Tapusunda “korunması gerekli taşınmaz kültür varlığıdır” belirtmesi bulunan bir yapının bu kayıttan kurtulması ancak koruma bölge kurulunun tescil kaydını kaldırma kararıyla mümkündür. 2863 sayılı Kanun bu yetkiyi, özelliklerini kaybetmiş taşınmazlar için koruma bölge kuruluna verir (m.57/f) ve kurulca korunması gerekli bulunmadığı karara bağlanan taşınmazların artık kültür varlığı sayılmayacağını söyler (m.6). 2026’dan itibaren bu başvuru ücretlidir: tek yapı için gerçek kişiden 10.000 TL, tüzel kişiden 20.000 TL, sit alanındaki tescil kaldırma ve derece değişikliği taleplerinde 12.500 TL ve 25.000 TL alınır (KDV hariç). Bu yazı tescil kaldırmanın dayanağını, kurulun hangi ölçütlere baktığını, başvuru dosyasını, ücreti, karardan sonra tapu ve vergide olanları, ret hâlinde Koruma Yüksek Kurulu itirazı ile dava arasındaki seçimi ve bir başvuru dilekçesi örneğini anlatır.
Kısa cevap: Tescil kaydının kaldırılması, taşınmazın bağlı olduğu koruma bölge kurulu müdürlüğüne yapılan ve kurulun karara bağladığı bir başvurudur. Başvuruda yapının özelliklerini kaybettiği ya da Tespit ve Tescil Yönetmeliği’nin 4. maddesindeki ölçütleri taşımadığı belgelerle gösterilmelidir. Ücret peşin ödenir; kurul olumsuz karar verirse iade edilmez. Ret kararına karşı tebliğden itibaren altmış gün içinde Koruma Yüksek Kuruluna itiraz edilebilir veya idare mahkemesinde dava açılabilir. Mahkemede kesinleşen bir karardan sonra aynı içerikteki başvuru kurulda yeniden değerlendirilemez.
Tescil kaydının kaldırılmasını mı düşünüyorsunuz?
Tescil kararını, tapu kaydını ve yapının bugünkü durumunu birlikte inceleyerek başvurunun şansını, ücret riskini ve alternatif yolları değerlendirelim: Hukukçular Evi, 0554 648 37 15.
Tescil Kaydının Kaldırılması Nedir, Hangi Hükme Dayanır?
Bir yapı ya da alan, Kültür ve Turizm Bakanlığınca yapılan tespitin ardından koruma bölge kurulu kararıyla tescil edilir (2863 m.7). Tescil kararı tapu siciline bildirilir; uygulamada tapu müdürlükleri bu kaydı beyanlar hanesine, koruma grubunu da belirterek “korunması gerekli taşınmaz kültür varlığıdır” şeklinde işler (Tespit ve Tescil Yönetmeliği m.8). Tescilin kaldırılması bu sürecin tersidir: kurul, taşınmazın artık korunması gerekli kültür varlığı olmadığına karar verir ve bu kararın tapuya bildirilmesiyle belirtme terkin edilir.
Yetkinin dayanağı üç hükümdür. Kanun’un 57. maddesinin (f) bendi, korunması gerekli taşınmaz kültür varlıklarından özelliklerini kaybetmiş olanların tescil kaydını kaldırmayı koruma bölge kurullarının görevleri arasında sayar; aynı görev Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu ve Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulları Yönetmeliği’nin 11. maddesinin (g) bendinde tekrarlanır. Kanun’un 6. maddesinin son cümlesi ise koruma kurullarınca mimari, tarihi, estetik, arkeolojik ve diğer önem ve özellikleri bakımından korunması gerekli bulunmadığı karara bağlanan taşınmazların korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı sayılmayacağını belirtir. Usul bakımından 2012 tarihli Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlıklarının ve Sitlerin Tespit ve Tescili Hakkında Yönetmelik’in 9. maddesi, tescil kayıtlarının kaldırılmasının tescil işlemlerine ilişkin esaslara uygun olarak yürütüleceğini söyler.
