MASAK Blokesi ile İcra Haczi Farkı ve Öncelik Sırası 2026: Elkoyma (CMK 128) ile Haciz (İİK 89), Kamu Haczi (6183), İhtiyati Haciz ve Tedbir, Müsaderede Alacaklının Hakkı, Bankanın Takası ve Borçlunun Yol Haritası

Banka hesabında hem bir icra dosyasından gelen haciz hem de “MASAK blokesi” denilen bir kısıtlama var: hangisi öncelikli, alacaklı bloke hesaptaki paraya ulaşabilir mi, bloke kalkınca haciz hemen işler mi, müsadere kararı verilirse alacaklının hakkı ne olur? Bu yazı, ceza muhakemesi tedbirleri (5549 sayılı Kanun m.19/A ertelemesi, CMK m.128/A askıya alması, CMK m.128 elkoyması) ile İcra ve İflas Kanunu’ndaki haciz, ihtiyati haciz ve 6183 sayılı Kanun’daki kamu haczini karşılaştırır; iki tedbirin aynı hesapta karşılaştığı bütün senaryoları, borçlunun ve alacaklının haklarını, itiraz ve şikâyet yollarını ve süreleri anlatır.

Önce Terminoloji: “MASAK Blokesi” Tek Bir Şey Değildir

Karşılaştırmanın doğru yapılabilmesi için “MASAK blokesi” ifadesinin arkasındaki dört farklı tedbiri ayırmak gerekir. Bankanın kendi uyum tedbiri (5549 s.K. m.3) bir karar değil, bankanın müşteriden belge isteyerek işlemi bekletmesidir. MASAK ertelemesi (5549 s.K. m.19/A), Bakan veya bakan yardımcısının kararıyla belirli bir işlemin en fazla yedi iş günü askıya alınmasıdır. CMK m.128/A askıya alması, bilişim dolandırıcılığı şüphesinde bankanın kendi kararıyla hesabı 48 saat dondurmasıdır. Hâkim kararıyla elkoyma (CMK m.128; aklama şüphesinde 5549 s.K. m.17) ise soruşturma boyunca sürebilen bir koruma tedbiridir. Hacizle gerçek anlamda çakışan ve “öncelik” sorusunu doğuran, yalnızca sonuncusudur; ilk üçü saat ve günle ölçülen geçici tedbirlerdir. Dört tedbirin ayrıntısını MASAK blokesi ana rehberimizde anlattık. Yazının devamında “elkoyma”, CMK m.128 tedbirini ifade eder.

İcra Haczi: İİK m.89 ve Banka Hesabı

Haciz, kesinleşmiş bir icra takibinde alacaklının talebi üzerine icra müdürlüğünün borçlunun mal ve alacaklarına el koymasıdır (İİK m.85 vd.). Banka hesabındaki para, borçlunun bankadan olan alacağıdır ve üçüncü kişi elindeki alacakların haczine ilişkin İİK m.89 uygulanır: icra müdürlüğü bankaya birinci haciz ihbarnamesi gönderir; banka, ihbarnamenin tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz etmezse borç zimmetinde sayılır ve ikinci, sonra üçüncü ihbarname aşamaları işler. Uygulamada bankalar ihbarnameye derhal cevap verir ve hesaptaki tutarı haciz miktarıyla sınırlı olarak bloke eder; haciz, hesabın tamamını değil dosya borcunu (asıl alacak, faiz, masraf) karşılayacak tutarı kapsar. Haczedilen para icra dosyasına gönderilir ve alacaklıya ödenir; borçlunun itirazı varsa (haczedilmezlik, borcun ödendiği, sıra) icra mahkemesine şikâyet ve dava yolları işler.

Kamu alacakları için haciz 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’a tabidir: vergi dairesi ve SGK, ödeme emri kesinleştikten sonra m.62 uyarınca haciz uygular ve bankalara elektronik haciz bildirisi gönderir (m.79). Kamu alacağının rüçhan hakkı (m.21) ve ödeme emrine karşı on beş gün içinde vergi mahkemesinde dava yolu (m.58) bu rejimin özellikleridir. E-haciz ve 89/1 uygulamasının ayrıntıları için banka hesabına haciz ve e-haciz yazımıza bakabilirsiniz.

