Boşanma kararınız kesinleşti ama yeniden evlenmek için üç yüz gün beklemeniz mi gerekiyor? Bu sürenin adı bekleme süresi, halk arasındaki adıyla iddet müddetidir. Süre kendiliğinden kısalmaz; kaldırılması için mahkeme kararı gerekir. Bu sayfada iddet müddetinin kaldırılması talebinde kullanılabilecek dilekçe örneğini ve süreçteki kritik noktaları bulacaksınız.
Bekleme Süresi Nedir, Neden Vardır?
Türk Medeni Kanunu’nun 132. maddesi uyarınca evlilik sona ermişse, kadın, evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün geçmedikçe evlenemez. Bu süre yaklaşık on aya karşılık gelir ve yalnızca kadınlar için öngörülmüştür.
Kuralın amacı ahlaki değil tekniktir: doğacak çocuğun soybağının karışmasını önlemektir. Zira TMK m. 285 uyarınca evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası, önceki evlilikteki kocadır. Erkekler için bekleme süresi öngörülmemiştir; çünkü onlar bakımından soybağı karışıklığı riski doğmaz.
Süre, boşanma veya evliliğin iptali kararının kesinleştiği tarihten; kocası ölen kadında ise ölüm tarihinden itibaren işlemeye başlar.
Kanun Metni: TMK m.132, m.285, m.290 ve 5490 s.K. m.26
Evlilik sona ermişse kadın, evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün geçmedikçe evlenemez; doğurmakla süre biter; kadının önceki evliliğinden gebe olmadığının anlaşılması veya evliliği sona eren eşlerin yeniden birbiriyle evlenmek istemeleri hâllerinde mahkeme bu süreyi kaldırır (TMK m.132). Nüfus Hizmetleri Kanunu da sürenin başlangıcını açıkça belirler: kadının bekleme süresi mahkeme kararının kesinleştiği tarihten itibaren hüküm ifade eder (5490 s.K. m.26). Bu nedenle karar tarihiyle kesinleşme tarihi arasında geçen istinaf ve temyiz süreleri bekleme süresine sayılmaz.
Bekleme süresine ilişkin kanun hükümleri
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Süre | Evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün | TMK m.132/1 |
| Başlangıç | Mahkeme kararının kesinleştiği tarih | 5490 s.K. m.26 |
| Kendiliğinden sona erme | Doğurmakla süre biter | TMK m.132/2 |
| Kaldırma sebepleri | Gebe olmadığının anlaşılması; eski eşle yeniden evlenme | TMK m.132/3 |
| Babalık karinesi | Evliliğin sona ermesinden itibaren üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası koca | TMK m.285/1 |
| Karinelerin çakışması | Ana yeniden evlenmişse ikinci koca; karine çürütülürse ilk koca | TMK m.290 |
| Evliliğin geçerliliği | Bekleme süresi mutlak butlan sebepleri arasında değildir | TMK m.145 |
| Evlendirme memurunun incelemesi | Yasal engel varsa başvuru reddedilir | TMK m.137/2 |
| Ret kararına itiraz | Mahkemeye başvuru; evrak üzerinde kesin karar | TMK m.138/1 |
| Usul | Çekişmesiz yargı işi; ilgililerden birinin yerleşim yeri mahkemesi | HMK m.382/2-b-4, m.384 |
Sürenin Kendiliğinden Sona Erdiği Hâl
TMK m. 132/2 uyarınca doğurmakla süre biter. Kadın bekleme süresi içinde doğum yaparsa, süre o anda kendiliğinden sona erer ve ayrıca dava açmaya gerek kalmaz.
Süre Hangi Hâllerde Kaldırılır?
TMK m. 132/3 iki hâl öngörür ve bu hâllerde mahkeme süreyi kaldırır. Maddedeki ifade takdir değil zorunluluk bildirir; şartlar gerçekleşmişse hâkim kaldırma kararı verir.
Bekleme süresinin kaldırılma hâlleri
| Hâl | Aranan ispat | Dayanak |
|---|---|---|
| Kadının önceki evliliğinden gebe olmadığının anlaşılması | Gebe olmadığına dair sağlık raporu. Uygulamada kadın hastalıkları ve doğum uzmanının imzasını taşıyan rapor aranır; mahkeme gerekirse kendisi sevk yazar. | TMK m.132/3 |
| Evliliği sona eren eşlerin yeniden birbiriyle evlenmek istemesi | Sağlık raporu aranmaz. Soybağı karışıklığı riski bulunmadığından yalnızca tarafların aynı kişiler olduğunun ortaya konması yeterlidir. | TMK m.132/3 |
İkinci hâl uygulamada gözden kaçar. Eski eşinizle yeniden evlenecekseniz gebelik raporu almanıza gerek yoktur; dilekçede bu hususu açıkça belirtmeniz yeterlidir.
Bekleme süresinin kaldırılması için hukuki destek alın
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
Süreyi Beklemeden Evlenilirse Ne Olur?
Bu, en çok merak edilen ve en çok yanlış bilinen noktadır. Bekleme süresine uyulmadan yapılan evlilik geçerlidir; bu sebeple iptal edilmez. Bekleme süresi bir evlenme engeli olmakla birlikte, Kanunda sayılan mutlak butlan sebepleri arasında yer almaz (TMK m.145) ve ihlali evliliğin geçersizliği sonucunu doğurmaz.
