Araç Haczi: Kaydi Haciz, Yakalama Şerhi ve E-Fek

Borçlunun arabasını haczedeceksiniz. Kaydi haciz (trafik tesciline şerh) mi, yoksa fiili haciz (yakalayıp yediemine çekme) mi yapmak avantajlı? Yakalama şerhi konulmuş bir araç trafikte polis çevirmesinde ne olur? Bu yazıda araç haczinin türlerini, uygulama şeklini, kolluk kuvvetleri tarafından yakalama sürecini, ihtiyati haciz ile eş zamanlı uygulamaları, satış talep süresini ve haczin kaldırılması (E-Fek) prosedürünü ayrıntılı olarak ele alıyoruz. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ile İİK’nın birlikte uygulanması, uygulamada sık karşılaşılan sorunları anlamak için kritik önemdedir.

Araç Haczinin Türleri

Araç haczi uygulamada üç ana biçimde karşımıza çıkar:

1) Kaydi haciz (şerh haczi): İcra dairesi, trafik tescil kaydına haciz şerhi işletir. Bu, aracın sicilinde alacaklının hakkını gösteren bir kayıttır. Araç sahibi aracını kullanabilir; muayeneden geçebilir; kaskosunu yaptırabilir. Ancak devir ve rehin işlemleri sistemsel olarak engellenir. Aracın satılabilmesi için haczin kaldırılması gerekir.

2) Yakalama şerhi (fiili haciz): Aracın trafikte tespit edildiğinde bağlanarak yediemine çekilmesini içerir. Bu, haczin en ileri aşamasıdır. Polis, aracı yol kontrollerinde tespit ederse plakadan uyarı alır ve aracı otoparka çeker. Yakalama şerhi, alacaklının aracın fiilen elden çıkmasını istediği durumlar için uygulanır.

3) İhtiyati haciz: HMK m.389 veya İİK m.257 kapsamında henüz kesinleşmemiş bir alacak için geçici koruma tedbiri. Alacaklı, alacağının tehlikeye düşme riski varsa (borçlunun kaçma tehlikesi, mal kaçırma), ihtiyati haciz talebiyle aracın haczini önceden isteyebilir. İhtiyati haciz kesinleşince kesin haciz olarak devam eder.

Yasal Dayanak: İİK 85 ve 2918 sayılı KTK

Araç haczi iki kanun birlikte uygulanır. İcra ve İflas Kanunu m.85 taşınır malların haczini düzenler; araçlar da hukuken taşınır kabul edilir. Ancak araçlar TESKAN (Trafik ve Elektronik Sicil Kontrol Ağı) sistemine kayıtlı motorlu taşıtlardır ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu (KTK) hükümlerine tabidir. KTK’nın mülkiyetin trafik tesciline bağlı olduğunu belirten hükümleri ile İİK birlikte uygulanır.

İİK m.85/2 uyarınca üçüncü kişi elinde bulunan araca haciz uygulandığında, üçüncü kişi İİK m.96 kapsamında istihkak iddiasında bulunabilir. Bu, sık karşılaşılan bir durumdur: borçlunun kayınbabası kullandığı araç aslında borçluya ait olabilir; veya tersine, borçlu üzerine tescil edilmiş araç aslında üçüncü kişinin olabilir. Bu durumda istihkak davası icra mahkemesinde açılır ve mülkiyet iddiasının ispatı gerekir.

Haciz Uygulama Süreci

Bir aracın haczi için alacaklının izlemesi gereken adımlar:

1) İcra takibinin kesinleşmesi: Alacaklı, ilamsız veya ilamlı icra takibini başlatmış ve borçlu itiraz etmemiş veya itirazı kaldırılmış olmalıdır. Kesinleşme yoksa ihtiyati haciz yolu değerlendirilir.

2) Borçlunun araçlarının tespiti: UYAP üzerinden borçlunun trafik siciline sorgulama yapılır. E-Devlet üzerinden borçlunun sahip olduğu araçlar tespit edilir. Sorgu için alacaklı veya vekili yetkilidir; kişisel bilgi güvenliği kuralları uygulanır. İcra Sorgulama e-Devlet UYAP yazımıza bakabilirsiniz.

