Bankamız Fon Soruşturması Haberleri Nedeniyle Kredi Limitimizi Kesti 2026: Sözleşmesel Hak mı, Hakkın Kötüye Kullanılması mı? — Genel Kredi Sözleşmesi, Genel İşlem Koşulları Denetimi (TBK m.20-25), TMK m.2, TBK m.390, Teminat Mektubu Deposu ve Şirketin Hukuki Yolları

Bir bankanın, şirket temerrüde düşmeden yalnızca fon soruşturmasına ilişkin haberler nedeniyle kredi limitini kesmesi iki soruyu gündeme getirir: Bankanın sözleşmeden doğan bir hakkı var mı? Varsa bu hak somut olayda dürüstlük kuralına uygun kullanıldı mı? Kanun kimseyi kredi vermeye zorlamaz; taraflar sözleşmenin içeriğini kanunun sınırları içinde özgürce belirler (TBK m.26). Kanunun kendi düzeninde ödünç veren, ödünç alanın sözleşmeden sonra ödeme güçsüzlüğüne düşmesi hâlinde ödünç konusunun tesliminden kaçınabilir (TBK m.390). Ancak bu hak ödeme güçsüzlüğüne bağlıdır, bir habere değil. Bu nedenle bankaların limit iptali, hesap kat ve ek teminat yetkileri çoğunlukla genel kredi sözleşmesindeki hükümlere dayanır. Bu hükümler genel işlem koşuludur. Bankalar gibi izinle faaliyet gösteren kuruluşların hazırladığı sözleşmelere, genel işlem koşullarına ilişkin hükümler bu sözleşmelerin niteliğine bakılmaksızın uygulanır (TBK m.20, son fıkra). Karşı taraf aleyhine olup varlığı hakkında açıkça bilgi verilmeyen, içeriğini öğrenme imkânı sağlanmayan veya kabul edilmeyen koşullar ile sözleşmenin niteliğine ve işin özelliğine yabancı koşullar yazılmamış sayılır (m.21). Açık olmayan hükümler bankanın aleyhine yorumlanır (m.23). Dürüstlük kurallarına aykırı olarak şirketin durumunu ağırlaştıran hükümler konulamaz (m.25). Geçerli bir sözleşme hükmü de sınırsız değildir: herkes haklarını kullanırken dürüstlük kurallarına uymak zorundadır ve bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz (TMK m.2). Görüşümüze göre haberin şirketle ilgisi, şirketin ödeme gücüne etkisi, orantılılık, bildirim süresi ve bankanın önceki davranışı birlikte değerlendirildiğinde limitin tamamen ve bildirimsiz kesilmesi hakkın kötüye kullanılması sayılabilir. Bu yazıda bankanın elindeki araçları, kanunun varsayılan kurallarını, genel kredi sözleşmesindeki tipik hükümlerin denetimini, hakkın kötüye kullanılmasının ölçütlerini, teminat mektubu ve çek riski için istenen nakit depoyu ve şirketin müzakere, ihtar ve dava yollarını anlatıyoruz.

Önce Ayrım: Limit Kesme, Yenilememe, Hesap Kat ve Ek Teminat Aynı Şey Değildir

Kısa cevap: “Banka limitimizi kesti” cümlesi uygulamada birbirinden çok farklı işlemleri anlatır. Görüşümüze göre kullanılmamış limitin iptali, sözleşmede aksi öngörülmedikçe yalnızca yeni kullanımı durdurur; borçlu cari hesap gibi değişken bakiyeli ilişkilerde ise hesabın kapatılmasıyla bakiye istenebilir. Hesap kat ise kullandırılmış kredilerin vadesi beklenmeden tamamının istenmesidir ve temerrüt faizi, icra takibi ve kefillere başvuru gibi sonuçlar doğurur. Hangi işlemin yapıldığı, hangi hükmün uygulanacağını ve hangi sürelerin işlediğini belirler.

