Tarlada, bahçede, inşaat kazısında veya eski bir evin duvarında tarihi eser bulan kişinin yasal yükümlülüğü tektir: Buluntuyu en geç üç gün içinde en yakın müze müdürlüğüne, köyde muhtara, diğer yerlerde mülki idare amirine bildirmek (2863 m.4). Süresinde bildirim yapılırsa kişi cezadan korunur, şartları varsa ödüllendirilir: Eser başkasının arazisinde bulunduysa takdir edilen bedelin yüzde sekseni bulan ile arazi sahibi arasında yarı yarıya, Devlete ait arazide bulunduysa yüzde kırkı bulana ikramiye olarak ödenir; kendi arazisinde bulan ikramiye almaz, ancak müzeye alınan eserin değeri kendisine ödenir (2863 m.64; İkramiye Yönetmeliği m.3). Bildirim yapılmazsa altı aydan üç yıla kadar hapis cezası söz konusudur (m.67). Bu yazı bildirimden müzeye teslime, değer tespiti komisyonlarından ikramiyenin hesabına, değere itirazdan define ile tarihi eser ayrımına, inşaatta kalıntı çıkmasından aile yadigârı eserlere kadar bütün süreci mevzuat maddeleriyle ve iki dilekçe örneğiyle anlatır.
Kısa cevap: Buluntuyu yerinden oynatmadan fotoğraflayın, kimseye satmayın veya vermeyin ve en geç üç gün içinde müze müdürlüğüne, muhtara veya kaymakamlığa ya da valiliğe bildirip bildirimi belgeleyin. Eser müzeye götürülürse size geçici alındı verilir; bir komisyon eserin korunması gerekip gerekmediğine otuz gün içinde karar verir, müzeye alınacaksa değerini ayrı bir komisyon takdir eder. Başkasının tarlasında bulduysanız bedelin %40’ı size, %40’ı tarla sahibine; Hazine veya orman gibi Devlet arazisinde bulduysanız %40’ı size ödenir. Takdir edilen değere tebliğden itibaren otuz gün içinde itiraz edilebilir; üst komisyon talebi 2026’da kişi başına 20.000 TL’dir.
Arazinizde veya inşaatınızda tarihi eser mi çıktı?
Bildirimin doğru mercie ve süresinde yapılması, ikramiye hakkınızın korunması ve inşaatın akıbeti için ilk adımları birlikte planlayalım: Hukukçular Evi, 0554 648 37 15.
Hangi Buluntu “Tarihi Eser” Sayılır?
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kültür varlığını, tarih öncesi ve tarihi devirlere ait bilim, kültür, din ve güzel sanatlarla ilgili veya sosyal yaşama konu olmuş, bilimsel ve kültürel açıdan özgün değer taşıyan yer üstü, yer altı veya su altındaki bütün taşınır ve taşınmaz varlıklar olarak tanımlar (m.3). Korunması gerekli taşınır varlıkların sayımı 23. maddededir: fosiller, insan iskeletleri, çakmaktaşı ve obsidyen aletler, kemik veya madeni aletler, çini, seramik, kap kacak, heykel, figürin, tablet, silahlar, ikonalar, cam ve süs eşyaları, yüzük taşları, küpe, bilezik, mühürler, sikkeler, yazılı veya tasvirli belgeler, yazma ve tezhipli kitaplar, minyatürler ve bunların parçaları bu kapsamdadır. Halkın sosyal yaşamını yansıtan etnografik eşyalar ile Milli Mücadele ve Atatürk’e ait eşya ve belgeler de korunur.
Bu tanım, sokakta bulunan bir yüzük ile toprağın altından çıkan bir sikke arasındaki hukuki farkı belirler. Kaybedilmiş eşya için Türk Medeni Kanunu’nun 769 ilâ 771. maddeleri, uzun zaman önce gömülmüş ve sahibi artık bulunmayan değerli şeyler için define hükmü (TMK m.772) uygulanır; bilimsel değeri olan eski eserler bakımından ise TMK m.773 özel kanuna, yani 2863’e yollama yapar. Kanun ayrıca Osmanlı padişahlarından Abdülmecit, Abdülaziz, V. Murat, II. Abdülhamit, V. Mehmet Reşat ve Vahdettin dönemine ait ve aynı çağdaki sikkelerin tescile tabi olmaksızın yurt içinde alınıp satılabileceğini söyler (m.23); bunun dışındaki sikkeler genel hükümlere tabidir. Kayıp eşya ve define için yolda altın buldum yazımıza bakabilirsiniz.
