Nikâh Başvurusu Reddedildi: Evlendirme Memurunun Reddine İtiraz (TMK 134-141, HMK 382/2-b-3)

Evlendirme memuru, nikâh başvurusunu ve eklenen belgeleri inceler; eksiklik görürse tamamlatır. Başvuru usulüne uygun yapılmamışsa, evleneceklerden biri evlenmeye ehil değilse veya yasal bir engel varsa başvuruyu reddeder ve bunu taraflara yazılı olarak hemen bildirir (TMK m.137). Evlendirme Yönetmeliğinin 23. maddesine göre bu bildirim gerekçeli ve yazılı olmalıdır. Evleneceklerden her biri ret kararına karşı mahkemeye başvurabilir; itiraz evrak üzerinde incelenip kesin karara bağlanır (TMK m.138/1). Bu başvuru bir çekişmesiz yargı işidir (HMK m.382/2-b-3) ve aile mahkemesinde görülür; yetkili mahkeme başvuranın veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesidir (HMK m.384). Ret kararı mutlak butlan sebeplerinden birine (önceki evliliğin devamı, ayırt etme gücünün sürekli yokluğu, akıl hastalığı, yakın hısımlık) dayanıyorsa itiraz evrak üzerinde değil basit yargılama usulüne göre incelenir (TMK m.138/2). Yargıtay, evrak üzerinde verilen itirazın reddi kararının temyiz edilemeyeceğini kabul etmiştir (Y2HD, 10.04.2013, E.2012/10857, K.2013/10091). Uygulamada retlerin çoğu itirazla değil, engelin giderilmesiyle aşılır: nüfusa işlenmemiş boşanma, dolmamış bekleme süresi, eksik izin veya yabancı eşin evlenme ehliyet belgesindeki eksiklik bunların başında gelir.

İçindekiler

• Kısa cevaplar
• Kanun ne diyor? TMK 134-141
• Evlendirme memuru neyi inceler?
• Ret sebepleri ve çözüm yolları
• Ret kararı nasıl olmalı? Başvurunun alınmaması ve üçüncü kişi itirazı
• İtiraz: görevli ve yetkili mahkeme, harç
• Evrak üzerinde inceleme mi, basit yargılama mı?
• Karar kesin mi? Kanun yolu ve yeniden başvuru
• Yabancı uyruklu eşle evlenmede ret
• Önceki evlilik nüfusta görünüyorsa
• İtiraz dilekçesi örneği
• Örnek senaryolar
• Adım adım yol haritası
• Sık yapılan hatalar
• Sıkça sorulan sorular

Kısa Cevaplar

Nikâh dairesinde “başvurunuzu alamıyoruz” veya “evlenmeniz mümkün değil” cevabıyla karşılaşan çiftlerin soruları birbirine benzer: Neden reddedildik, bu karara itiraz edilebilir mi, nereye ve ne kadar sürede? Aşağıdaki tablo kısa cevapları verir.

Kanun Ne Diyor? TMK 134-141

Türk Medeni Kanunu evlenmenin yapılmasını kısa ve sıralı bir usule bağlar: başvuru, belgeler, inceleme, ret veya izin, tören. TMK m.134’e göre birbiriyle evlenecek erkek ve kadın, içlerinden birinin oturduğu yer evlendirme memurluğuna birlikte başvururlar; evlendirme memuru belediye bulunan yerlerde belediye başkanı veya bu işle görevlendireceği memur, köylerde muhtardır. 5490 sayılı Kanunda 2017’de yapılan değişiklik ve Evlendirme Yönetmeliğinin 7. maddesiyle İçişleri Bakanlığı nüfus müdürlüklerine, il ve ilçe müftülüklerine ve dış temsilciliklere de evlendirme yetkisi verebilmektedir. Bu nedenle aşağıda “evlendirme memuru” denildiğinde müftülükte görevlendirilen evlendirme memuru da kastedilmektedir.

Ret ve itiraz sistemi, evlenme engellerini düzenleyen hükümlerle birlikte okunmalıdır: evlenme yaşı ve izinler (TMK m.124-128), hısımlık (m.129), önceki evlilik (m.130), gaiplik (m.131), kadının bekleme süresi (m.132) ve akıl hastalığı (m.133). Bu engellerin her birini kimler evlenemez? ve evlenme ehliyeti, engelleri ve bekleme süresi yazılarımızda ayrıntılı olarak ele aldık; bu yazı, engel bulunduğu gerekçesiyle verilen ret kararına karşı ne yapılacağına odaklanır.