Tescil kaydının kaldırılmasının dayanakları
| Hüküm | Ne söyler | Pratik sonucu |
|---|---|---|
| 2863 m.57/f | Özelliklerini kaybetmiş taşınmaz kültür varlıklarının tescil kaydını kaldırmak koruma bölge kurulunun görevidir | Karar mercii koruma bölge kuruludur; Bakanlık veya belediye tek başına kaldıramaz |
| 2863 m.6 son cümle | Kurulca korunması gerekli bulunmadığı karara bağlanan taşınmaz kültür varlığı sayılmaz | Kaldırma kararıyla 2863’ün kültür varlıklarına özgü kısıtlamaları sona erer |
| Kurullar Yönetmeliği m.11/1-g | Aynı görev bölge kurullarının görevleri arasında sayılır | Başvuru bölge kurulu müdürlüğü aracılığıyla kurul gündemine alınır |
| Tespit ve Tescil Yönetmeliği m.9 | Kaldırma, tescil işlemlerine ilişkin esaslara göre yürütülür | Kararın dağıtımı, ilanı ve tapuya bildirimi tescildeki gibi yapılır (m.8) |
| 2863 Ek m.9 ve (1) sayılı tarife | Tescil kaldırma talepleri ücrete tabidir | Başvurudan önce bedel ödenir; olumsuz kararda iade yoktur |
| Kurullar Yönetmeliği m.12/2 | Kararlar dayanakları ve bilimsel gerekçeleriyle yazılır | Ret kararının gerekçesi itiraz ve davanın merkezidir |
Hangi Durumlarda Tescil Kaldırılabilir?
Kanun’un kullandığı ölçüt “özelliklerini kaybetme”dir. Bu ifade, tescil edildiği sırada taşınmazı kültür varlığı yapan değerlerin sonradan ortadan kalkmasını anlatır. Ayrıca Kanun’un 6. maddesi, kurulun bir taşınmazı korunması gerekli bulmamasına da sonuç bağladığından, tescilin baştan itibaren ölçütlere uymadığının ileri sürüldüğü başvurular da kurul önüne getirilebilmektedir. Uygulamada en sık karşılaşılan durumlar şunlardır:
Sık karşılaşılan durumlar ve değerlendirme
| Durum | Kaldırma bakımından önemi | Dikkat edilmesi gereken |
|---|---|---|
| Yangın, deprem veya sel sonucu yapının büyük ölçüde yok olması | Özellik kaybının en açık örneğidir | Kurullar eldeki rölöve, fotoğraf ve arşiv belgeleriyle aslına uygun yeniden yapım (rekonstrüksiyon) isteyebilir (Yapı Esasları Yönetmeliği m.12); belgelerin yokluğu ayrıca gösterilmelidir |
| Yıllar içinde yapılan müdahalelerle özgün plan, cephe ve malzemenin kaybolması | Özgünlük ve bütünlük değerlerinin ortadan kalktığı ileri sürülebilir | Müdahalelerin ne zaman ve kim tarafından yapıldığı önemlidir; izinsiz müdahaleler 2863 m.65 kapsamında suçtur |
| Tescilin tespit ölçütlerine hiç uymadığı (hatalı tescil) iddiası | Kanun m.6 son cümle uyarınca kurul korunması gerekli bulmadığına karar verebilir | Tescil kararına karşı süresinde dava açılmamışsa, iddia uzman raporuyla güçlü biçimde desteklenmelidir |
| Yapının yıkılma tehlikesi (mail-i inhidam) | Tek başına kaldırma gerekçesi değildir | Kurullar önce rölöve, hasar tespiti ve güçlendirme seçeneklerini isteyebilir; yıkım da kurul iznine bağlıdır (m.9) |
| Sit alanı içindeki tek yapı | Yapının tescili kalksa da taşınmaz sit alanında kalır | Sit statüsü, geçiş dönemi esasları veya koruma amaçlı imar planı koşulları devam eder |
| Tescilli yapının çevresindeki korunma alanı | Ana yapının tescili kalkarsa korunma alanının akıbeti de karara bağlanmalıdır | Korunma alanı değişikliği tarifede aynı kalemde sayılmıştır; talepte ayrıca belirtilmelidir |
Değerlendirmemize göre, özelliklerin izinsiz müdahaleyle yok edildiği dosyalarda kaldırma başvurusu iki yönlü risk taşır: hem Kanun’un 65. maddesindeki suçlar bakımından soruşturma gündeme gelebilir hem de kurulun tescili sürdürüp yeniden yapım istemesi olasılığı artar. Bu nedenle başvurudan önce yapının hangi tarihte, hangi nedenle ve kimin müdahalesiyle bugünkü hâline geldiği belgelerle ortaya konmalıdır. Koruma kurulu kararlarında yıkılmış tescilli yapılar için eldeki belgelere dayanarak eski oturum alanında, aynı kitle ve gabaride, özgün malzeme ve yapım tekniğiyle yeniden yapım istendiği sıkça görülür; başvurunun bu ihtimali karşılayacak biçimde hazırlanması gerekir. Bu uygulamanın dayanağı Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlıklarının Yapı Esasları ve Denetimine Dair Yönetmelik’in 12. maddesidir: Herhangi bir şekilde yok olan tescilli yapı, bulunabilen kalıntılar, daha önce hazırlanmış projeler, arşiv belgeleri ve diğer yazılı, görsel ve sözlü bilgilerden yararlanılarak kendi parselinde, eski oturum alanında, belgelerin elverdiği ölçüde kitle, yükseklik ve özgün mimari özellikleriyle yeniden yapılır; bunun için belgelere dayalı restitüsyon ve restorasyon etüdüyle kurul izni alınır. Yeniden yapım ve onarım izninin nasıl alınacağı tescilli yapıda restorasyon izni rehberimizde anlatılmıştır.