Bu ayrım ilk yazışmada netleşmelidir. Bankanın yazısında yalnızca “limitlerinizin yeniden değerlendirildiği” bildiriliyorsa, görüşümüze göre bu bir hesap kat ihtarı değildir. Mevcut kredilerin taksitleri vadesinde ödenmeye devam edilmeli, ödeme düzeni bozulmamalıdır. Buna karşılık noter, taahhütlü mektup, telgraf veya kayıtlı elektronik posta ile gönderilmiş (TTK m.18/3) ve borcun tamamını belirli bir sürede isteyen bir yazı hesap kat ihtarıdır ve ayrı süreler işletir; hesap özeti ise noter aracılığıyla gönderilir (İİK m.68/b). Şirketin fon kilidi nedeniyle taksitleri ödeyemediği, yani temerrüdün gerçekten doğduğu durum şirketimin parası fonda kilitli, banka kredisini ödeyemiyorum yazımızda; fon payının kredi teminatı olarak rehnedildiği durum fon katılma payı rehinli kredi yazımızda anlatıldı. Bu yazı, şirketin borcunu ödediği hâlde bankanın haberler nedeniyle harekete geçtiği duruma odaklanır.

Kanun Ne Diyor? Sözleşme Olmasaydı Bankanın Hakları

Kısa cevap: Sözleşmede özel bir hüküm bulunmasaydı bankanın kredi vermekten kaçınabilmesi, kanunda ödeme güçsüzlüğüne bağlanmıştır. Tüketim ödüncüne ilişkin TBK m.390 şöyledir: “Ödünç alan, ödünç sözleşmesinin kurulmasından sonra ödeme güçsüzlüğüne düşerse ödünç veren, ödünç konusunun tesliminden kaçınabilir.” Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde de bir tarafın ifada güçsüzlüğe düşmesi, özellikle iflası veya hakkındaki haczin sonuçsuz kalması sebebiyle diğer tarafın hakkı tehlikeye düşerse, bu taraf güvence verilinceye kadar kendi ediminden kaçınabilir (TBK m.98). Her iki hükmün ölçütü de haber değil, ödeme gücüdür.

Görüşümüze göre bu tablo, uyuşmazlığın merkezini gösterir. Kanun bankaya, şirketin ödeme gücü sarsılmadan, yalnızca bir haber üzerine kredi vermekten kaçınma hakkı tanımaz. Bankanın daha geniş bir yetkisi varsa, bu yetki genel kredi sözleşmesinden gelir. O hâlde iki soru sorulmalıdır: Sözleşmedeki hüküm geçerli mi ve şirkete karşı ileri sürülebilir mi? Geçerliyse somut olayda dürüstlük kuralına uygun kullanıldı mı? Birinci sorunun cevabı genel işlem koşulları denetiminde, ikincisinin cevabı TMK m.2’dedir. Şirketin fon kilidi nedeniyle gerçekten ödeme güçlüğüne düştüğü durumda ise TBK m.390 ve m.98 banka lehine işleyebilir. Bu nedenle nakit akışının belgelenmesi, hukuki savunmanın da temelidir. Borç takviminin nasıl çıkarılacağı fon kilidi borç takvimi aracı yazımızda yer alır.

Hukukçular Evi Ankara Bu Süreçte Şirkete Ne Yapar?

Kredi limitinin kesilmesi, hukuki değerlendirme ile banka müzakeresinin aynı anda yürütülmesini gerektirir. Hukukçular Evi Ankara, şirketlere bu süreçte aşağıdaki işlerde destek verir.

Genel Kredi Sözleşmesi Bir Genel İşlem Koşuludur: TBK m.20-25 Denetimi

Kısa cevap: Genel kredi sözleşmeleri, bankanın çok sayıda müşteriyle kullanmak üzere önceden hazırladığı metinlerdir ve genel işlem koşulu niteliği taşır (TBK m.20/1). Sözleşmeye konan “her hüküm tartışılarak kabul edilmiştir” kaydı tek başına bu niteliği ortadan kaldırmaz (m.20/3). Kanun, genel işlem koşullarına ilişkin hükümlerin, izinle faaliyet gösteren kuruluşların hazırladığı sözleşmelere, bu sözleşmelerin niteliğine bakılmaksızın uygulanacağını ayrıca belirtir (m.20, son fıkra). Bu denetim tüketicilerle sınırlı değildir; şirketler de bu hükümlere dayanabilir.