Evlendirme Memuru Neyi İnceler?

Evlendirme memurunun incelemesi iki katmanlıdır. İlki biçimseldir: başvurunun usulüne uygun yapılıp yapılmadığı, beyannamenin örneğine uygun düzenlenip imzalanıp imzalanmadığı, belgeler arasında fark olup olmadığı ve rıza veya hâkim izni gerekip gerekmediği kontrol edilir (Yönetmelik m.21). Eksiklik varsa memur bunu tamamlar veya tamamlattırır (TMK m.137/1). İkincisi esasa ilişkindir: Yönetmeliğin 15. maddesinde sayılan evlenme engellerinden biri bulunup bulunmadığı incelenir. Basına yansıyan 2020 tarihli genelgeye göre engellerin varlığı MERNİS ve Kimlik Paylaşım Sistemi üzerinden kontrol edilmektedir.

Vekâletle başvuru yapılabilir, ancak tören vekâletle yapılamaz; taraflar törende bizzat hazır bulunmalıdır (Yönetmelik m.17, m.27). Sağlık raporunun nereden ve nasıl alınacağını evlilik öncesi sağlık raporu yazımızda anlattık.

Ret Sebepleri ve Çözüm Yolları

TMK m.137/2 ret sebeplerini üç başlıkta toplar: başvurunun usulüne uygun yapılmaması, evleneceklerden birinin evlenmeye ehil olmaması ve yasal bir engelin bulunması. Uygulamada her ret gerekçesi için ilk soru şudur: Engel gerçekten var mı, yoksa belgelerle giderilebilir mi? Engel gerçekten varsa itiraz sonuç vermez; doğru yol engeli kaldıran işlemi yapmaktır. Memur engel bulunmadığı hâlde reddetmişse veya engelin kalktığını gösteren belgeyi kabul etmemişse aile mahkemesine itiraz anlamlıdır.

Yaş, izin ve bekleme süresine ilişkin başvurular kendi başına birer çekişmesiz yargı işidir ve ayrı mahkeme kararı gerektirir; bunlar ret kararına itirazdan farklıdır. Örneğin bekleme süresi dolmamış bir kadının başvurusu reddedildiğinde yapılması gereken, ret kararına itiraz etmek değil, aile mahkemesinden bekleme süresinin kaldırılmasını istemektir. Bu konuyu iddet süresi ve kaldırılması ile iddet müddetinin kaldırılması dilekçesi sayfalarımızda, yaş ve izin konusunu evlenme yaşı yazımızda anlattık.

Ret Kararı Nasıl Olmalı? Başvurunun Alınmaması ve Üçüncü Kişi İtirazı

Ret kararı yazılı olmalıdır. TMK m.137/2’ye göre ret durumu taraflara yazılı olarak hemen bildirilir; Evlendirme Yönetmeliğinin 23. maddesi ise memurun, dosyayı incelemesi sonucunda 15. maddede sayılan evlenme manilerinden birini tespit ettiği takdirde evlenme yapmayı reddedeceğini ve “bu hususu gerekçeli ve yazılı olarak taraflara derhal” duyuracağını söyler. Aynı madde, taraflarca tespit edilen evlenme manisinin mevcut olmadığı belgelerle ispatlanmadığı sürece ve mani nüfus kütüklerindeki bir işlem eksikliğinden kaynaklanıyorsa bu eksiklik tamamlanmadıkça evlenme yapılamayacağını belirtir.

Uygulamadaki en büyük sorun, başvurunun hiç alınmaması veya gişede sözlü olarak geri çevrilmesidir. Bizim değerlendirmemize göre bu durumda yapılacak ilk iş, başvuruyu yazılı dilekçeyle yapmak ve gerekçeli yazılı cevap istemektir. 3071 sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanuna göre idareye yapılan yazılı başvurulara en geç otuz gün içinde cevap verilmesi gerekir. Yazılı ret, mahkemeye itirazda en önemli belgedir; mahkeme neyin, hangi gerekçeyle reddedildiğini bu yazıdan anlar.