Kurul Hangi Ölçütlere Bakar?
Tescil ve tescil kaldırma aynı ölçütlerle değerlendirilir. Tespit ve Tescil Yönetmeliği’nin 4. maddesi, tespitlerde on dokuzuncu yüzyıl sonuna kadar yapılmış olmayı, bu tarihten sonra yapılmış olsa da önem ve özellikleri bakımından korunmasına gerek görülmeyi ya da dönemin kendine özgü niteliklerini anlatan belge niteliği taşımayı ve tek yapılar için bir dizi değeri sayar. Kaldırma başvurusunda yapılması gereken, bu değerlerin bugün yapıda bulunmadığını teker teker göstermektir. Genel ifadelerle “yapı eskidi” demek yeterli değildir; kurul kararlarının bilimsel gerekçeyle yazılması zorunlu olduğundan (Kurullar Yönetmeliği m.12/2), başvurunun da aynı dilde hazırlanması gerekir.
Tespit ve Tescil Yönetmeliği m.4’teki ölçütler ve başvuruda ele alınışı
| Ölçüt | Kurulun sorduğu | Başvuruda gösterilecek |
|---|---|---|
| Yapım dönemi (19. yüzyıl sonu) | Yapı hangi döneme ait? | Yapım tarihine ilişkin belge; sonradan yenilenen kısımların ayrımı |
| Önem ve belge niteliği | Yapı ait olduğu dönemin niteliklerini anlatıyor mu, bir bütünün parçası mı? | Çevredeki dokunun durumu, yapının bütün içindeki yerinin kalmadığı |
| Sanat, mimari, tarihi, estetik değerler | Özgün plan, cephe, süsleme duruyor mu? | Rölöve ve fotoğraflarla özgün unsurların bugünkü durumu |
| Özgünlük, teklik, nadirlik, homojenlik | Yapı benzerleri arasında ayırt edici mi? | Bölgedeki benzer tescilli yapılarla karşılaştırma |
| Onarılabilirlik ve yapısal durum | Yapı onarılarak korunabilir mi? | Statik ve hasar tespit raporu; onarımın özgün yapıyı ne ölçüde koruyacağı |
| Malzeme, yapım teknolojisi, biçim | Özgün malzeme ve teknik ayakta mı? | Malzeme analizi; değiştirilen taşıyıcı sistem ve malzemenin tespiti |
Kim Başvurabilir, Nereye ve Nasıl Başvurulur?
Başvuruyu taşınmazın maliki ya da vekili yapar; ilgili belediye veya kamu kurumları da kendi görev alanlarındaki taşınmazlar için kurul önüne konu getirebilir. Başvuru, taşınmazın bağlı olduğu kültür varlıklarını koruma bölge kurulu müdürlüğüne verilir. Koruma bölge kurullarının teknik ve idari hizmetleri bu müdürlüklerce yürütülür, kurul gündemi de müdürlükçe belirlenir (2863 m.57; Kurullar Yönetmeliği m.12/1). Müdürlük dosyayı inceler, uzman raporu hazırlar ve kurul gündemine alır; kurul gerekirse üyelerinden oluşturacağı bir komisyonla yerinde inceleme yaptırabilir (Kurullar Yönetmeliği m.13).
