Define Arama İzni Nasıl Alınır? 2026: Kaymakamlığa Başvuru, Gerekli Belgeler ve ÇED, Harç (7.823,10 TL) ve 100 Kat Teminat, 15 Gün Kuralı, Bulunan Definede %50 – %40 Pay, İzinsiz Aramanın Cezası ve Dilekçe Örneği (2863 m.50, 74)

Define aramak Türkiye’de yasak değildir, ama ruhsatsız define aramak suçtur. 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu, korunması gerekli taşınmazlar, tescilli sit alanları ve mezarlıklar dışında define arama ruhsatnamesi verilebileceğini söyler (m.50); ruhsatsız arama üç aydan iki yıla kadar hapis gerektirir (m.74). Ruhsat için Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı gerçek kişi, aranacak yerin bağlı olduğu kaymakamlığa veya valiliğe dilekçe verir; müze müdürlüğü yeri inceler, belgeler tamamlanır ve ruhsatı vali imzalar (Define Arama Yönetmeliği m.5-10). Arama en fazla elli metrekarelik ve on metre derinliğindeki bir alanda, aralıksız on beş gün sürer; giderler, harç ve ruhsatname harcının yüz katı teminat arayıcıya aittir. Bulunan define Hazine arazisinde çıkmışsa yarısı, özel arazide çıkmışsa yüzde kırkı arayıcıya, yüzde onu arazi sahibine verilir (m.18). Bu yazı başvurudan teminat hesabına, ÇED şartından bulunan definenin paylaşımına, ret kararına karşı yollardan izinsiz aramanın cezasına kadar bütün süreci mevzuat maddeleriyle ve bir dilekçe örneğiyle anlatır.

Define Nedir? Tarihi Eserden ve Kayıp Eşyadan Farkı

Define Arama Yönetmeliği defineyi; gömülmüş veya saklanmış olduğu ve duruma göre artık malikinin bulunmadığı kesin olarak anlaşılan, 2863 sayılı Kanun’un 6. ve 23. maddeleri dışında kalan ve bilimsel değer taşımayan menkul varlıklar olarak tanımlar (m.4/b). Türk Medeni Kanunu da bulunmalarından çok zaman önce gömülmüş veya saklanmış olduğu ve artık malikinin bulunmadığı kesin olarak anlaşılan değerli şeyleri define sayar (TMK m.772). İki tanımın ortak noktası, eşyanın sahipsiz, gömülü veya saklı ve değerli olmasıdır; ayırıcı ölçüt ise bilimsel değerdir.

Bilimsel değer taşıyan eski eserler define değil kültür varlığıdır. Türk Medeni Kanunu, bilimsel değeri olan sahipsiz doğal şeyler ile eski eserlerin bulunmasında özel kanun hükümlerinin uygulanacağını söyler (m.773); bu özel kanun 2863’tür. Kültür varlıkları Devlet malıdır (2863 m.5), bulanın üç gün içinde bildirim yükümlülüğü vardır (m.4) ve şartları varsa bulana ikramiye ödenir (m.64). Yakın zamanda kaybedilmiş bir eşya ise ne define ne kültür varlığıdır; kayıp eşya hükümlerine tabidir (TMK m.769-771). Bu üç rejim birbirinden ayrı sonuçlar doğurduğundan, aramanın hangi amaçla yapıldığı ve çıkan şeyin niteliği bütün sürecin anahtarıdır. Tarihi eser bulunduğunda izlenecek yol için tarihi eser buldum ne yapmalıyım rehberimize, kayıp eşya için yolda altın buldum yazımıza bakabilirsiniz.