Üçüncü kişi ve savcı itirazına ilişkin bu hükümler 1985 tarihli Yönetmelik metninde yer almaktadır. 4721 sayılı TMK’nın evlenmenin yapılmasına ilişkin 134-143. maddelerinde ise üçüncü kişilerin evlenmeye itirazını ve men davasını düzenleyen ayrı bir hüküm bulunmamaktadır. Bizim değerlendirmemize göre bu nedenle Yönetmeliğin bu hükümlerinin uygulamadaki işlevi sınırlıdır; evlenme gerçekleştikten sonra mutlak butlan sebeplerinde Cumhuriyet savcısı ve ilgililer TMK m.146 uyarınca dava açabilir. Butlan davaları için evlenmenin butlanı yazımıza bakabilirsiniz.

İtiraz: Görevli ve Yetkili Mahkeme, Harç

HMK m.382/2-b, aile hukukundan doğan çekişmesiz yargı işlerini sayarken üçüncü sırada “Evlendirme memurunun, evlenme başvurusunu ret kararına karşı yapılan itiraz”ı gösterir. Çekişmesiz yargı işlerinde kural olarak sulh hukuk mahkemesi görevlidir (HMK m.383); ancak 4787 sayılı Kanunun 4. maddesi aile hukukundan doğan dava ve işleri aile mahkemelerine verdiğinden itiraz aile mahkemesinde görülür. Aile mahkemesi kurulmamış yerlerde bu işlere HSK’nın görevlendirdiği asliye hukuk mahkemesi bakar (4787 s.K. m.2).

Yetki bakımından kanunda aksine hüküm bulunmadıkça talepte bulunan kişinin veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesi yetkilidir (HMK m.384). Bazı ikincil kaynaklarda ret kararını veren evlendirme memurluğunun bulunduğu yer aile mahkemesine başvurulacağı belirtilmektedir. 2020’den bu yana başvuru herhangi bir evlendirme memurluğuna yapılabildiğinden bu iki yer farklı olabilir; bizim değerlendirmemize göre HMK m.384’teki kural esas alınmalı, tereddüt hâlinde başvuranın oturduğu yer tercih edilmelidir. Ankara’da oturanlar için bu, Ankara (merkez) Adliyesindeki veya Etimesgut, Sincan ve Ayaş için Ankara Batı Adliyesindeki aile mahkemeleridir.

İtiraz, kural olarak avukat zorunluluğu olmadan dilekçeyle yapılabilir. Dilekçeye ret yazısının aslı veya örneği ile engelin bulunmadığını veya kalktığını gösteren belgeler eklenmelidir. Evrak üzerinde inceleme yapılacağından, mahkemenin dosyadan başka bir bilgiye ulaşma imkânı sınırlıdır; bu nedenle belgelerin baştan eksiksiz sunulması sonucu belirler.

Evrak Üzerinde İnceleme mi, Basit Yargılama mı?

TMK m.138 iki farklı yol öngörür. Birinci fıkraya göre itiraz evrak üzerinde incelenir ve kesin karara bağlanır. İkinci fıkraya göre ise mutlak butlan sebeplerinden birinin bulunduğuna ilişkin ret kararlarına karşı açılan davalar basit yargılama usulüyle görülür. Bu fıkradaki “ve Cumhuriyet savcısının hazır bulunmasıyla” ibaresi 6217 sayılı Kanunun 31. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır.

Mutlak butlan sebepleri TMK m.145’te sayılmıştır: eşlerden birinin evlenme sırasında evli bulunması, sürekli bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun bulunması, evlenmeye engel olacak derecede akıl hastalığı ve evlenmeye engel olacak derecede hısımlık. Ret bu sebeplerden birine dayanıyorsa, örneğin memur taraflar arasında yasak derecede hısımlık bulunduğunu düşünüyorsa, mahkeme dosyayı yalnız belgelere bakarak değil, gerektiğinde tarafları dinleyerek ve delil toplayarak inceler.

Basit yargılamada dava dilekçesi, cevap ve tahkikat daha kısa sürelere bağlıdır. Ancak burada bir ayrıma dikkat etmek gerekir: Kanun, ikinci fıkradaki davalarda verilen kararın kesin olup olmadığını ayrıca söylememektedir. Bu konuda yayımlanmış güncel bir Yargıtay kararına ulaşamadık; bizim değerlendirmemize göre mutlak butlan gerekçeli retlerde kanun yolu meselesi tartışmaya açıktır.