Ancak asıl sorun burada başlar. Evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası kural olarak önceki kocadır (TMK m.285/1). Kadın bu süre içinde yeniden evlenmişse Kanun ayrıca bir çakışma kuralı koyar: çocuk evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğmuş ve ana bu arada yeniden evlenmiş olursa ikinci evlilikteki koca baba sayılır; bu karine çürütülürse ilk evlilikteki koca baba sayılır (TMK m.290).
Bu durumda çocuğun gerçek babası yeni eş değilse, ikinci evlilikteki kocanın babalığı soybağının reddi davasıyla çürütülmeli ve ardından ilk evlilikteki kocanın babalığı gündeme gelir; gerçek baba bu iki kişiden biri de değilse ayrıca soybağı düzeltmesi gerekir. Karinelerin çakışması, bekleme süresine uyulmadan kurulan evliliklerde soybağının belirsizleşmesine ve birden fazla davaya yol açabilir. Bu nedenle doğru yol, süreyi ihlal etmek değil, mahkemeden usulüne uygun biçimde kaldırılmasını istemektir.
Gebeyseniz Ne Olur?
Kaldırma sebebi kanunda “önceki evliliğinden gebe olmadığının anlaşılması” biçiminde düzenlenmiştir. Uygulamada mahkemeler gebe olunmadığına dair rapor arar. Gebelik varsa bu yolla kaldırma güçleşir; bu hâlde TMK m. 132/2 devreye girer ve süre doğumla kendiliğinden sona erer. Somut durumunuzu avukatınızla değerlendirmeniz önerilir.
AİHM Kararı Sonrasında Talebin Kurulması
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin Nurcan Bayraktar/Türkiye kararına rağmen TMK m.132’nin metni değiştirilmemiştir; Anayasa Mahkemesi de 2025 yılında eski eşlerin yeniden evlenmesine ilişkin kısım bakımından iptal talebini reddetmiştir (AYM E.2024/233, K.2025/181); aile mahkemeleri kaldırma talebini hâlâ Kanundaki iki sebebe göre inceler. Bununla birlikte temel hak ve özgürlüklere ilişkin usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası antlaşmalar ile kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi hâlinde antlaşma hükümleri esas alınır (Anayasa m.90/5). Bu nedenle dilekçede AİHM kararına dayanılarak özellikle tıbbi muayene zorunluluğunun ek bir yük olarak getirilmemesi ve talebin gecikmeksizin sonuçlandırılması istenebilir. İhlal kararının tarafı bakımından Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş ihlal kararı yargılamanın iadesi sebebidir (HMK m.375/1-i).
Talebin reddedilmesi hâlinde kanun yolları tüketildikten sonra evlenme hakkı ile ayrımcılık yasağının ihlali iddiasıyla Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilir (Anayasa m.148/3); başvuru, kanun yollarının tüketildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılmalıdır (6216 s.K. m.47/5). Uygulamada ise gebe olmadığını gösteren raporun baştan sunulması, sürecin kısa sürede sonuçlanmasının en pratik yoludur.
Bekleme süresinin yalnızca kadınlar için öngörülmesi anayasal eşitlik ilkesi bakımından da tartışılmaktadır. Kadınlar ve erkekler eşit haklara sahiptir ve Devlet bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür (Anayasa m.10/2); aile eşler arasında eşitliği esas alır (Anayasa m.41/1). Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi de evlenme çağına gelen erkek ve kadının, bu hakkın kullanılmasını düzenleyen ulusal yasalara göre evlenme ve aile kurma hakkını güvence altına alır (AİHS m.12). Kanunun amacı soybağına ilişkin belirsizliği önlemek olsa da, bu amacın gebelik durumunun tespitiyle sağlanabildiği hâllerde sürenin mahkemece gecikmeksizin kaldırılması, hem Kanunun lafzına hem de bu anayasal ve uluslararası güvencelere uygun düşer.
İddet Müddetinin Kaldırılması Dilekçesi Örneği (2026)
Aşağıdaki örnek, bekleme süresinin kaldırılması talebinin aile mahkemesine vekil aracılığıyla sunulması içindir. Her husus dayandığı kanun maddesiyle başlıklandırılmıştır; ikinci husustaki A ve B seçeneklerinden dosyaya uyan kullanılmalı, köşeli parantezli alanlar doldurulmalıdır. Talep çekişmesiz yargı işi olduğundan dilekçede karşı taraf gösterilmez ve yargılama giderlerinin başkasına yükletilmesi istenmez.
[ … ] AİLE MAHKEMESİ SAYIN HÂKİMLİĞİ’NE
TALEP EDEN: [Ad Soyad] (T.C. Kimlik No: [ … ]), [Açık adres]
VEKİLİ: Av. [Ad Soyad], [Adres]
KONU: Türk Medeni Kanunu’nun 132. maddesi uyarınca talep eden hakkında işlemekte olan bekleme süresinin kaldırılması talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. Önceki evliliğin sona ermesi ve bekleme süresinin başlaması (TMK m.132/1; 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m.26)
Talep eden ile [eski eş ad soyad], [Mahkeme adı]’nın [tarih] tarihli, [esas no] esas ve [karar no] karar sayılı ilamıyla boşanmıştır. Karar [tarih] tarihinde kesinleşmiş ve nüfus kaydına işlenmiştir. Kadının bekleme süresi mahkeme kararının kesinleştiği tarihten itibaren hüküm ifade ettiğinden, talep eden hakkında üç yüz günlük süre [kesinleşme tarihi] tarihinde işlemeye başlamış olup [sürenin dolacağı tarih] tarihine kadar devam edecektir.
