İİK 89/2: İkinci Haciz İhbarnamesi ve İtiraz

Bir müşteriniz, iş ortağınız, kiracınız veya işvereniniz olarak borçluya para ödemeniz gerekiyor; ancak bir gün elinizden bir “haciz ihbarnamesi” tebliğ ediliyor. Bu belge, borçlunun size olan alacağının icra dosyasına aktarılması gerektiğini bildirir. İİK m.89/1’e cevap vermediyseniz veya kaçırdıysanız, alacaklının talebi ile size ikinci bir ihbarname gönderilir: 89/2. Bu ihbarnamede borç zimmetinde sayıldığı ve 7 gün içinde itiraz edilmezse borcun kendi malvarlığınızdan tahsil edileceği bildirilir. 89/2 son ciddi uyarıdır; bu aşama kaçırıldığında 89/3 gelir ve artık itiraz süresi yoktur.

Haciz İhbarnamesi Sistemi ve 89/1’in Sonuçları

İİK m.89 borçlunun 3. şahıslardaki alacaklarının haczini düzenler. Bu, uygulamada çok sık karşılaşılan bir prosedürdür. Bir örneği: A firması B’ye 100.000 TL alacaklıdır. B, C firmasına da 80.000 TL alacaklıdır. A, B’ye karşı icra takibi başlatır. B’nin varlığı yoksa, A’nın alacağını tahsil etmek için B’nin C’de olan 80.000 TL alacağını haczedebilir. Bu haciz C’ye “89/1 haciz ihbarnamesi” ile bildirilir. C, 7 gün içinde ihbarnameye itiraz edebilir (borçluya borcu olmadığını beyan ederek); itiraz etmezse borç zimmetinde sayılır.

89/1 ihbarnamesine 7 gün içinde cevap vermeyen 3. şahıs önemli bir hukuki durum içine düşer: alacak, 3. şahsın uhdesinde varmış sayılır ve icra dosyasına aktarılmalıdır. 3. şahıs artık borçluya ödeyemez; ödeme yaparsa alacaklıya karşı bir kez daha ödemek zorunda kalır. Bu duruma karşı 3. şahsa ikinci bir şans olarak 89/2 gönderilir. Detaylı 89/1 prosedürü için 89/1 Haciz İhbarnamesi ve Üçüncü Kişideki Alacağın Haczi ile Haciz İhbarnamesine İtiraz (7 Gün) yazılarımıza bakabilirsiniz.

89/2 İhbarnamesi Nedir?

İİK m.89/2 uyarınca, birinci haciz ihbarnamesine süresi içinde itiraz etmeyen 3. şahsa, icra dairesi tarafından ikinci bir haciz ihbarnamesi gönderilir. Bu ihbarname, 3. şahsa “ikinci bir şans” niteliğinde son bir uyarıdır. İkinci ihbarnamede şu bildirim yer alır: (1) 89/1 ihbarnamesine 7 gün içinde itiraz edilmediği için borcun zimmetinde sayıldığı; (2) buna karşı itirazlar varsa 7 gün içinde bildirmesi gerektiği; (3) aksi halde borcun kendisinde kesinleşeceği ve kendi malvarlığından tahsil edileceği ihtarı.

Önemli bir nokta: 89/2 icra müdürlüğü tarafından resen gönderilmez. Alacaklı, 89/1 ihbarnamesine itiraz edilmediğini icra dosyasında tespit ettikten sonra alacaklı 89/2’nin çıkarılmasını icra müdürlüğünden talep etmelidir. Alacaklı bu talebi yapmadığında ikinci ihbarname gelmez; ancak borcun “zimmette sayılma” niteliği devam eder. Alacaklının 89/1 ile borcu tahsil için doğrudan 3. şahsa karşı icra takibi başlatması mümkündür (ancak bu, uygulamada 89/2 ve 89/3 aşamalarından geçilerek yapılır).