Uygulamada sınır çizgisi her zaman net değildir. Bir küpün içinden çıkan altınların hangi döneme ait olduğu, darp özellikleri ve buluntu bağlamı, eşyanın define mi kültür varlığı mı sayılacağını belirler. Yönetmelik bu nedenle ruhsatlı aramada çıkan bütün buluntuların Bakanlıkça görevlendirilecek en az üç kişilik bir uzman heyetine incelettirilmesini öngörür (m.17). Değerlendirmemize göre arayıcının kendi kanaatiyle “bu define” diyerek buluntuyu saklaması, buluntu kültür varlığı çıkarsa bildirim yükümlülüğüne aykırılık riskini doğurur; nitelendirme her zaman uzman heyetine bırakılmalıdır.

Kimler Define Arama İzni Alabilir, Nerede Aranamaz?

Yönetmelik başvuru hakkını Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı gerçek kişilere tanır (m.5). Şirketler, dernekler gibi tüzel kişiler ve yabancılar define arama ruhsatı için başvuramaz. Kanun ayrıca define arama izninin başkalarına devredilemeyeceğini ve bu iş için bir başkasının tevkil olunamayacağını söyler (2863 m.50/2); Yönetmelik aynı kuralı tekrarlar (m.10). Bu nedenle ruhsat sahibinin aramayı bizzat yürütmesi gerekir. Değerlendirmemize göre bu yasak aramanın kendisine ilişkindir; başvuru dilekçesinin avukat aracılığıyla verilmesi veya idari sürecin vekille takip edilmesi tevkil yasağının kapsamında değildir, ancak arama sahada ruhsat sahibinin katılımıyla yapılmalıdır.

Arama yapılamayacak yerler Kanun’da sayılmıştır: 6. maddede korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlığı olarak belirtilen yerler, tespit ve tescil edilen sit alanları ve mezarlıklar (m.50/1). 6. madde, 19. yüzyıl sonuna kadar yapılmış taşınmazları, sit alanı içindeki taşınmaz kültür varlıklarını ve höyük, tümülüs, ören yeri, kale, han, hamam, türbe, cami, çeşme gibi uzun bir taşınmaz listesini kapsar. Yönetmelik bunlara üç sınır daha ekler: aranacak yer elli metrekareyi ve on metre derinliği geçemez, su altında define araması yapılamaz (m.8) ve daha önce define araması yapılmış alanlar için yeni bir başvuru yapılamaz (m.10). Define aramak isteyene aynı süre içinde birden fazla yerde izin verilmez (2863 m.50/2).

Parselin tescilli olup olmadığını ve bir sit alanında kalıp kalmadığını başvurudan önce öğrenmek, zaman ve masraf kaybını önler. Tescilli taşınmaz ve sit sorgusu için Kültür Varlıkları ve Sit Alanı Hukuku Rehberi, sit kararlarının mülkiyete etkisi için sit alanında yapılaşma yazımız yol gösterir. Parselde gereksiz kalmış bir tescil kaydı varsa, önce tescil kaydının kaldırılması yolunun değerlendirilmesi gerekir; tescil devam ettiği sürece ruhsat verilemez.

Define Arama İzni Nasıl Alınır? Başvuru Adımları

Başvuru Kültür ve Turizm Bakanlığına değil, aranacak yerin bağlı olduğu mülki amire, yani ilçede kaymakamlığa, il merkezinde valiliğe yapılır (Yönetmelik m.5). Dilekçede arama maksadı açıkça belirtilir; aranacak yerin il, ilçe, bucak, köy, mahalle, sokak ve ev numarası bildirilir, yerin ekili, dikili, meskûn, gayrimeskûn, tapulu veya tapusuz olup olmadığı ve kime ait olduğu açıklanır (m.6). Mülki amir, yerin korunan yerlerden olup olmadığını ve aramada sakınca bulunup bulunmadığını en yakın müze müdürlüğüne tespit ettirir (m.9). Müze müdürlüğü alanın tescilli alanlar ve mezarlıklar arasında olmadığına karar verirse başvuru sahibinden 7. maddedeki belgeler istenir (m.6).

