “ifanın dürüstlük kuralına aykırı düşecek derecede güçleşmesi” para borçlarında nadiren kabul edilir; borçlunun mali durumunun bozulması, sözleşme dengesinin bozulması değildir. Uygulamada m.138 uyarlaması, uzun süreli ve edim dengesi bozulan sözleşmelerde (örneğin döviz veya altın cinsinden kira) işler; bunun örneğini kira uyarlama dava dilekçesi yazımızda verdik. Fon kilidi nedeniyle bir mal veya hizmet bedelinin ertelenmesi için uyarlama davası açmak, dürüst değerlendirmeyle, düşük ihtimalli ve yavaş bir yoldur; dava süresince temerrüt sonuçları işlemeye devam eder. Bu nedenle m.138, alacaklı masasında bir pazarlık argümanı olabilir, ama plan olamaz.

Ayrıntılı analiz: TBK m.138’in dört şartının fon kilidine tek tek uygulanması, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun tacirden beklediği öngörme yükü, ihtirazi kayıt metni, kira ve eser sözleşmelerine özgü hükümler ve uyarlama davasının usulü fon kilidi ve aşırı ifa güçlüğü (TBK m.138) yazımızda anlatıldı.

Temerrüdün Mekaniği: Faiz, Süre Verme, Dönme ve Cezai Şart

Vade geçtiğinde alacaklının elinde dört araç vardır. Birincisi temerrüt faizidir: TBK m.120 uyarınca faiz oranı sözleşmede belirlenmemişse 3095 sayılı Kanun’a göre belirlenir; ticari işlerde alacaklı, 3095 sayılı Kanun m.2/2 uyarınca TCMB avans faiz oranı üzerinden temerrüt faizi isteyebilir. Ticari işletmeler arasındaki mal ve hizmet tedarikinde ise TTK m.1530 ayrıca uygulanır: borçlu sözleşmedeki ödeme tarihinde, sözleşmede tarih yoksa faturayı aldığı tarihten itibaren otuz günün sonunda ihtara gerek olmaksızın temerrüde düşer; sözleşmede kararlaştırılabilecek ödeme süresi kural olarak altmış gündür ve açıkça anlaşılarak ve alacaklı aleyhine ağır haksızlık yaratmamak koşuluyla uzatılabilir, ancak alacaklının küçük veya orta ölçekli işletme ya da tarımsal veya hayvansal üretici olduğu veya borçlunun büyük ölçekli işletme olduğu hâllerde altmış günü aşamaz; sözleşmede oran yoksa uygulanacak geç ödeme faizini ve tahsil masrafları için asgari giderim tutarını TCMB her yıl ocak ayında ilan eder (2026 için yıllık yüzde 43 ve 2.020 TL). İkincisi süre verme ve dönmedir: TBK m.123-125 uyarınca alacaklı, karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde borçluya uygun bir süre verir; süre içinde ifa edilmezse aynen ifa ve gecikme tazminatı isteyebilir, ifadan vazgeçip olumlu zararının tazminini isteyebilir veya sözleşmeden dönerek olumsuz zararını isteyebilir. Üçüncüsü cezai şarttır: sözleşmede geç ödeme için cezai şart varsa TBK m.179 uyarınca istenebilir; tacirler arasında fahiş cezai şartın indirilmesi TTK m.22 uyarınca kural olarak istenemez. Dördüncüsü takiptir: fatura ve sözleşmeye dayanan alacak ilamsız takibe konu olur ve şirketin itirazı, itirazın iptali davasında yüzde yirmi icra inkâr tazminatı riski doğurur. Bu dört aracın maliyeti, ödeme ertelemesi protokolünün neden alacaklı için de anlamlı olduğunu açıklar: protokol, alacaklıya takip masrafından ve belirsizlikten kurtulma, borçluya ise faiz ve cezai şartı sınırlama imkânı verir.

Ödeme Ertelemesi Protokolü: Alacaklıyı Nasıl İkna Edersiniz?