Karar Kesin mi? Kanun Yolu ve Yeniden Başvuru

TMK m.138/1 itirazın kesin karara bağlanacağını açıkça söyler. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, evlendirme memurunun ret kararına yapılan itirazın reddine ilişkin aile mahkemesi kararını temyiz eden başvurucunun temyiz dilekçesini, itirazın evrak üzerinde incelenip kesin karara bağlandığı ve temyiz incelemesi yasa gereği yapılamayacağı gerekçesiyle reddetmiştir (Y2HD, 10.04.2013, E.2012/10857, K.2013/10091). Karar istinaf sisteminden önce verilmiştir; bizim değerlendirmemize göre aynı gerekçe bugün istinaf yolu için de geçerlidir. HMK m.387/1 çekişmesiz yargı kararlarına karşı iki haftalık istinaf yolunu “özel kanuni düzenlemeler saklı kalmak kaydıyla” tanır; TMK m.138/1 böyle bir özel düzenlemedir.

Çekişmesiz yargı kararları kural olarak maddi anlamda kesin hüküm oluşturmaz (HMK m.388). Bu nedenle itirazın reddedilmesi, engelin sonradan ortadan kalkması hâlinde yeni bir başvuru yapılmasına engel değildir. Örneğin önceki boşanma sonradan nüfusa işlenirse, aynı çift yeni belgelerle yeniden başvurabilir. Ret kararının ve itiraz sürecinin evlenme hakkı açısından önemi de unutulmamalıdır: Anayasa Mahkemesi, yurt dışındaki eşe tebliğ edilemediği için yıllarca kesinleşmeyen bir boşanma kararı nedeniyle yeniden evlenemeyen başvurucu hakkında, Anayasa’nın 20. ve 41. maddeleri kapsamındaki evlenme hakkının usul boyutunun ihlal edildiğine karar vermiştir (basına 21.10.2020’de yansıyan habere göre; haberde başvuru numarası yer almamaktadır).

Yabancı Uyruklu Eşle Evlenmede Ret

Yabancıyla evlenmede retlerin büyük kısmı belgelerden kaynaklanır. MÖHUK m.13/1’e göre evlenme ehliyeti ve şartları, evlenme anında taraflardan her biri için kendi millî hukukuna tabidir; evlenmenin şekli ise yapıldığı ülke hukukuna tabidir (m.13/2). Bu nedenle evlendirme memuru, yabancı tarafın kendi hukukuna göre evlenebileceğini gösteren bir belge ister. Evlendirme Yönetmeliğinin 20. maddesine göre yetkili merkezi makamlarca veya o devletin yerel temsilcilikleri tarafından kişinin kimlik bilgilerini ve evlenmesine engel hâlinin bulunup bulunmadığını gösterir şekilde düzenlenmiş ve usulüne göre tasdik edilmiş belge evlenme ehliyet belgesi kabul edilir; fahri konsolosluklarca düzenlenen belgelere dayanılarak işlem yapılmaz.

Yasal kalış hakkı şartı. Basına 27.06.2024’te yansıyan haberlere göre Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü, valilikler aracılığıyla evlendirme memurluklarına gönderdiği yazıda, Türk vatandaşıyla veya başka bir yabancıyla evlenmek isteyen yabancının geçerli pasaportu veya pasaport yerine geçen belgesiyle birlikte Türkiye’de yasal kalış hakkı bulunmasını aramış, aksi hâlde başvurunun alınmamasını istemiştir. Haberlere göre yazı 6458 ve 5682 sayılı Kanunlar, TMK, 5490 sayılı Kanun ve Evlendirme Yönetmeliğine dayandırılmış; Bakanlık açıklamasında mevzuatta ve uygulamada bir değişiklik yapılmadığı belirtilmiştir. İdarenin gerekçesi düzensiz göçle mücadele ve Türk vatandaşıyla evliliğin vatandaşlık yolunu açması nedeniyle kötüye kullanımın önlenmesidir.

