İİK 106: Haczin Devamı ve Satış Talep Süresi (1 Yıl)

Hacziniz uygulandı, borçlunun aracı, evi veya banka hesabı üzerine haciz konuldu; peki artık ne olacak? Alacaklı olarak satış istemek için ne kadar süreniz var? Süre kaçarsa haciz düşer mi? İcra ve İflas Kanunu’nun 106. maddesi bu sorulara net cevap verir: alacaklı, haczedilmiş her türlü mal için hacizden itibaren 1 yıl içinde satış talep etmek zorundadır. Bu süre 30 Kasım 2021 tarihli 7343 sayılı Kanun ile taşınır (eskiden 6 ay) ve taşınmaz (eskiden 1 yıl) ayrımı kaldırılarak 1 yıl olarak eşitlenmiştir. Süre kaçırılırsa İİK m.110 uyarınca haciz kendiliğinden kalkar ve alacaklı yeniden haciz talep etmek zorunda kalır.

Haczin Devamı Kavramı ve Yasal Dayanak

İİK m.106 “Talep için müddetler ve giderlerin yatırılması” başlığı ile satış talebinin süresini düzenler. Hükmün özü şudur: alacaklı hacizden itibaren 1 yıl içinde satılmasını isteyebilir. Borçlunun 3. şahıslardaki alacağı da bu hükme tabidir. Bir yıl süresi içinde satışı istenip artırma sonuç vermeyen malda satış isteme süresi, satış isteyen alacaklı bakımından birinci fıkrada belirtilen sürenin sona ermesinden itibaren 1 yıl daha uzar (İİK m.106/2). Detaylı hacizli malın satış süreci için Hacizli Malın Satışı yazımıza bakabilirsiniz.

Bu düzenleme, borçluların süresiz olarak haciz baskısı altında tutulmasını önlemek ve alacaklıları takiplerini sürdürmeye teşvik etmek amacıyla getirilmiştir. Haczin uzun süre üzerinde durması, borçlunun mülkiyet hakkı ile Anayasa’nın 35. maddesi arasında bir dengesizlik yaratabilir; bu nedenle yasama süre sınırı öngörmüştür. Aynı zamanda alacaklının pasif kalması durumunda malın piyasa değerinin düşmesi, kullanım kaybı, hukuki belirsizlik gibi olumsuzluklar da bertaraf edilir.

7343 Sayılı Kanun Öncesi ve Sonrası: Süre Değişimi

7343 sayılı Kanun (30 Kasım 2021 tarihli) öncesinde İİK m.106 taşınırlar için 6 ay, taşınmazlar için 1 yıl olmak üzere iki farklı süre öngörüyordu. Bu ayrım uzun yıllar boyunca uygulanmış ve pratik olarak taşınır mallar için satış talebinin daha hızlı yapılması gerekiyordu.

7343 sayılı Kanun ile ise tüm mallar için satış talep süresi 1 YIL olarak eşitlenmiştir. Bu değişikliğin yürürlük tarihi, elektronik ortamda açık artırma yöntemine dair yönetmeliğin (İİK m.111/b) yürürlüğe girmesiyle işlemeye başlamıştır. Uygulamada 2022 yılı ortalarından itibaren yeni sürenin sistemli olarak uygulanmaya başladığı gözlenir. Kanunun hakim olan zaman bakımından uygulama ilkesi gereği söz konusu değişiklik yürürlüğe girdiği tarihten sonraki hacizler için uygulanır; öncesinde yapılan hacizler için eski süreler geçerlidir.

Bu geçiş dönemi bilincinde olmak alacaklı için önemlidir. 2021 öncesi haczi uygulanmış bir dosyada eski süreler (taşınır 6 ay, taşınmaz 1 yıl) uygulanır; 7343 sayılı Kanun sonrası dosyalarda ise tüm mallar için 1 yıl geçerlidir. Yargıtay bu geçişi somut olayın koşullarına göre ele almakta ve zaman bakımından uygulama ilkelerini gözetmektedir.

Hangi Mallar Kapsam Dahilinde?

