89 Haciz İhbarnamesi: Üçüncü Kişideki Alacağın Haczi (İİK 89)

89 haciz ihbarnamesi, kesinleşmiş bir icra takibinde borçlunun üçüncü kişilerdeki hak, alacak ve taşınır mallarının haczi için icra dairesince o üçüncü kişiye gönderilen bir bildirimdir. İcra ve İflas Kanunu m.89’da düzenlenir ve birinci, ikinci ve üçüncü ihbarname olmak üzere üç aşamalı işler. Bu rehberde her aşamanın ne anlama geldiğini, kritik 7 ve 15 günlük süreleri, gerçeğe aykırı beyanın sonuçlarını ve cevap verme yöntemini açıklıyoruz.

89 Haciz İhbarnamesi Nedir?

Borçlunun bankadaki parası, bir müşterisindeki alacağı veya ticari ilişkisi olduğu bir firmadaki hakkı da haczedilebilir. İşte bu, üçüncü kişilerde bulunan alacakların haczidir ve İİK m.89 ile düzenlenmiştir. İcra dairesi, alacaklının talebiyle bu üçüncü kişiye haciz ihbarnamesi göndererek, borçluya olan borcunu artık borçluya değil icra dairesine ödemesi gerektiğini bildirir. Borçluya yapılacak ödeme geçersiz sayılır.

Kanun, üçüncü kişiye birçok kez itiraz hakkı tanıyacak şekilde üç aşamalı bir prosedür öngörmüştür: birinci, ikinci ve üçüncü haciz ihbarnamesi. Her aşamanın kendine özgü süresi ve sonucu vardır.

Birinci Haciz İhbarnamesi (89/1)

İlk aşamada üçüncü kişiye birinci haciz ihbarnamesi tebliğ edilir. Üçüncü kişinin iki seçeneği vardır. Borçluya gerçekten borcu yoksa, tebliğden itibaren 7 gün içinde icra dairesine “icra dosyanız borçlusunun bende hak ve alacağı bulunmamaktadır” şeklinde itiraz etmelidir. Borçluya borcu varsa itiraz değil, alacağın ne kadar olduğunu bildiren bir cevap vermeli ve tutarı icra dairesine ödemelidir.

Yedi gün içinde itiraz da etmez, cevap da vermezse, kanun gereği borç zimmetinde sayılır; yani üçüncü kişi, borçluya ait dosyadaki asıl alacak ve fer’ilerinden sorumlu olarak dosyaya borçlu sıfatıyla eklenebilir. Bu nedenle ihbarnameye süresinde mutlaka cevap verilmelidir.

İkinci Haciz İhbarnamesi (89/2)

Üçüncü kişi birinci ihbarnameye süresinde itiraz etmezse, kendisine ikinci haciz ihbarnamesi gönderilir. Bu, kanunun tanıdığı ikinci bir itiraz fırsatıdır; üçüncü kişi bu ihbarnameye de tebliğden itibaren 7 gün içinde itiraz edebilir. İtiraz ederse yine para ödemekten veya mal teslim etmekten kurtulur.

Üçüncü Haciz İhbarnamesi (89/3)

İkinci ihbarnameye de itiraz edilmezse üçüncü haciz ihbarnamesi gönderilir. Bu son aşamada üçüncü kişinin elinde tek yol kalır: tebliğden itibaren 15 gün içinde ya borcu icra dairesine öder/malı teslim eder ya da menfi tespit davası açar. Dava açmaz ve ödemezse, dosya borcundan sorumlu hâle gelir.

Bu menfi tespit davasının önemli bir özelliği vardır: ispat yükü üçüncü kişidedir; üçüncü kişi, takip borçlusuna borçlu olmadığını veya malın borçluya ait olmadığını ispat etmek zorundadır (Anayasa Mahkemesi bu kuralı anayasaya aykırı bulmamıştır). Üçüncü kişi, davayı açtığını 20 gün içinde icra dairesine belgelerse, hakkındaki cebri icra işlemleri dava sonundaki kararın kesinleşmesine kadar durur. Ancak davayı kaybederse, dava konusu şeyin yüzde 20’sinden az olmamak üzere tazminata mahkûm edilir. Bu davalar maktu harca tabidir.

Üçüncü Kişi İtiraz Ederse: Gerçeğe Aykırı Beyan (89/4)

Üçüncü kişi haciz ihbarnamesine süresinde itiraz ederse, artık para ödemekten kurtulur ve ispat yükü alacaklıya geçer. Alacaklı, üçüncü kişinin beyanının (itirazının) gerçeğe aykırı olduğu kanısındaysa, İİK m.89/4 uyarınca üçüncü kişinin verdiği cevabın aksini icra mahkemesinde ispat ederek iki talepte bulunabilir: üçüncü kişinin İİK m.338/1 uyarınca cezalandırılması (alacaklının şikâyeti üzerine üç aydan bir yıla kadar hapis) ve ayrıca tazminata mahkûm edilmesi.