Farklar Tablosu: Elkoyma ile Haciz

Tablodaki temel fark amaçtır: haciz, parayı bir alacaklıya ödemek için konur; elkoyma, parayı kimseye ödememek için. Bu fark, iki tedbir aynı hesapta karşılaştığında sonucun ne olacağını da belirler.

Öncelik Sorusu: Hangisi Üstün?

Kanunlarda “elkoyma hacizden önce gelir” biçiminde açık bir öncelik hükmü yoktur; ancak iki tedbirin nitelikleri birlikte okunduğunda uygulama netleşir. Elkoyma kararı bankaya bildirildikten sonra hesap üzerinde bu kararı etkisiz kılmaya yönelik işlemler geçersizdir (CMK m.128/5) ve elkoyma kararının gereklerine aykırı hareket eden hakkında TCK m.289 uygulanır (m.128/8). Bankanın elkonulan parayı bir icra dosyasına göndermesi, kararı etkisiz kılan bir işlemdir; bu nedenle banka, elkoyma devam ettiği sürece haciz ihbarnamesine “hesapta para var, ancak mahkeme kararıyla elkonulmuştur” biçiminde cevap verir ve ödeme yapmaz. Sonuç, uygulamada “elkoyma önceliklidir” cümlesiyle ifade edilir; hukuken doğru ifade, haczin elkoyma süresince uygulanabilir ancak icra edilemez olmasıdır.

Müsadere satırı, alacaklılar için en kritik olanıdır. Elkoyma, paranın mülkiyetini değiştirmez; alacaklının haczi elkoyma süresince bekler ve elkoyma kalkarsa işler. Müsadere ise mülkiyeti devlete geçirir; haczin konusu ortadan kalkar. TCK m.54/1 müsaderenin “iyi niyetli üçüncü kişilere ait olmamak koşuluyla” yapılacağını öngörür; hacizli alacaklının bu korumadan yararlanıp yararlanamayacağı, alacağın suçla ilgisine ve alacaklının iyi niyetine göre değerlendirilir ve uygulamada tartışmalıdır. Alacaklı bakımından güvenli yol, ceza dosyasına müdahil olmak ve müsadere aşamasında hacizli alacağını ileri sürmektir.

Borçlu Perspektifi: Haczedilmezlik, Maaş ve Elkoyma

Borçlu bakımından iki tedbirin savunma araçları farklıdır ve karıştırılmamalıdır. Hacze karşı İİK m.82 ve m.83’teki haczedilmezlik kuralları işler: maaş, ücret ve emekli aylıklarının ancak dörtte biri haczedilebilir (m.83); emekli aylıkları 5510 sayılı Kanun m.93 uyarınca kural olarak haczedilemez, borçlunun muvafakati ve nafaka alacakları istisnadır. Bu kurallar elkoymada uygulanmaz: elkoyma, haczedilmezlik hükümlerine tabi olmadığından maaş hesabının tamamı bloke edilebilir; borçlunun elkoymada dayanacağı araç, haczedilmezlik değil ölçülülük ve kısmi çözülme talebidir. Maaş hesabına konulan elkoymada, gelecek maaşların bloke dışında bırakılması ve zorunlu giderler için serbest bırakma, CMK m.128/1’in “somut olarak belirlenen malvarlığı” şartı ile Anayasa m.13 ve m.35 üzerinden istenir; başvuru yolları için bloke kaldırma başvuru yolları yazımıza bakabilirsiniz.

Alacaklı Perspektifi: Bloke Hesaptaki Paraya Nasıl Ulaşılır?