1 yıllık satış talep süresi tüm hacizli mallar için geçerlidir. Uygulamada karşılaşılan başlıca kategoriler şunlardır:

Taşınmazlar: Konut, arsa, tarla, işyeri, dükkan gibi taşınmaz mallar. Haciz tapu kaydına şerh olarak işlenir. 1 yıl içinde satış talep edilmezse haciz düşer.

Araçlar: Otomobil, kamyon, motosiklet, iş makinesi gibi motorlu araçlar. Haciz TESKAN sistemi üzerinden trafik kaydına işlenir. Araçlar mevzuat gereği taşınır olarak değerlendirilir; ancak 7343 sonrası 1 yıl süresi geçerlidir. Detaylı için Haciz Usulü yazımıza bakabilirsiniz.

Banka mevduatı ve alacaklar: Banka hesaplarındaki paralar, mevduat hesapları. Yargıtay içtihatları uyarınca 3. şahıstaki alacaklara “taşınır” hükümleri uygulanır ve 106. maddedeki süre 1 yıldır. Borçlunun 3. şahıslardaki alacağı açıkça İİK m.106’nın kapsamındadır.

Ticari mal ve stok: Şirketin depolarındaki ürünler, hammadde, mamul. Haciz genellikle fiziki muhafaza (yediemin) altına alınır.

Ev eşyası: Sınırlı sayıda olmak üzere haczedilebilen ev eşyaları. Ancak İİK m.82 uyarınca ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyası haczedilemez (7445 s.K. ile değişik, yür. 5 Nisan 2023).

Hisse senedi ve kıymetli evrak: Aracı kurumlardaki hisse senedi hesapları, şirket ortaklık payları.

3. Şahıstaki Alacaklarda Özel Durum

Borçlunun 3. şahıstaki alacağı (banka mevduatı, işvereninde ki maaş, cari hesabı, kira alacağı vb.) İİK m.89 kapsamında haciz ihbarnamesi ile haczedilir. Bu tür alacaklar için de İİK m.106’daki 1 yıllık süre işler; ancak satış talebinin ne şekilde yapılacağı özellik gösterir.

Nakit alacaklar için (banka mevduatı, maaş vb.): satış yerine ödeme talebi gündeme gelir. Uygulama ve Yargıtay içtihatlarına göre 3. şahsa gönderilen “borçlunun size olan borcu icra dosyasına aktarılsın” ihbarnamesi satış talebi niteliğindedir. Yani süre içinde 3. şahsa yönelik ödeme talebi gönderildiyse İİK m.106 gereği talep hususları yerine gelmiş olur. Yargıtay örnek karar özeti: “Borçlunun İş Bankası Maslak Şubesindeki mevduatına 26.06.2013 tarihinde haciz konulmuştur. Bankaya gönderilen paranın icra dosyasına iletilmesi ihbarnamesi satış talebi niteliğindedir.”

Satış Talebinin Şekli ve İçeriği

Satış talebi icra dairesine yazılı olarak yapılır. Talepte şu unsurların bulunması gerekir: dosya numarası, hacizli malın türü ve tanımı (araç için plaka, taşınmaz için ada-parsel numarası, banka hesabı için iban), kıymet takdiri talebi (mal daha önce takdir edilmemişse), satış giderlerinin yatırıldığı bildirim veya avans, alacaklının imzası veya vekilinin imzası ve tarih.

Satış talebine ek olarak İİK m.110 uyarınca gerekli gider (satış avansı) 15 gün içinde depo edilmelidir. Avans, satış aşamasındaki masrafları (ilan gideri, uzman raporu, muhafaza, mübaşir vs.) karşılamak üzere alınır. Miktar icra müdürlüğü kararı ile belirlenir; genellikle taşınmazlar için nispeten yüksek, taşınırlar için düşüktür. Süre içinde yatırılmayan avans için icra müdürlüğü ek süre verebilir veya doğrudan haciz düşer.

Süre Kaçırma ve Haczin Düşmesi (İİK 110)

İİK m.110 haczin düşmesi halinin en önemli sebebini düzenler: “Bir malın satılması kanuni müddet içinde istenmez veya icra müdürü tarafından verilecek karar gereği gerekli gider 15 gün içinde depo edilmezse veya talep geri alınıp da bu müddet içinde yenilenmezse o mal üzerindeki haciz kalkar.”