Başvurudan önce hizmet bedelinin Kültür ve Turizm Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Merkez Müdürlüğü hesabına yatırılması ve banka dekontunun başvuruya eklenmesi gerekir; dekont ibraz edilmezse veya elektronik ortamda doğrulanamazsa başvuru işleme alınmaz (27 Ekim 2026 tarihli Hizmet Bedelleri Yönetmeliği m.5/3). Bedel ödendikten sonra başvuru altı ay içinde yapılmalıdır; aksi hâlde başvuru işleme alınmaz ve bedel iade edilmez (m.7/1). Kanun ve yönetmelikler tescil kaldırma talepleri için ayrı bir karar süresi öngörmez; gecikme hâlinde müdürlükten yazılı bilgi istenmesi ve gerektiğinde idari yargı yolunun değerlendirilmesi gerekir.
Başvurudan önce kontrol listesi
1. Tescil kararını ve tescil fişini kurul müdürlüğünden alın; tescilin hangi değerlere dayandığını öğrenin.
2. Taşınmazın sit alanında olup olmadığını ve korunma alanı kararı bulunup bulunmadığını tapu kaydından ve kurul kararlarından kontrol edin.
3. Daha önce aynı talepte bir kurul kararı ve bu karara ilişkin kesinleşmiş yargı kararı olup olmadığını araştırın (Kurullar Yönetmeliği m.12/9).
4. Uzman raporunu, rölöveyi ve fotoğrafları hazırlatın; belgeler tamamlanmadan bedel ödemeyin, çünkü ödemeden sonra altı ay içinde başvurmak gerekir.
5. Hangi tarife kaleminin uygulanacağını ve korunma alanı talebinin ayrı bedele tabi olup olmadığını müdürlükten yazılı olarak sorun.
Tescil Kaldırma Başvurusunun Ücreti (2026)
24 Temmuz 2026 tarihli 7590 sayılı Kanun’la 2863 sayılı Kanun’a eklenen Ek Madde 9 ve ekli (1) sayılı ücret tarifesi, Bakanlığın yetkili olduğu belge taleplerini ve itiraz ile yeniden değerlendirme başvurularını ücrete bağladı. Uygulama esasları 27 Ekim 2026 tarihli ve 33413 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan yönetmelikle belirlendi. Tescil kaldırmaya ilişkin kalemler şunlardır:
Tescil kaldırma ile ilgili tarife kalemleri (2026, KDV hariç)
| Sıra | Hizmet | Gerçek kişi | Tüzel kişi |
|---|---|---|---|
| 1 | Sit alanı olarak tescil edilen alanlarda tescil kaydının kaldırılması, sit derecesinde veya sınırlarında değişiklik talepleri (başvuru başına) | 12.500 TL | 25.000 TL |
| 2 | Tek yapıların tescil kaydının kaldırılması talebi veya korunma alanı belirlenen alanlarda değişiklik talepleri (başvuru başına) | 10.000 TL | 20.000 TL |
| 3 | Koruma Yüksek Kuruluna itiraz başvurusunda Kurullar Yönetmeliği m.18 uyarınca verilecek başvuru belgesi | 12.500 TL | 25.000 TL |
Tarifenin dipnotlarına göre koruma bölge kurulunca olumsuz karar alınması hâlinde ücret iade edilmez, Boğaziçi sahil şeridi ve öngörünüm bölgesindeki başvurularda birim fiyatın iki katı alınır ve tutarlara KDV ayrıca eklenir; kamu kurumlarının kendi taşınmazlarına ilişkin görüş talepleri ücretsizdir. Yönetmelik iadesiz hâlleri genişletir: başvuru sahibinden kaynaklanan eksiklik, geri çekme, vazgeçme veya uygun bulunmama (m.5/4), altı ay içinde başvurmama (m.7/1) ve işlemin idari yargıca iptali (m.7/3). Sonuçlanan bir başvurunun yeniden değerlendirilmesi istenirse yeni bedel ödenir (m.7/2). Tutarlar 2027’den itibaren her yıl yeniden değerleme oranında artar (Ek m.9). Ücret rejiminin bütün ayrıntıları koruma kurulu başvuru ücreti rehberimizde yer alıyor.