Buluntunun niteliğine göre uygulanacak hüküm
| Buluntu | Uygulanacak hüküm | Sonuç |
|---|---|---|
| Yolda bulunan, yakın zamanda kaybedilmiş eşya | TMK m.769-771; TCK m.160 | Sahibine veya kolluğa bildirim; beş yıl sonra mülkiyet kazanılabilir |
| Sahibi artık bulunmayan, gömülü değerli eşya (bilimsel değeri yok) | TMK m.772 (define) | Taşınmaz malikinin olur; bulan değerinin yarısını aşmayan ödül isteyebilir |
| Bilimsel değeri olan eski eser, sikke, seramik, heykel | TMK m.773; 2863 m.4, 5, 23-25, 64 | Devlet malı; üç gün içinde bildirim; şartları varsa ikramiye |
| Abdülmecit ilâ Vahdettin dönemi ve aynı çağdaki sikkeler | 2863 m.23 | Tescile tabi olmaksızın yurt içinde alınıp satılabilir |
| Duvar, temel, mozaik, mezar gibi taşınmaz kalıntı | 2863 m.4, 7 | Bildirim; ikramiye yok; tescil süreci başlayabilir |
| Fosil veya jeolojik dönem taşınırı | 2863 m.3, 23 | Tabiat varlığı olarak aynı bildirim yükümlülüğü |
Üç Gün İçinde Bildirim: Kime, Nasıl?
Kanun’un 4. maddesi, taşınır ve taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarını bulanların, malik oldukları veya kullandıkları arazide kültür varlığı bulunduğunu bilenlerin ve bunu yeni öğrenen malik ve zilyetlerin en geç üç gün içinde en yakın müze müdürlüğüne, köyde muhtara, diğer yerlerde mülki idare amirine bildirmesini zorunlu tutar. Askeri garnizon ve yasak bölgelerdeki buluntular üst komutanlıklara bildirilir. İhbarı alan muhtar aynı gün aldığı tedbirlerle birlikte durumu en yakın mülki amire, mülki amir ve diğer makamlar ise on gün içinde yazıyla Kültür ve Turizm Bakanlığına ve en yakın müze müdürlüğüne bildirir; bu makamlar buluntunun muhafazası ve güvenliği için gerekli tedbirleri alır.
Yükümlülük yalnızca bulan kişiye değil, arazisinde böyle bir varlık bulunduğunu öğrenen malik, kiracı ve zilyede de aittir. Örneğin tarlada çalışan işçinin bulduğu sikkeyi tarla sahibi öğrenmişse, işçi gibi tarla sahibi de bildirimle yükümlüdür. Bildirimin yazılı yapılması ve evrak kayıt numarası alınması, hem süresinde bildirim yapıldığını hem de ikramiye hakkını ispatlamanın en güvenli yoludur. Dalış sırasında su altında rastlanan amfora, çapa veya batık parçaları için de aynı üç günlük bildirim yükümlülüğü geçerlidir; 2016/8743 sayılı Karar bu süre içinde varlığa müdahaleyi ayrıca yasaklar. Dalışa yasak sahalar ve su altı buluntuları dalışa yasak bölgeler yazımızda anlatılmıştır.
Bildirim ve resmî makamların süreleri
| Kim | Ne yapar | Süre | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Bulan; arazisinde varlık olduğunu bilen veya öğrenen malik ve zilyet | Müze müdürlüğüne, muhtara veya mülki amire bildirir | En geç üç gün | 2863 m.4/1 |
| Askeri bölgede bulan | Üst komutanlığa bildirir | Usulüne göre | m.4/2 |
| Muhtar | Muhafaza tedbirlerini alır, mülki amire bildirir | Aynı gün | m.4/3 |
| Mülki amir ve diğer makamlar | Bakanlığa ve en yakın müzeye yazıyla bildirir | On gün | m.4/3 |
| Bakanlık ve müze müdürlüğü | Kanuna göre gerekli işlemleri yapar | En kısa zamanda | m.4/4 |
Buluntu anında yapılacaklar
1. Mümkünse buluntuyu yerinden oynatmayın; yerini ve kendisini tarihli fotoğraflarla belgeleyin.
2. Kazıyı veya inşaat çalışmasını o noktada durdurun; buluntuyu temizlemeye, parçaları birleştirmeye çalışmayın.
3. Buluntuyu kimseye göstermeyin, satmayın, hediye etmeyin; bu fiiller ayrı suç oluşturur.
4. Üç gün içinde müze müdürlüğüne, muhtara veya mülki amire yazılı bildirim yapın ve evrak kayıt numarası alın.
5. Buluntuyu müzeye teslim ettiyseniz geçici alındıyı saklayın; tarla başkasına aitse malikin bilgilendirildiğini belgeleyin.
Eser Kimin Olur? Müzeye Teslim ve Komisyon Süreci
Devlete, kamu kurumlarına ve özel kişilere ait taşınmazlarda varlığı bilinen veya ileride ortaya çıkacak korunması gerekli taşınır ve taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları Devlet malı niteliğindedir (2863 m.5). Bu nedenle kendi tarlanızda bulduğunuz eser kendiliğinden sizin olmaz. Bildirilen taşınır varlıklar Bakanlıkça bilimsel esaslara göre tasnif ve tescile tabi tutulur; Devlet müzelerinde bulunması gerekli görülenler müzelere alınır, tasnif ve tescil dışı bırakılanlar sahiplerine bir belgeyle iade edilir (m.25).