Alacaklıyı ikna eden şey, borçlunun samimiyeti değil, belgesidir. Protokol teklifi üç belgeyle sunulur: fon kilidinin belgesi (MKK dökümü, gerçekleşmeyen iade talimatı, Kurul kararı, tasfiye takvimi), şirketin nakit akış tablosu ve teklif edilen ödeme planı. Tasfiye listesindeki fonlar için azami altı aylık tasfiye takvimi (süre 20.09.2026 tarihli 59/1710 sayılı kararla üç aydan altı aya çıkarıldı), alacaklıya paranın en geç hangi dönemde gelebileceğini gösterir; işleme kapalı fonlar için kurucunun “izin verilirse öderiz” beyanı ve şirketin Kurul’a başvurusu aynı işlevi görür. Bu adımların nasıl atılacağını fonlar ödeme yapmak istiyor, SPK izin vermiyor yazımızda anlattık. Protokolün içeriği aşağıdaki tabloda verilmiştir; en önemli iki kural şudur: protokol yazılı yapılmalı ve borcun yenilenmesi (tecdit) anlamına gelmediği açıkça yazılmalıdır, çünkü TBK m.133 uyarınca borcun yenilenmesi ancak tarafların açık iradesiyle olur ve yenileme, mevcut teminatları ve kefaletleri düşürebilir. Kefil veya aval veren varsa protokole katılmalıdır; aksi hâlde erteleme kefilin sorumluluğunu ağırlaştırdığı ölçüde kefile karşı ileri sürülemez.

Karşılıksız Çek Riski: 5941 Sayılı Kanun m.5 ve m.6

Şirket borçları arasında en tehlikelisi çektir; çünkü çek yalnızca bir borç değil, bir ceza normunun konusudur. 5941 sayılı Çek Kanunu m.5 uyarınca üzerinde yazılı düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde ibrazında karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında, hamilin şikâyeti üzerine her bir çekle ilgili olarak adli para cezasına hükmolunur ve çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı uygulanır; tüzel kişinin çekinde karşılığı bulundurmakla yükümlü olan, mali işlerini yürütmekle görevlendirilen yönetim organı üyesi, böyle bir görevlendirme yoksa yönetim organını oluşturan kişilerdir (m.5/2); çek yasağı ayrıca şirket adına çek keşide edenler ile yönetim organı ve ticaret siciline tescil edilen yetkililer hakkında uygulanır. m.6 ise çıkış kapısıdır: karşılıksız kalan çek bedelinin, üzerinde yazılı düzenleme tarihine göre kanuni ibraz tarihinden itibaren işleyecek 3095 sayılı Kanun’a göre ticari işlerde temerrüt faiziyle birlikte tamamen ödenmesi hâlinde yargılama aşamasında davanın düşmesine, mahkûmiyet hükmü kesinleşmişse hükmün bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasına karar verilir; hamilin şikâyetinden vazgeçmesi de aynı sonucu doğurur (m.6/2). Bu iki hüküm birlikte okunduğunda strateji netleşir: çek, ödeme öncelik sırasında en önde tutulur; ödenemeyecek çek için lehtarla vade uzatımı ve çekin iadesi karşılığında yeni çek düzenlenmesi konuşulur; karşılıksız çıkmış çek, hamilin şikâyetinden bağımsız olarak faiziyle ödenerek m.6 kapısı kullanılır. Kanuni ibraz süreleri TTK m.796’da düzenlenmiştir; ileri tarihli çeklerin düzenleme tarihinden önce ibrazına ilişkin geçici hükümlerin süresi dönem dönem uzatıldığından, şirketin elindeki çek takvimi güncel düzenlemeye göre teyit edilmelidir.

İhtiyati Haciz Gelirse: İtiraz ve Teminatla Kaldırma

Ticari alacaklının fon kilidi haberini duyduğunda ilk yapacağı şey, vadesi gelmiş alacağı için İİK m.257 uyarınca ihtiyati haciz almaktır; vadesi gelmemiş alacakta ise borçlunun mallarını kaçırmaya hazırlandığı iddiasıyla aynı yol denenir. Şirketin savunması iki aşamalıdır. Birincisi İİK m.265 itirazıdır: borçlu, haczin uygulanmasından veya gıyabında yapılan hacizde haciz tutanağının tebliğinden itibaren yedi gün içinde mahkemeye başvurarak ihtiyati haczin sebeplerine, mahkemenin yetkisine ve teminata itiraz edebilir; fon kilidi nedeniyle ödeme güçlüğü, “mal kaçırma” değildir ve vadesi gelmemiş alacakta bu ayrım itirazın özüdür. İkincisi İİK m.266 uyarınca teminat karşılığı kaldırmadır: borçlu, para veya mahkemece kabul edilecek rehin ya da esham yahut tahvilat depo etmek, taşınmaz rehni veya muteber bir banka kefaleti göstermek şartıyla ihtiyati haczin kaldırılmasını isteyebilir; böylece haciz şirketin banka hesapları ve alacakları üzerinden kalkar ve faaliyet sürer. Alacaklının haczi İİK m.264 uyarınca yedi gün içinde dava veya takiple tamamlaması gerekir; tamamlamazsa haciz kendiliğinden kalkar. Haksız ihtiyati hacizden doğan zarar için İİK m.259 uyarınca alacaklının gösterdiği teminattan tazminat istenebilir. Sürelerin hesabı için ihtiyati haciz süre hesaplama aracımız kullanılabilir. Şirket, başka bir borçlunun alacaklısı olarak İİK m.89 haciz ihbarnamesi alırsa yedi gün içinde cevap vermelidir; cevapsız kalan ihbarname, borcun zimmette sayılmasına yol açar.