Bu düzenleme üç durumu kapsar: (1) 1 yıllık sürede satış hiç talep edilmedi; (2) satış talep edildi ama gerekli avans 15 gün içinde yatırılmadı; (3) satış talebi geri alındı ve 1 yıllık süre içinde yenilenmedi. Bu üç halden birinin gerçekleşmesi durumunda haciz kendiliğinden kalkar. Alacaklı için önemli bir tehlike bu üç durumdan birine düşmemektir. Uygulamada özellikle 2. durum (avansın yatırılmaması) sıkça karşımıza çıkar; icra müdürünün kararına 15 gün içinde yanıt verilmelidir.

Haczin düşmesi otomatiktir; ayrıca karar veya işlem gerekmez. Ancak uygulamada sicil kayıtlarında (tapu, TESKAN, bankalar) haciz görünmeye devam edebilir. Bu durumda borçlu icra müdürlüğüne haczin kaldırılması talebi verebilir; icra müdürü kararı ile sicildeki hacizler kaldırılır. Talep reddedilirse borçlu İİK m.16 uyarınca 7 gün içinde icra mahkemesine şikayet edebilir.

Süre İçinde Satış Yapıldı Ama Artırma Sonuç Vermedi

İİK m.106/2 önemli bir uzatma imkanı sağlar: “Bir yıllık süre içinde satışı istenip de artırma sonucu satışı gerçekleştirilemeyen mahcuz hakkındaki satış isteme süresi, satış isteyen alacaklı bakımından birinci fıkrada belirtilen sürenin sona ermesinden itibaren bir yıl daha uzar.”

Bu, alacaklı için ikinci bir şans sağlar. Uygulamada özellikle taşınmaz satışlarında ilk açık artırma alıcı bulamayabilir (özellikle küçük şehirlerde veya yüksek değerli malda). Bu durumda alacaklı 1 yıl daha satış talep edebilir. Ancak bu uzatma yalnızca “satış isteyen alacaklı” için işler; başka bir alacaklı bu uzatmadan yararlanamaz. Uzatma toplam süreyi 2 yıla çıkarır; ötesinde artık satış talep edilemez ve haciz düşer.

Süre Nasıl Hesaplanır?

1 yıllık süre “haciz tarihinden itibaren” işler. Haciz tarihi, haciz kararının verildiği ve icra tutanağına geçirildiği tarih değildir; haczin fiili olarak veya kaydi olarak uygulandığı tarihtir. Yani icra memuru borçlunun evine giderek malları listelediği tarih; tapuya haciz şerhi işlendiği tarih; banka hesabına e-haciz uygulandığı tarih başlangıç sayılır.

Süre hesabında Türk Medeni Kanunu m.90 ve HMK m.90 uygulanır: sürenin başladığı gün hesaba katılmaz; son gün resmi tatile denk gelirse ilk iş günü sonuna kadar uzar. Uygulamada icra dairesi dosyayı tarih olarak takip eder ve son güne yaklaşıldığında alacaklıyı uyarabilir; ancak uyarı yükümlülüğü kural olarak yoktur. Alacaklının kendi takip disiplini şarttır.

Haciz Kalkarsa Ne Olur? Yeniden Haciz Talebi

Haciz düşerse alacak sona ermez; sadece o mal üzerindeki hacizi ortadan kalkar. Alacaklı, aynı borç için başka mallar üzerine yeni haciz talep edebilir. Ayrıca aynı mal üzerine tekrar haciz koydurmak da mümkündür (İİK m.85 kapsamında); ancak bu yeni haciz için yeni bir satış talep süresi (1 yıl) başlar.

Yeniden haciz talebi için alacaklının borçlunun sicilinden malları sorgulaması ve müsait olan mallar üzerinde haciz istemesi gerekir. UYAP üzerinden e-Devlet ile sorgulama, tapu-trafik-banka sorgu talepleri ile borçlunun güncel mal varlığı tespit edilir. İcra takibi devam ettiği sürece bu tür yeni haciz talepleri her zaman yapılabilir. Detay için İcra Sorgulama e-Devlet UYAP yazımıza bakabilirsiniz.