Limit iptal yetkisinin m.24 kapsamında bir “değiştirme” yetkisi mi, yoksa sözleşmeyi kısmen sona erdirme yetkisi mi olduğu ayrıca değerlendirilmelidir. Görüşümüze göre kullanılmamış limitin kaldırılması çoğu durumda bir sona erdirme niteliği taşır. Bu nedenle m.24’ten çok m.25’teki içerik denetimine ve TMK m.2’ye tabidir. Buna karşılık faiz, komisyon veya teminat şartlarını tek yanlı olarak şirket aleyhine değiştirme yetkisi veren kayıtlar m.24 bakımından ayrıca incelenmelidir. Genel işlem koşulu denetimi şirkete otomatik bir sonuç sağlamaz. Şirket, sözleşmeyi basiretli bir tacir olarak imzalamıştır (TTK m.18/2) ve bankanın yetkisi çoğu zaman sözleşmede açıkça yazılıdır. Denetimin asıl değeri, belirsiz ifadelerin şirket lehine yorumlanmasında (m.23) ve bankanın yetkisini sözleşmenin amacına aykırı biçimde genişleten hükümlerin sınırlandırılmasındadır (m.25).

Genel Kredi Sözleşmelerindeki Tipik Hükümler ve Değerlendirmemiz

Kısa cevap: Bankaların limit kesme ve hesap kat yetkileri, genel kredi sözleşmelerinde birkaç tipik hüküm üzerinden kurulur. Bu hükümlerin lafzı bankadan bankaya değişir. Aşağıdaki değerlendirme, hükümlerin genel yapısına ilişkin görüşümüzdür; somut dosyada sözleşmenin tam metni esas alınır.

Bu hükümlerin büyük bölümü kendi başına geçersiz değildir. Uyuşmazlık çoğu zaman hükmün varlığında değil, uygulanmasındadır: Hangi olgu “mali durumun bozulması” sayılacak, hangi haber “olumsuz istihbarat” olacak ve banka bu tespiti hangi bilgiye dayanarak yapmıştır? Bu soruların cevabı, bankanın yazısında ve şirketin bankaya sunduğu bilgilerde aranır. Bu nedenle şirketin ilk işi, bankadan kararın dayandığı sözleşme hükmünü ve olguyu yazılı olarak istemektir. Rehinli payların değer kaybı nedeniyle istenen ek teminat ayrıca hisse rehni ile kredi yazımızda ele alındı.

Hakkın Kötüye Kullanılması: Hangi Ölçütlerle Değerlendirilir?

Kısa cevap: TMK m.2 şöyledir: m.2/1: “Herkes, haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uymak zorundadır.” m.2/2: “Bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz.” Bir sözleşme hükmünün geçerli olması, onun her koşulda ve her biçimde kullanılabileceği anlamına gelmez. Hakkın kötüye kullanılması istisnai bir durumdur; buna dayanak olan olguları, bu olgulardan hak çıkaran taraf ispat eder (TMK m.6) ve olgular ortaya konduğunda hâkim TMK m.2’yi kendiliğinden gözetir. Görüşümüze göre aşağıdaki ölçütler birlikte değerlendirilir.

Görüşümüze göre hakkın kötüye kullanıldığının ileri sürülmesi bankanın işlemini fiilen durdurmaz; bunun tespiti çoğu zaman yargı kararı gerektirir. Kötüye kullanım tespit edilirse, bankanın bu işleme dayanarak şirket aleyhine ileri sürdüğü sonuçlar hukuken korunmaz (TMK m.2/2). Örneğin haksız bir hesap katın doğurduğu temerrüt faizi ve takip giderleri tartışmaya açılır; sözleşmeye aykırı davranış nedeniyle uğranan zarar da istenebilir. Sözleşmeye aykırılıktan doğan tazminatta borçlu, kendisine hiçbir kusur yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe zararı gidermekle yükümlüdür (TBK m.112). Buna karşılık zararın ve illiyet bağının ispatı şirkete düşer. Bu nedenle limit kesintisinin şirkette doğurduğu somut sonuçlar, örneğin ödenemeyen tedarikçi borçları, iptal edilen siparişler veya daha pahalı finansman, tarihli belgelerle kayıt altına alınmalıdır.

Şirketin Konumu Belirleyicidir: Mağdur Yatırımcı mı, Soruşturmayla Bağlantılı mı?