Kira Borcu: Otuz Günlük Süre ve İki Haklı İhtar

İşyeri kirası, fon kilidinde en hızlı sonuç doğuran borçlardan biridir. TBK m.315 uyarınca kiracı, kira bedelini ödemede temerrüde düşerse kiraya veren yazılı bir süre verir ve bu süre içinde ödenmezse sözleşmeyi feshedebilir; konut ve çatılı işyeri kiralarında bu süre en az otuz gündür. Ayrıca TBK m.352/2 uyarınca kiracı, bir yıldan kısa süreli kira sözleşmelerinde kira süresi içinde, bir yıl ve daha uzun süreli kira sözleşmelerinde bir kira yılı veya bir kira yılını aşan süre içinde kira bedelini ödemediği için kendisine yazılı olarak iki haklı ihtarda bulunulmasına sebep olmuşsa kiraya veren, kira süresinin ve bir yıldan uzun süreli kiralarda ihtarların yapıldığı kira yılının bitiminden başlayarak bir ay içinde dava yoluyla sözleşmeyi sona erdirebilir. Yani iki gecikme, işyerinin kaybına giden yolu açar. Fon kilidinde kiraya verenle yazılı erteleme protokolü, ihtarın kendisinden önce yapılmalıdır; ihtar geldikten sonra otuz gün içinde ödeme fesih riskini kaldırır, ancak “haklı ihtar” sayısına yazılmış olur. Kira ilişkisinde uyarlama davası da m.138 kapsamında gündeme gelebilir, ancak kira bedelinin ödenmesinde güçlük, kira dengesinin bozulması anlamına gelmediğinden fon kilidi tek başına uyarlama sebebi değildir.

Leasing taksiti: Finansal kiralamada temerrüt ve fesih 6361 m.31 ve m.33’te özel olarak düzenlenmiştir (otuz gün; mülkiyetin kiracıya geçeceği sözleşmelerde en az altmış gün). Fon kilidi döneminde leasing temerrüdü leasing taksiti ödenemedi yazımızda anlatıldı.

Konkordato: Ne Zaman Gerçek Bir Seçenektir?

Fon kilidi geçici, yükümlülükler sürekli ise ve nakit akışı önümüzdeki aylarda yükümlülükleri karşılamıyorsa, konkordato bir çare olarak masaya gelir. İİK m.285 uyarınca borçlarını vadesi geldiği hâlde ödeyemeyen veya vadesinde ödeyememe tehlikesi altında bulunan borçlu, konkordato talep edebilir; m.286 uyarınca talebe konkordato ön projesi, borçlunun malvarlığının durumunu gösteren belgeler, alacaklılar listesi ve makul güvence raporu eklenir. Mahkeme m.287 uyarınca üç aylık geçici mühlet verir (iki ay uzatılabilir) ve m.289 uyarınca bir yıllık kesin mühlete çevirebilir (altı ay uzatılabilir). m.294 uyarınca mühlet içinde borçlu aleyhine takip yapılamaz, başlamış takipler durur, ihtiyati haciz kararları uygulanmaz ve rehinle temin edilmemiş alacaklarda faiz işlemez. Fon kilidi bakımından konkordatonun mantığı şudur: fon parasının makul sürede çözüleceği belgelenebiliyorsa (tasfiye takvimi, Kurul başvurusu), mühlet süresi bu çözümü beklemek için bir nefes alanı sağlar ve alacaklılara tam ödeme öngören bir proje sunulabilir. Ancak konkordatonun maliyeti de gerçektir: komiser ücreti, makul güvence raporu, itibar kaybı, m.297 uyarınca borçlunun tasarruf yetkisinin sınırlanması ve projenin tasdik edilmemesi hâlinde iflas riski. Bu nedenle konkordato, alacaklıların çoğunluğuyla protokol yapılamıyorsa ve çek takvimi kontrol edilemiyorsa düşünülmeli; yükümlülüklerin nakit akışını kalıcı olarak aştığı durumda ise tasfiye ve iflas seçenekleriyle birlikte değerlendirilmelidir. Bu ayrımı borçlu şirket nasıl kapatılır: tasfiye, konkordato, iflas yazımızda kurduk.