2. Talep edenin önceki evliliğinden gebe olmaması (TMK m.132/3)
[A seçeneği] Talep eden [ad soyad] ile evlenmek istemektedir. Talep edenin önceki evliliğinden gebe olmadığı, [hastane adı]’nın [tarih] tarihli raporuyla belgelenmiştir. Kanun, kadının önceki evliliğinden gebe olmadığının anlaşılması hâlinde mahkemenin bu süreyi kaldıracağını öngördüğünden, kaldırma şartı gerçekleşmiştir. Sayın Mahkemece raporun güncelliği yeterli görülmezse talep edenin resmî bir sağlık kuruluşuna sevk edilmesi talep olunur.
[B seçeneği] Talep eden, boşandığı eşi [ad soyad] ile yeniden evlenmek istemekte olup eski eşin bu yöndeki imzalı beyanı dilekçe ekinde sunulmuştur. Kanun, evliliği sona eren eşlerin yeniden birbiriyle evlenmek istemeleri hâlinde mahkemenin bekleme süresini kaldıracağını ayrıca düzenlemiştir. Bu hâlde doğacak çocuğun soybağında bir belirsizlik ihtimali bulunmadığından gebelik araştırması yapılmasına gerek yoktur.
3. Kaldırma kararının verilmesi zorunluluğu ve evlenme hakkı (TMK m.132/3; Anayasa m.90/5)
Kanunun “mahkeme bu süreyi kaldırır” ifadesi, şartların gerçekleşmesi hâlinde hâkime takdir yetkisi bırakmamaktadır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi de 27 Haziran 2023 tarihli Nurcan Bayraktar/Türkiye kararında (başvuru no. 27094/20), sürenin kaldırılmasının gebe olunmadığını gösteren tıbbi muayeneye bağlanmasını özel hayata saygı hakkının (Sözleşme m.8), sürenin yalnızca kadınlara uygulanmasını ise Sözleşme’nin 12. maddesiyle bağlantılı olarak 14. maddesinin ihlali saymıştır; karar 06.11.2023 tarihinde kesinleşmiştir. Temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalar ile kanunların farklı hükümler içermesi hâlinde antlaşma hükümleri esas alındığından, talebin gecikmeksizin ve ek bir yük getirilmeksizin karara bağlanması gerekmektedir.
4. Görev, yetki ve yargılama usulü (4787 sayılı Kanun m.4; HMK m.382/2-b-4, m.383, m.384)
Bekleme süresinin kaldırılması aile hukukundan doğan ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda sayılan çekişmesiz yargı işlerindendir. Çekişmesiz yargı işlerinde görevli mahkeme kural olarak sulh hukuk mahkemesi olsa da, aile hukukundan doğan dava ve işler aile mahkemesinin görevine girdiğinden talep Sayın Mahkemenize sunulmuştur. Talep eden [ilçe/il]’de yerleşik olduğundan Sayın Mahkemeniz görevli ve yetkilidir. Talep çekişmesiz nitelikte olduğundan karşı taraf gösterilmemiştir.
HUKUKİ SEBEPLER
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.132, m.285, m.290; 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m.26; 4787 sayılı Kanun m.4; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.382, m.383, m.384; Anayasa m.90/5 ve ilgili mevzuat.
DELİLLER
Kesinleşme şerhli boşanma ilamı, nüfus kayıt örneği, [A seçeneğinde] gebe olunmadığına dair sağlık raporu ve gerektiğinde mahkemece aldırılacak rapor, [B seçeneğinde] eski eşin yeniden evlenmeye ilişkin imzalı beyanı ve her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM
Yukarıda açıklanan nedenlerle; talebin kabulü ile Türk Medeni Kanunu’nun 132. maddesi uyarınca talep eden hakkında işlemekte olan bekleme süresinin kaldırılmasına, kararın kesinleşmesinden sonra ilgili nüfus müdürlüğüne bildirilmesine ve yargılama giderlerinin talep eden üzerinde bırakılmasına karar verilmesini vekâleten saygıyla arz ve talep ederiz. [Tarih]
Talep Eden Vekili
Av. [Ad Soyad]
[İmza]
Dilekçenizi kesinleşme ve rapor yönünden kontrol ettirin
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
Görevli Mahkeme, Süre ve Masraf
Görevli mahkeme, süre ve masraf
| Konu | Durum |
|---|---|
| Görevli mahkeme | Aile Mahkemesi; kurulamayan yerlerde Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen Asliye Hukuk Mahkemesi (4787 s.K. m.2, m.4). Çekişmesiz yargıdaki genel sulh hukuk görevi (HMK m.383) bu özel kural karşısında uygulanmaz. |
| Yetkili mahkeme | İlgililerden birinin yerleşim yeri mahkemesi (HMK m.384). |
| Karşı taraf | Karşı taraf gösterilmez; bekleme süresinin kaldırılması çekişmesiz yargı işidir (HMK m.382/2-b-4). |
| Harç | Maktu harca tâbidir. |
| Sürenin başlangıcı | Mahkeme kararının kesinleştiği tarih (5490 s.K. m.26); ölüm hâlinde ölüm tarihi (TMK m.132/1). |
| Yargılama giderleri | Karşı taraf bulunmadığından giderler talep eden üzerinde kalır. |
Dava genellikle kısa sürede sonuçlanır. Uygulamada süreyi uzatan tek unsur, sağlık raporunun temin edilmesidir. Elinizde güncel bir rapor varsa dilekçeye eklemek süreci belirgin biçimde kısaltır.