Kısa cevap: Aynı haber farklı şirketler için farklı anlam taşır. Tasfiye edilen bir fonda parası kalan şirket, likiditesi sıkışmış bir yatırımcıdır. Ortağı veya yöneticisi hakkında soruşturma haberi çıkan şirket ise bankanın uyum ve itibar değerlendirmesiyle karşı karşıyadır. Bankaya sunulacak bilgi ve hukuki strateji bu konuma göre kurulmalıdır.

Bankalar, müşterilerinin işlemlerinin meslek, ticari faaliyet, mali durum, risk profili ve fon kaynaklarıyla uyumlu olup olmadığını sürekli izlemek ve müşteri bilgilerini güncel tutmakla yükümlüdür (Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörün Finansmanının Önlenmesine Dair Tedbirler Hakkında Yönetmelik m.19). Kimlik tespiti yapılamaz veya iş ilişkisinin amacı hakkında yeterli bilgi edinilemezse iş ilişkisi kurulmaz ve işlem yapılmaz. Daha önce edinilen müşteri kimlik bilgilerinin doğruluğu ve yeterliliği hakkında şüphe duyulması nedeniyle gereken kimlik tespiti ve teyidi yapılamazsa iş ilişkisi sona erdirilir; bu hâllerin şüpheli işlem olup olmadığı ayrıca değerlendirilir (m.22). Ayrıca bankalar, şüpheli işlem bildiriminde bulunduklarını, yükümlülük denetimi elemanları ile yargılama sırasında mahkemeler dışında, işlemin tarafları dâhil kimseye açıklayamaz (5549 s.K. m.4/2). Bu nedenle bankanın bazı kararlarının gerekçesini tam olarak açıklayamaması mümkündür. Görüşümüze göre bu durum, bankanın sözleşmedeki veya mevzuattaki bir sebebe dayanma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Şirketin bilgi sunma ve kendini açıklama imkânı da uyuşmazlıkta belirleyici olur. Elkoyma kararlarına itiraz şirketimizin hesap ve paylarına el konuldu yazımızda, MASAK ertelemesi ile diğer tedbirlerin farkı MASAK blokesi ile icra haczi farkı yazımızda anlatıldı.

Bankaya sunulacak bilgi: Şirketin fon kararlarını kendi içinde incelediğini gösteren belgeli bir süreç, bankaya sunulacak bilgi paketinin de temelidir; iç incelemenin yürütülmesi fon krizi sonrası şirket içi inceleme yazımızda anlatıldı.

Teminat Mektupları ve Çekler: Bankanın Nakit Depo Talebi

Kısa cevap: Limit kesilirken banka çoğu zaman şirket adına verilmiş teminat mektupları ve şirkete verilmiş çek yaprakları için nakit depo ister. Bu talep sözleşmeye dayanır. Ancak Yargıtay İçtihatları Birleştirme Hukuk Genel Kurulunun 27.12.2017 tarihli, 2016/1 E. ve 2017/6 K. sayılı kararı (RG 29.06.2018) teminat gösterme borcu için ihtiyati haciz kararı verilemeyeceğini kabul etmiştir. Karara göre ihtiyati haciz yalnızca para alacakları için istenebilir (İİK m.257) ve bankanın alacağı risk gerçekleşip ödeme yaptığında muaccel olur.

Uygulamada depo tutarı, bankanın gerçek riskine göre müzakere edilebilir. Görüşümüze göre şirketin elindeki kullanılmamış çek yapraklarını iade etmesi ve süresi dolmuş veya işi bitmiş teminat mektuplarını lehtarlarından geri alıp bankaya teslim etmesi, bankanın riskini azaltarak depo talebini daraltır. Depo için bir defada nakit bloke yerine kademeli bir takvim önerilebilir. Bankanın depo talebini karşılamamanın sözleşmede temerrüt hâli sayılıp sayılmadığı da ayrıca incelenmelidir. İhtiyati haciz yolunun kapalı olması, bankanın talebinin hukuken dayanaksız olduğu anlamına gelmez; yalnızca geçici hukuki korumanın bu yolla alınamayacağını gösterir. Banka, teminat alacağı için takip veya dava yoluna gidebilir. Karşılıksız çekin sonuçları karşılıksız çek ve Çek Kanunu yazımızda anlatıldı.