Belgeler tamamlandıktan sonra müze müdürlüğü bilgi ve belgeleri valiliğe sunar; valiliğin değerlendirmesi sonucunda başvuru uygun bulunursa müze müdürlüğünce hazırlanan ruhsat, ilin valisi tarafından imzalanır (m.10). Kanun ruhsatnamenin Kültür ve Turizm Bakanlığınca verileceğini söyler (2863 m.50/1); Yönetmelik bu yetkinin taşrada müze müdürlüğü ve valilik eliyle kullanılmasını düzenler. Ruhsatname sahibi, 492 sayılı Harçlar Kanunu’na göre define ruhsatnamesi harcının ödendiğine dair belgeyi müze müdürlüğüne ibraz eder; masraf ve teminat tutarı arama başlamadan önce yatırılır (m.10, m.13).

Define Arama İzni İçin Gerekli Belgeler

Yönetmelik’in 7. maddesi başvuruya eklenecek belgeleri tek tek sayar. Belgelerin önemli bir kısmı başka kurumlardan alınacak onaylara bağlı olduğundan, belge aşaması sürecin en uzun bölümüdür. Harita ve krokinin yetkili teknik elemana çizdirilmesi ve çevre ve şehircilik il müdürlüğünce (bugünkü adıyla Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü) tasdik edilmesi gerekir.

ÇED şartı özel bir açıklama gerektirir. Define Arama Yönetmeliği, 2020 değişikliğiyle başvuruya 25/11/2014 tarihli ÇED Yönetmeliği’nin Ek-2 listesinin 57. maddesi gereğince hazırlanan ÇED raporunun eklenmesini öngörmüştür (m.7/f). O yönetmelik yürürlükten kalkmış ve yerini 29/07/2022 tarihli ve 31907 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği almıştır (m.29). Yeni yönetmeliğin yayımlandığı hâliyle Ek-2 listesinde “define arama projeleri” ayrı bir kalem olarak yer alır. Ek-2’deki projeler için Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum veya kuruluşlarca proje tanıtım dosyası hazırlanır (m.15, m.16) ve inceleme sonunda “ÇED Gereklidir” veya “ÇED Gerekli Değildir” kararı verilir (m.17). Değerlendirmemize göre Define Arama Yönetmeliği’ndeki “ÇED raporu” ifadesi bugün bu karar sürecine yapılmış bir yollama olarak okunmalıdır; “ÇED Gerekli Değildir” kararı alınan projede ayrıca ÇED raporu hazırlanmaz, “ÇED Gereklidir” kararında ise rapor süreci işler. Müze müdürlüğünün hangi belgeyi kabul ettiğini ve güncel listeyi başvurudan önce il müdürlüğünden teyit etmek gerekir; ÇED dosyasının hazırlanması ayrı bir maliyet kalemidir.

Define Arama Masrafları 2026: Harç, Hizmet Bedeli, Harcırah ve Teminat

Define aramasının bütün giderleri arayıcıya aittir. Kanun, Kültür ve Turizm Bakanlığından ve diğer kamu kurumlarından gönderilecek temsilcilerin yolluk, yevmiye ve zaruri giderlerinin arayıcı tarafından karşılanacağını ve bu ödeneğin peşinen tahsil edilerek bir Devlet bankasına yatırılacağını söyler (2863 m.50/3). Yönetmelik bu kalemleri ayrıntılandırır: yeri incelemeye gidecek en az iki müze ihtisas elemanının ve aramada bulunacak ihtisas elemanları ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığı temsilcilerinin yol masrafı ve birinci derece devlet memuru harcırahı üzerinden yevmiyeleri arayıcıca ödenir; yevmiyeler günlük zorunlu giderleri karşılamazsa, aradaki fark yevmiyelerin yüzde ellisini geçmemek üzere ayrıca ödenir (m.12).