Tek yapının tescil kaydının kaldırılması ile korunma alanı değişikliği tarifede aynı sırada, “veya” bağlacıyla sayılmıştır. Yönetmelik ise her işlem için ayrı bedel alınacağını, aynı işlem için mükerrer tahsilat yapılamayacağını söyler (m.7/6). İki talebin aynı dilekçede birlikte istenmesi hâlinde tek mi iki mi bedel alınacağı uygulamayla netleşecektir; bu nedenle ödeme yapmadan önce koruma bölge kurulu müdürlüğünden yazılı bilgi alınması önerilir.
Başvuru Dosyası: Hangi Belgeler Hazırlanmalı?
Mevzuat tescil kaldırma başvurusu için kapalı bir belge listesi öngörmez; ancak tescil dosyasının hangi belgelerden oluştuğunu Tespit ve Tescil Yönetmeliği’nin 5. maddesi gösterir: anıt ve sit fişi, tanıtmaya yeterli fotoğraflar, tek yapılarda taşınmazı içten, dıştan ve çevresiyle gösteren fotoğraflar, yeri ve sınırları gösteren harita ve tespit ekibinin raporu. Kaldırma başvurusunun bu dosyayla aynı ağırlıkta belgelerle desteklenmesi gerekir. Aşağıdaki liste, uygulamada kurul önünde etkili olan belgeleri ve her birinin neyi ispat ettiğini gösterir.
Önerilen başvuru dosyası
| Belge | Nereden alınır | Neyi gösterir |
|---|---|---|
| Hizmet bedeli dekontu | Bakanlık Döner Sermaye İşletmesi hesabına ödeme | Başvurunun işleme alınma şartı (yönetmelik m.5/3) |
| Güncel tapu kaydı | Tapu müdürlüğü | Malikliği ve beyanlar hanesindeki belirtmeyi |
| Tescil kararı ve tescil fişi | Koruma bölge kurulu müdürlüğü | Tescilin gerekçesini, grubunu ve tescildeki değerleri |
| Güncel rölöve ve fotoğraf albümü | Mimar veya restorasyon uzmanı | Yapının bugünkü durumunu ve kaybolan unsurları |
| Eski fotoğraflar ve arşiv belgeleri | Aile arşivi, belediye, kurul dosyası | Tescil tarihindeki durumla bugünkü durum arasındaki farkı |
| Hasar tespit ve statik raporu | İnşaat mühendisi; belediye | Yapısal durumu ve onarılabilirliği |
| Afet veya yangın belgeleri | İtfaiye raporu, AFAD veya belediye hasar tespit tutanağı | Özellik kaybının nedenini ve tarihini |
| Uzman raporu | Restorasyon uzmanı mimar, sanat tarihçisi | Yönetmelik m.4’teki ölçütlerin bugün karşılanmadığını |
| Belediye ve KUDEB yazışmaları | Belediye, KUDEB | Müdahalelerin izinli olup olmadığını ve tarihlerini |
Başvuru dosyanızı birlikte hazırlayalım
Ücretin olumsuz kararda geri alınamadığı bir başvuruda dosyanın ilk seferde güçlü kurulması önemlidir. Tescil kararınızı ve uzman raporunuzu birlikte değerlendirelim: 0554 648 37 15.
Karardan Sonra: Tapu, Vergi, Yapılaşma ve Üçüncü Kişilerin Davası
Kurul tescil kaydının kaldırılmasına karar verirse karar, tescil işlemlerindeki usulle ilgili kurumlara dağıtılır (Tespit ve Tescil Yönetmeliği m.8, m.9). Tescil kararlarının tapuya belirtilmesi gibi mevcut belirtmelerin terkini de koruma bölge kurulunun kararıyla yapılabilir; Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün 2019/8 sayılı genelgesi bu noktayı açıkça vurgular. Bu nedenle kararın tapu müdürlüğüne ulaşıp ulaşmadığı takip edilmeli, terkin yapılmamışsa kararla birlikte tapu müdürlüğüne başvurulmalıdır.
Tescilin kalkmasının vergi sonucu da vardır. 2863 sayılı Kanun’un 21. maddesindeki vergi, resim ve harç muafiyeti, tapu kütüğüne “korunması gerekli taşınmaz kültür varlığıdır” kaydı konulmuş taşınmazlara tanınmıştır; kayıt terkin edilince bu muafiyetin dayanağı da ortadan kalkar. Yapı Denetimi Kanunu’nun tescilli yapılara uygulanmaması (m.21) ve kurul kararına uygun onarımlardaki belediye harcı istisnası gibi kolaylıklar da sona erer.