89/2 İhbarnamesinin İçeriği

89/2 ihbarnamesinin içeriği İİK m.89/2 uyarınca şu unsurları içermelidir: (a) icra dairesi ve dosya numarası; (b) alacaklı ve borçlunun kimlik bilgileri; (c) 3. şahsın kimlik bilgileri; (d) 89/1 ihbarnamesinin tebliğ tarihi; (e) 89/1 ihbarnamesine 7 gün içinde itiraz edilmediği; (f) bu nedenle borcun 3. şahsın uhdesinde varmış sayıldığı; (g) 7 gün içinde itiraz edilebileceği; (h) itiraz edilmezse borcun kendisinde kesinleşeceği ve kendi malvarlığından tahsil edileceği ihtarı; (i) itiraz için icra dairesine yazılı başvuru yolu; (j) alacak miktarı ve tarih.

İhbarnamenin bu unsurlarının tam olması gerekir. Eksiklikler İİK m.16 kapsamında 7 gün içinde icra mahkemesine şikayet ile ileri sürülebilir. Özellikle 89/1 tebliğ tarihinin doğru gösterilmemesi (yani 7 günlük itiraz süresinin ne zaman geçtiğinin belirsiz kalması) sık karşılaşılan bir usul hatasıdır ve şikayet konusu olabilir.

7 Günlük İtiraz Süresi

İİK m.89/2’nin son cümlesi uyarınca 89/2 ihbarnamesine karşı itiraz süresi tebliğden itibaren 7 gündür. Bu süre, 89/1’de olduğu gibi 7 gün olarak sabittir. 3. şahıs, bu 7 günlük süre içinde birinci ihbarnamede olduğu gibi borçluya borcu olmadığını, malın kendisinde bulunmadığını veya hukuki ilişkinin sona erdiğini ileri sürerek yazılı olarak icra dairesine itiraz edebilir.

7 günlük süre tebligat mazbatasındaki tebliğ tarihinden başlar. Uygulamada bu tarih genellikle net olarak belirlenir; ancak PTT tebligatı yerine icra memuru tebligatı, resmi tatile denk gelen tarihler gibi durumlarda süre hesabı önem kazanır. Süre son günü resmi tatile denk gelirse HMK m.94 uyarınca ilk iş günü sonuna kadar uzar. Bu süre EMREDİCİ olup uzatılamaz; sürenin kaçırılması 3. şahıs için ağır sonuçlar doğurur.

89/2’ye İtiraz Nasıl Yapılır?

İtiraz yazılı olarak icra dairesine verilir. Sözlü itiraz kabul edilmez. İtiraz dilekçesinde şu unsurlar bulunmalıdır: (1) icra dairesi ve dosya numarası; (2) 3. şahsın (itiraz edenin) kimlik bilgileri ve iletişim adresi; (3) 89/2 ihbarnamesinin tebliğ tarihi ve numarası; (4) itiraz iradesi ve gerekçesi (borçluya borcu olmadığı, malın kendisinde bulunmadığı, hukuki ilişkinin sona erdiği vb.); (5) mümkünse delilleri (sözleşme, ödeme belgeleri, tahsilat kayıtları); (6) tarih ve imza.

İtiraz gerekçelendirilebilir. En yaygın gerekçeler şunlardır: (a) “Borçluya hiç borcum yoktur” (uygulamada en sık); (b) “Borç ödendi” (89/1 tebliğinden önce ödeme yapıldıysa); (c) “Borç mahsup edildi” (karşılıklı alacaklar mahsup edilmiştir); (d) “Alacak temlik edildi” (borçlu alacağını başkasına devretti); (e) “Vadesi gelmemiştir” (borç henüz muaccel değildir); (f) “Zamanaşımına uğramıştır”; (g) “Ticari ilişki sona ermiştir ve karşılıklı borç kalmamıştır”. İspat yükü kural olarak itiraz eden 3. şahıstadır; ancak alacaklı itirazın aksini ispat edebilir.

İtiraz Etmeme veya Süresini Kaçırma

89/2 ihbarnamesine 7 gün içinde itiraz edilmezse durum kritik bir aşamaya girer. Borç, 3. şahsın uhdesinde kesinleşmiş sayılır ve 15 gün içinde tutarın icra dosyasına ödenmesi beklenir. Uygulamada 15 günlük ödeme süresi 89/2’nin tebliğinden itibaren işler. 15 gün içinde ödeme yapılmazsa alacaklının talebi ile 89/3 ihbarnamesi gönderilir.