Karşı görüş de dikkate alınmalıdır: Yasal kalış hakkı, TMK’da sayılan evlenme engelleri arasında yer almaz. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, devletlerin danışıklı evlilikleri tespit için makul şartlar koyabileceğini kabul etmekle birlikte, göç denetimine tabi kişilerin evlenmesini genel olarak ağırlaştıran bir izin sistemini evlenme hakkının (AİHS m.12) ihlali saymıştır (O’Donoghue ve Diğerleri/Birleşik Krallık, başvuru no. 34848/07, Aralık 2010). Bu yazıya dayanan bir ret veya başvuruyu almama işlemine karşı Türk mahkemelerinin nasıl karar verdiğine ilişkin yayımlanmış bir karara ulaşamadık. Danışıklı evlilik şüphesinin vatandaşlık başvurusundaki sonuçları için danışıklı evlilik şüphesi, belge listesi için yabancı uyruklu biriyle evlenmek için gerekli belgeler yazılarımıza bakabilirsiniz.

Önceki Evlilik Nüfusta Görünüyorsa

Yeniden evlenmek isteyen kişi önceki evliliğinin sona erdiğini ispat etmek zorundadır (TMK m.130). Evlendirme Yönetmeliğinin 15. maddesi bunu nüfus kaydına bağlar: “Nüfus kaydına göre evli görünen bir kimse yeniden evlenemez.” Önceki evliliğin ölüm, boşanma veya mahkeme kararıyla sona erdiği belgelense bile, bu durum nüfus kütüklerine işlenmeden yeniden evlenme yapılamaz. Bu nedenle nikâh retlerinin önemli bir bölümü aslında bir “kayıt” sorunudur.

Bu durumda aile mahkemesine ret kararına itiraz etmek çoğu zaman sonuç vermez; çünkü memurun ret gerekçesi nüfus kaydındaki fiilî durumdur ve Yönetmelik bu kaydın düzeltilmesini şart koşar. Doğru yol kaydı düzeltmektir. Yurt dışında alınan boşanma kararının nüfusa işlenmesini Ankara’da yabancı boşanma kararının tanınması ve idari yoldan tanıma yazılarımızda, Türkiye’deki kararın kesinleşmesini kesinleşme şerhi rehberimizde anlattık.

İtiraz Dilekçesi Örneği

Aşağıdaki örnek, belge eksikliği gerekçesiyle reddedilen ve eksikliğin giderildiği varsayımsal bir başvuru için hazırlanmıştır. Kendi dosyanıza göre ret yazısının tarih ve sayısını, gerekçesini ve eklerinizi uyarlamanız gerekir. Mutlak butlan sebebine dayanan retlerde (önceki evlilik, hısımlık, akıl hastalığı) basit yargılama uygulanacağından tanık ve diğer delillerin de gösterilmesi yararlı olur.

Dilekçenin evrak üzerinde inceleneceğini unutmayın: mahkemenin elinde dilekçe ve eklerden başka bilgi olmayabilir. Bu nedenle ret yazısının ve engelin bulunmadığını gösteren belgelerin eksiksiz eklenmesi, uzun açıklamalardan daha etkilidir.

Örnek Senaryolar

Aşağıdaki senaryolar gerçek dosyalar değil, kuralların nasıl işleyebileceğini göstermek için hazırlanmış basitleştirilmiş ve varsayımsal örneklerdir. Sonuç, ret gerekçesine ve sunulan belgelere göre değişir.

Yabancı eşle yurt dışında yapılan evliliğin Türkiye’de nüfusa işlenmesi ayrı bir süreçtir; bunu yurt dışında yapılan evliliğin Türkiye’de geçerliliği yazımızda anlattık. Geçici koruma altındaki kişilerle evlilikte Suriyeli ile evlilik ve boşanma yazımız da yol gösterir.

Adım Adım Yol Haritası

1. Ret gerekçesini yazılı alın. TMK m.137/2 ve Yönetmelik m.23 yazılı ve gerekçeli bildirimi şart koşar; sözlü geri çevrilmede dilekçeyle başvurun.
2. Gerekçenin türünü belirleyin. Belge eksikliği mi, kayıt sorunu mu, gerçek bir evlenme engeli mi? Çözüm buna göre değişir.
3. Giderilebilir eksikliği hemen tamamlayın. Eksik belge, sağlık raporu veya tasdik eksikliğinde çoğu zaman itiraza gerek kalmaz (TMK m.137/1).
4. Kayıt sorununu kaynağında çözün. Nüfusa işlenmemiş boşanma veya ölüm, yabancı boşanmanın tescili ve gaiplikte evliliğin feshi önce tamamlanmalıdır.
5. Ayrı mahkeme izni gereken hâlleri ayırın. Bekleme süresinin kaldırılması, 16 yaşında evlenme izni ve yasal temsilcinin reddine karşı izin ayrı başvurulardır.
6. Memur hatalıysa aile mahkemesine itiraz edin. Oturduğunuz yerdeki aile mahkemesine, ret yazısı ve belgelerle birlikte başvurun (HMK m.382/2-b-3, m.384).
7. Kabul kararından sonra izin belgesini kullanın. Evlenme izin belgesi altı ay geçerlidir (TMK m.139); süreyi kaçırmayın.
8. Ret kesinleşse bile koşullar değişirse yeniden başvurun. Çekişmesiz yargı kararları maddi anlamda kesin hüküm oluşturmaz (HMK m.388).