Süre Hesabı: Karar Tarihi Değil Kesinleşme Tarihi
Üç yüz günlük süre gün olarak belirlendiğinden hesaplamada kesinleşme günü sayılmaz ve süre son günün bitiminde sona erer (HMK m.92/1 kıyasen). Örneğin kararın taraflara tebliğinden sonra iki haftalık istinaf süresi başvuru yapılmadan dolduğunda karar kesinleşir (HMK m.345) ve bekleme süresi kararın verildiği günden değil bu kesinleşme tarihinden hesaplanır. Kanun yoluna başvurulmuşsa bekleme süresi ancak kanun yolu incelemesi sonucunda kararın kesinleşmesiyle başlar; bu hâlde kararın verildiği tarihten itibaren bir yılı aşan süreler geçmiş olsa bile bekleme süresi dolmamış olabilir. Boşanma kararının kesinleşme süreci için Boşanma Kararı Ne Zaman Kesinleşir? rehberimize, bekleme süresinin genel çerçevesi için Boşanır Boşanmaz Yeniden Evlenebilir miyim? yazımıza bakabilirsiniz.
Kocası Ölen veya Gaipliğine Karar Verilen Kadın
Bekleme süresi yalnızca boşanma ve evliliğin iptalinde değil, evliliğin ölümle sona ermesinde de uygulanır; bu hâlde süre ölüm tarihinden itibaren işler (TMK m.132/1). Yeniden evlenmek isteyen kimse önceki evliliğinin sona ermiş olduğunu ispat etmek zorunda olduğundan (TMK m.130), evlendirme memurluğuna ölüm kaydını gösteren nüfus kayıt örneği sunulur. Gaiplik hâlinde ise evlilik gaiplik kararıyla kendiliğinden sona ermez: gaipliğine karar verilen kişinin eşi, mahkemece evliliğin feshine karar verilmedikçe yeniden evlenemez; fesih gaiplik başvurusuyla birlikte veya ayrıca açılacak bir davayla istenebilir ve ayrı dava davacının yerleşim yeri mahkemesinde açılır (TMK m.131).
Gaiplik durumunda babalık karinesi bakımından da özel bir kural vardır: kocanın gaipliğine karar verilmesi hâlinde üç yüz günlük süre, ölüm tehlikesi veya son haber tarihinden işlemeye başlar (TMK m.285/3). Kaybolanın eşi fesih talebini gaiplik başvurusuyla birlikte ileri sürerse iki talep aynı yargılamada çözülür ve bekleme süresinin başlangıcına ilişkin belirsizlik azalır. Bu nedenle uzun süredir haber alınamayan kocaya ilişkin fesih kararından sonra bekleme süresinin kaldırılması talebinde, son haber tarihinin üzerinden geçen süre ve gebelik durumu birlikte değerlendirilmelidir.
Evlendirme Memurluğu Aşaması: TMK m.136-139
Kaldırma kararı alındıktan sonra evlenme başvurusu evlendirme memurluğuna yapılır. Evlenecek erkek ve kadından her biri nüfus cüzdanı ve nüfus kayıt örneğini, önceki evliliği sona ermişse buna ilişkin belgeyi ve evlenmeye engel hastalığının bulunmadığını gösteren sağlık raporunu evlendirme memurluğuna vermek zorundadır (TMK m.136). Önceki evliliği sona eren kadın bakımından bu belgeler arasında kesinleşme şerhli boşanma ilamı ile bekleme süresi dolmamışsa kesinleşmiş kaldırma kararı yer almalıdır.
Evlendirme memuru evlenme başvurusunu ve eklenmesi gereken belgeleri inceler; başvurunun usulüne uygun olarak yapılmadığı, evleneceklerden birinin evlenmeye ehil olmadığı ya da evlenmeye yasal bir engel bulunduğu anlaşılırsa başvuru reddolunur ve durum evleneceklere yazıyla hemen bildirilir (TMK m.137). Evleneceklerden her biri bu ret kararına karşı mahkemeye başvurabilir ve itiraz evrak üzerinde incelenip kesin karara bağlanır (TMK m.138/1). Bekleme süresinin yanlış hesaplandığı, örneğin karar tarihinin esas alındığı durumlarda bu yol işlevseldir. Evlendirme memuru evlenme koşullarının varlığını tespit ederse evlenme gün ve saatini bildirir veya istenirse evlenme izni belgesi verir; bu belge verildiği tarihten başlayarak altı ay içinde herhangi bir evlendirme memuru önünde evlenebilme hakkı sağlar (TMK m.139).