Bu sürecin ayrıntıları Korunması Gerekli Taşınır Kültür ve Tabiat Varlıklarının Tasnifi, Tescili ve Müzelere Alınmaları Hakkında Yönetmelik’te (RG 20.04.2009, 27206) düzenlenmiştir. Müze müdürlüğüne getirilen varlıklar emanete alınır ve getiren kişiye taşınır geçici alındısı verilir (m.4). Müze müdürlüğünün kurduğu en az üç uzmandan oluşan Değerlendirme Komisyonu, varlığın korunması gerekli olup olmadığına ve müzeye alınıp alınmayacağına otuz gün içinde oy çokluğuyla karar verir (m.5, m.6). Müzeye alınmasına karar verilen varlıkların değeri, uzmanlardan oluşan Kıymet Takdir Komisyonunca belirlenir; değer, üyelerin ayrı ayrı belirlediği değerlerin ortalamasıdır (m.5/2, m.6/2).
Komisyon kararlarına göre eserin akıbeti
| Karar | Sonuç | Belge ve yükümlülük |
|---|---|---|
| Korunması gerekli ve müzeye alınacak | Değer takdir edilir; ikramiye veya bedel ödenir | Müze envanterine kayıt (Yönetmelik m.5-6) |
| Korunması gerekli değil (tescil dışı) | Sahibine iade edilir; alımı satımı serbesttir | Ek-1 Tescil Dışı Taşınır Kültür ve Tabiat Varlığı Belgesi (m.9) |
| Yanıltıcı nitelikte veya sahte | Müzede alıkonulur; sahte eser getirene suç duyurusu | m.9 |
| Tescile tabi etnografik eser, müzeye gerek yok | Sahibine iade edilir; yurt içinde alınıp satılabilir | Ek-2 Tescile Tabi Belge; yurt dışına çıkarılamaz (m.10) |
| Bir yıl içinde geri alınmayan iade edilecek varlık | Müzede korunabilir veya Devletçe satılabilir | 2863 m.25; Yönetmelik m.10/4 |
Ek-2 belgesiyle iade edilen eserin sahibi bakım ve güvenliği sağlamak, satış ve devirleri müzeye bildirmek, kırılma hâlini yedi gün içinde bildirmek, en az üç yılda bir eserin kendisinde bulunduğunu müzeye bildirmekle yükümlüdür; sahibin ölümünde mirasçılar dört ay içinde mirasçılık belgesiyle müzeye bildirimde bulunur ve Devletin rüçhan hakkı saklıdır (Yönetmelik m.10). Aile yadigârı eserlerin mirasta durumu için terekede antika ve koleksiyon yazımıza bakabilirsiniz.
Bulana İkramiye: Kime, Ne Kadar?
İkramiye, eseri süresinde ve doğru mercie bildirenlere tanınır. Kanun’un 64. maddesi ve Taşınır Kültür ve Tabiat Varlıklarını Bulanlara, Haber Verenlere ve Yakalayan Kamu Görevlilerine Verilecek İkramiye ile İlgili Yönetmelik’in 3. maddesi buluntunun yerine göre farklı sonuçlar bağlar. Eser bulanın kendi mülkü içindeyse ikramiye verilmez; ancak tespit edilecek değeri ödenerek müzelerce satın alınır. Eser başkasının mülkündeyse takdir edilen bedelin yüzde sekseni bulan ile mülk sahibi arasında eşit olarak paylaştırılır. Eser Devlete ait arazide bulunmuşsa takdir edilen bedelin yüzde kırkı bulana ödenir. Bildirilen varlık korunması gerekli nitelikte değilse belgeyle sahibine iade edilir ve ikramiye verilmez. Bulan veya haber veren birden fazla ise ikramiye aralarında eşit paylaştırılır (m.64/f).
İkramiye ve bedel tablosu
| Buluntunun yeri | Kim ne alır | Dayanak |
|---|---|---|
| Bulanın kendi mülkü | İkramiye yok; müzeye alınırsa takdir edilen değeri ödenerek satın alınır | 2863 m.24, m.64/a; İkramiye Yönetmeliği m.3/a |
| Başkasının mülkü (tarla, arsa, bina) | Bedelin %80’i: %40 bulana, %40 mülk sahibine | m.64/b; Yönetmelik m.3/b |
| Devlete ait arazi (Hazine, orman, mera gibi) | Bedelin %40’ı bulana | m.64/c; Yönetmelik m.3/c |
| Korunması gerekli olmayan buluntu | İkramiye yok; belgeyle iade | m.64/d; Yönetmelik m.3/d |
| Süresinde bildirilmemiş (gizlenmiş) eseri haber veren veya yakalayan kamu görevlisi | 1905 sayılı Kanundaki taşınır mal oranları üzerinden ayrı ayrı ikramiye | m.64/e; Yönetmelik m.4 |
| Taşınmaz kültür varlığı veya Bakanlıkça önceden bilinen varlık | İhbar ikramiyesi ödenmez | Yönetmelik m.5 |
Örnek hesap: Bir işçi, başkasına ait tarlada sürüm sırasında bir küp dolusu sikke bulur ve aynı gün muhtara bildirir. Kıymet Takdir Komisyonu sikkelerin değerini 500.000 TL olarak belirlerse, bedelin yüzde sekseni olan 400.000 TL’nin 200.000 TL’si işçiye, 200.000 TL’si tarla sahibine ödenir. Aynı buluntuyu iki işçi birlikte bulmuşsa bulanlara düşen 200.000 TL ikisi arasında eşit paylaşılır. Buluntu orman alanında olsaydı bulana 200.000 TL (yüzde kırk) ödenirdi. Tarla sahibinin kendisi bulsaydı ikramiye almaz, eser müzeye alınırsa takdir edilen değer kendisine ödenirdi.