Uygulamada Sık Karşılaşılan Sorunlar

1) Alacaklının satış talebini kaçırması: En sık karşılaşılan durumdur. Alacaklı hacizden sonra pasif kalabilir veya borçlunun kısmi ödeme yapması ile takibin bekletilmesi süresini atlatabilir. Bu durum haczin düşmesine yol açar.

2) Avansın yatırılmaması: Satış talebi yapıldıktan sonra icra müdürlüğünün belirlediği avansın 15 gün içinde yatırılmaması. Uygulamada alacaklıların en sık düştüğü tuzaklardan biridir.

3) Sicil kayıtlarındaki hacizin devam etmesi: Haciz düşmüş olmasına rağmen tapu, trafik, banka kaydında haciz görünmeye devam edebilir. Bu durum borçlu için satış ve tasarruf sorunları yaratır. Borçlu kaldırma talebi vermelidir.

4) Birden fazla alacaklı ve haciz düşmesi: Aynı mal üzerine birden fazla alacaklı haciz koydurmuş olabilir. Bir alacaklının süresini kaçırması, diğerinin hakkını etkilemez; her alacaklının kendi hacizini takip etme yükü vardır.

5) 7343 sayılı Kanun geçişi karmaşası: Kanun değişikliği öncesi ve sonrası hacizler için farklı süreler geçerlidir. Uygulamada bu geçiş tarihinin doğru tespit edilmesi önemlidir.

Sonuç

İİK m.106 hacizden sonra alacaklıya satış talep etmek için 1 yıllık süre tanır. 7343 sayılı Kanun ile taşınır-taşınmaz ayrımı kaldırılarak tüm mallar için tek süre olarak eşitlenmiştir. Süre haciz tarihinden itibaren işler; satış talep edilmez veya 15 gün içinde avans yatırılmazsa İİK m.110 uyarınca haciz kendiliğinden kalkar. Süre içinde satış talep edilip artırma sonuç vermezse alacaklı için 1 yıl daha uzatma imkanı vardır. Alacaklının aktif takip yükümlülüğü kritiktir; süre kaçırıldığında haciz düşse bile alacak sona ermez ve yeni haciz talebiyle takibe devam edilebilir. Sicil kayıtlarındaki hacizler otomatik kalkmaz; borçlu kaldırma talebi vermelidir. Doğru sürenin hesaplanması, avansın zamanında yatırılması ve dosya durumunun düzenli takibi hem alacaklı hem borçlu için hukuka uygun bir süreci sağlar.

Satış İsteme Süresinin Zincir İçindeki Yeri

Satış isteme süresi tek başına değil, paraya çevirme zincirinin diğer halkalarıyla birlikte işler.

İkinci satır, sürenin iki ayrı şartını gösterir: satış talebinde bulunmak yeterli değildir; gerekli giderin on beş gün içinde depo edilmesi de gerekir. İki şarttan birinin yerine getirilmemesi hâlinde haciz kalkar.

Haczin Düşmesinin Sonuçları

Sürenin kaçırılması hâlinde ortaya çıkan durum, alacaklı için ciddi bir kayıptır.

Altıncı satır, alacaklı bakımından asıl kayıptır: haciz düştükten sonra konulacak yeni haciz, sıra bakımından bu tarihe göre değerlendirilir. Arada başka alacaklılar haciz koymuşsa, önceki sıra geri kazanılamaz.

Dosya yenileme için dosyanın yenilenmesi rehberimize bakabilirsiniz.

Üçüncü Kişideki Alacaklarda Uygulama

Haciz konusu bir alacaksa satış isteme rejimi farklı işler.

Beşinci satır, farkın kaynağını gösterir: para alacaklarında ayrıca bir paraya çevirme işlemi gerekmediğinden, tahsilat doğrudan yapılır. Buna karşılık haczin ayakta kalması için dosyanın işlemsiz bırakılmaması gerekir.

Süre Değişikliği ve Geçiş

Satış isteme süresine ilişkin düzenlemede yapılan değişiklik, dosyalarda hangi rejimin uygulanacağını belirler.