Kaldırma kararından evlenmeye kadar izlenecek adımlar
| Adım | Yapılacak işlem | Dayanak |
|---|---|---|
| 1 | Boşanma kararının kesinleşme şerhli örneğinin alınması | 5490 s.K. m.26 |
| 2 | Aile mahkemesine bekleme süresinin kaldırılması talebi | TMK m.132/3; HMK m.382/2-b-4 |
| 3 | Kaldırma kararının kesinleşmesi ve nüfus müdürlüğüne bildirimi | HMK m.382 vd.; 5490 s.K. |
| 4 | Evlendirme memurluğuna belgelerle başvuru | TMK m.134-136 |
| 5 | Ret hâlinde mahkemeye itiraz | TMK m.137-138 |
| 6 | Evlenme izni belgesiyle altı ay içinde evlenme | TMK m.139 |
Dilekçede Sık Yapılan Hatalar
- Kesinleşme şerhini eklememek: Süre boşanma kararının kesinleştiği tarihte başlar. Kesinleşme şerhi olmayan ilam ile sürenin başlangıcı ispatlanamaz.
- Eski eşle evlenirken gebelik raporu aramak: TMK m. 132/3’ün ikinci hâlinde rapor gerekmez. Gereksiz yere rapor peşinde koşmak süreç kaybettirir.
- Süreyi yok sayıp evlenmek: Evlilik geçerli olur; ancak üç yüz gün içinde doğacak çocuk için babalık karineleri çakışır (TMK m.285, m.290) ve soybağının düzeltilmesi dava gerektirebilir.
- Sürenin başlangıcını boşanma duruşması tarihi sanmak: Başlangıç, karar tarihi değil kesinleşme tarihidir.
- Nüfusa bildirim talebini yazmamak: Kararın nüfus müdürlüğüne bildirilmesi talep edilmezse evlendirme memurluğunda sorun çıkabilir.
- Yanlış mahkemeye başvurmak: Talep aile mahkemesine yöneltilir.
Kaldırma talebinin evlenme tarihi planlanmadan önce yapılması, kararın kesinleşmesi ve nüfus kaydına işlenmesi için gereken süreyi de karşılar. Evlenme gününün belirlenmesinden sonra açılan taleplerde kesinleşme şerhinin zamanında alınamaması, evlendirme memurluğunda başvurunun ertelenmesine yol açabilir; bu nedenle talebin rapor ve kesinleşme şerhli ilamla birlikte eksiksiz sunulması önemlidir.
Anayasa Mahkemesinin 2025 Kararı: Eski Eşlerde de Mahkeme Kararı Şart
Bekleme süresinin anayasallığı Anayasa Mahkemesi önüne de gelmiştir. Eski eşiyle yeniden evlenmek isteyen bir kadının dosyasında yapılan itiraz başvurusu üzerine Anayasa Mahkemesi, TMK m.132’nin birinci fıkrasının evliliği sona eren eşlerin yeniden birbiriyle evlenmesi bakımından ve üçüncü fıkradaki “evliliği sona eren eşlerin yeniden birbiriyle evlenmek istemeleri” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olmadığına karar vererek iptal talebini oy çokluğuyla reddetmiştir (AYM 10.09.2025, E.2024/233, K.2025/181; RG 31.12.2025, 33124). İkinci fıkra ile gebe olmamaya ilişkin ibare ise somut davada uygulanacak kural olmadığından incelenmemiştir.
Kararın pratik sonucu açıktır: eski eşle yeniden evlenmede gebelik raporu gerekmese de, süre kendiliğinden kalkmaz ve evlendirme memurluğuna başvurmadan önce aile mahkemesinden kaldırma kararı alınması gerekir. Gebe olmama sebebine dayanan taleplerde ise Anayasa Mahkemesinin esasa ilişkin bir değerlendirmesi bulunmadığından, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin Nurcan Bayraktar kararı ve Anayasa m.90/5, talebin ek bir yük getirilmeksizin karara bağlanması yönündeki en güçlü dayanak olmaya devam eder.
Bekleme süresine ilişkin yargısal kararlar
| Karar | Ne söyledi? | Uygulamaya etkisi |
|---|---|---|
| AİHM, Nurcan Bayraktar/Türkiye (27.06.2023, 27094/20) | Kaldırmanın tıbbi muayeneye bağlanması AİHS m.8’in; sürenin yalnızca kadına uygulanması m.12 ile bağlantılı m.14’ün ihlalidir (kesinleşme 06.11.2023) | Kanun metni değişmedi; dilekçede Anayasa m.90/5 ile birlikte ileri sürülebilir |
| AYM, 10.09.2025, E.2024/233, K.2025/181 | TMK m.132/1 (eski eşlerin yeniden birbiriyle evlenmesi bakımından) ile m.132/3’teki “evliliği sona eren eşlerin yeniden birbiriyle evlenmek istemeleri” ibaresinin iptali talebi oy çokluğuyla reddedildi | Eski eşlerle yeniden evlenmede de süre kendiliğinden kalkmaz; mahkeme kararı gerekir |
| Aynı karar | m.132/2 ile “kadının önceki evliliğinden gebe olmadığının anlaşılması” ibaresi bakımından başvuru yetkisizlik nedeniyle esastan incelenmedi | Gebe olmama sebebine ilişkin anayasallık denetimi yapılmış değildir |
| Resmî Gazete | 31.12.2025 tarihli ve 33124 sayılı Resmî Gazete | Karar yayımlanmış ve bağlayıcıdır (Anayasa m.153) |
Kaldırma Kararının Kesinleşmesi, Kanun Yolu ve Nüfusa İşlenmesi
Bekleme süresinin kaldırılmasına ilişkin karar kesinleşmeden evlendirme memurluğunda kullanılamaz. Karara karşı istinaf süresi tebliğden itibaren iki haftadır (HMK m.345). Çekişmesiz yargı işinde karşı taraf bulunmadığından, kararın hızla kesinleşmesi için talep edenin istinaf hakkından feragat etmesi yoluna başvurulabilir; ancak taraflar ilamın kendilerine tebliğinden önce istinaf yoluna başvurma hakkından feragat edemez (HMK m.349/1). Bu nedenle feragat beyanı, karar tebliğ edildikten sonra ayrı bir dilekçeyle verilmelidir. Talep reddedilirse istinaf yoluna gidilebilir; kanun yolları tüketildikten sonra evlenme hakkı ve ayrımcılık yasağı yönünden otuz gün içinde bireysel başvuru yapılabilir (6216 s.K. m.47/5).