Gizlenmiş sayılan eserlerde ikramiye 1905 sayılı Kanun’daki taşınır mal oranlarına göre hesaplanır: Kanun yüzde 30’dan başlayıp yüzde 7,5’e inen kademeli oranlar öngörür (Yönetmelik m.4). Kanundaki tutar dilimleri 1931 yılı lirasıyla yazılı olduğundan, bugünkü değerlerde ikramiyenin hemen tamamı en üst dilim olan yüzde 7,5 üzerinden hesaplanır. İkramiyeler Kültür ve Turizm Bakanlığı bütçesine bu amaçla konulan ödenekten karşılanır (Yönetmelik m.7).
Takdir Edilen Değere ve Komisyon Kararına İtiraz
Değerlendirme Komisyonu kararına eseri getiren kişi veya karara katılmayan üye itiraz edebilir; müzenin talebi üzerine Bakanlık bir Üst Değerlendirme Komisyonu oluşturur ve bu komisyonun kararı kesindir. Kıymet takdirine eseri getiren itiraz ederse Bakanlık otuz gün içinde Üst Kıymet Takdir Komisyonu oluşturur; bütün masraflar itiraz edene aittir ve üst komisyonun kararı kesindir. Tebliğden itibaren otuz gün içinde itiraz edilmeyen kararlar kesinleşir (Tasnif Yönetmeliği m.8). İkramiye Yönetmeliği de tespit edilen değere itiraz hâlinde ilgili yönetmeliğe göre yeniden değer tespiti yapılacağını söyler (m.6).
2026’dan itibaren üst komisyon talebinin bedeli tarifeyle belirlenmiştir: 2863’e ekli (1) sayılı ücret tarifesinin 21 sıra numaralı kalemi, eser alımına ilişkin vatandaşlarca yapılan üst komisyon talepleri için kişi başına 20.000 TL öngörür; KDV ayrıca eklenir ve olumsuz sonuçta bedel iade edilmez (Hizmet Bedelleri Yönetmeliği m.5/4, m.7/5). Yönetmelikteki “kesin” ifadesi idari aşamanın sona erdiğini anlatır; üst komisyon kararı da idari işlem olduğundan tebliğden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde dava açılabilir (İYUK m.7); süre hesabı için idari davalarda dava açma süreleri rehberimize bakabilirsiniz. Ücret kuralları için koruma kurulu ve Bakanlık başvuru ücretleri yazımıza, tarifenin yürürlüğe girdiği günkü düzenleme için Hukuk Gündemi haberimize bakabilirsiniz.
Komisyon kararlarına itiraz
| Karar | Kim itiraz eder | Süre ve merci | Sonuç |
|---|---|---|---|
| Değerlendirme Komisyonu kararı | Eseri getiren veya karşı oy veren üye | Tebliğden itibaren 30 gün; Üst Değerlendirme Komisyonu | Üst komisyon kararı idari aşamada kesindir (Yönetmelik m.8/1, 8/3) |
| Kıymet Takdir Komisyonu kararı | Eseri getiren | Tebliğden itibaren 30 gün; Bakanlık 30 gün içinde üst komisyon kurar | Masraflar itiraz edene; 2026’da kişi başına 20.000 TL + KDV (tarife sıra 21) |
| Üst komisyon kararı | İtiraz eden | Tebliğden itibaren 60 gün; idare mahkemesi | İptal davası (İYUK m.7) |
| İkramiye talebinin reddi | Bulan veya mülk sahibi | Tebliğden itibaren 60 gün; idare mahkemesi | İptal ve tam yargı davası (İYUK m.2, m.12) |
Bildirim Yapılmazsa: Cezalar
Kültür ve tabiat varlıklarıyla ilgili bildirim yükümlülüğüne mazeretsiz ve bilerek aykırı hareket eden kişi altı aydan üç yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Bildirimi yapılmamış kültür varlığını satışa arz eden, satan, veren, satın alan veya kabul eden kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası alır; bu durumda bildirim suçundan ayrıca ceza verilmez (2863 m.67). Kültür varlığı bulmak amacıyla izinsiz kazı veya sondaj yapmak iki yıldan beş yıla kadar hapis gerektirir; bu yolla bulunan varlık soruşturma başlamadan önce mülki amire teslim edilirse mahkeme cezada üçte ikiye kadar indirim yapabilir (m.74). Bu suçlar nedeniyle el konulan varlıklar müzeye teslim edilir (m.75).