Zincirleme Etki: Diğer Bankalar, Risk Merkezi, Kefiller ve KAP

Kısa cevap: Bir bankanın limit kararı o bankayla sınırlı kalmaz. Bankalar müşterilerinin kredi limitlerini, risk bilgilerini ve takipteki alacaklarını Risk Merkezine bildirir (Risk Merkezi Yönetmeliği m.9). Genel kredi sözleşmelerindeki çapraz temerrüt hükümleri de bir bankadaki temerrüdü diğerlerine taşıyabilir. Bu nedenle ilk gün yapılacak iş, bütün finansman ilişkilerinin tek bir tabloda toplanmasıdır.

Halka açık şirketler için Özel Durumlar Rehberinin 5.8 bölümü, ihraççının mali durumunda önemli bir değişiklik olmasını veya yakın gelecekte önemli bir değişikliğin ortaya çıkmasının beklenmesini ve son bilançodaki aktif toplamının yüzde onu veya daha fazlasına tekabül eden tutar için ihraççı aleyhine icra takibine başlanmasını açıklama gerektirebilecek durumlar arasında sayar. Görüşümüze göre önemli bir limitin kesilmesi, şirketin finansman yapısını etkiliyorsa içsel bilgi değerlendirmesine konu edilmelidir. Açıklamanın ertelenmesi ve içeriği halka açık şirket MASAK, BDDK ya da savcılık sürecine girdi: KAP açıklaması yazımızda anlatıldı. Kefillerin sorumluluğu şirket kredisi ve kefalet yazımızda, Risk Merkezi ve KKB kayıtları KKB kaydı ve kredi notu yazımızda ele alındı.

Hukuki Yollar: Müzakereden Davaya

Kısa cevap: Kredi limiti uyuşmazlığında dava çoğu zaman ilk araç değildir. Bankayla ilişki sürerken en etkili araç, belgeye dayalı bir bilgi paketi ve sözleşmeye dayalı yazılı bir itirazdır. Dava yolları, müzakerenin sonuç vermediği ve bankanın hesap kat, takip veya teminatların paraya çevrilmesi gibi adımlar attığı durumlarda önem kazanır. Ticari davalarda para alacağı ve tazminat talepleri ile menfi tespit davalarından önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır (TTK m.5/A).

Görüşümüze göre en sık yapılan hata, bankanın limit yazısını beklemeye almak ve hesap kat ihtarı geldiğinde itiraz süresini kaçırmaktır. Noter aracılığıyla gönderilen hesap özetine alındığı tarihten itibaren bir ay içinde itiraz edilmezse, özetin gerçeğe aykırılığı ancak borç ödendikten sonra dava edilebilir (İİK m.68/b); itirazın ispatı için noter kanalı tercih edilmelidir. Menfi tespit davasının şartları ve riskleri menfi tespit ve istirdat davası yazımızda, hesap özetine itirazın uygulaması hesap kat ve İİK m.68/b yazımızda anlatıldı. Şirketin ödeme güçlüğü kalıcı hâle gelmişse yapılandırma bankaya kredi yapılandırma ve erteleme talep dilekçesi yazımızda, tedarikçiler ve konkordato seçeneği şirketimin parası fonda kilitli: tedarikçi, çek ve konkordato yazımızda ele alındı.

Uygulamadan Senaryolar

Aşağıdaki senaryolar varsayımsaldır ve hiçbir somut dosyayı yansıtmaz. Amaç, kredi limiti kararlarında sık görülen durumları mevzuatla eşleştirmektir.

İlk On Gün: Eylem Planı

Bankaya Gönderilecek Bilgi ve İtiraz Yazısının İskeleti

Aşağıdaki iskelet, bankaya ilk yazılı cevabın hangi başlıklardan oluşması gerektiğini gösterir. Metin, sözleşmenin ve somut olayın özelliklerine göre avukat tarafından uyarlanmalıdır.