Kaldırma kararından sonra süreler ve kanun yolu
| Aşama | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Görevli mahkeme | Çekişmesiz yargıda kural sulh hukuk mahkemesi olsa da aile hukukundan doğan işler aile mahkemesinin görevindedir | HMK m.383; 4787 s.K. m.4 |
| Yargılama usulü | Çekişmesiz yargı işi; kanunda aksine hüküm yoksa basit yargılama | HMK m.382/2-b-4, m.385/1 |
| İstinaf süresi | Kararın tebliğinden itibaren iki hafta | HMK m.345 |
| Kanun yolundan feragat | İlamın tebliğinden önce istinaf hakkından feragat edilemez; tebliğden sonra feragat mümkündür | HMK m.349/1 |
| Talebin reddi | Ret kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilir | HMK m.341, m.345 |
| Bireysel başvuru | Kanun yolları tüketildikten sonra otuz gün içinde | Anayasa m.148/3; 6216 s.K. m.47/5 |
| Evlenme izni belgesi | Verildiği tarihten itibaren altı ay içinde herhangi bir evlendirme memuru önünde evlenme hakkı | TMK m.139 |
Görev konusunda da bir ayrıntı vardır: çekişmesiz yargı işlerinde görevli mahkeme, aksine bir düzenleme bulunmadığı sürece sulh hukuk mahkemesidir (HMK m.383). Bekleme süresinin kaldırılması aile hukukundan doğan bir iş olduğundan bu kuralın istisnası olarak aile mahkemesine, aile mahkemesi kurulamayan yerlerde Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesine sunulur (4787 s.K. m.2, m.4). Boşanma kararının kesinleşme süreci için boşanma kararı ne zaman kesinleşir, istinaf dilekçesi için boşanmada istinaf dilekçesi yazılarımıza bakabilirsiniz.
Kesinleştirme ve Feragat Dilekçesinde Talep Sonucu
Kaldırma kararı tebliğ edildikten sonra kararı veren mahkemeye sunulacak kısa bir dilekçeyle kanun yolundan feragat edilip kararın kesinleştirilmesi istenebilir. Aşağıdaki talep sonucu bu dilekçe için hazırlanmıştır.
NETİCE-İ TALEP: Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1. Sayın Mahkemenizin …/… Esas, …/… Karar sayılı ve ../../…. tarihli bekleme süresinin kaldırılmasına ilişkin kararının ../../…. tarihinde tarafımıza tebliğ edildiğini, HMK m.349/1 uyarınca bu karara karşı istinaf yoluna başvurma hakkımızdan feragat ettiğimizi beyanla kararın kesinleştirilmesine,
2. Kesinleşme şerhli bir örneğinin tarafımıza verilmesine,
3. Kararın kesinleştiğinin ilgili nüfus müdürlüğüne bildirilmesine karar verilmesini vekâleten saygıyla arz ve talep ederim.
Bekleme süresinin kaldırılması talebinizi doğru seçenekle kurmak, süre hesabınızı kesinleşme şerhine göre kontrol etmek veya evlendirme memurluğunun ret kararına itiraz etmek için Hukukçular Evi Ankara’yı 0554 648 37 15 numaralı telefondan arayabilirsiniz.
🗺️ Aile ve Boşanma Hukuku Konu Haritası
Sürecin tüm aşamaları için hazırladığımız rehberler:
💔 Boşanma Davası
- Boşanma Kararı Ne Zaman Kesinleşir? İstinaf ve Temyiz
- Ön İnceleme Duruşması: Taraflar Ne Yapmalı?
- Tensip Zaptı Nedir? İlk Duruşmaya Hazırlık
- Şiddetli Geçimsizlik Nedeniyle Boşanma Nasıl İspatlanır?
- Boşanma Davasında Islah: Talep ve Sebep Değişikliği
- Boşanma Davasından Vazgeçme: Feragat ve Sonuçları
💰 Nafaka
- Nafaka Hesaplama ve Artırım Aracı
- Tedbir Nafakası Geriye Dönük İstenebilir mi?
- Emekli Maaşına Nafaka İçin Haciz Konur mu?
- Nafaka Ödememe ve Tazyik Hapsi
- Yoksulluk Nafakası Alan Eş Yeniden Evlenirse
- İştirak Nafakası Çocuk 18 Yaşına Gelince Biter mi?
👶 Velayet ve Çocuk
- Bekar Biri Tek Başına Evlat Edinebilir mi?
- Sosyal İnceleme Raporu (SİR) ve Velayet
- Velayeti Alan Ebeveyn Başka Şehre Taşınabilir mi?
- Geçici (Tedbiren) Velayet Nedir?