Tedarikçi Sözleşmeyi Feshedebilir mi? Dönme, Teslimat Durdurma ve Cezai Şart

Ödeme gecikmesinin en ağır ticari sonucu faiz değil, ilişkinin kopmasıdır. Karşılıklı borç yükleyen sözleşmede alacaklı, TBK m.123 uyarınca borçluya ifa için uygun bir süre verir veya verilmesini hâkimden ister; m.125 uyarınca süre içinde ifa edilmezse sözleşmeden dönebilir ve olumsuz zararını isteyebilir. Sürekli tedarik ilişkilerinde tedarikçi ayrıca TBK m.97 uyarınca ödemezlik def’ini kullanarak yeni teslimatları durdurabilir; yani “ödeme gelmeden mal gelmez” tutumu hukuka uygundur. Sözleşmede geç ödeme için cezai şart varsa TBK m.179 uyarınca istenir ve tacir borçlu, TTK m.22 uyarınca fahiş cezai şartın indirilmesini kural olarak isteyemez. Bu üç sonuç, tedarikçiyle protokolün neden erken ve yazılı yapılması gerektiğini gösterir: protokol, dönme hakkının kullanılmayacağını, teslimatların hangi koşulla süreceğini ve cezai şartın uygulanmayacağını açıkça yazmalıdır. Uzun süreli tedarik sözleşmelerinde alacaklının dönme hakkını kullanması şirketin üretimini durdurabileceğinden, bu sözleşmeler çek takviminden hemen sonra ele alınmalıdır.

Müşterilerden Alacakların Hızlandırılması

Şirketin nakit sorununun ikinci yüzü, kendi alacaklarıdır. Fon kilidi döneminde vadesi yaklaşan veya geçmiş müşteri alacakları, kilitli nakdin yerine geçecek en hızlı kaynaktır ve aynı hukuk, bu kez şirketin lehine işler. Ticari işletmeler arasındaki mal ve hizmet tedarikinde TTK m.1530, sözleşmede süre yoksa otuz günlük ödeme süresini ve TCMB’nin ilan ettiği geç ödeme faizini şirketin lehine uygular; vadesi geçmiş alacak için ihtiyati haciz (İİK m.257) ve ilamsız takip yolları açıktır. Faktoring, vadesi gelmemiş ticari alacakların iskonto edilerek nakde çevrilmesini sağlar ve fon kilidi döneminde köprü finansmanın en pratik araçlarından biridir; geri dönülebilir faktoringde alacağın ödenmemesi riskinin şirkette kalacağı unutulmamalıdır. Müşterilere erken ödeme iskontosu teklifi, hukuki bir araç olmasa da nakit akışını en hızlı düzelten yöntemdir. Alacak tarafında güçlü davranan şirket, borç tarafındaki protokol görüşmelerinde de daha inandırıcı bir nakit akış tablosu sunar.

Tasfiye alacağını nakde çevirmek: Fon tasfiye alacağının faktoringe konu olamaması (6361 m.9/2, m.38/1), şirketin kendi faturalı alacaklarının faktoringi ve tasfiye alacağının bankaya veya tedarikçiye teminat amaçlı temliki fon alacağını faktoring şirketine devretmek yazımızda anlatıldı.

Hangi Borç Önce? Öncelik Sırası

Kilitli nakit yetersizse şirket, borçlarını hukuki sonuçlarının ağırlığına göre sıralamak zorundadır. Aşağıdaki sıra, “kimin sesi yüksek” değil “hangisinin sonucu geri alınamaz” ölçütüyle kurulmuştur; her şirketin dosyasına göre değişebilir.