Alacaklının elindeki icra dosyası, borçlunun hesabındaki paranın elkonulmuş olması nedeniyle fiilen sonuçsuz kalabilir. Bu durumda alacaklının yapabileceği dört şey vardır. Birincisi, haczi yine de koydurmaktır: elkoyma kalktığında para doğrudan dosyaya aktarılır; haciz sırası, kararın bankaya tebliğ tarihine göre belirlenir ve birden fazla alacaklı varsa sıra cetveli düzenlenir (İİK m.140-142). İkincisi, ceza dosyasını izlemektir: UYAP’tan kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat kararının verilip verilmediği takip edilir; kararla birlikte iade edilen para hacze konu olur. Üçüncüsü, müsadere aşamasında ceza mahkemesine başvurmaktır: alacaklı, hacizli alacağının ve iyi niyetinin belgeleriyle müsadere kapsamı dışında tutulmayı talep edebilir. Dördüncüsü, borçlunun elkoyma dışındaki malvarlığına yönelmektir; elkoyma yalnızca kararda belirtilen hesabı kapsar, borçlunun taşınmazı, aracı veya diğer hesapları haczedilebilir.

Alacaklının yapmaması gereken şey, bloke hesaptaki parayı elkoymaya rağmen tahsil etmeye çalışmaktır. Bankanın elkoyma kararına aykırı ödeme yapması mümkün değildir; icra müdürlüğünün bankaya karşı yapacağı takip ise bankanın elkoyma kararını bildirmesiyle sonuçsuz kalır. Alacaklının menfaati, ceza dosyasının hızlı sonuçlanmasındadır; bu nedenle bazı alacaklılar, borçlunun elkoymaya itirazını fiilen destekler.

İhtiyati Haciz ve İhtiyati Tedbirle Karşılaştırma

Elkoymaya en çok benzeyen özel hukuk araçları ihtiyati haciz ve ihtiyati tedbirdir; üçü de hesabı geçici olarak dondurur, ancak dayanakları ve sonuçları farklıdır. İhtiyati haciz (İİK m.257 vd.), vadesi gelmiş ve rehinle temin edilmemiş para alacağı için mahkemenin alacaklının teminat yatırması karşılığında verdiği geçici haciz kararıdır; alacaklı yedi gün içinde takibe geçmek veya dava açmak zorundadır (m.264), aksi hâlde ihtiyati haciz kalkar. İhtiyati tedbir (HMK m.389 vd.) ise dava konusu hakkın korunması için verilir ve para alacaklarında kural olarak uygulanmaz; ortaklar arası uyuşmazlıklarda şirket hesabına konulan tedbirler bu kapsamdadır.

Bankanın Takas ve Rehin Hakkı: Üçüncü Bir Kısıtlama

Elkoyma ve haciz dışında bankanın kendi alacağından kaynaklanan bir kısıtlama daha vardır ve sık gözden kaçar. Bankalar, kredi sözleşmelerinde müşterinin bankadaki hesaplarını kredi alacağının teminatı sayan ve muaccel alacağı hesaptan takas yetkisi veren hükümlere yer verir; TBK m.139 uyarınca karşılıklı ve muaccel alacaklar takas edilebilir. Hesap bloke edildiğinde kredi taksitleri ödenemez, kredi muaccel hâle gelir ve banka, elkoyma kalktığı anda hesaptaki parayı kendi alacağına takas edebilir. Bu, alacaklının haczinden önce gerçekleşebilir; çünkü takas, haciz gibi bir sıra işlemi değil, bankanın kendi alacağını hesaptaki paradan doğrudan tahsil etmesidir. Borçlu bakımından sonuç, elkoyma kalktığında paranın önce bankaya, sonra alacaklılara gitmesi ve borçluya bir şey kalmamasıdır. Bu ihtimale karşı, elkoyma süresince kredi taksitlerinin kısmi çözülme talebine dâhil edilmesi ve bankayla yapılandırma görüşmesi yapılması gerekir.

Takas ve limit kesintisi: Vadesi gelmemiş kredi borcu için mevduata mahsup (TBK m.139) ve limitin haberler üzerine kesilmesi banka kredi limitini kesti yazımızda değerlendirildi.