3) Haciz talep dilekçesi: İcra dairesine yazılı talep verilir. Dilekçede araç plakası, marka, model, motor ve şasi numarası (varsa) belirtilir. Kaydi haciz, yakalama şerhi veya her ikisi de talep edilebilir.

4) İcra müdürlüğü kararı: İcra müdürü haczin uygulanmasına karar verir. Kaydi haciz için trafik tescil kaydına elektronik olarak şerh işletilir. Yakalama şerhi için kolluk kuvvetlerine (polis) haber verilir.

5) Kaydi haciz uygulama: Trafik tescil sistemine (EGM/TESKAN) e-Devlet üzerinden haciz kaydı işlenir. Kayıt saatler içinde tamamlanır; noterlerin satış ekranlarında görünür ve devir işlemleri engellenir.

6) Yakalama şerhi uygulama: Aracın plakası ulusal veri tabanına eklenir. Trafik polisi rutin çevirmelerde plaka okuma sistemi (PTS/EDS) ile aracı tespit ettiğinde bağlar.

Kolluk Kuvvetleri Tarafından Yakalama

Yakalama şerhi konulan araç, kolluk kuvvetleri (polis, jandarma) tarafından tespit edildiğinde bağlanır. Bağlama süreci: (a) polis aracı durdurur; (b) sürücüye hukuki durumu bildirir; (c) çekici çağrılır ve araç yakınlardaki yediemin otoparkına çekilir. Bu işlem sırasında sürücüye tebligat yapılır. Aracı teslim eden çekici firmasının hizmet bedeli ve otopark ücretleri alıcı üzerine geçer (icra takibinde alacaklıya yansıtılır).

İcra dairelerinin istemi üzerine kolluk kuvvetleri tarafından yakalanan araçlar, EN GEÇ ÜÇ İŞ GÜNÜ İÇİNDE en yakın icra müdürlüğüne teslim edilir. Bu süre uygulamada sıkı takip edilir; sürenin aşılması hukuka aykırılık teşkil eder. Aracı teslim alan icra müdürlüğü, aracın yakalanmasını isteyen icra müdürlüğüne bildirimde bulunur. Süreç böylece koordineli devam eder.

Kaydi Haciz ile Yakalama Şerhinin Karşılaştırılması

Kaydi haciz mi, yakalama şerhi mi tercih edilmelidir? Bu, alacaklının stratejisine bağlıdır:

Kaydi haciz avantajları: (a) Uygulanması kolay ve hızlı; (b) Aracın kullanımı devam ettiği için borçluya baskı oluşturmaz; (c) Alacaklı için maliyet düşük (çekici, otopark ücreti yok); (d) Devir ve rehin engeli ile borçluyu baskı altına alır.

Yakalama şerhi avantajları: (a) Aracın gerçekten haciz altında olduğunu somutlaştırır; (b) Borçlunun aracını kaçırma riskini önler; (c) Değerli araçlarda alacaklı için daha güvenli; (d) Satış sürecinde aracın fiziki hazır olması avantajlıdır.

Yakalama şerhi dezavantajları: (a) Çekici ve otopark ücretleri masraf yaratır (günlük 100-500 TL arası); (b) Aracın yıpranması ve değer kaybı; (c) Yediemin sorumluluğu; (d) Uygulama zorluğu (araç bulunması gerekir).

Uygulamada tavsiye: önce kaydi haciz konulur; borçlu ödeme yapmaz veya satış yaklaştığında yakalama şerhi eklenir. Bu, alacaklının maliyetini optimize eder.

Hacizli Araç Kullanılabilir mi?

Sadece kaydi haciz (şerh) varsa araç kullanılabilir. Trafikte men edilmez; muayene ve sigortadan geçebilir; kasko yapılabilir. Ancak: (a) Satış yapılamaz; (b) Rehin edilemez; (c) Devir işlemleri engellenir. Borçlu aracını kullanır ama üzerinde tasarruf yetkisi kısıtlıdır.

Yakalama şerhi varsa araç TRAFİKTEN MEN EDİLİR. Polis her plaka okuduğunda uyarı alır ve aracı bağlar. Gece veya gündüz, hafta içi veya sonu fark etmez. Türkiye genelinde geçerlidir. Borçlu, yakalama şerhli aracını kullanmaya devam ederse her an aracını kaybedebilir. Bu nedenle yakalama şerhi konulan aracın kullanılması pratik olarak imkansızdır.