Buluntuyla ilgili fiiller ve yaptırımlar
| Fiil | Yaptırım | Dayanak |
|---|---|---|
| Mazeretsiz ve bilerek bildirimde bulunmamak | 6 ay – 3 yıl hapis | 2863 m.67/1 |
| Bildirilmemiş eseri satmak, satışa arz etmek, almak, kabul etmek | 2 – 5 yıl hapis ve 5.000 güne kadar adli para cezası | m.67/2 |
| Kültür varlığı bulmak amacıyla izinsiz kazı veya sondaj | 2 – 5 yıl hapis (sit dışında üçte bir indirim) | m.74/1 |
| İzinsiz define araştırmak | 3 ay – 2 yıl hapis | m.74/2 |
| İzinsiz kazıyla bulunanı soruşturmadan önce mülki amire teslim | Cezada üçte ikiye kadar indirim | m.74/3 |
| Yakın zamanda kaybedilmiş eşyayı bildirmeden sahiplenmek | Şikâyet üzerine 1 yıla kadar hapis veya adli para cezası | TCK m.160 |
Ceza hukuku boyutunun ayrıntıları ve savunma stratejileri için tarihi eser kaçakçılığı ve kaçak kazı rehberimize, ruhsatlı define araması için define arama izni nasıl alınır yazımıza bakabilirsiniz. Değerlendirmemize göre buluntuyu birkaç gün evde bekletmek bile, niyet iyi olsa da üç günlük süreyi aşarak cezai riski doğurabilir; bu nedenle tereddüt edilen her durumda önce bildirim yapılmalı, eserin niteliği sonra tartışılmalıdır.
İnşaatta veya Tarlada Taşınmaz Kalıntı Çıkarsa
Bildirim yükümlülüğü taşınmaz kalıntılar için de geçerlidir (m.4). Temel kazısında duvar, mozaik, mezar veya yapı kalıntısına rastlanırsa çalışma o noktada durdurulmalı ve bildirim yapılmalıdır. Taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları için ihbar ikramiyesi ödenmez (İkramiye Yönetmeliği m.5). Müze müdürlüğü alanı inceler; gerektiğinde kurtarma kazısı yapılır ve koruma bölge kurulu taşınmazı tescil edebilir veya alanı sit olarak ilan edebilir. Tescil ve kesin yapılanma yasağı hâlinde malikin kamulaştırma, Hazine taşınmazıyla takas ve vergi muafiyeti gibi hakları gündeme gelir. Kanun’un 15. maddesinin (f) bendi, Bakanlık izniyle kazı yapılan alanlardaki parsellerde takas başvurusu için onanlı koruma amaçlı imar planı şartını aramaz ve parselde bina veya tesis varsa malikin başvurusu üzerine rayiç bedelinin 2942 sayılı Kanun’un 11. maddesine göre belirlenerek ödenmesini öngörür. Kazı yapılan sahipli arazide arazi sahiplerinin zararları tazmin edilir ve gerektiğinde arazi kamulaştırılabilir (m.42); kamulaştırma ve tazminat bedelinde kültür varlıklarının eskilik, enderlik ve sanat değeri dikkate alınmaz (m.15/d, m.42).
İnşaatta kalıntı çıkmasının sonuçları
| Aşama | Ne olur | Malikin hakkı ve yolu |
|---|---|---|
| Kalıntının görülmesi | Çalışma durdurulur; üç gün içinde bildirim | 2863 m.4; bildirimi belgelemek |
| Müze incelemesi ve kazı | Kalıntının niteliği belirlenir | Kazı yapılan sahipli arazide zararın tazmini; gerektiğinde kamulaştırma (m.42) |
| Kurulun tescil veya sit kararı | Taşınmaz veya alan koruma altına girer | Karara 60 gün içinde Yüksek Kurul itirazı veya iptal davası |
| Kesin yapılanma yasağı | Yapılaşma durur | Hazine taşınmazıyla takas veya kamulaştırma (m.15/a, m.15/f) |
| Tapuya kültür varlığı kaydı | Vergi ve harç muafiyeti doğar | 2863 m.21 |
Bu dosyalar için koruma kurulu kararına itiraz, sit alanında kalan taşınmaz ve Hazine trampası, kamulaştırma hukuku ve tescilli taşınmaz vergi muafiyeti yazılarımız yol gösterir. Sit kararının yapılaşmaya etkisi için sit alanında yapılaşma rehberimize bakabilirsiniz.