Arayıcı ayrıca aramadan doğacak zarar ziyandan, kazı yerinin eski hâline getirilmesinden ve on beş günlük arama süresi boyunca çevre sakinlerinin can ve mal güvenliğini sağlayacak tedbirlerden sorumludur. Bu masrafların tahmini tutarını müze müdürlüğü tespit eder ve bu tutara, 492 sayılı Harçlar Kanunu’na ekli (8) sayılı tarifenin VI-13/c bendinde her yıl belirlenen define ruhsatnamesi harcının yüz katı teminat bedeli eklenir (m.13/1). 2026 yılı için bu harç beher iki ay için 7.823,10 TL’dir; teminat bedeli bu nedenle 782.310 TL’dir. Müze uzmanlarının inceleme harcırahı incelemeden önce, masraf ve teminat toplamı ise arama başlamadan önce bir kamu bankasına ilgili müze müdürlüğü adına yatırılır; arama bittikten sonra görevlilerin hakediş belgelerine göre kesin hesap yapılır ve artan para arayıcıya iade edilir (m.13/2-3).

Bunlara 2026’dan itibaren bir kalem daha eklenmiştir. 7590 sayılı Kanun’la 2863’e eklenen Ek Madde 9 ve ekli (1) sayılı ücret tarifesinin 16 sıra numaralı kalemi, define kazıları işlemi talepleri için uygulama başına 5.000 TL hizmet bedeli öngörür; tutar gerçek ve tüzel kişiler için aynıdır, KDV ayrıca eklenir. Hizmet bedeli başvurunun işleme alınmasından önce peşin tahsil edilir, başvuru dekontla birlikte yapılır ve eksiklik, geri çekme veya başvurunun uygun bulunmaması hâlinde iade edilmez (Hizmet Bedelleri Yönetmeliği m.5/1, 5/3, 5/4). Bedelin tahsilinden itibaren altı ay içinde başvurulmazsa bedel yanar (m.7/1). İade ve altı ay kuralı için başvuru ücreti iade edilir mi yazımıza, yönetmeliğin yayımlandığı günkü düzenleme için Hukuk Gündemi haberimize bakabilirsiniz.

Varsayımsal bir hesap: Müze müdürlüğü, elli metrekarelik bir tarla alanında yapılacak aramanın zarar ve eski hâle getirme masrafını 60.000 TL olarak tahmin etsin. Bu durumda arama başlamadan önce yatırılacak tutar 60.000 TL artı 782.310 TL teminat, yani 842.310 TL’dir; buna gözetim heyetinin on beş günlük yol ve yevmiye tutarı eklenir. Ayrıca 7.823,10 TL ruhsatname harcı ve 5.000 TL artı KDV hizmet bedeli ödenir. Arama zararsız tamamlanır ve kazı yeri eski hâline getirilirse kesin hesapta harcanmayan tutar iade edilir. Değerlendirmemize göre teminatın yüksekliği, başvuru öncesinde ciddi bir nakit planlaması gerektirir; teminatın hangi koşullarda ve ne kadar sürede iade edileceği müze müdürlüğünden yazılı olarak sorulmalıdır.

Ruhsatın Süresi ve Arama Sırasında Uyulacak Kurallar

Ruhsatname verildiği yıl için geçerlidir. Define araması aralıksız en çok on beş gün sürer; hava muhalefeti veya tabii afet nedeniyle bu süre içinde bitirilemezse valilikçe bir defaya mahsus olmak üzere çalışılmayan süre kadar uzatılabilir. Çalışmalara ara verilen sürede çevre sakinlerinin can ve mal güvenliği tedbirlerinden ve doğabilecek bütün zarardan arayıcı sorumludur (Yönetmelik m.10). Ruhsat yıl sonunda geçerliliğini yitirdiğinden, yılın son aylarında alınan bir ruhsatla aramanın yetiştirilememesi riski vardır.