Sık Yapılan Hatalar

1. Sözlü cevapla yetinmek. Yazılı ret kararı olmadan mahkemeye itiraz etmek zorlaşır.
2. Gerçek bir engel varken itiraz etmek. Bekleme süresi veya nüfusta evli görünme gibi engellerde doğru yol engeli kaldırmaktır.
3. Bekleme süresinde ret kararına itiraz etmek. Yapılması gereken, ayrı bir başvuruyla sürenin kaldırılmasını istemektir (TMK m.132).
4. İtirazı idare mahkemesine götürmek. Kanun bu itirazı aile mahkemesine bırakmıştır (TMK m.138; HMK m.382/2-b-3).
5. Dilekçeye belge eklememek. İtiraz kural olarak evrak üzerinde incelenir.
6. Yabancının ehliyet belgesini fahri konsolosluktan almak. Bu belgelere dayanılarak işlem yapılmaz (Yönetmelik m.20).
7. Yabancıyla evlenmek için müftülüğe başvurmak. Eşlerden biri yabancıysa belediye evlendirme memurlukları ve nüfus müdürleri yetkilidir (Yönetmelik m.7).
8. İzin belgesinin altı aylık süresini kaçırmak. Süre geçerse tören yapılamaz ve işlemler yenilenir (TMK m.140).

Sıkça Sorulan Sorular

Evlendirme memuru nikâh başvurusunu hangi hâllerde reddedebilir?

TMK m.137/2’ye göre başvuru usulüne uygun yapılmamışsa, evleneceklerden biri evlenmeye ehil değilse veya yasal bir engel varsa başvuru reddedilir. Evlendirme Yönetmeliğinin 23. maddesi ret için Yönetmeliğin 15. maddesinde sayılan evlenme manilerinden birinin tespit edilmesini arar.

Ret kararı sözlü olarak bildirilebilir mi?

Hayır. Ret durumu taraflara yazılı olarak hemen bildirilir (TMK m.137/2); Yönetmeliğin 23. maddesine göre bu bildirim gerekçeli ve yazılı olmalıdır. Başvurunuz gişede sözlü olarak geri çevrildiyse dilekçeyle başvurup yazılı cevap istemenizi öneririz.

Belge eksikse başvuru hemen reddedilir mi?

Kural olarak hayır. Evlendirme memuru başvuruda bir noksanlık görürse bunu tamamlar veya tamamlattırır (TMK m.137/1). Eksiklik giderilmezse evlenme yapılamaz.

Ret kararına kim itiraz edebilir?

Evleneceklerden her biri ret kararına karşı mahkemeye başvurabilir (TMK m.138/1). İki tarafın birlikte başvurması zorunlu değildir; birlikte başvurmaları da mümkündür.

İtiraz hangi mahkemeye yapılır?

Bu itiraz aile hukukundan doğan bir çekişmesiz yargı işidir (HMK m.382/2-b-3) ve aile mahkemesinde görülür (4787 s.K. m.4). Aile mahkemesi olmayan yerlerde HSK’nın görevlendirdiği asliye hukuk mahkemesi bakar. Yetkili mahkeme, başvuranın veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesidir (HMK m.384).

İtiraz için bir süre var mı?

TMK m.138’de itiraz için bir süre öngörülmemiştir. Ancak evlenme planınız açısından gecikmemek, ret yazısını aldıktan sonra belgelerinizi toplayıp hemen başvurmak yararlıdır.

Mahkeme duruşma yapar mı?