1. Konu ve dayanak: Bankanın [tarih] tarihli yazısına atıf; yazının limit iptali mi, hesap kat mı, depo talebi mi olduğunun belirtilmesi.
2. Gerekçe talebi: Kararın dayandığı genel kredi sözleşmesi hükmünün ve olgunun yazılı olarak bildirilmesi talebi.
3. Şirketin durumu: Şirketin fonla ilişkisinin niteliği; soruşturma haberlerinin şirketle ilgisine ilişkin kamuya açık bilgiler; ödeme geçmişi.
4. Nakit akışı ve teminat: Nakit akış planı; fondan beklenen tutar ve tasfiye takvimi; önerilen ek teminat veya kademeli azaltma.
5. Gayrinakdi riskler: İade edilecek çek yaprakları ve teminat mektupları; önerilen depo takvimi.
6. Hukuki tutum: Limitin tamamen ve bildirimsiz kesilmesinin TMK m.2 ve sözleşme bakımından değerlendirilmesi; hakların saklı tutulması.
7. Talep: Kararın yeniden değerlendirilmesi; değerlendirme süresince mevcut kredilerin vadelerine dokunulmaması.

Şirketlerin Sık Yaptığı Hatalar

• Limit iptali ile hesap katı karıştırmak. Limit yazısı gelince taksitleri durdurmak, gerçek bir temerrüt yaratır.
• Sözleşmeyi okumadan itiraz etmek. Bankanın yetkisi çoğu zaman sözleşmede yazılıdır; itiraz, hükmün lafzına ve kullanım biçimine dayanmalıdır.
• Bir aylık itiraz süresini kaçırmak. Hesap özetine alındığı tarihten itibaren bir ay içinde itiraz edilmezse, özetin gerçeğe aykırılığı ancak borç ödendikten sonra dava edilebilir (İİK m.68/b).
• Diğer bankaları sonradan bilgilendirmek. Risk Merkezi kayıtlarında değişikliği gören bankalar kendi kararlarını şirketin açıklamasını beklemeden verebilir.
• Zararı belgelememek. Tazminat talebinde zarar ve illiyet bağı şirket tarafından ispat edilir.
• Bankaya gerçeğe aykırı güvence vermek. Soruşturmanın durumu hakkında bilinmeyen konularda güvence vermek, ileride şirket aleyhine delil olabilir; bilgi kamuya açık ve belgelenmiş olgularla sınırlı tutulmalıdır.
• Davayı ilk araç yapmak. Müzakere imkânı sürerken açılan dava, bankanın diğer limitleri de gözden geçirmesine yol açabilir; dava ve müzakere birlikte planlanmalıdır.

Banka limitinin kesilmesiyle tedarikçi ödemeleri aksarsa tedarikçiye ödeme erteleme ve yapılandırma talep yazısı örneği yazımızdaki metin kullanılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Banka kredi limitimizi tek taraflı kesebilir mi?

Genel kredi sözleşmelerinde bankaya limiti azaltma veya iptal etme yetkisi veren hükümler bulunur ve görüşümüze göre kural olarak geçerlidir. Ancak bu hükümler genel işlem koşulu denetimine tabidir (TBK m.20-25) ve dürüstlük kuralına uygun kullanılmalıdır (TMK m.2).

Limitin kesilmesi mevcut kredilerimizi muaccel yapar mı?

Görüşümüze göre sözleşmede ayrıca öngörülmedikçe hayır. Kullanılmamış limitin iptali yeni kullanımı durdurur; kullandırılmış kredilerin vadesi beklenmeden istenmesi için sözleşmedeki muacceliyet hâllerinin gerçekleşmesi ve usulüne uygun bir hesap kat ihtarı gerekir.

Soruşturma haberi tek başına limit kesmek için yeterli mi?

Kanunun varsayılan kuralı ödeme güçsüzlüğünü arar (TBK m.390, m.98). Sözleşmede soruşturma veya olumsuz istihbarat gibi bir sebep öngörülmüşse, görüşümüze göre haberin şirketle somut ilgisi ve şirketin ödeme gücüne etkisi aranmalıdır.

Kanun bankaya kredi vermekten kaçınma hakkı tanır mı?

Kurulmuş bir kredi ilişkisinde kanunun varsayılan kuralı olarak evet, ödeme güçsüzlüğü hâlinde: “Ödünç alan, ödünç sözleşmesinin kurulmasından sonra ödeme güçsüzlüğüne düşerse ödünç veren, ödünç konusunun tesliminden kaçınabilir.” (TBK m.390). Yeni kredi vermek ise bankanın takdirindedir (TBK m.26).