Arama, en yakın müzeden görevlendirilecek iki ihtisas elemanı ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığının ve İçişleri Bakanlığının kolluk hizmeti yürütmekle görevli mahalli birer temsilcisinin gözetiminde yapılır (m.11). Çalışmalar, görevliler ile arayıcının imzasını taşıyan tutanaklarla günü gününe tespit edilir; bu tutanaklar ve arama sonunda düzenlenecek nihai tutanak Bakanlığa gönderilir (m.15). Arama mevzuata göre ilgililerce durdurulursa arayıcı hiçbir hak, zarar ve ziyan talebinde bulunamaz (m.16). Yönetmelik aramada kullanılacak araç ve yöntemleri ayrıca saymaz; bağlayıcı sınırlar alan, derinlik, süre, gözetim ve su altı yasağıdır.

Değerlendirmemize göre Yönetmelik’in 16. maddesindeki tazminat yasağı, “mevzuat hükümlerine göre” yapılan durdurmalarla sınırlıdır. Hukuka aykırı bir durdurma veya ruhsatın gerekçesiz geri alınması hâlinde idarenin sorumluluğu ve iptal davası yolu ayrıca tartışılabilir; bu nedenle durdurma kararının yazılı ve gerekçeli olarak istenmesi ve tutanağa itirazların yazılması önemlidir.

Define Çıkarsa Kime Kalır? Pay Oranları

Ruhsatlı aramada çıkan buluntular Bakanlıkça görevlendirilecek en az üç kişilik bir uzman heyetine incelettirilir. Buluntular kültür ve tabiat varlığı ise müzelere, define ise Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca Hazine ve Maliye Bakanlığına teslim edilir (Yönetmelik m.17). Bulunan definenin değeri Hazine ve Maliye Bakanlığınca geçer akçe olarak tespit edilir. Define Hazineye ait arazide bulunmuşsa yüzde ellisi arayıcıya; özel veya tüzel kişilere ait arazide bulunmuşsa yüzde kırkı arayıcıya, yüzde onu mülk sahibine verilir (m.18). Kanun, çıkan defineden arayıcıya tanınacak hakların yönetmelikle belirleneceğini söyler (2863 m.50/4). Yönetmelik payların ayın olarak mı bedel olarak mı verileceğini ayrıca düzenlemez; değerin geçer akçe olarak tespit edilmesinin öngörülmesi, paylaştırmanın bu değer üzerinden yapılacağına işaret eder.

Burada önemli bir tartışma vardır. Türk Medeni Kanunu’na göre define, içinde bulunduğu taşınmaz veya taşınır malın malikinin olur; defineyi bulan, değerinin yarısını aşmamak üzere uygun bir ödül isteyebilir (TMK m.772). Yönetmelik ise özel arazide çıkan definede malike yalnızca yüzde on bırakmaktadır ve Yönetmelik’in dayanakları arasında TMK m.772 de sayılmıştır (m.3). Değerlendirmemize göre Kanun’un yönetmeliğe verdiği yetki “arayıcıya tanınacak haklar” ile sınırlı olduğundan, malikin mülkiyet hakkını kanundaki orandan daha fazla daraltan bir paylaştırma normlar hiyerarşisi ve Anayasa’nın 35. maddesi bakımından tartışmaya açıktır. Kalan yarının akıbeti Yönetmelik’te ayrıca yazılmamıştır; define Hazine ve Maliye Bakanlığına teslim edildiğinden bu payın Hazinede kalacağı anlaşılmaktadır. Uygulamada bu tartışmayı en baştan önlemenin yolu, arayıcı ile arazi sahibinin noter onaylı muvafakatnameye ek olarak paylaşım ve masraflar konusunda yazılı bir sözleşme yapmasıdır.

Ruhsatsız bir kazıda tesadüfen define bulunması ise farklıdır: Yönetmelik’teki paylar ruhsatlı aramaya ilişkindir; ruhsatsız buluntuda TMK m.772 uygulanır ve çıkan şey kültür varlığıysa 2863 m.4 uyarınca üç gün içinde bildirim yapılmalıdır. Ancak bulunan şeyin define olup olmadığı, buluntunun aramanın amacı olup olmadığı ceza hukuku bakımından da önem taşır; bilerek yapılan ruhsatsız aramada ceza riski doğar.