Kaldırma kararı, taşınmazın bütün koruma rejiminden çıktığı anlamına gelmez. Taşınmaz bir sit alanı içindeyse sit alanındaki inşai ve fizikî müdahale yasağı (m.9), geçiş dönemi koruma esasları veya koruma amaçlı imar planı koşulları geçerliliğini korur; yıkım ve yeni yapı için kurul izni gerekebilir. Sit alanı dışında ise yapı genel imar mevzuatına tabi olur; yeni yapı için yapı ruhsatı kuralları uygulanır.
Kaldırma kararı da bir idari işlemdir ve menfaati ihlal edilenler tarafından iptal davasına konu edilebilir (İYUK m.2/1-a). Komşu malikler, meslek odaları veya koruma dernekleri bu yola gidebilir. Tescil kaldırma da tescil gibi ilan edildiğinden, üçüncü kişiler bakımından dava süresi ilandan işler. Değerlendirmemize göre, kaldırma kararından hemen sonra yapının yıkılması, kararın sonradan iptali hâlinde malik açısından ağır sonuçlar doğurabileceğinden, yıkım ve yeni yapı planlanırken bu süre ve olası davalar dikkate alınmalıdır.
Kaldırma kararının sonuçları
| Konu | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Tapu kaydı | Beyanlar hanesindeki belirtme kurul kararıyla terkin edilir | Tespit ve Tescil Yönetmeliği m.8-9; TKGM 2019/8 genelge |
| Vergi muafiyeti | Tapudaki kayıt kalktığında 2863 m.21 muafiyetinin dayanağı ortadan kalkar | 2863 m.21 |
| Sit alanı içindeki parsel | Sit statüsü ve plan koşulları devam eder; müdahaleler kurul iznine bağlı kalabilir | 2863 m.9, m.17 |
| Korunma alanı | Kurulun ayrıca karar vermesi gerekir; talepte açıkça istenmelidir | 2863 m.8; tarife sıra 2 |
| Yıkım ve yeni yapı | Sit dışında genel imar mevzuatı; sit içinde kurul izni | 3194 sayılı İmar Kanunu; 2863 m.9 |
| Üçüncü kişilerin itirazı | Kaldırma kararına karşı iptal davası açılabilir | İYUK m.2/1-a, m.7 |
Ret Kararına Karşı: Koruma Yüksek Kurulu İtirazı mı, Dava mı?
Kurulun ret kararına karşı iki yol vardır. Birincisi Koruma Yüksek Kuruluna itirazdır: koruma bölge kurulu kararlarına, kararın tebliğ veya ilanından itibaren altmış gün içinde itiraz edilebilir; itirazlar Bakanlıkça değerlendirilir ve gerekli görülürse Yüksek Kurul gündemine alınır (2863 m.61; Kurullar Yönetmeliği m.18/1). İtiraz, Döner Sermaye İşletmesinden alınacak başvuru belgesi, hak sahipliğini gösteren belge ve itiraz dilekçesiyle Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğüne yapılır (m.18/4); başvuru belgesinin bedeli tarifenin 3. sırasında 12.500 TL ve 25.000 TL olarak belirlenmiştir. Yüksek Kurul itirazı gündeme aldıktan sonra en geç üç ay içinde karara bağlar; itiraz sonuçlanıncaya kadar bölge kurulu kararının uygulanmasına devam edilir (m.18/5-6).
İkincisi idare mahkemesinde iptal davasıdır. Dava açma süresi kararın tebliğinden itibaren altmış gündür ve tebliği izleyen günden başlar (İYUK m.7, m.8). Bakanlığa yapılan itirazın dava açma süresini durdurup durdurmayacağı dosyanın özelliklerine göre tartışılabileceğinden, hak kaybı yaşamamak için dava süresinin ayrıca takip edilmesi önerilir. Kurul kararına karşı dava sürerken iptal veya yürütmenin durdurulması kararı verilmedikçe kurul başvuruları değerlendirmeye devam edebilir (Kurullar Yönetmeliği m.15/3).