Bildirim ve ikramiye sürecinde destek alın
Bildirim dilekçesi, değer takdirine itiraz, ikramiye talebi ve inşaatın durması hâlinde malik olarak haklarınız için dosyanızı birlikte değerlendirelim: 0554 648 37 15.
Kültür Varlığı Bulma Bildirimi ve İkramiye Talebi Dilekçesi Örneği
………… MÜZE MÜDÜRLÜĞÜNE
(Bilgi için: ………… Kaymakamlığına / Valiliğine)
BİLDİRİMDE BULUNAN (BULAN): [Ad Soyad], T.C. Kimlik No: [……], Adres: [……], Telefon: [……]
BULUNTU YERİ: [İl] ili, [İlçe] ilçesi, [Köy/Mahalle], [ada] ada, [parsel] parsel ([malik adı] mülkiyetinde)
BULUNMA TARİHİ: [tarih ve saat]
KONU: 2863 sayılı Kanun’un 4. maddesi uyarınca kültür varlığı bulma bildirimi ve 64. maddesi uyarınca ikramiye talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. Buluntunun ortaya çıkışı ve bildirimin süresi (2863 sayılı Kanun m.4)
[Tarih] günü yukarıda belirtilen parselde [tarla sürümü / bahçe kazısı] sırasında toprak altından [pişmiş topraktan bir kap ve içinde yaklaşık …… adet madeni sikke] çıkmıştır. Buluntu yerinden alınmadan fotoğraflanmış, parsel maliki [ad soyad] aynı gün bilgilendirilmiştir. Bu bildirim, buluntunun ortaya çıkmasından itibaren üç günlük süre içinde yapılmaktadır.
2. Buluntunun muhafazası ve teslimi (2863 sayılı Kanun m.4/3 ve m.25; Tasnif Yönetmeliği m.4)
Buluntu temizlenmeden ve parçalarına dokunulmadan [Müzenize teslim edilmiştir / yerinde muhafaza altındadır]. Teslim hâlinde tarafıma taşınır geçici alındısı verilmesini, yerinde muhafaza hâlinde yerinde inceleme yapılmasını talep ederim.
3. İkramiye hakkı (2863 sayılı Kanun m.64/b; İkramiye Yönetmeliği m.3/b)
Buluntu tarafıma ait olmayan, [ad soyad] mülkiyetindeki parselde ortaya çıkmıştır. Değerlendirme Komisyonunca korunması gerekli görülerek müzeye alınması hâlinde, Kıymet Takdir Komisyonunca belirlenecek bedelin yüzde sekseninin tarafım ile parsel maliki arasında eşit olarak paylaştırılmasını talep ederim.
4. Kararların tebliği (Tasnif Yönetmeliği m.8)
Değerlendirme ve kıymet takdir komisyonu kararlarının, itiraz hakkımı kullanabilmem için yukarıdaki adresime yazılı olarak tebliğ edilmesini talep ederim.
EKLER: 1. Buluntunun yerinde çekilmiş fotoğrafları 2. Konum bilgisi ve kroki 3. Parsel tapu kaydı (varsa) 4. Malike bildirime ilişkin belge
SONUÇ VE İSTEM: Bildirimimin kayda alınmasına, buluntunun usulüne uygun olarak teslim alınmasına ve tarafıma alındı verilmesine, korunması gerekli görülmesi hâlinde 2863 sayılı Kanun’un 64. maddesi uyarınca ikramiyenin ödenmesine karar verilmesini saygıyla arz ederim.
[Tarih]
Bildirimde Bulunan
[İmza]
Kıymet Takdirine İtiraz Dilekçesi (Kısa Örnek)
KÜLTÜR VARLIKLARI VE MÜZELER GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE
(………… Müze Müdürlüğü aracılığıyla)
İTİRAZ EDEN: [Ad Soyad], T.C. Kimlik No: [……], Adres: [……]
İTİRAZ KONUSU: ………… Müze Müdürlüğü Kıymet Takdir Komisyonunun [tarih/sayı] sayılı kararı (tebliğ tarihi: [tarih])
KONU: Takdir edilen değere itiraz ve Üst Kıymet Takdir Komisyonu oluşturulması talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. Süre ve talep hakkı (Tasnif Yönetmeliği m.8/2 ve m.8/3)
Karar tarafıma [tarih] tarihinde tebliğ edilmiş olup itiraz otuz günlük süre içindedir. Buluntuyu bildiren ve müzeye teslim eden kişi olarak itiraz hakkım bulunmaktadır.
2. Takdir edilen değerin eserin niteliğini yansıtmaması (2863 sayılı Kanun m.64/b; İkramiye Yönetmeliği m.3 ve m.6)
Komisyon, […… adet] sikkenin tamamı için [tutar] TL değer belirlemiştir. Oysa buluntu içinde [dönemi, darp yeri ve korunma durumu itibarıyla nadir] nitelikte […… adet] sikke bulunmakta olup bu nitelik değer takdirinde ayrıca dikkate alınmamıştır. Komisyon üyelerinin ayrı ayrı belirlediği değerler ve ortalamanın nasıl hesaplandığı kararda gösterilmemiştir.