Başvuru Reddedilirse: İtiraz ve Dava Yolu

Kanun ruhsatnamenin “verilebileceğini” söyler (2863 m.50/1); bu ifade idareye takdir yetkisi tanır. Takdir yetkisi sınırsız değildir: ret kararının yerin korunan yerlerden olduğu, müze incelemesinde somut bir sakınca tespit edildiği, belgelerin eksik olduğu veya alanın daha önce arandığı gibi mevzuattaki bir gerekçeye dayanması ve bu gerekçenin kararda gösterilmesi gerekir. Ret kararı idari işlemdir ve tebliğden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davasına konu edilebilir (İYUK m.7). Başvuruya otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır; ilgili bu sürenin bitiminden itibaren dava açabilir, idarenin kesin olmayan cevabı üzerine bekleme süresi başvuru tarihinden itibaren dört ayı geçemez (İYUK m.10). Süre hesabı için idari davalarda dava açma süreleri rehberimize bakabilirsiniz.

Davadan önce, müze müdürlüğünün tespit raporunun ve ret gerekçesinin dayandığı belgelerin istenmesi yararlıdır. Ret, parselin bir sit alanında kaldığı gerekçesine dayanıyorsa, sit sınırlarının sayısal verisi Bakanlıktan ücret karşılığında istenebilir; parselin gerçekten sınır içinde olup olmadığı bu veriyle denetlenir. Ret “sakınca” gerekçesine dayanıyorsa, sakıncanın ne olduğunun somut olarak gösterilip gösterilmediği davanın ana tartışma konusu olur. Değerlendirmemize göre genel ifadelerle yazılmış bir sakınca gerekçesi, takdir yetkisinin kamu yararı ve hizmet gerekleri doğrultusunda kullanıldığını göstermeye yetmez.

İzinsiz Define Aramanın Cezası ve Metal Dedektörü

2863 sayılı Kanun’un 74. maddesinin ikinci fıkrası, izinsiz olarak define araştıranları üç aydan iki yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırır. Fiil yurt dışına kültür varlığı kaçırma amacıyla veya kültür varlıklarının korunmasında görevli kişilerce işlenirse ceza iki katına kadar artırılır. Arama kendi tarlanızda yapılsa da sonuç değişmez; suç, ruhsatsız define araştırmasının kendisiyle oluşur ve bir şey bulunması gerekmez. Arama kültür varlığı bulmak amacıyla yapılmışsa fiil artık define araştırması değil izinsiz kazı veya sondajdır ve iki yıldan beş yıla kadar hapis gerektirir; kazı yeri sit alanı veya korunan bir yer değilse ceza üçte bir indirilir (m.74/1).

Kanun iki indirim hâli de öngörür. Bu maddedeki suçları işleyerek bulduğu kültür varlığını soruşturma başlamadan önce mahalli mülki amire teslim eden kişinin cezasında mahkeme üçte ikiye kadar indirim yapabilir (m.74/3). İzinsiz define araştıran kişi, kovuşturma başlayıncaya kadar kendisini gerekli cihazları temin ederek bu fiile sevk eden kişilerin kimliklerini açıklar ve yakalanmalarını sağlarsa, mahkeme cezada indirim yapabileceği gibi ceza verilmesine yer olmadığına da karar verebilir (m.74/4). Bu suçlar nedeniyle el konulan taşınır kültür varlıkları müzeye teslim edilir (m.75).

Metal dedektörü konusunda sıkça sorulan soru, cihazın satın alınmasının veya bulundurulmasının suç olup olmadığıdır. 2863 sayılı Kanun dedektör bulundurmayı ayrıca suç olarak tanımlamaz; cezalandırılan fiil izinsiz define araştırmasıdır. Ancak cihazın arazide fiilen arama için kullanılması bu suçu oluşturur ve kullanılan cihaz, iyiniyetli üçüncü kişiye ait değilse müsadere edilir (TCK m.54). Kanun’un 74. maddesinin son fıkrasının cihaz temin ederek sevk edenlere özel olarak değinmesi de kanun koyucunun bu meseleye verdiği önemi gösterir. Müsadere ve el koyma için müsadere rehberimize ve el konulan eşyam ne olacak yazımıza bakabilirsiniz.