Kıymet Takdiri ve Satış

Haciz uygulandıktan sonra alacaklı satış talep edebilir. Süre 1 yıldır (İİK m.106, 7343 sayılı Kanun sonrası). Süre içinde satış talep edilmezse haciz düşer.

Satış öncesi kıymet takdiri yapılır. Bilirkişi (araç ekspertizi), aracın modeli, yaşı, kilometresi, hasar durumu gibi faktörleri değerlendirerek muhammen kıymeti belirler. Kıymet takdirine karşı 7 gün içinde icra mahkemesine şikayet yolu açıktır. Detay için Kıymet Takdirine İtiraz yazımıza bakabilirsiniz.

Satış artık büyük oranda UYAP e-Satış Portalı üzerinden yapılır. Muhammen bedelin %10’u teminat ve muhammen kıymetin %50’si alt sınırı gibi kurallar uygulanır; artırmanın son on dakikası içinde gelen her teklif süreyi üç dakika uzatır ve uzamaların toplamı bir saati geçemez (İİK m.111/b, 7531 s.K. ile değişik). Detay için UYAP e-Satış Teklif Verme yazımıza bakabilirsiniz.

Üçüncü Kişi Elindeki Araç ve İstihkak

Haciz uygulanmak istenen araç borçlunun kendisi yerine üçüncü kişide bulunuyorsa özel bir prosedür uygulanır. İİK m.96 uyarınca üçüncü kişi istihkak iddiasında bulunabilir. İstihkak iddiasında bulunan kişi aracın gerçek malikinin kendisi olduğunu ispat etmeye çalışır. Bu iddia icra mahkemesinde açılan istihkak davasında incelenir.

Uygulamada sık karşılaşılan istihkak iddiaları: (a) “Bu araç eşimin, benim değil”; (b) “Bu araç ticari ortağıma ait”; (c) “Bu araç oğluma aittir”. İspat için: tapu, faturalar, sözleşmeler, banka ödeme belgeleri sunulur. Trafik tescili delilidir ancak kesin kanıt değildir; gerçek mülkiyet farklı olabilir. İstihkak davası kaybedilirse aracın alacaklı için haczi devam eder.

Haczin Kaldırılması (E-Fek)

Araç haczi çeşitli hallerde kalkabilir: (1) Borç ödenirse ve alacaklı haczin kaldırılmasına muvafakat verirse; (2) İİK m.106 satış talep süresi (1 yıl) kaçırılırsa; (3) Mahkeme kararıyla; (4) Alacaklının feragat etmesiyle.

Haczin kaldırılması otomatik değildir. Alacaklı, borç ödendikten sonra icra dairesinden “haczin fekki” yazısı çıkarılmasını talep etmelidir. İcra dairesi elektronik ortamda TESKAN sistemine bildirim yapar (E-Fek). E-Fek işlemi genellikle 1-3 gün içinde tamamlanır ve araç sicilindeki haciz kaydı silinir. Alacaklının bu talebi yapmaması halinde borçlu icra müdürlüğüne başvurabilir; talep reddedilirse İİK m.16 kapsamında 7 gün içinde icra mahkemesine şikayet edebilir.

Yakalama şerhi ise ayrıca kaldırılmalıdır. Trafik sistemi üzerinden şerhin silinmesi ile araç trafikte tekrar tespit edilse bile bağlanmaz. Yediemin otoparkındaki araç, bedeli ödenerek borçlu tarafından teslim alınabilir. Otopark ücretleri ve çekici masrafları borçlu tarafından ödenmelidir.

Sık Karşılaşılan Sorular ve Sorunlar

1) Haczin fekki gecikirse: Borç ödendikten sonra alacaklının fek yazısı çıkarmakta gecikmesi durumunda borçlu icra müdürlüğüne başvurabilir. İcra müdürlüğü de alacaklıyı ilgili işlemi yapmaya davet eder; makul sürede yapmazsa borçlu şikayet ile durumu icra mahkemesine götürebilir.

2) Sicil kaydı temizlenmiyor: E-Fek işlemi yapılsa bile bazı noter ekranlarında haciz kaydı geç güncellenebilir. Bu durumda ek başvuru ve TESKAN sisteminde manuel kontrol gerekebilir.