Bu aşamadan sonra 3. şahıs için hukuki savunma imkanları daralır. 89/2 aşamasında itiraz edilmemesi, alacaklı için önemli bir hukuki güvence sağlar; 3. şahıs, artık borçlu ile olan ilişkisinin niteliği hakkında geriye dönük iddialarda bulunmakta çok zorlanır. Bu nedenle uygulamada 89/2 aşaması bir “son çağrı” olarak değerlendirilir ve 3. şahsın hukuki durumunu dikkatle gözden geçirmesi kritiktir.

Uygulamada Sık Karşılaşılan Senaryolar

89/2 ihbarnamesi çeşitli iş ilişkilerinde ortaya çıkabilir. Öne çıkan senaryolar şunlardır:

1) İşveren maaş haczi: Borçlunun işvereni olarak size gelen bir 89 ihbarnamesi. Borçlunun maaşının 1/4’ü (nafaka borcunda daha yüksek oran) haciz altına alınır. İşverenin bu miktarı düzenli olarak icra dosyasına aktarması gerekir; aksi halde işveren şahsen sorumlu olur.

2) Kiracıya kira haczi: Borçlu bir kira geliri elde ediyorsa, kiracıya “kirayı borçluya değil icra dosyasına ödeyin” ihbarnamesi gönderilir. Kiracının, ihbarname sonrası borçluya ödeme yapması alacaklıya karşı geçersiz olur.

3) Banka mevduatı haczi: Borçlunun banka hesaplarına yapılan haciz. Bankalara ihbarname elektronik ortamda gönderilebilir ve banka sistem üzerinden yanıtlar. Mevduatlar, katılım hesapları ve kiralık kasa içerikleri bu kapsamda değerlendirilir.

4) Ticari müşteri: Borçlu firma ile ticari ilişkiniz var ve size karşı borcu bulunuyorsa, sizin ödemeniz gereken tutar için ihbarname gelir. Karşılıklı borç ilişkisi, mahsup imkanı ve muacceliyet önem taşır.

5) Yüklenici hakediş: Borçlu bir yüklenici ise ve iş sahibinin ona ödemesi gereken hakedişi varsa, iş sahibi 89 ihbarnamesi alır. Kamu ihalelerinde bu konu özel düzenlemelere tabidir.

Bankalara Yönelik Elektronik İhbarname

Bankalar için 89 haciz ihbarnamesi elektronik ortamda gönderilebilir. Bu, İİK m.89’un uygulanmasında büyük bir değişiklik yaratmıştır. Alacaklı, UYAP üzerinden banka bilgilerini sorgular; ihbarname bankaya elektronik olarak iletilir. Banka, sistem üzerinden yanıtını verir: borçluya olan alacak varsa tutarı bildirir, yoksa itirazını beyan eder. Bu süreç saatler içinde sonuçlanabilir.

Bankalar için 89 süreçlerinin özellikleri: (1) Mevduat, katılım hesabı, döviz hesabı hepsi kapsam dahilindedir; (2) Kredili mevduat (KMH) hesaplarında sadece pozitif bakiye haczedilir; kredi limiti değil; (3) Kiralık kasadaki eşyalar da haczedilebilir ancak ayrı prosedür gerekir; (4) Bloke miktar borç tutarı ile sınırlıdır, aşan tutar borçluya erişilebilir kalır. Detaylı için Banka Hesabına Haciz ve E-Haciz yazımıza bakabilirsiniz.

Gerçeğe Aykırı İtiraz ve İİK m.89/4

3. şahıs, gerçeğe aykırı olarak “borçluya borcum yoktur” beyanında bulunursa hukuki ve cezai sorumluluk doğar. İİK m.89/4 uyarınca alacaklı, 3. şahsın verdiği cevabın aksini icra mahkemesinde ispat ederek 3. şahsın İİK m.338’in 1. fıkrası hükmüne göre cezalandırılmasını ve ayrıca tazminata mahkum edilmesini isteyebilir.