İşçi ücretleri, vergi, SGK ve banka kredileri için ayrıntılı yol haritasını şirket parası fonda kilitlendi: ne yapmalı ve kredi çekip fona yatırdım yazılarımızda verdik; ortaklar arasındaki sorumluluk tartışmasını müdür şirket nakdini fona yatırdı: ortakların hakları yazımızda ele aldık.

Banka limiti keserse: Nakit planını bozan limit kesintisine karşı ilk on gün eylem planı ve bankaya yazı iskeleti banka kredi limitimizi kesti yazımızda anlatıldı.

İlk On Beş Gün ve Örnek Protokol

Sık Yapılan Hatalar

Fon katılma paylarını kredi teminatı gösteren şirketler için teminat açığı, ek teminat çağrısı, bankanın muacceliyet ve takas yetkileri, tasfiye bakiyesinin akıbeti ve bekleme protokolünü fon rehinli kredi: fon kilitlenince teminat açığı yazımızda anlattık.

Fon kilidi nedeniyle maaş ödeyemeyen işverenin yirmi gün kuralı karşısındaki konumunu, m.22 onaylı ücretsiz izin, kısa çalışma şartları, fesihte son çare ilkesi ve toplu işçi çıkarma usulünü fon kilidi nedeniyle maaş ödeyemeyen işveren yazımızda anlattık.

Kamu ihale sözleşmesi olan yüklenici için fon kilidinin mücbir sebep sayılmadığını, on günlük ihtar ve fesih zincirini, yasaklama riskini, mali acz bildirimi tuzağını, sözleşmenin devrini ve hakediş temlikini kamu ihale yüklenicisi için fon kilidi yazımızda anlattık.

Şirketinizin kendisi alacaklıysa, sorumlulara karşı ihtiyati haciz talebinin nasıl kurulacağı ihtiyati haciz talep dilekçesi örneği (fon zararı alacağı) yazımızda anlatıldı.

Bu yazıdaki protokolden önceki adım olan talep yazısının ayrıntılı metni, borç ikrarı ve zamanaşımı riskleri, KOBİ tedarikçide taksit yasağı ve arabuluculuk daveti tedarikçiye ödeme erteleme ve yapılandırma talep yazısı örneği yazımızda yer alıyor.

Fon kilidinin bilançoya etkisi sermaye kaybı eşiklerini aşıyorsa sermaye kaybı ve borca batıklık testi aracı (TTK m.376) ile test edilebilir.

Ödeme ertelemeleri yetmezse konkordato seçeneğinin şartları, belgeleri ve fon alacağının projede nasıl gösterileceği param fonda kilitli, şirketim konkordato ilan edebilir mi yazımızda anlatıldı.

İnşaat firmalarında arsa sahibi, taşeron ve konut alıcılarına karşı fon kilidinin sonuçları inşaat firmasının hak ediş ve taşeron ödemeleri fona takıldı yazımızda ele alındı.

Nakit sıkışıklığındaki şirketler için çek, banka kredisi, vergi-SGK, maaş ve haciz sürelerini, ödeme öncelik sırasını ve konkordato ile uzlaşma yollarını bir arada anlatan Likidite Krizi Hukuk Rehberi sayfamıza da bakabilirsiniz.

Çekin tarihi henüz gelmediyse: Çek listesinin çıkarılması, hangi çeke öncelik verileceği, hamille vade ertelemenin güvenli yolları ve kısmi karşılığın etkisi için Çekimi Ödeyemeyeceğim, Vadesi Yaklaşıyor: Şirket ve Yetkili Ne Yapmalı? rehberimize bakabilirsiniz.

Borçlu tarafındaysanız: Şirkete konulan ihtiyati hacze 7 gün içinde itiraz (İİK m.265), teminat göstererek haczin kaldırılması (İİK m.266), alacaklının uyması gereken süreler ve haksız haciz tazminatı için Şirkete İhtiyati Haciz Geldi: Ne Yapmalı? rehberimize bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Param fonda kilitli; tedarikçiye 'mücbir sebep' diyebilir miyim?

Hukuken hayır. Para borcu imkânsızlaşmaz (TBK m.136 cins borcuna uygulanmaz) ve sözleşmedeki mücbir sebep hükmü, açıkça kapsamıyorsa ödeme borcunu askıya almaz; nakdin fona yatırılması borçlunun kendi tercihi olduğundan kararın kontrol dışı olması sonucu değiştirmez. Vade gününde temerrüt doğar.