- Boşanmadan Sonra Çocuğun Nüfus Kaydı
- Koruyucu Aile ile Evlat Edinme Farkı
🏠 Mal Rejimi ve Paylaşım
- Evlilikte Alınan Araba Boşanmada Paylaşılır mı?
- Aile Konutu Şerhi Tapuya Nasıl Konulur?
- Krediyle Alınan Ev Boşanmada Nasıl Paylaşılır?
- Mal Paylaşımı Davasında Zamanaşımı
- Emekli İkramiyesi Mal Paylaşımına Girer mi?
- Ortak Kredi ve Banka Borçları Nasıl Paylaşılır?
🛡️ Şiddet ve Koruma (6284)
- 6284 Kapsamında Koruma Kararı Nasıl Alınır?
- 6284 Koruma Kararına İtiraz: Süre ve Usul
- Koruma Kararının Süresi Dolmadan Uzatma
- 6284 Kapsamında Elektronik Kelepçe
- Uzaklaştırma Kararı Nasıl Alınır?
- Uzaklaştırma Kararı İşyeri ve Okulu da Kapsar mı?
💍 Evlilik ve Statü
- Evlenme Yaşı Kaçtır? 16-17 Yaşında Evlilik
- Boşanmadan Sonra Kimlik, Pasaport ve Nüfus Kaydı
- Yurt Dışında Yapılan Evlilik Türkiye’de Geçerli mi?
- Evlilik Dışı Doğan Çocuk Nüfusa Nasıl Kaydedilir?
- Eşin Borcundan Diğer Eş Sorumlu mu?
- Yabancı Biriyle Evlilik: Gerekli Belgeler
📚 Genel çerçeve için Aile ve Boşanma Hukuku Rehberi sayfamıza bakabilirsiniz.
Bekleme süresinde ret: Nikâh başvurusu bekleme süresi nedeniyle reddedildiyse itiraz ile sürenin kaldırılması arasındaki farkı Nikâh Başvurusu Reddedildi: Evlendirme Memurunun Reddine İtiraz yazımızda anlattık.
Eski eşinizle yeniden evlenecekseniz: Bekleme süresinin bu hâlde de mahkemece kaldırılması gerektiğini ve nafaka, mal rejimi, velayet sonuçlarını Boşandığım Eşle Yeniden Evlenmek: İddet, Mal Rejimi ve Nafaka yazımızda anlattık; bakın.
Sıkça Sorulan Sorular
İddet müddeti kaç gündür?
TMK m. 132 uyarınca üç yüz gündür; yaklaşık on aya karşılık gelir. Süre, boşanma veya evliliğin iptali kararının kesinleştiği tarihten, kocası ölen kadında ise ölüm tarihinden itibaren işlemeye başlar. Yalnızca kadınlar için öngörülmüştür.
Bekleme süresi nasıl kaldırılır?
Aile mahkemesine bekleme süresinin kaldırılması talebiyle başvurulur. TMK m. 132/3 uyarınca kadının önceki evliliğinden gebe olmadığının anlaşılması veya evliliği sona eren eşlerin yeniden birbiriyle evlenmek istemeleri hâllerinde mahkeme bu süreyi kaldırır.
Eski eşimle yeniden evleneceğim, yine beklemem gerekir mi?
Hayır. TMK m. 132/3 uyarınca evliliği sona eren eşlerin yeniden birbiriyle evlenmek istemeleri bekleme süresinin kaldırılma sebeplerindendir. Bu hâlde soybağı karışıklığı riski bulunmadığından gebelik raporu da aranmaz; dilekçede durumun belirtilmesi yeterlidir.
Hangi rapor gerekiyor?
Gebe olunmadığına dair sağlık raporu gerekir. Uygulamada kadın hastalıkları ve doğum uzmanının imzasını taşıyan rapor aranır. Elinizde güncel rapor yoksa mahkeme sevk yazarak raporu kendisi aldırabilir; bu husus dilekçede talep edilmelidir.
Süreyi beklemeden evlenirsem evliliğim geçersiz mi olur?
Hayır, evlilik geçerlidir ve bu sebeple iptal edilmez. Ancak evliliğin sona ermesinden itibaren üç yüz gün içinde doğan çocuk bakımından babalık karineleri çakışır: ana bu arada yeniden evlenmişse ikinci evlilikteki koca baba sayılır, bu karine çürütülürse ilk evlilikteki koca baba sayılır (TMK m.285, m.290). Gerçek soybağının kurulması için soybağının reddi ve gerekirse tanıma veya babalık davası gerekebilir.
Doğum yaparsam süre biter mi?
Evet. TMK m. 132/2 uyarınca doğurmakla süre biter. Bekleme süresi içinde doğum gerçekleşirse süre kendiliğinden sona erer ve ayrıca kaldırma davası açmaya gerek kalmaz.
Erkekler için de bekleme süresi var mı?
Hayır. Bekleme süresi yalnızca kadınlar için öngörülmüştür. Kuralın amacı doğacak çocuğun soybağının karışmasını önlemek olduğundan, erkekler bakımından böyle bir risk doğmadığı için süre öngörülmemiştir.
Dava ne kadar sürer, kime karşı açılır?
Talep çekişmesiz niteliktedir ve hasımsız olarak aile mahkemesine sunulabilir. Dava genellikle kısa sürede sonuçlanır; süreci uzatan tek unsur sağlık raporunun temin edilmesidir. Güncel rapor dilekçeye eklenirse süreç belirgin biçimde kısalır.