3) Otopark ve çekici masrafları: Yakalama şerhi ile alınmış araç için çekici ve günlük otopark ücretleri yüksek olabilir. Bu masraflar aracın satış bedelinden ödenir; bakiye yoksa borçlu üzerine tazmin edilir.

4) Aracın kullanımı sırasında kaza: Kaydi haciz altındaki araç kullanılırken kaza yaparsa haciz statüsü değişmez ancak aracın hasar görmesi satış sürecinde kıymet kaybına yol açar.

5) Birden fazla alacaklı ve haciz: Aynı araç üzerine birden fazla alacaklı haciz koyduysa, satış sonucunda alacaklıların sırası İİK m.206 çerçevesinde belirlenir. Bu, sıra cetveli hazırlanması ile netleşir.

Sonuç

Araç haczi, İİK m.85 ve 2918 sayılı KTK’nın birlikte uygulanması ile yürütülen bir prosedürdür. Kaydi haciz, yakalama şerhi ve ihtiyati haciz olmak üzere üç ana türü vardır. Kaydi haciz ile araç kullanılabilir ancak satış ve devir engellenir; yakalama şerhi ile araç trafikte bağlanır ve yediemine çekilir. Kolluk kuvvetleri tarafından yakalanan araçlar en geç 3 iş günü içinde icra müdürlüğüne teslim edilir. Satış talep süresi İİK m.106 uyarınca 1 yıldır (7343 sayılı Kanun sonrası). Üçüncü kişi elinde bulunan araca haciz halinde İİK m.96 istihkak iddiası mümkündür. Haczin kaldırılması E-Fek prosedürü ile yapılır; borç ödense de alacaklının fek yazısı çıkarmasını talep etmesi gerekir. Alacaklı için kaydi haciz + gerektiğinde yakalama şerhi stratejisi maliyet ve etkinlik dengesini sağlar. Borçlu için ise borçun ödenmesi ve E-Fek sürecinin tamamlanması aracı kısıtlamalardan kurtarır.

Bu konuyla doğrudan bağlantılı bir diğer rehberimiz: Hisse Senedi ve Ortaklık Payı Haczi.

Araç Haczinin Satış Zincirindeki Yeri

Araç üzerindeki haciz ve yakalama şerhleri, paraya çevirme zincirinin bir parçasıdır.

İkinci satır, araç hacizlerinde en çok başvurulan sebeptir: hacizden itibaren bir yıl içinde satış istenmemişse veya gerekli gider on beş gün içinde depo edilmemişse haciz kanunen kalkar. Bu durumda ödeme yapılmasa dahi kaydın terkini talep edilebilir.

Muhafaza ve Gider Rejimi

Yakalanan aracın muhafazası ayrı bir gider kalemi doğurur.

Beşinci ve altıncı satırlar birlikte okunmalıdır: uzun süre otoparkta kalan araçlarda muhafaza giderleri aracın değerine yaklaşabilir ve satış bedelinden öncelikle karşılandığından alacaklıya kalan tutar azalır.

Fek için haczin kaldırılması talebi rehberimize bakabilirsiniz.

Haciz Türlerinin Karşılaştırması

Araç üzerindeki kaydi haciz ile yakalama şerhi farklı sonuçlar doğurur.

Dördüncü ve beşinci satırlar birlikte okunmalıdır: yakalama şerhi uygulandığında muhafaza giderleri doğar ve araç bekleme sürecinde değer kaybeder. Bu durum her iki taraf bakımından da zarar doğurur.

Kaldırma Sebepleri ve Başvuru

Haczin ve şerhin kaldırılması farklı sebeplere dayanabilir.

Sekizinci satır, en pratik uyarıdır: her şerh kendi kaynağına göre kaldırılır. İcra dosyasından fek alınması, vergi veya sosyal güvenlik kaynaklı şerhleri etkilemez.

Araç haczi için araç haczinin kaldırılması rehberimize bakabilirsiniz.

Satış Süreci ve Sonrası

Haciz kaldırılmazsa araç satış sürecine girer.

Dördüncü satır, borçlu bakımından en değerli imkândır: rızaen satış yetkisiyle aracın piyasa değerine yakın bir bedelle satılması mümkün olabilir ve bu, cebrî satışa göre daha yüksek bir sonuç doğurur.

