İhtiyati Haciz Nedir? Alacağı Dava Öncesi Güvenceye Almak (İİK 257)

Dava veya takip uzarken borçlunun mallarını kaçırmasından mı endişeleniyorsunuz? İhtiyati haciz, tam da bu riske karşı tasarlanmış geçici bir koruma tedbiridir. Henüz kesinleşmiş bir sonuç olmadan, borçlunun mallarına geçici olarak el konulmasını sağlar (İİK m.257 vd.). Ancak haksız ihtiyati haciz, alacaklı için ağır tazminat sorumluluğu doğurabilir.

İhtiyati Haciz Hangi Şartlarda İstenir?

İhtiyati haciz, kural olarak rehinle güvence altına alınmamış, vadesi gelmiş bir para alacağı için istenir (İİK m.257). Vadesi gelmemiş alacaklarda ise ancak kanunda sayılan özel hallerde (örneğin borçlunun belirli bir yerleşim yerinin olmaması veya taahhütlerinden kurtulmak amacıyla mallarını kaçırmaya hazırlanması gibi) ihtiyati haciz mümkündür.

Alacaklı, mahkemeye başvurarak alacağının ve ihtiyati haciz sebebinin varlığını yaklaşık olarak ispatlamalıdır. Tam ispat aranmaz; mahkemeyi kanaate ulaştıracak düzeyde delil yeterlidir.

Teminat Yatırma Zorunluluğu

Mahkeme, ihtiyati haciz kararı verirken kural olarak alacaklıdan teminat alır. Bu teminat, ihtiyati hacizin haksız çıkması halinde borçlunun ve üçüncü kişilerin uğrayabileceği zararları karşılamak içindir. Alacak bir ilama (mahkeme kararına) dayanıyorsa teminat alınmayabilir.

İhtiyati Hacizden Sonra: Takibe Dönüştürme

İhtiyati haciz tek başına kalıcı değildir; geçici bir tedbirdir. Alacaklı, ihtiyati haciz kararının uygulanmasından (veya kararın verilmesinden) itibaren kanuni süreler içinde dava açmak veya takip başlatmak zorundadır. Bu süreler kaçırılırsa ihtiyati haciz kendiliğinden kalkar. Yani ihtiyati haciz, asıl takip veya davanın “öncü” adımıdır.

Haksız İhtiyati Hacizde Tazminat

İhtiyati haciz güçlü bir tedbir olduğu kadar, haksız uygulandığında borçlu için ağır sonuçlar doğurur. İİK m.259 uyarınca, alacaklı haksız ihtiyati hacizden doğan zararları tazminle yükümlüdür. Bu sorumluluk, yatırılan teminatın borçluya iadesini de aşan, geniş kapsamlı bir tazminat sorumluluğudur ve genel haksız fiil hükümleriyle bağlantılı işler. Bu nedenle ihtiyati haciz talebi, gerçekçi bir alacak ve sebep değerlendirmesiyle yapılmalıdır.

İhtiyati Hacze İtiraz

Kendisinin yokluğunda ihtiyati haciz kararı verilen borçlu veya menfaati ihlal edilen üçüncü kişi, karara itiraz edebilir. İtiraz, ihtiyati hacizin dayandığı sebeplere, mahkemenin yetkisine veya teminata yönelik olabilir. İtiraz, kararı öğrenmeden itibaren kanuni süre içinde icra mahkemesine (veya kararı veren mahkemeye) yapılır.

Sıkça Sorulan Sorular