Vergi ve SGK Haczi ile Kesişim

Kamu alacağı haczi, özel alacak haczinden iki noktada ayrılır. Birincisi rüçhan hakkıdır: 6183 sayılı Kanun m.21 uyarınca üçüncü kişilerin haciz koydurduğu bir mal paraya çevrilmeden önce kamu alacağı için de haciz konulursa, kamu alacağı hacze iştirak eder ve satış bedeli garameten paylaştırılır; rehinli alacaklar hariçtir. İkincisi, kamu alacağının blokeden bağımsız olarak büyümesidir: elkoyma süresince ödenemeyen vergi ve primler gecikme zammıyla artar, tecil istenmezse haciz tutarı elkoyma kalktığında çok daha büyük olur. Elkoyma ile kamu haczinin aynı hesapta karşılaşması hâlinde de kural aynıdır: kamu haczi elkoyma süresince icra edilemez, elkoyma kalkınca rüçhan hakkıyla işler.

Borçlu için pratik sonuç şudur: elkoyma sürerken vergi ve SGK borçları için 6183 sayılı Kanun m.48 uyarınca tecil ve taksitlendirme başvurusu yapılmalı, elkoymayı gösteren mahkeme kararı zor durumun belgesi olarak sunulmalıdır. Aksi hâlde elkoyma kalktığında iade edilen para, önce kamu alacağına, sonra diğer alacaklılara gider. Vergi haczi ve tecil için vergi ve kamu borcunda tecil, taksitlendirme ve haciz yazımıza bakabilirsiniz.

Bankanın Cevabı: Haciz İhbarnamesine Ne Yazılır?

Elkonulmuş bir hesap için gelen haciz ihbarnamesine bankanın vereceği cevap, hem alacaklının hem borçlunun sonraki adımlarını belirler. Banka, İİK m.89/1 ihbarnamesine yedi gün içinde cevap verirken hesapta para bulunduğunu, tutarını ve hesabın hangi mahkeme kararıyla elkonulduğunu bildirir; “borç yoktur” biçiminde bir itiraz, elkoyma gerekçesiyle yapılamaz, çünkü borçlunun bankadan alacağı vardır, yalnızca tasarrufu kısıtlanmıştır. Bankanın cevabında elkoyma kararının tarih ve sayısını belirtmesi, alacaklının ceza dosyasını tespit etmesini sağlar. Banka bu cevabı vermez veya eksik verirse, m.89’daki sorumluluk rejimi (ikinci ve üçüncü ihbarname, borcun zimmetinde sayılması) bankanın aleyhine işleyebilir; uygulamada bankalar bu nedenle ihbarnamelere elkoyma bilgisiyle cevap verir. 89/2 ve 89/3 aşamaları için ikinci haciz ihbarnamesi ve üçüncü haciz ihbarnamesi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Bloke Hesabı Olan Borçlunun Yol Haritası

Birden Fazla Alacaklı: Elkoyma Kalkınca Para Nasıl Paylaşılır?

Elkoyma sürerken aynı hesaba birden fazla haciz gelmiş olabilir. Elkoyma kalktığında paranın kimin alacağına, hangi sırayla gideceği İcra ve İflas Kanunu’nun hacze iştirak ve sıra cetveli hükümleriyle belirlenir. İlk haczi koyduran alacaklı sırada öndedir; sonraki alacaklılar İİK m.100’deki şartlarla (kesinleşmiş takip, belirli tarihlerden önce doğmuş alacak) ilk hacze iştirak edebilir ve para yetmezse icra müdürlüğü sıra cetveli düzenler (m.140-142); cetvele karşı yedi gün içinde şikâyet veya itiraz davası açılabilir. Kamu alacağı, 6183 sayılı Kanun m.21 uyarınca paraya çevirmeden önce haciz koymuşsa hacze iştirak eder ve satış bedeli garameten paylaştırılır; rehinli alacaklar bu paylaşımın dışındadır.