Üçüncü satır, hangi rejimin uygulanacağını belirleyen tek veridir: haczin konulduğu tarih esas alınır. Eski tarihli hacizler bulunan dosyalarda bu tespit ayrıca yapılmalıdır.

Alacaklı Bakımından Takvim Yönetimi

Birden çok haczin bulunduğu dosyalarda süre takibi ayrı ayrı yapılmalıdır.

Altıncı satır, uygulamada belirsizlik yaratan hâldir: süresinde satış istenip de mal satılamamışsa, sürenin nasıl işleyeceği kanuni düzenlemeye göre belirlenir. Bu durumda dosya kapatılmamalı ve süreç izlenmelidir.

Satış Talebinin Şekli

Talebin nasıl sunulduğu, sürenin kesilip kesilmediğini belirler.

İkinci satır, birden çok hacizli dosyalarda kritik önemdedir: satışı istenen malın açıkça gösterilmemesi hâlinde, hangi haciz bakımından sürenin kesildiği tartışmalı hâle gelir.

Borçlu Bakımından Süre Takibi

Satış isteme süresi borçlu için de bir savunma imkânı doğurur.

Dördüncü satır, borçlu bakımından değerli bir imkândır: haciz süresinde satış istenmediği için kanunen düşmüşse, ödeme yapılmasa dahi kaydın terkini talep edilebilir.

Dosya yenileme için dosyanın yenilenmesi rehberimize bakabilirsiniz.

Satılamama ve Sonraki Süreç

Artırmada satılamayan mal bakımından izlenecek yol ayrıca değerlendirilir.

Yedinci satır, uzun süre satılamayan mallarda gündeme gelir: kıymet takdirinin üzerinden belirli bir süre geçmişse yeniden değerleme yapılması gerekebilir. Bu husus yeni satış talebi öncesinde denetlenmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

İcra takibinde satış talep süresi ne kadar?

İİK m.106 uyarınca 1 yıl. 30 Kasım 2021 tarihli 7343 sayılı Kanun ile taşınır (eskiden 6 ay) ve taşınmaz (eskiden 1 yıl) ayrımı kaldırılarak tüm mallar için 1 yıl olarak eşitlenmiştir.

Süre kaçırılırsa ne olur?

İİK m.110 uyarınca haciz kendiliğinden kalkar. Ayrıca satış talep edilip 15 gün içinde avans yatırılmazsa da haciz düşer. Alacak sona ermez; alacaklı yeniden haciz talep edebilir.

1 yıl içinde satış talep ettim ama artırma sonuç vermedi, ne olur?

İİK m.106/2 uyarınca satış talep süresi, sürenin sona ermesinden itibaren 1 yıl daha uzar. Toplam 2 yıl olur. Uzatma yalnızca satış isteyen alacaklı için işler.

Banka hesabı haczinde satış talep süresi işler mi?

Evet. Yargıtay içtihatları uyarınca 3. şahıstaki alacaklar ‘taşınır’ hükmündedir; İİK m.106’daki süre işler. Ancak bankaya gönderilen paranın icra dosyasına iletilmesi ihbarnamesi satış talebi niteliğindedir.

Süre kaçırıldığında haciz tapudan otomatik silinir mi?

Hayır. Haciz düşse dahi sicil kayıtları (tapu, TESKAN, banka) otomatik güncellenmez. Borçlu icra müdürlüğüne kaldırma talebi vermeli; talep reddedilirse İİK m.16 uyarınca 7 gün içinde icra mahkemesine şikayet yapmalıdır.

Süre başlangıcı ne zamandır?

Haczin fiili veya kaydi olarak uygulandığı tarihtir: icra memurunun malları listelediği tarih; tapuya haciz şerhi işlendiği tarih; banka hesabına e-haciz uygulandığı tarih. Karar tarihi değil, uygulama tarihi esas alınır.

Satış talebi için gerekli avans miktarı ne kadar?

İcra müdürlüğü kararı ile belirlenir; hacizli malın türüne, yerine ve tahmini masrafına göre değişir. Taşınmazlarda ilan ve uzman raporu masrafı ile birlikte nispeten yüksek, taşınırlarda düşüktür. Avans 15 gün içinde depo edilmelidir.

İlgili Rehberler