Tazminat, alacağın en az %20’sinden az olmamak üzere hükmedilir. Ceza yaptırımı ise İİK m.338/1’e göre 3 aya kadar hapis cezasıdır. Bu düzenleme, 3. şahsı gerçeğe aykırı beyanda bulunmaktan caydırır. Uygulamada Yargıtay 3. şahsın “kastı” veya “kaba ihmali” araması nedeniyle sınırlı olarak uygulanır; ancak açık gerçeğe aykırılık halinde tazminat mahkumiyeti kaçınılmaz olur.

İtiraz Halinde İspat Süreci

3. şahıs itirazda bulunursa alacaklı, İİK m.89/4 uyarınca itirazın aksini icra mahkemesinde ispat edebilir. Bu süreç için alacaklı icra mahkemesine “89/4 tazminat ve ceza” davası açar. Mahkeme, 3. şahıs ile borçlu arasındaki ilişkinin gerçek durumunu inceler; delillerine göre karar verir.

İspat için kabul edilen deliller: sözleşmeler, faturalar, banka ekstreleri, cari hesap kayıtları, tanık beyanı (sınırlı), ticari defterler ve muhasebe kayıtları. Alacaklı özellikle 3. şahıs ile borçlu arasındaki cari hesap kayıtlarına odaklanır. 3. şahsın ticari defterlerinde borcun görünmesi, sözleşme belgeleri, faturaların ödenmemiş olması güçlü delillerdir. Mahkeme haksız itirazın aksini ispat edilirse tazminat ve gerekli koşullarda ceza kararı verir.

Sonuç

İİK m.89/2 üçüncü kişide bulunan borçlu alacağının haczi sisteminde ikinci basamağı oluşturur. 89/1’e 7 gün içinde cevap verilmemesi halinde alacaklının talebi ile 3. şahsa 89/2 gönderilir; borç zimmetinde sayıldığı ve 7 gün içinde itiraz edilmezse kendi malvarlığından tahsil edileceği bildirilir. 3. şahıs bu ikinci ve son ciddi uyarıya yazılı olarak icra dairesine itiraz edebilir; gerekçeleri arasında borçluya borcu olmadığı, ödendiği, mahsup edildiği veya vadesinin gelmediği yer alır. İtiraz süresi kaçırılırsa borç kesinleşir ve 89/3 aşamasına geçilir. Gerçeğe aykırı itiraz İİK m.89/4 uyarınca %20’den az olmamak üzere tazminat ve cezai yaptırıma tabidir. 89/2 aşamasında 3. şahsın hukuki durumu dikkatle gözden geçirmesi ve gerektiğinde profesyonel destek alması kritik önemdedir.

Üç Aşamalı İhbarname Sistemi

Üçüncü kişideki hak ve alacakların haczi, birbirini izleyen üç ihbarname ile yürür.

Üçüncü ve dördüncü satırlar birlikte okunmalıdır: birinci ihbarnameye itiraz edilmemesi hâlinde borç zimmette sayılır; ikinci ihbarname bu sonucu bildirir ve üçüncü kişiye yeni bir yedi günlük süre tanır. Bu ikinci süre, hatayı düzeltmek için son fırsattır.

İtiraz Dilekçesinde Denetlenecekler

İtirazın kabul edilmesi, içeriğin açık ve belgeli olmasına bağlıdır.

Altıncı satır, en dengeli savunmayı sağlar: borcun bir kısmı varsa bu kısım kabul edilip fazlasına itiraz edilmesi, hem gerçeğe aykırı beyan riskini hem de zimmet sonucunu önler.

Birinci ihbarname için 89/1 haciz ihbarnamesi rehberimize bakabilirsiniz.

Zimmet Sonucunun Etkisi

Borcun zimmette sayılması, üçüncü kişi bakımından ağır sonuçlar doğurur.

Dördüncü satır, sürecin en ağır sonucudur: zimmet sayılan borç bakımından artık üçüncü kişinin kendi malvarlığı hedef alınır ve haciz işlemleri ona yöneltilir.

Uygulamada Sık Karşılaşılan Hâller

İkinci ihbarnameyle karşılaşan muhatapların durumu belirli başlıklarda toplanır.

Yedinci satır, en sık karşılaşılan hâldir: borç ihbarnameden önce ödenmişse bu durum belgeyle ortaya konmalıdır. Ödeme dekontu ve mutabakat kaydı, itirazın temel dayanağıdır.