Araç Üçüncü Kişiye Aitse

Haczedilen aracın borçlu adına tescilli olmaması hâlinde izlenecek yol istihkaktır.

Altıncı satır, araçlarda diğer mallardan farklı bir güç taşır: tescile tabi mallarda sicil kaydı mülkiyetin en güçlü göstergesidir. Buna karşılık kaydın haciz tarihinden sonra oluşturulduğu hâllerde muvazaa tartışması gündeme gelir.

Kamu Kaynaklı Şerhler

Araç üzerindeki her şerh icra dosyasından kaynaklanmaz.

Sekizinci satır, en pratik uyarıdır: her şerh kendi kaynağına göre kaldırılır. İcra dosyasından fek alınması, vergi veya sosyal güvenlik kaynaklı şerhleri etkilemez.

Talep Dilekçesinde Denetlenecekler

Kaldırma talebinin sonuç vermesi, dilekçenin ve eklerinin eksiksizliğine bağlıdır.

Yedinci satır, talebin eksiksiz olması bakımından önemlidir: yalnızca haczin kaldırılması değil, kaldırma yazısının ilgili sicile gönderilmesi de talep edilmelidir. Aksi hâlde kayıt görünmeye devam edebilir.

Uygulamada Sık Sorulanlar

Araç haczi konusunda tekrarlanan sorular belirli başlıklarda toplanır.

Dördüncü ve beşinci satırlar birlikte okunmalıdır: bir yıl geçmiş olması her hâlde haczin düştüğü anlamına gelmez; süresinde satış istenip istenmediği ve artırmanın akıbeti incelenmelidir.

Süreç Yönetimi

Şerhin kaldırılmasına kadar geçen sürede izlenecek adımlar sıralıdır.

İkinci satır, sürecin planlanmasında ilk adımdır: aynı araç üzerinde birden çok kurumdan gelen şerh bulunabilir. Her birinin kaynağı belirlenmeden yapılan ödemeler, aracın işlem görmesini sağlamayabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaydi haciz mi, yakalama şerhi mi tercih edilmeli?

Genellikle önce kaydi haciz uygulanır; borçlu ödeme yapmıyorsa yakalama şerhi eklenir. Kaydi haciz maliyetsizdir ve aracın kullanımı devam eder ama satış engellenir. Yakalama şerhi masraflı ancak aracın kaçırılmasını önler.

Kaydi hacizli araç kullanılabilir mi?

Evet. Sadece kaydi haciz varsa araç trafikten men edilmez. Muayeneden geçebilir, kaskosunu yaptırabilir, kullanılabilir. Ancak satış, devir ve rehin işlemleri engellenir.

Yakalama şerhli araç trafikte ne olur?

Polis her plaka okuduğunda uyarı alır ve aracı bağlar; çekici ile en yakın yediemin otoparkına çekilir. En geç 3 iş günü içinde en yakın icra müdürlüğüne teslim edilir. Türkiye genelinde geçerlidir.

Araç haczinde satış talep süresi ne kadar?

İİK m.106 uyarınca hacizden itibaren 1 yıldır (30 Kasım 2021 tarihli 7343 sayılı Kanun ile taşınır-taşınmaz ayrımı kaldırılarak eşitlendi). Süre kaçırılırsa haciz düşer.

Aracım üzerine haciz konuldu ama arac bende değil, ne yapabilirim?

Araç üçüncü kişi elinde bulunuyorsa İİK m.96 istihkak iddiası öne sürebilirsiniz. İstihkak davası icra mahkemesinde açılır; mülkiyet iddiasının belgelerle ispatı gerekir.

Borcum bittikten sonra haciz nasıl kalkar?

Borç ödendikten sonra alacaklı icra dairesinden ‘haczin fekki’ yazısı çıkarılmasını talep etmelidir. İcra dairesi TESKAN sistemine elektronik olarak fek bildirimi (E-Fek) yapar; 1-3 gün içinde araç sicilindeki haciz kaydı silinir.

Çekici ve otopark masrafları kimden alınır?

Bu masraflar aracın satış bedelinden ödenir; bakiye yoksa borçlu üzerine tazmin edilir. Yakalama şerhi ile bağlanan araçlarda günlük otopark ücreti 100-500 TL arası olabilir; bu ciddi ek maliyet yaratabilir.

İlgili Rehberler