Genel kredi sözleşmesi genel işlem koşulu mudur?

Evet. Bankanın çok sayıdaki benzer sözleşmede kullanmak üzere önceden hazırladığı hükümler genel işlem koşuludur (TBK m.20/1). İzinle faaliyet gösteren kuruluşların sözleşmelerine bu hükümler niteliklerine bakılmaksızın uygulanır (m.20, son fıkra).

Sözleşmedeki “tüm hükümler müzakere edilmiştir” kaydı sonucu değiştirir mi?

Tek başına değiştirmez. Koşulların her birinin tartışılarak kabul edildiğine ilişkin kayıtlar, onları genel işlem koşulu olmaktan çıkarmaz (TBK m.20/3).

Belirsiz bir sözleşme hükmü nasıl yorumlanır?

Açık ve anlaşılır olmayan veya birden çok anlama gelen hüküm, düzenleyenin, yani bankanın aleyhine ve şirketin lehine yorumlanır (TBK m.23).

Genel işlem koşulu denetimi şirketleri de korur mu?

Evet. TBK’nın genel işlem koşullarına ilişkin hükümleri tüketicilerle sınırlı değildir; bankaların hazırladığı sözleşmelere niteliklerine bakılmaksızın uygulanır (TBK m.20, son fıkra).

Hakkın kötüye kullanılması nasıl ispat edilir?

Buna dayanak olan olguları, bu olgulardan hak çıkaran taraf ispat eder (TMK m.6); olgular ortaya konduğunda hâkim TMK m.2’yi kendiliğinden gözetir. Görüşümüze göre haberin şirketle ilgisi, ödeme gücüne etkisi, orantılılık, bildirim süresi, bankanın önceki davranışı ve kararın bilgiye dayalı olup olmadığı birlikte değerlendirilir.

Banka kısa süre önce limiti yenilemişti; bu önemli mi?

Görüşümüze göre evet. Yenileme tarihinde bilinen olgulara dayanan ani bir kesinti, çelişkili davranış olarak TMK m.2 değerlendirmesinde şirket lehine delil olabilir.

Banka gerekçe vermek zorunda mı?

Görüşümüze göre, sözleşmede ayrıca öngörülmedikçe bankaya limit kararının gerekçesini bildirme yükümlülüğü yükleyen genel bir kanun hükmü yoktur; ancak banka kararını sözleşmedeki veya mevzuattaki bir sebebe dayandırmak durumundadır. Ayrıca bankalar şüpheli işlem bildiriminde bulunduklarını, denetim elemanları ve mahkemeler dışında kimseye açıklayamaz (5549 s.K. m.4/2). Yine de gerekçenin yazılı istenmesi, uyuşmazlığın çerçevesini belirler.

Banka mevduatımızı kredi borcuna mahsup edebilir mi?

Kanuna göre takas, karşılıklı ve aynı türden borçların her ikisi muaccel olduğunda mümkündür (TBK m.139). Sözleşmedeki takas ve rehin hükümleri ayrıca incelenmelidir; vadesi gelmemiş kredi için yapılan mahsuba yazılı itiraz edilmelidir.

Teminat mektupları için nakit depo istenebilir mi?

Sözleşmede öngörülmüşse istenebilir. Depo tutarı, kullanılmayan çek yapraklarının ve işi biten mektupların iadesiyle azaltılabilir ve kademeli bir takvim önerilebilir.

Banka depo talebi için ihtiyati haciz alabilir mi?

Hayır. Yargıtay İçtihatları Birleştirme Hukuk Genel Kurulu, teminat gösterme borcu için ihtiyati haciz kararı verilemeyeceğine karar vermiştir (27.12.2017, 2016/1 E., 2017/6 K.; RG 29.06.2018). Bu, bankanın teminat alacağı için takip veya dava yoluna gidemeyeceği anlamına gelmez.

Limit kesilince verilmiş teminat mektupları iptal olur mu?

Görüşümüze göre hayır; mektup lehtarına karşı kendi şartlarına göre geçerliliğini korur. Banka ödeme yaparsa ödediği tutarı şirketten ister.