Bu tazminat, gerçeğe aykırı beyandan kaynaklanan haksız fiile dayanır ve icra mahkemesince genel hükümlere göre çözülür. Alacaklı, üçüncü kişinin beyanının aksini İİK m.68’deki belgelere bağlı olmaksızın her türlü delille ispat edebilir. Tazminatın üst sınırı, borçlunun üçüncü kişideki alacağı ile birinci haciz ihbarnamesinde belirtilen meblağı aşamaz.

İtirazın İptali veya Kaldırılması Yolu Yoktur

Uygulamada bazı alacaklılar, gerçeğe aykırı beyanla itiraz eden üçüncü kişiye karşı “itirazın kaldırılması” veya “itirazın iptali” yoluna başvurmaktadır. Ancak Yargıtay, İcra ve İflas Kanunu’nda böyle bir yol öngörülmediğini istikrarla vurgulamaktadır. Alacaklının izlemesi gereken tek usul, üçüncü kişinin cevabının aksini icra mahkemesinde ispatlayarak İİK m.89/4 ve m.338/1 kapsamında cezalandırma ve tazminat talep etmektir.

Gecikmiş İtiraz ve Ödenen Paranın İadesi

Üçüncü kişi, kusuru olmaksızın bir engel (mani) nedeniyle süresinde itiraz edememişse, engelin kalkmasından itibaren 3 gün içinde gecikmiş itirazda bulunabilir (İİK m.65 kıyasen). Ayrıca üçüncü kişi, süreleri kaçırıp borcu ödemek zorunda kalsa dahi, borçluya ve kötü niyetli alacaklıya karşı dava açarak ödediği paranın veya teslim ettiği malın iadesini isteyebilir (İİK m.89/6).

Banka ve Tüzel Kişi Şubelerine Tebliğ

Haciz ihbarnamesi, borçlunun hak ve alacaklarının bulunabileceği bir tüzel kişinin veya kuruluşun şubesine ya da tüm şubelerini kapsayacak şekilde merkezine tebliğ edilebilir. Tebligatın yapıldığı merkez, tüm şubeleri veya birimlerini kapsayacak şekilde beyanda bulunmakla yükümlüdür. Bankalara uygulanan e-haciz işlemleri de çoğu kez bu 89 ihbarname mekanizmasıyla yürür.

Sıkça Sorulan Sorular

89 haciz ihbarnamesi nedir?

Kesinleşmiş bir icra takibinde, borçlunun üçüncü kişilerdeki hak, alacak ve taşınır mallarının haczi için o üçüncü kişiye gönderilen bildirimdir (İİK m.89). Üçüncü kişiye, borçluya olan borcunu icra dairesine ödemesi talimatı verilir.

Bana 89/1 haciz ihbarnamesi geldi, ne yapmalıyım?

Borçluya borcunuz yoksa tebliğden itibaren 7 gün içinde icra dairesine “borçlunun bende hak ve alacağı yoktur” şeklinde itiraz edin. Borcunuz varsa itiraz değil, tutarı bildiren bir cevap verip parayı icra dairesine ödeyin.

Haciz ihbarnamesine itiraz etmezsem ne olur?

Yedi gün içinde itiraz veya cevap vermezseniz borç zimmetinizde sayılır ve borçluya ait dosyadaki asıl alacak ve fer’ilerinden sorumlu olarak dosyaya borçlu sıfatıyla eklenebilirsiniz.

Üçüncü haciz ihbarnamesine ne kadar sürede dava açmalıyım?

Üçüncü ihbarnamenin (89/3) tebliğinden itibaren 15 gün içinde ya borcu ödemeli ya da menfi tespit davası açmalısınız. Bu davada borçlu olmadığınızı siz ispatlarsınız; davayı açtığınızı 20 gün içinde icra dairesine belgelemeniz gerekir.

Haciz ihbarnamesine gerçeğe aykırı beyan verirsem ne olur?

Beyanınızın gerçeğe aykırı olduğunu alacaklı icra mahkemesinde ispatlarsa, İİK m.338/1 uyarınca üç aydan bir yıla kadar hapis cezası ve ayrıca tazminat ile karşılaşabilirsiniz. Tazminat, ihbarnamede istenen meblağı aşamaz.

Borçlunun bende gerçekten alacağı yok, yine de cevap şart mı?

Evet. Borcunuz olmasa bile 7 gün içinde itiraz etmeniz gerekir; aksi halde sessiz kalmanız borcu kabul anlamına gelir ve dosya borçlusu hâline gelebilirsiniz.