Örnek, elkoyma süresince yapılması gereken hesabı gösterir: borçlu, elkoymaya itiraz ederken paranın iade edildiğinde kendisine kalmayacağını görüyorsa, alacaklılarla anlaşma ve tecil yollarını elkoyma sürerken işletmelidir; alacaklı ise sırasını önceden bilerek haczini geciktirmemelidir.

Ortak Hesaplar ve Üçüncü Kişilere Ait Para

Ortak hesaplarda haciz ve elkoyma farklı işler. Hacizde icra müdürlüğü borçlunun payını haczeder; ortak hesapta payların eşit olduğu karinesi uygulamada tartışılır ve diğer hesap sahibi, payının borçluya ait olmadığını ileri sürerek istihkak iddiasında bulunabilir (İİK m.96 vd.); istihkak davasında ispat yükü, hesabın kimin adına olduğuna ve paranın kaynağına göre belirlenir. Elkoymada ise CMK m.128/1, malvarlığının şüpheliden başka bir kişinin zilyetliğinde bulunması hâlinde dahi elkoyma yapılabileceğini öngörür; ortak hesabın tamamına elkonulabilir ve diğer hesap sahibi, payını belgeleyerek CMK m.131 uyarınca iade ister. İki yolun farkı, muhataptadır: istihkak iddiası icra mahkemesine, iade talebi ise Cumhuriyet savcılığına veya kararı veren hâkimliğe yapılır; aynı para için iki başvurunun birlikte yürütülmesi gerekebilir. Üçüncü kişi başvurusu için bloke kaldırma rehberimizdeki dilekçe örneğine bakabilirsiniz.

Kripto Varlıklarda Haciz ve Elkoyma

Kripto varlıklar hem hacze hem elkoymaya konu olabilir, ancak iki tedbirin uygulama biçimi farklıdır. Elkoymada CMK m.128/A ve m.128, kripto varlık hizmet sağlayıcıları nezdindeki hesapları açıkça kapsar; platform, savcılık veya hâkimlik kararıyla hesabı dondurur veya varlıkları savcılığın kontrolündeki cüzdana aktarır. Hacizde ise icra müdürlüğü, platforma İİK m.89 kapsamında haciz ihbarnamesi gönderir; platform, borçlunun hesabındaki varlığı bildirir ve haciz miktarı kadar kısmı bloke eder; paraya çevirme, varlığın satılıp bedelinin dosyaya aktarılmasıyla olur ve değer dalgalanması haciz ile satış arasında risk yaratır. Çakışma kuralı bankadakiyle aynıdır: elkonulan varlık, elkoyma kalkmadan satılıp icra dosyasına aktarılamaz. Kripto varlık haczinin usulü için kripto para haczi yazımıza bakabilirsiniz.

Alacaklının Ceza Dosyasına Katılması

Alacaklı, borçlunun hesabındaki elkoymanın akıbetini etkilemek istiyorsa ceza dosyasının dışında kalmamalıdır. Suçtan zarar gören sıfatı taşıyan alacaklı, kovuşturma evresinde CMK m.237 uyarınca davaya katılma talebinde bulunabilir; katılan, hükme karşı kanun yollarına başvurabilir ve müsadere aşamasında beyanda bulunabilir. Alacaklı suçtan doğrudan zarar görmemişse katılma mümkün olmaz; bu hâlde alacaklı, müsadere kararına karşı iyi niyetli üçüncü kişi sıfatıyla ve TCK m.54/1’e dayanarak ceza mahkemesine başvurur, kovuşturmaya yer olmadığı kararında ise iade edilen paranın haczine hazır bulunur. Her iki hâlde de dosyanın hangi aşamada olduğunun UYAP’tan izlenmesi ve elkoyma kararının kaldırıldığı anda icra müdürlüğünün bankaya yeniden yazı yazması gerekir; çünkü bankalar, elkoyma kalktığında bekleyen hacizleri her zaman kendiliğinden işletmez.

