Bir borçlunun birden fazla alacaklısı varsa ve malvarlığı tüm borçları karşılamaya yetmiyorsa, alacaklılar arasında öncelik sorunu doğar. İcra ve İflas Kanunu, sonradan gelen alacaklıların belirli şartlarla daha önce konulmuş bir hacze katılmasına imkân tanır: hacze iştirak (İİK m.100-101). Bu mekanizma, ilk haczeden alacaklının tüm satış parasını almasını her zaman engelleyebilir ve paranın alacaklılar arasında paylaşımını sağlar.
Hacze İştirak Nedir?
Hacze iştirak, bir mal üzerine ilk haczi koyan alacaklının yanına, belirli şartları taşıyan başka alacaklıların da katılarak satış bedelinden pay alabilmesidir. Normalde “ilk haczeden önceliklidir” kuralı geçerlidir; ancak hacze iştirak, bu kuralın bir istisnası olarak, eşit durumdaki alacaklıların korunmasını sağlar.
Takipli (Adi) İştirak
Takipli iştirak, sonradan gelen alacaklının da bir takip yapmış olması ve haciz istemesi yoluyla gerçekleşir. İİK m.100, ilk haciz ile sonraki haciz arasında belirli koşullar (örneğin sonraki haczin, ilk haczin satış parasının paylaştırılmasından önce konması) sağlandığında, alacaklıların satış bedelini paylaşacağını düzenler. Bu durumda alacaklılar, alacakları oranında (garameten) pay alır.
İmtiyazlı (Takipsiz) İştirak
Bazı alacaklılar, ayrı bir takip yapmadan, doğrudan mevcut hacze katılma imtiyazına sahiptir (İİK m.101). Bunlar genellikle borçluyla özel ilişkisi olan ve korunması gereken alacaklılardır; örneğin belirli aile hukuku kaynaklı alacaklar (nafaka gibi). İmtiyazlı iştirak, bu alacaklılara takip şartı aranmadan paya katılma hakkı tanır.
Garameten Paylaşım
Hacze iştirak eden alacaklılar, satıştan elde edilen parayı alacakları oranında paylaşır. Örneğin iki alacaklının alacakları 60.000 TL ve 40.000 TL ise ve satıştan 50.000 TL elde edilmişse, para 60-40 oranında (30.000 ve 20.000 TL) bölüşülür. İmtiyazlı alacaklar varsa, önce onlar tatmin edilir; kalan, adi alacaklılara garameten dağıtılır.
Hacze İştirakin Sınırı: Süre
Hacze iştirak, sınırsız bir hak değildir; kanuni koşullara ve sürelere tabidir. Sonradan gelen alacaklının iştirak edebilmesi için, ilk haczin satış parasının fiilen paylaştırılmasından (dağıtımından) önce hacze katılması gerekir. Dağıtım yapıldıktan sonra gelen alacaklı, o satış parasından pay alamaz; ancak borçlunun başka malları için takip yapabilir.
Borçlu Açısından Anlamı
Hacze iştirak esas olarak alacaklılar arası bir paylaşım kurumudur; borçlunun borç toplamını değiştirmez. Ancak borçlu için dolaylı bir sonucu vardır: aynı mala birden fazla alacaklı yöneldiğinde, malın satışı ve dosyaların yönetimi karmaşıklaşır. Birden fazla dosyası olan borçlunun, hangi alacaklının ne zaman ve ne kadar tahsil edeceğini bilmesi, strateji açısından önemlidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Hacze iştirak nedir?
Bir mala ilk haczi koyan alacaklının yanına, belirli şartları taşıyan başka alacaklıların katılarak satış bedelinden pay alabilmesidir (İİK m.100-101). ‘İlk haczeden önceliklidir’ kuralının istisnasıdır.
Takipli iştirak nasıl olur?
Sonradan gelen alacaklının da takip yapıp haciz istemesiyle olur (İİK m.100). Kanuni koşullar sağlandığında alacaklılar satış bedelini alacakları oranında (garameten) paylaşır.
İmtiyazlı (takipsiz) iştirak kimler için?
Borçluyla özel ilişkisi olan ve korunması gereken bazı alacaklılar (örneğin nafaka gibi aile hukuku kaynaklı alacaklar), ayrı takip yapmadan doğrudan hacze katılabilir (İİK m.101).
Satış parası nasıl paylaşılır?
İmtiyazlı alacaklar önce ödenir; kalan tutar adi alacaklılara alacakları oranında (garameten) dağıtılır. Örneğin 60.000 ve 40.000 TL alacak için para 60-40 oranında bölüşülür.
Hacze iştirakin bir süre sınırı var mı?
Evet. Sonradan gelen alacaklı, ilk haczin satış parasının fiilen paylaştırılmasından önce hacze katılmalıdır. Dağıtımdan sonra gelen alacaklı o paradan pay alamaz.
Hacze iştirak borcumu artırır mı?
Hayır. Hacze iştirak alacaklılar arası bir paylaşım kurumudur; borç toplamınızı değiştirmez. Ancak aynı mala birden fazla alacaklı yönelmesi süreci karmaşıklaştırır.
Hacze iştirak veya alacak paylaşımı konusunda uzman desteği mi arıyorsunuz?
Hukukçular Evi uzman avukat kadrosuyla yanınızda.