Seçimde 2024 değişiklikleri belirleyicidir. Hakkında kesinleşmiş yargı kararı bulunan koruma bölge kurulu kararlarına karşı Koruma Yüksek Kuruluna itiraz edilemez (Kurullar Yönetmeliği m.18/3) ve bu kararlara konu taleplerle aynı içeriğe sahip başvurular koruma bölge kurulunda tekrar değerlendirilemez (m.12/9). Başka bir deyişle, dava açılıp aleyhe kesinleşirse aynı gerekçeyle yeniden başvuru yolu kapanır; yeni bir başvuru ancak farklı içerikte, örneğin sonradan meydana gelen bir afetle değişen durumu gösteren belgelerle yapılabilir. Dava dilekçesinin yapısı için kurul kararına dava dilekçesi örneğimize, plan kararlarına karşı davalar için imar planı iptal davası dilekçesi rehberimize bakabilirsiniz.
Ret kararına karşı iki yol
| Konu | Koruma Yüksek Kurulu itirazı | İdare mahkemesinde dava |
|---|---|---|
| Süre | Tebliğ veya ilandan itibaren 60 gün (Kurullar Yönetmeliği m.18/1) | Tebliğden itibaren 60 gün (İYUK m.7) |
| Maliyet | Başvuru belgesi: 12.500 TL / 25.000 TL + KDV (tarife sıra 3) | Yargı harçları ve gider avansı |
| Gündeme alınma | Bakanlığın değerlendirmesine bağlı (m.18/1) | Mahkeme davayı esastan inceler |
| Karar süresi | Gündeme alındıktan sonra en geç üç ay (m.18/5) | Mahkemenin iş yüküne bağlı |
| Kararın uygulanması | İtiraz süresince bölge kurulu kararı uygulanır (m.18/6) | Yürütmenin durdurulması istenebilir (İYUK m.27) |
| Sonrası | Ret hâlinde dava yolu ayrıca değerlendirilir | Aleyhe kesinleşirse aynı içerikte yeni başvuru ve itiraz yolu kapanır (m.12/9, m.18/3) |
Tescil Kaydının Kaldırılması Başvuru Dilekçesi Örneği
Aşağıdaki örnek, yangın sonucu özelliklerini kaybettiği ileri sürülen tek yapı için hazırlanmıştır. Köşeli parantez içindeki bilgiler dosyaya göre doldurulmalı; dosyada bulunmayan bir olgu dilekçeye yazılmamalıdır.
(………… Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunda görüşülmek üzere)
BAŞVURAN (MALİK): [Ad Soyad], T.C. Kimlik No: [……], Adres: [……]
VEKİLİ: [Av. Ad Soyad], [Baro], [Adres]
TAŞINMAZ: [İl] ili, [İlçe] ilçesi, [Mahalle] mahallesi, [pafta] pafta, [ada] ada, [parsel] parsel
KONU: Taşınmaz üzerindeki yapının tescil kaydının ve korunma alanının kaldırılması talebidir.
HİZMET BEDELİ: 2863 sayılı Kanun’a ekli (1) sayılı ücret tarifesinin 2 sıra numaralı kalemi için [tarih] tarihli dekont ektedir.
AÇIKLAMALAR
1. Tescil kaydı (2863 s.K. m.7): Taşınmaz üzerindeki yapı, Kurulunuzun [tarih] tarihli ve [sayı] sayılı kararıyla [grup] grup korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescil edilmiş, aynı kararla [varsa] korunma alanı belirlenmiştir. Tapu kaydının beyanlar hanesinde bu yönde belirtme bulunmaktadır.
2. Yapının özelliklerini kaybetmesi (2863 s.K. m.57/f): Yapı, [tarih] tarihinde çıkan yangında [çatı, ahşap taşıyıcı sistem, cephe kaplaması ve iç mekân unsurları] bakımından tamamen yanmıştır. Olay, ekte sunulan [itfaiye raporu / hasar tespit tutanağı] ile belgelidir. Bugün taşınmaz üzerinde yalnızca [kalan unsurlar] bulunmaktadır.
3. Tescil ölçütlerinin bugün karşılanmaması (Tespit ve Tescil Yönetmeliği m.4): Tescil fişinde yapının korunma gerekçesi olarak gösterilen [özgün plan şeması, cephe düzeni, ahşap işçiliği] yangınla ortadan kalkmıştır. Ekli uzman raporunda, yapının özgünlük, bütünlük, malzeme ve yapım tekniği değerlerini yitirdiği, kalan unsurların onarımla özgün yapıyı yansıtmasının mümkün olmadığı tespit edilmiştir.