Usul bakımından, izinsiz define araştırmasının temel hâlinde cezanın üst sınırı iki yıl olduğundan tutuklama kararı verilemez (CMK m.100/4); 2863 m.74’teki suçlar katalog suçlar arasında sayılsa da bu yasak temel hâl için geçerlidir (CMK m.100/3-e). Üst sınır üç yılı geçmediğinden şartları varsa kamu davasının açılmasının ertelenmesi (CMK m.171/2), hükmolunan ceza iki yıl veya daha az ise hükmün açıklanmasının geri bırakılması (CMK m.231/5) gündeme gelir. Ceza iki katına kadar artırılan nitelikli hâllerde bu değerlendirme değişir. Ayrıntılar için tarihi eser kaçakçılığı ve kaçak kazı, kamu davasının açılmasının ertelenmesi ve savcılıktan ifadeye çağrıldım rehberlerimize, genel çerçeve için ceza hukuku rehberimize bakabilirsiniz.

Define araması ile maden araması da sık karıştırılır. Altın gibi madenlerin yer altındaki doğal yataklarının aranması 3213 sayılı Maden Kanunu’na tabidir ve ayrı bir ruhsat rejimi vardır; gömülü veya saklanmış sahipsiz değerli eşyanın aranması ise define aramasıdır. Maden arama ruhsatı için maden arama ruhsatı başvurusu yazımıza bakabilirsiniz.

Define Arama İzni Başvuru Dilekçesi Örneği

Sık Yapılan Hatalar

Sıkça Sorulan Sorular

Define arama izni nereden alınır?

Aranacak yerin bağlı olduğu mülki amire, yani ilçede kaymakamlığa, il merkezinde valiliğe dilekçeyle başvurulur. Yer en yakın müze müdürlüğünce incelenir, belgeler tamamlanır ve ruhsatı vali imzalar (Define Arama Yönetmeliği m.5, 9, 10; 2863 m.50).

Define arama izni için hangi belgeler gerekir?

Onaylı 1/500 ölçekli harita veya kroki ya da vaziyet planı, fotoğraflar, yer sahipliyse noter onaylı muvafakatname, yer altı ve yer üstü hizmetleri ile çevre yapılar bakımından sakıncasızlık onayları ve ÇED belgesi istenir (Yönetmelik m.7).

Define arama izni 2026’da ne kadar tutar?

Bakanlık hizmet bedeli 5.000 TL ve KDV’dir (2863 Ek m.9, tarife sıra 16). Define ruhsatnamesi harcı beher iki ay için 7.823,10 TL’dir. Ayrıca gözetim heyetinin yol ve yevmiye giderleri, müzenin tahmin ettiği zarar masrafı ve harcın yüz katı olan 782.310 TL teminat yatırılır; artan kısım kesin hesapla iade edilir (Yönetmelik m.12, 13).

Define arama ruhsatı ne kadar süre geçerlidir?

Ruhsat verildiği yıl için geçerlidir. Arama aralıksız en çok on beş gün sürer; hava muhalefeti veya tabii afette bir defaya mahsus, çalışılmayan süre kadar uzatılabilir (Yönetmelik m.10).

Sit alanında define arama izni verilir mi?

Hayır. Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları, tespit ve tescil edilen sit alanları ve mezarlıklarda define arama ruhsatı verilmez (2863 m.50/1). Su altında da define araması yapılamaz (Yönetmelik m.8).

Kendi tarlamda izinsiz define arayabilir miyim?