Kural olarak hayır; itiraz evrak üzerinde incelenir (TMK m.138/1). Ret kararı mutlak butlan sebeplerinden birine dayanıyorsa (önceki evlilik, ayırt etme gücünün sürekli yokluğu, akıl hastalığı, yakın hısımlık) basit yargılama usulü uygulanır (TMK m.138/2).

Aile mahkemesinin kararına karşı istinaf veya temyiz yolu var mı?

Evrak üzerinde verilen karar kesindir (TMK m.138/1). Yargıtay, itirazın reddine ilişkin kararın temyiz edilemeyeceğini kabul etmiştir (Y2HD, E.2012/10857, K.2013/10091). Mutlak butlan gerekçeli retlerde verilen kararın kesinliği konusunda güncel bir Yargıtay kararına ulaşamadık.

İtiraz kabul edilirse ne olur?

Ret kararı mahkemece kaldırılırsa evlendirme memuru evlenme gün ve saatini bildirir veya istenirse evlenme izin belgesi verir; bu belge altı ay geçerlidir (TMK m.139).

Başvurumuz yerleşim yerimiz dışındaki bir belediyede reddedildi; bu yetkisizlik sebebi mi?

TMK m.134 içlerinden birinin oturduğu yer evlendirme memurluğundan söz eder; ancak basına 29.12.2020’de yansıyan İçişleri Bakanlığı genelgesine göre muhtarlıklar hariç olmak üzere yerleşim yeri şartı aranmadan herhangi bir evlendirme memurluğuna başvurulabilmektedir. Genelgenin tarih ve sayısı haberlerde yer almamaktadır.

Boşandım ama nüfusta hâlâ evli görünüyorum; ne yapmalıyım?

Nüfus kaydına göre evli görünen kişi yeniden evlenemez (Yönetmelik m.15). Boşanma kararının kesinleşip nüfusa işlenmesini sağlamanız gerekir; yurt dışında boşandıysanız kararın nüfusa idari tescili veya Türkiye’de tanınması gerekir. Bu durumda ret kararına itiraz çoğu zaman sonuç vermez.

Boşandıktan sonra 300 gün dolmadan evlenebilir miyim?

Kadın için evliliğin sona ermesinden itibaren 300 günlük bekleme süresi vardır; doğumla sona erer. Kadının önceki evlilikten gebe olmadığı anlaşılırsa veya eski eşler birbiriyle yeniden evlenmek isterse mahkeme bu süreyi kaldırır (TMK m.132). Bunun için ayrı bir başvuru yapılır.

Yabancı uyruklu eşimin evlenme ehliyet belgesini nereden almalıyız?

Yönetmeliğin 20. maddesine göre belge, yetkili merkezi makamlarca veya o devletin yerel temsilcilikleri tarafından düzenlenmiş ve usulüne göre tasdik edilmiş olmalıdır. Fahri konsolosluk belgelerine dayanılarak işlem yapılmaz. Uluslararası veya geçici koruma altındaki kişilerin belgesini il göç idaresi düzenler (Yönetmelik m.13).

Yabancı eşimin ikamet izni yok; nikâh başvurusu yapabilir miyiz?

Basına 27.06.2024’te yansıyan haberlere göre Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü, yabancının Türkiye’de yasal kalış hakkı yoksa evlenme başvurusunun alınmamasını istemiştir. Bu şart TMK’da sayılan evlenme engelleri arasında yer almaz; bu uygulamaya karşı yapılan itirazlarda mahkemelerin nasıl karar verdiğine ilişkin yayımlanmış bir karara ulaşamadık.

Yabancıyla evlenmek için müftülüğe başvurabilir miyiz?

Evlendirme Yönetmeliğinin 7. maddesine göre eşlerden birinin yabancı olması hâlinde evlendirmeye belediye evlendirme memurlukları ile nüfus müdürleri yetkilidir. Bu nedenle müftülükteki başvuru sizi belediyeye veya nüfus müdürlüğüne yönlendirecektir.

İtirazım reddedildi; bir daha başvuramaz mıyım?

Başvurabilirsiniz. Çekişmesiz yargı kararları kural olarak maddi anlamda kesin hüküm oluşturmaz (HMK m.388). Engel sonradan ortadan kalkarsa, örneğin boşanma nüfusa işlenirse veya eksik belge tamamlanırsa, evlendirme memurluğuna yeniden başvurabilirsiniz.