3. Bedel (2863 sayılı Kanun Ek m.9; tarife sıra 21)
Üst komisyon talebine ilişkin hizmet bedeli yatırılmış olup dekontu ektedir.
SONUÇ VE İSTEM: Üst Kıymet Takdir Komisyonu oluşturularak buluntunun değerinin yeniden takdir edilmesine ve ikramiyenin buna göre hesaplanmasına karar verilmesini arz ederim. İdari yargı yoluna başvurma hakkım saklıdır.
EKLER: Komisyon kararı ve tebliğ belgesi, hizmet bedeli dekontu, [varsa uzman görüşü]
[Tarih] — [İmza]
Sık Yapılan Hatalar
1. “Önce ne olduğunu anlayayım” diyerek beklemek. Üç günlük süre buluntunun niteliği belli olmasa da işler; tereddütte bildirim yapılmalıdır.
2. Eseri internette veya bir uzmana göstermek için fotoğrafını paylaşmak, değer biçtirmek. Satışa arz etme suçuyla karıştırılabilecek adımlardan kaçınılmalıdır.
3. Buluntuyu temizlemek veya parçaları birleştirmek. Bilimsel değeri ve dolayısıyla takdir edilecek bedeli düşürebilir.
4. Tarla sahibini bilgilendirmemek. Başkasının arazisindeki buluntuda ikramiyenin yarısı malike aittir; malikin de bildirim yükümlülüğü vardır.
5. Sözlü bildirimle yetinmek. Yazılı bildirim ve evrak kayıt numarası, süreyi ve ikramiye hakkını ispat eder.
6. Değer takdirini tebliğ almadan beklemek. Kararın tebliği istenmeli; itiraz süresi tebliğden itibaren otuz gündür.
7. Metal dedektörüyle “define” aramak. İzinsiz define araştırması ayrı bir suçtur; ruhsatsız arama sırasında bulunan eser ikramiye yerine ceza riski doğurur.
8. İnşaatta kalıntıyı örtüp çalışmaya devam etmek. Bildirim yükümlülüğü taşınmaz kalıntılar için de geçerlidir; ayrıca 2863 m.65 kapsamında ağır sonuçlar doğabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Tarihi eser bulunca kime bildirilir?
En geç üç gün içinde en yakın müze müdürlüğüne, köyde muhtara, diğer yerlerde mülki idare amirine (kaymakamlık veya valilik) bildirilir. Askeri garnizon ve yasak bölgelerde üst komutanlığa bildirilir (2863 m.4).
Tarihi eser bulana ne kadar ikramiye verilir?
Eser başkasının mülkünde bulunduysa takdir edilen bedelin yüzde sekseni bulan ile mülk sahibi arasında eşit paylaştırılır; Devlete ait arazide bulunduysa yüzde kırkı bulana verilir (2863 m.64/b-c).
Kendi tarlamda bulduğum tarihi eser benim olur mu?
Hayır. Taşınmazlarda bulunan korunması gerekli kültür varlıkları Devlet malıdır (2863 m.5). Kendi mülkünde bulan ikramiye almaz; eser müzeye alınırsa takdir edilen değeri ödenerek satın alınır (m.64/a; İkramiye Yönetmeliği m.3/a).
Tarihi eseri bildirmezsem ne olur?
Bildirim yükümlülüğüne mazeretsiz ve bilerek aykırı davranan kişi altı aydan üç yıla kadar hapis cezası alır. Bildirilmemiş eseri satan, satışa arz eden veya satın alan kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası alır (2863 m.67).
Eser müzeye teslim edilince ne olur?
Eser emanete alınır ve getirene geçici alındı verilir. Değerlendirme Komisyonu otuz gün içinde korunması gerekip gerekmediğine karar verir; müzeye alınacaksa değeri Kıymet Takdir Komisyonunca belirlenir (Tasnif Yönetmeliği m.4-6).
Takdir edilen değere itiraz edilebilir mi?
Evet. Tebliğden itibaren otuz gün içinde itiraz edilir; Bakanlık otuz gün içinde Üst Kıymet Takdir Komisyonu oluşturur ve masraflar itiraz edene aittir (Tasnif Yönetmeliği m.8). 2026 tarifesine göre üst komisyon talebi kişi başına 20.000 TL ve KDV’dir (tarife sıra 21).
Osmanlı sikkesi buldum, satabilir miyim?
Abdülmecit, Abdülaziz, V. Murat, II. Abdülhamit, V. Mehmet Reşat ve Vahdettin dönemine ait ve aynı çağdaki sikkeler tescile tabi olmaksızın yurt içinde alınıp satılabilir. Bunlar dışındaki sikkeler genel hükümlere tabidir ve bildirilmelidir (2863 m.23).
Toprakta bulunan eski altın define mi, tarihi eser mi?