Hayır. İzinsiz define araştırması arazinin maliki tarafından yapılsa da üç aydan iki yıla kadar hapis cezası gerektirir (2863 m.74/2). Mülkiyet ruhsatın yerine geçmez.

Ruhsatlı aramada define bulunursa kime kalır?

Değeri Hazine ve Maliye Bakanlığınca tespit edilir. Hazine arazisinde bulunan definenin yüzde ellisi, özel arazide bulunan definenin yüzde kırkı arayıcıya, yüzde onu arazi sahibine verilir (Yönetmelik m.18). TMK m.772’nin defineyi malike bırakması nedeniyle özel arazideki paylaşım tartışmalıdır.

Define ararken tarihi eser çıkarsa ne olur?

Arama derhâl durdurulur ve Bakanlığa bildirilir; arayıcı bulunan kültür ve tabiat varlıkları üzerinde hiçbir hak iddia edemez. Buluntular uzman heyetince incelenir ve kültür varlıkları müzeye teslim edilir (Yönetmelik m.16, 17).

Metal dedektörü almak veya bulundurmak suç mu?

2863 sayılı Kanun dedektör bulundurmayı ayrıca suç saymaz; suç, izinsiz define araştırmasıdır (m.74/2). Cihaz izinsiz aramada kullanılırsa, iyiniyetli üçüncü kişiye ait değilse müsadere edilir (TCK m.54).

Şirket veya yabancı define arama ruhsatı alabilir mi?

Hayır. Başvuru hakkı yalnızca Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı gerçek kişilere tanınmıştır (Yönetmelik m.5). Ruhsat başkasına devredilemez ve arama için başkası tevkil olunamaz (2863 m.50/2).

Define arama başvurusu reddedilirse ne yapılır?

Ret kararına karşı tebliğden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir (İYUK m.7). Başvuruya otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır (İYUK m.10).

Aynı yerde ikinci kez define araması yapılabilir mi?

Hayır. Daha önce define araması yapılmış alanlar için yeni bir başvuru yapılamaz; aynı süre içinde birden fazla yerde de izin verilmez (Yönetmelik m.10; 2863 m.50/2).

Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar

Define arama dosyalarında hak kaybı çoğunlukla ya başvurudan önce yapılan ruhsatsız “ön tarama” ya da buluntu sonrasındaki paylaşım uyuşmazlığı nedeniyle yaşanır. Hukukçular Evi; parselin korunan yerlerden olup olmadığının araştırılması, başvuru dilekçesinin ve belge dosyasının hazırlanması, malik ile arayıcı arasındaki muvafakat ve paylaşım sözleşmesi, teminat ve kesin hesap aşamaları, ret ve zımni ret kararlarına karşı iptal davası ile izinsiz define araştırması iddiasıyla başlatılan soruşturmalarda destek verir. Kültür varlıklarına ilişkin diğer konular için Kültür Varlıkları ve Sit Alanı Hukuku Rehberi, güncel düzenlemeler için Hukuk Gündemi sayfamıza bakabilirsiniz.

Mevzuat ve kaynaklar: 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu m.3, 4, 5, 6, 23, 50, 64, 67, 74, 75, Ek Madde 9 (7590 sayılı Kanun m.4) ve ekli (1) sayılı ücret tarifesi sıra 16; Define Arama Yönetmeliği (RG 27.01.1984, 18294; değişiklik RG 21.07.2020, 31192) m.3-18; Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu Kapsamında Kültür ve Turizm Bakanlığına Yapılacak Başvurular ile Sunulacak Hizmetler Karşılığı Alınacak Bedellere İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (RG 27.10.2026, 33413) m.4, 5, 7; 492 sayılı Harçlar Kanunu’na ekli (8) sayılı tarife VI-13/c ve 2026 yılı harç tutarları; Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği (RG 29.07.2022, 31907) m.15-17, 29 ve Ek-2; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.769-773; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.54, 160; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.100, 171, 231; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7, 10, 12. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosya için hukuki görüş yerine geçmez.