Aşırı ifa güçlüğüyle sözleşmeyi uyarlatabilir miyim?

TBK m.138'in dört şartından 'borçludan kaynaklanmama' ve 'edim dengesinin bozulması' şartları fon kilidinde güçlükle karşılanır; para borcunda uyarlama nadiren kabul edilir. Dava sürerken temerrüt işler. Uyarlama pazarlık argümanı olabilir, plan olamaz.

Temerrüt faizi ne kadar işler?

Sözleşmede oran yoksa 3095 sayılı Kanun'a göre; ticari işlerde alacaklı TCMB avans faiz oranını isteyebilir (m.2/2). Ticari işletmeler arasındaki mal ve hizmet tedarikinde TTK m.1530 uyarınca otuz günlük varsayılan vade ve TCMB'nin ilan ettiği geç ödeme faizi uygulanır.

Alacaklıyı ertelemeye nasıl ikna ederim?

Belgeyle: fon kilidi belgeleri, nakit akış tablosu ve kısmi ödeme içeren yazılı bir plan. Protokolde tutar mutabakatı, yeni vadeler, faiz, teminat, muacceliyet şartı, takip yasağı ve TBK m.133 'yenileme değildir' kaydı bulunmalı; kefil varsa imzalamalıdır.

Çekim karşılıksız çıkarsa ne olur?

5941 sayılı Kanun m.5 uyarınca hamilin şikâyetiyle adli para cezası ve çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı gündeme gelir; tüzel kişi çekinde karşılığı bulundurmakla yükümlü olan, mali işlerle görevlendirilen yönetim organı üyesi, böyle bir görevlendirme yoksa yönetim organıdır (m.5/2). m.6 uyarınca çek bedeli ticari temerrüt faiziyle tamamen ödenirse soruşturma veya dava düşer, kesinleşmiş hüküm ortadan kaldırılır.

Tedarikçi ihtiyati haciz koydurdu; ne yapabilirim?

İİK m.265 uyarınca yedi gün içinde sebep, yetki ve teminata itiraz edin; fon kilidi nedeniyle ödeme güçlüğü mal kaçırma değildir. İİK m.266 uyarınca para, rehin veya banka kefaleti göstererek haczin kaldırılmasını isteyin. Alacaklı yedi gün içinde dava veya takip yapmazsa haciz kendiliğinden kalkar (m.264).

Kirayı bir ay geç ödersem işyerimi kaybeder miyim?

TBK m.315 uyarınca kiraya veren yazılı olarak en az otuz günlük süre verir; süre içinde ödenirse fesih olmaz, ancak ihtar 'haklı ihtar' sayılır. Bir kira yılında iki haklı ihtar, m.352/2 uyarınca tahliye davasına yol açar. Erteleme protokolü ihtardan önce yapılmalıdır.

Konkordato istemeli miyim?

Nakit akışı önümüzdeki ayların yükümlülüklerini karşılamıyorsa ve alacaklıların çoğunluğuyla protokol yapılamıyorsa evet, ama erken. Geçici mühlet üç ay (iki ay uzatılabilir), kesin mühlet bir yıl (altı ay uzatılabilir); mühlette takipler durur ve faiz işlemez (İİK m.294). Maliyeti komiser, güvence raporu, itibar ve tasdik edilmezse iflas riskidir.

Hangi borcu önce ödemeliyim?

Sonucu geri alınamayan borçları: önce çekler, sonra işçi ücretleri, ardından tecil imkânı olan vergi ve SGK, yapılandırılabilen banka kredileri, otuz günlük süreye tabi kira, en son tedarikçi ve ortak borçları. Sıra dosyaya göre değişir.

Fon parasını teminat gösterebilir miyim?

Katılma payları rehne konu olabilir, ancak işleme kapalı fonun payını alacaklının teminat olarak kabul edip etmeyeceği kendi takdirindedir ve değerleme düşük tutulur. Fon ödemesinin belirli tarihte geleceğini gösteren tasfiye takvimi, teminattan çok ödeme planının inandırıcılığını sağlar.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Sözleşmelerinizdeki faiz, cezai şart, mücbir sebep ve muacceliyet hükümleri ile çek takviminize ilişkin güncel düzenlemeler sonucu değiştirir; somut dosyanız için bir avukata danışılmalıdır.