Hesap kat ihtarı geldiğinde ne yapmalıyız?

İhtarın şeklini (TTK m.18/3) ve dayandığı sözleşme hükmünü kontrol edin. Hesap özetine alındığı tarihten itibaren bir ay içinde itiraz edin; ispat için itirazın noter aracılığıyla yapılmasını öneririz (İİK m.68/b).

Hesap özetine itiraz etmezsek ne olur?

Özetin gerçeğe aykırılığı ancak borç ödendikten sonra dava edilebilir (İİK m.68/b).

Mahkemeden bankanın limiti açmasını isteyebilir miyiz?

Görüşümüze göre bankayı kredi vermeye zorlayan ihtiyati tedbirler istisnaidir. Tedbir için tedbir sebebi ve yaklaşık ispat gerekir (HMK m.389-390) ve kural olarak teminat istenir (m.392). Daha dar kapsamlı tedbirler değerlendirilmelidir.

Menfi tespit davası ne işe yarar?

Borçlu olunmadığının veya daha az borçlu olunduğunun tespitini sağlar. Takipten önce açılırsa alacağın en az yüzde on beşi teminatla takibin durdurulması istenebilir (İİK m.72).

Dava açmadan önce arabulucuya gitmek zorunlu mu?

Ticari davalarda para alacağı ve tazminat talepleri ile itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarından önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m.5/A).

Limitin haksız kesilmesi nedeniyle tazminat istenebilir mi?

Sözleşmeye aykırılık ve hakkın kötüye kullanılması ispatlanırsa istenebilir (TBK m.112; TMK m.2). Zarar ve illiyet bağı tarihli belgelerle ispatlanmalıdır.

Diğer bankalar limit kesintisini görür mü?

Bankalar müşterilerinin kredi limitlerini ve risk bilgilerini Risk Merkezine bildirir (Risk Merkezi Yönetmeliği m.9). Bu nedenle diğer bankalara tutarlı bir bilgi notunun erken verilmesi önerilir.

Halka açık şirketsek KAP’ta açıklamalı mıyız?

Mali durumda önemli bir değişiklik veya yakın gelecekte beklenen önemli bir değişiklik, Özel Durumlar Rehberi 5.8 kapsamında açıklama gerektirebilir. Görüşümüze göre önemli bir limitin kesilmesi içsel bilgi değerlendirmesine konu edilmelidir (II-15.1 m.5).

Ortak ve yöneticilerin kefaletleri ne olur?

Banka, şirketin temerrüdü veya hesap kat hâlinde ve kanundaki şartlar gerçekleştiğinde kefillere başvurabilir (TBK m.585-586). Kefalet limitleri, süreleri ve şekil şartları (TBK m.583 vd.) ilk gün kontrol edilmelidir.

Banka müşteri ilişkisini tamamen sona erdirebilir mi?

Daha önce edinilen müşteri kimlik bilgilerinin doğruluğu ve yeterliliği hakkında şüphe duyulması nedeniyle gereken kimlik tespiti ve teyidi yapılamazsa, mevzuat iş ilişkisinin sona erdirilmesini öngörür (Tedbirler Yönetmeliği m.22/2). Şirketin eksiksiz ve belgeli bilgi sunması bu nedenle önemlidir.

İlgili Rehberler

• Şirketimin parası fonda kilitli, banka kredisini ödeyemiyorum
• Bankaya kredi yapılandırma ve erteleme talep dilekçesi örneği
• Fon katılma payı rehinli kredi: teminat açığı ve ek teminat
• Param fonda kilitli, kredi ve kart borcum gecikti: KKB kaydı
• Şirketimizin hesap ve paylarına el konuldu
• Yöneticilerimiz SPK incelemesine çağrıldı: şirket ne yapmalı?
• Şirketimizin hissesi manipülasyon soruşturmasına konu oldu
• Fon zararı bilançoya yansıdı: sermaye kaybı
• Şirket yöneticisi olarak fona yatırım kararı verdim: kişisel sorumluluk
• Fon zararı tazminat davası dilekçesi örneği
• Fon Krizi Gündemi
• Fon Tasfiyesi Hukuk Rehberi