Kripto platformları için not: Bir kullanıcı hakkındaki elkoyma veya haciz yazısının platformun bankadaki müşteri havuz hesabının tamamına uygulanması durumunda SPKn m.35/C-7, m.46/7 ve m.99/B-7 uyarınca talebin münhasıran platform tarafından yerine getirilmesi gerekir; ayrıntı için kripto platformunun banka hesabı veya transferi durdu rehberine bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

Sıkça Sorulan Sorular

MASAK blokesi ile icra haczi arasındaki temel fark nedir?

Hacizle gerçek anlamda çakışan tedbir, hâkim kararıyla elkoymadır (CMK m.128). Elkoyma, parayı kimseye ödememek için konulan bir ceza muhakemesi tedbiridir; haciz, parayı alacaklıya ödemek için konulan bir icra işlemidir. Karar mercii, şartları, süresi, itiraz yolu ve sonucu farklıdır.

Elkoyma ile haciz çakışırsa hangisi önceliklidir?

Açık bir kanun hükmü yoktur; ancak elkoyma kararını etkisiz kılan işlemler geçersiz olduğundan (CMK m.128/5) banka elkonulan parayı icra dosyasına gönderemez. Haciz konulabilir, fakat elkoyma süresince icra edilemez; elkoyma kalkınca sırasıyla işler, müsadere kararı verilirse konusuz kalır.

Alacaklı bloke hesaba haciz koydurabilir mi?

Evet. Haciz ihbarnamesi bankaya gönderilir, banka elkoymayı bildirir ve haciz kayda alınır; ödeme, elkoyma kalktığında haciz sırasına göre yapılır. Alacaklı, ceza dosyasını izleyerek iade kararını takip etmeli ve müsadere aşamasında alacağını ileri sürmelidir.

Müsadere kararı verilirse alacaklının hakkı ne olur?

Müsadere edilen değer devlete geçer ve haciz konusuz kalır. TCK m.54/1 iyi niyetli üçüncü kişileri korur; hacizli alacaklının bu korumadan yararlanıp yararlanamayacağı alacağın suçla ilgisine ve iyi niyete göre değerlendirilir ve uygulamada tartışmalıdır.

Maaşımın dörtte biri kuralı elkoymada geçerli mi?

Hayır. İİK m.83’teki dörtte bir sınırı ve 5510 s.K. m.93’teki emekli aylığı koruması yalnızca hacizde işler. Elkoymada maaş hesabının tamamı bloke edilebilir; koruma, kısmi çözülme ve ölçülülük talebiyle sağlanır.

Vergi veya SGK haczi ile elkoyma çakışırsa ne olur?

Kamu haczi de elkoyma süresince icra edilemez; elkoyma kalkınca 6183 s.K. m.21 rüçhan hakkıyla işler. Elkoyma süresince kamu borcu gecikme zammıyla büyür; tecil başvurusu yapılmalıdır.

Elkoyma kalkınca para bana mı gelir?

Sıra şöyledir: bankanın kredi alacağı için takas hakkı (TBK m.139), kamu alacağının rüçhanı (6183 s.K. m.21), haciz sırasına göre alacaklılar (İİK m.140-142) ve kalan tutar borçluya. Bu sıra elkoyma sürerken öngörülmeli, tecil ve yapılandırma buna göre planlanmalıdır.

İhtiyati haciz ile elkoyma aynı şey mi?

Hayır. İhtiyati haciz, alacaklının teminat karşılığı aldığı ve yedi gün içinde takibe geçmezse kalkan geçici bir hacizdir (İİK m.257-264); haksız çıkarsa alacaklı tazminat öder (m.259). Elkoyma ise savcının talebiyle hâkimin verdiği ceza muhakemesi tedbiridir; haksız çıkarsa tazminat devletten istenir (CMK m.141).

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Mevzuat hükümleri yazının hazırlandığı tarihteki hâliyle aktarılmıştır; somut olayınız için bir avukata danışınız.

İlgili Rehberler