Bilimsel değeri olmayan ve sahibi artık bulunmayan gömülü değerli şeyler definedir ve taşınmaz malikinin olur; bulan değerinin yarısını aşmayan ödül isteyebilir (TMK m.772). Bilimsel değeri olan eski eserler için ise 2863 uygulanır (TMK m.773).
İnşaatta tarihi kalıntı çıkarsa inşaat durur mu?
Kalıntı bildirilmeli ve o noktada çalışma durdurulmalıdır (2863 m.4). Müze incelemesi ve gerekirse kurul kararı sonrasında taşınmaz tescil edilebilir; kesin yapılanma yasağı hâlinde Hazine taşınmazıyla takas veya kamulaştırma yolları gündeme gelir (m.15/f, m.42).
Taşınmaz kalıntı bulana ikramiye verilir mi?
Hayır. Taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile Bakanlıkça daha önceden bilinen taşınır varlıklar için ihbar ikramiyesi ödenmez (İkramiye Yönetmeliği m.5).
Başkasının sakladığı tarihi eseri ihbar edersem ödül alır mıyım?
Süresinde bildirilmediği için gizlenmiş sayılan eserleri haber verenlere, 1905 sayılı Kanun’daki taşınır mal oranları üzerinden ikramiye ödenir (2863 m.64/e; İkramiye Yönetmeliği m.4).
Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar
Buluntu dosyalarında hak kaybı çoğunlukla ilk günlerde yaşanır. Hukukçular Evi; bildirimin doğru mercie ve süresinde yapılması ve belgelendirilmesi, bulan ile arazi maliki arasındaki ikramiye paylaşımının korunması, komisyon kararlarına ve kıymet takdirine itiraz, ikramiye talebinin reddine karşı dava, inşaatta kalıntı çıkması hâlinde kurul süreci ile kamulaştırma ve takas talepleri ve bildirim yükümlülüğüne aykırılık iddiasıyla başlatılan soruşturmalarda destek verir. Kültür varlıklarına ilişkin diğer konular için Kültür Varlıkları ve Sit Alanı Hukuku Rehberi, güncel düzenlemeler için Hukuk Gündemi sayfamıza bakabilirsiniz.
Buluntunuzla ilgili ilk adımı doğru atalım
Bildirim, teslim ve ikramiye sürecini; arazi maliki ve bulan arasındaki paylaşımı dosyanız üzerinden birlikte planlayalım: Hukukçular Evi, 0554 648 37 15.
📚 İlgili Rehberler
- 🗂️ Kültür Varlıkları ve Sit Alanı Hukuku RehberiTescil, sit ilanı, kurul izni, itiraz, buluntu ve ikramiye, vergi muafiyetleri
- Tarihi Eser Kaçakçılığı ve Kaçak Kazı (2863)
- Yolda Altın Buldum, Ne Yapmalıyım? (TCK 160, TMK 769-772)
- Define Arama İzni Nasıl Alınır? (2026)
- Koleksiyonculuk İzin Belgesi (2026)
- Terekede Antika, Sanat Eseri ve Koleksiyon
- Koruma Kurulu Kararına İtiraz Dilekçesi Örneği (2026)
- Sit Alanında Kalan Taşınmaz ve Hazine Trampası
- Tescilli Taşınmaz Vergi Muafiyeti (2026)
- Tescil Kaydının Kaldırılması Başvurusu (2026)
- Koruma Kurulu ve Bakanlık Başvuru Ücretleri (2026)
- Kamulaştırma Hukuku Rehberi
Bu içerik İmar ve Şehircilik Hukuku alanındadır.
Kültür Varlıkları ve Sit Alanı Hukuku Rehberi · Bu alandaki tüm rehberler · Tüm hukuk dalları
Mevzuat ve kaynaklar: 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu m.3, 4, 5, 15, 21, 23, 24, 25, 42, 64, 67, 74, 75, Ek Madde 9 ve ekli (1) sayılı ücret tarifesi sıra 21; Korunması Gerekli Taşınır Kültür ve Tabiat Varlıklarının Tasnifi, Tescili ve Müzelere Alınmaları Hakkında Yönetmelik (RG 20.04.2009, 27206) m.4-10; Taşınır Kültür ve Tabiat Varlıklarını Bulanlara, Haber Verenlere ve Yakalayan Kamu Görevlilerine Verilecek İkramiye ile İlgili Yönetmelik m.3-7; 1905 sayılı Menkul ve Gayrimenkul Emval ile Bunların İntifa Haklarının ve Daimi Vergilerin Mektumlarını Haber Verenlere Verilecek İkramiyelere Dair Kanun m.1; Kültür ve Turizm Bakanlığına Yapılacak Başvurular ile Sunulacak Hizmetler Karşılığı Alınacak Bedellere İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (RG 27.10.2026, 33413) m.5, 7; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.769-773; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.160; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.2, 7, 12. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosya için hukuki görüş yerine geçmez.