Bekleme süresi içinde yeniden evlenirsem doğacak çocuğun babası kim sayılır?
Evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası kural olarak önceki kocadır (TMK m.285/1). Ancak ana bu süre içinde yeniden evlenmişse ikinci evlilikteki koca baba sayılır; bu karine çürütülürse ilk evlilikteki koca baba sayılır (TMK m.290).
Evlendirme memurluğu bekleme süresi gerekçesiyle başvurumu reddetti; ne yapabilirim?
Ret kararına karşı mahkemeye başvurabilirsiniz; itiraz evrak üzerinde incelenip kesin karara bağlanır (TMK m.138/1). Süre dolmamışsa bekleme süresinin kaldırılmasını, süre dolmuşsa kesinleşme şerhine göre yanlış hesaplamanın düzeltilmesini istemek gerekir. Sürenin başlangıcı mahkeme kararının kesinleştiği tarihtir (5490 s.K. m.26).
Kaldırma kararı aldım; evlendirme memurluğuna hangi belgeleri sunmalıyım?
Nüfus cüzdanı ve nüfus kayıt örneği, önceki evliliğin sona erdiğini gösteren kesinleşme şerhli boşanma ilamı, evlenmeye engel hastalık bulunmadığını gösteren sağlık raporu (TMK m.136) ile kesinleşmiş bekleme süresinin kaldırılması kararı sunulmalıdır. Evlendirme memuru belgeleri inceler ve yasal engel görürse başvuruyu reddeder; ret kararına karşı mahkemeye itiraz edilebilir (TMK m.137-138).
Eşi gaip olan kadın için bekleme süresi nasıl işler?
Gaipliğine karar verilen kişinin eşi, mahkemece evliliğin feshine karar verilmedikçe yeniden evlenemez (TMK m.131). Fesih kararından sonra bekleme süresi gündeme gelir. Kocanın gaipliğine karar verilmişse babalık karinesine ilişkin üç yüz günlük süre ölüm tehlikesi veya son haber tarihinden işlemeye başlar (TMK m.285/3); bu nedenle kaldırma talebinde son haber tarihi de gösterilmelidir.
Bekleme süresinin kaldırılması davasında yargılama giderlerini kim öder?
Talep çekişmesiz yargı işi olduğundan karşı taraf yoktur (HMK m.382/2-b-4); bu nedenle harç ve giderler talep eden üzerinde kalır. Dilekçede giderlerin başkasına yükletilmesi istenmemelidir.
Eski eşimle yeniden evleneceksem de mahkeme kararı almam gerekir mi?
Evet. Bu hâlde gebelik raporu aranmasa da bekleme süresi kendiliğinden kalkmaz; mahkeme süreyi kaldırır (TMK m.132/3). Anayasa Mahkemesi, eski eşlerin yeniden birbiriyle evlenmesi bakımından TMK m.132/1 ve m.132/3’teki ilgili ibarenin iptali talebini reddetmiştir (AYM 10.09.2025, E.2024/233, K.2025/181).
Kaldırma kararı ne zaman kesinleşir, hızlandırılabilir mi?
İstinaf süresi kararın tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m.345). Talep eden, karar kendisine tebliğ edildikten sonra istinaf hakkından feragat ederek kararın kesinleşmesini hızlandırabilir; ilamın tebliğinden önce feragat edilemez (HMK m.349/1).
Kaldırma talebim reddedilirse ne yapabilirim?
Ret kararına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir (HMK m.341, m.345). Kanun yolları tüketildikten sonra evlenme hakkı ve ayrımcılık yasağının ihlali iddiasıyla otuz gün içinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilir (Anayasa m.148/3; 6216 s.K. m.47/5).
Çekişmesiz yargı işi olduğu hâlde neden sulh hukuk değil aile mahkemesi görevlidir?
Çekişmesiz yargı işlerinde görevli mahkeme, aksine bir düzenleme bulunmadığı sürece sulh hukuk mahkemesidir (HMK m.383). Bekleme süresinin kaldırılması aile hukukundan doğan bir iş olduğundan aile mahkemesinin görevine girer; aile mahkemesi kurulamayan yerlerde Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesi bakar (4787 s.K. m.2, m.4).
Bekleme süresinin kaldırılması HMK’da hangi işler arasında sayılır?
Yeniden evlenmede bekleme süresinin hâkim tarafından kaldırılması, HMK m.382/2-b-4’te aile hukukundaki çekişmesiz yargı işleri arasında sayılmıştır. Bu nedenle talepte karşı taraf gösterilmez ve ilgililerden birinin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (HMK m.384).
📘 İlgili Rehberler
Bu içerik Aile ve Boşanma Hukuku alanındadır. Tüm başlıklar için Aile ve Boşanma Hukuku Rehberi ve Aile Hukuku Örnek Dilekçeler sayfalarına bakabilirsiniz.
⚖️ Mevzuat ve Resmî Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — mevzuat.gov.tr
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — mevzuat.gov.tr
- 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu — mevzuat.gov.tr
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun — mevzuat.gov.tr
Bu sayfada anılan kanun maddelerinin güncel metnine ve içtihatlara yukarıdaki resmî kaynaklardan ulaşabilirsiniz. Mevzuat değişebildiğinden, işlem yapmadan önce güncel hâlin teyit edilmesi önerilir.