Birinci ihbarname için 89/1 haciz ihbarnamesi rehberimize bakabilirsiniz.

Alacaklı Bakımından Süreç

İhbarname sistemi, alacaklı için hızlı bir tahsilat yoludur.

Yedinci satır, alacaklının elindeki caydırıcı araçtır: üçüncü kişinin borcu bulunduğu hâlde bulunmadığını bildirmesi hâlinde tazminat talep edilebilir. Bu talep, itirazın gerçeğe aykırılığının belgeyle ortaya konmasına dayanır.

Menfi Tespit Yolu

Zimmet sonucuyla karşılaşan üçüncü kişinin kalan yolu dava açmaktır.

Dördüncü ve beşinci satırlar birlikte okunmalıdır: dava açılmış olması icra işlemlerini durdurmaz. Üçüncü kişinin malvarlığına yönelik işlemlerin durdurulması için tedbir kararı alınması gerekir.

Süre Yönetimi

İhbarname sürecinde birbirini izleyen süreler kesindir.

Sekizinci satır, tüm takvimin dayanağıdır: her ihbarnamenin tebliğ tarihi ayrı ayrı kaydedilmelidir. Bu tarihler olmadan sürelerin doğru hesaplanması mümkün değildir.

Uygulamada Sık Sorulanlar

İkinci ihbarname konusunda tekrarlanan sorular belirli başlıklarda toplanır.

Altıncı satır, en ağır sonucu doğuran davranıştır: ihbarnameye hiç cevap verilmemesi itiraz edilmemiş sayılır ve borç zimmette kabul edilir. Borcu bulunmayan muhatabın dahi süresinde yazılı cevap vermesi zorunludur.

Sıkça Sorulan Sorular

89/2 haciz ihbarnamesi nedir?

89/1 haciz ihbarnamesine 7 gün içinde itiraz etmeyen üçüncü şahsa alacaklının talebi ile gönderilen ikinci bildirimdir. Borcun uhdesinde varmış sayıldığı ve 7 gün içinde itiraz edilmezse kendi malvarlığından tahsil edileceği ihtar edilir.

89/2’ye itiraz süresi ne kadar?

Tebliğden itibaren 7 gündür. Yazılı olarak icra dairesine verilmelidir; sözlü itiraz kabul edilmez. Son gün resmi tatile denk gelirse HMK m.94 uyarınca ilk iş günü sonuna kadar uzar.

89/2 icra müdürlüğü tarafından resen çıkarılır mı?

Hayır. Alacaklı 89/1’e itiraz edilmediğini dosyada tespit ettikten sonra 89/2’nin çıkarılmasını icra müdürlüğünden talep etmelidir. İcra müdürlüğü resen bu ihbarnameyi göndermez.

İtiraz nasıl yapılır?

İtiraz dilekçesi ile icra dairesine verilir. Dilekçede dosya numarası, itiraz iradesi, gerekçesi (borçluya borç yok, ödendi, mahsup edildi vb.) ve mümkünse deliller belirtilmelidir.

89/2’de itiraz gerekçeleri nelerdir?

Borçluya hiç borç olmadığı; borç ödenmiş; borç mahsup edilmiş; alacak temlik edilmiş; vadesi gelmemiştir; zamanaşımına uğramıştır; ticari ilişki sona ermiştir. İspat yükü kural olarak itiraz eden 3. şahıstadır.

Gerçeğe aykırı itiraz halinde ne olur?

İİK m.89/4 uyarınca alacaklı, itirazın aksini icra mahkemesinde ispat ederse 3. şahıs alacağın %20’sinden az olmamak üzere tazminata mahkum edilir; ayrıca İİK m.338/1 kapsamında 3 aya kadar hapis cezası mümkündür.

Bankalara 89 ihbarnamesi elektronik gönderilebilir mi?

Evet. Bankalar için UYAP üzerinden elektronik ihbarname gönderimi mümkündür; banka da yanıtını sistem üzerinden verir. Mevduat, katılım hesabı ve kiralık kasa içerikleri kapsam dahilindedir.

İlgili Rehberler