4. Yeniden yapım için belge bulunmaması: Kurul dosyasında ve tarafımızca yapılan araştırmada yapının aslına uygun yeniden yapımına esas olabilecek rölöve veya yeterli fotoğraf belgesine ulaşılamamıştır. Mevcut belgeler ekte sunulmuştur.
5. Korunma alanı (2863 s.K. m.8): Korunma alanı, tescilli yapının korunması amacıyla belirlenmiştir. Tescil kaydının kaldırılması hâlinde korunma alanının da dayanağı kalmayacağından birlikte kaldırılması gerekir.
6. Kanuni sonuç (2863 s.K. m.6 son cümle): Kurulca korunması gerekli bulunmadığı karara bağlanan taşınmazlar korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı sayılmaz. Açıklanan durum karşısında yapının tescilinin sürdürülmesini gerektiren bir değer kalmamıştır.
HUKUKİ NEDENLER: 2863 sayılı Kanun m.6, 7, 8, 57/f ve Ek m.9; Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlıklarının ve Sitlerin Tespit ve Tescili Hakkında Yönetmelik m.4, 8, 9; Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu ve Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulları Yönetmeliği m.11, 12, 13.
EKLER: 1. Hizmet bedeli dekontu 2. Tapu kaydı 3. Tescil kararı ve tescil fişi 4. Güncel rölöve ve fotoğraf albümü 5. [İtfaiye raporu / hasar tespit tutanağı] 6. Uzman raporu 7. Eski fotoğraflar 8. [Vekâletname]
SONUÇ VE İSTEM: Açıklanan nedenlerle; gerektiğinde yerinde inceleme yapılarak taşınmaz üzerindeki yapının özelliklerini kaybettiğinin tespiti ile tescil kaydının ve korunma alanının kaldırılmasına, kararın tapu müdürlüğüne bildirilerek beyanlar hanesindeki belirtmenin terkinine karar verilmesini saygıyla arz ederim.
[Tarih]
Başvuran / Vekili
[İmza]
Sık Yapılan Hatalar
1. Belgesiz başvuru. Ücret olumsuz kararda iade edilmediğinden, uzman raporu ve fotoğraf olmadan yapılan başvuru hem ücreti hem zamanı kaybettirir.
2. Yalnızca “yapı eski ve harap” demek. Kurul, Tespit ve Tescil Yönetmeliği’nin 4. maddesindeki değerleri arar; harabiyet tek başına özellik kaybı sayılmayabilir.
3. İzinsiz müdahaleyi gizlemek. Yapıdaki değişikliklerin izinsiz yapıldığının sonradan anlaşılması 2863 m.65 kapsamında ceza soruşturmasına yol açabilir.
4. Korunma alanını unutmak. Ana yapının tescili kalksa da korunma alanı kararı ayrıca kaldırılmadıkça çevredeki parseller etkilenmeye devam edebilir.
5. Dava süresini kaçırmak. Yüksek Kurul itirazının sonucu beklenirken altmış günlük dava süresi ayrıca takip edilmelidir.
6. Kaybedilen davadan sonra aynı başvuruyu tekrarlamak. Aynı içerikteki başvuru kurulda yeniden değerlendirilemez (Kurullar Yönetmeliği m.12/9); yeni başvuru yeni olgu gerektirir.
7. Kaldırma kararından hemen sonra yıkım. Kararın üçüncü kişilerce dava konusu edilme ihtimali ve sit alanındaki izin şartı değerlendirilmeden yıkıma başlanmamalıdır.
8. Tapudaki terkini takip etmemek. Karar tapuya ulaşmazsa belirtme kaydı devam eder; satış ve kredi işlemlerinde sorun çıkar.
Sıkça Sorulan Sorular
Tescil kaydının kaldırılması için nereye başvurulur?
Taşınmazın bağlı olduğu kültür varlıklarını koruma bölge kurulu müdürlüğüne başvurulur. Müdürlük dosyayı inceler ve kurul gündemine alır; kararı koruma bölge kurulu verir (2863 m.57/f; Kurullar Yönetmeliği m.11/1-g, m.12/1).
Tescil kaldırma başvurusu ne kadar?
2026 tarifesine göre tek yapının tescil kaydının kaldırılması gerçek kişiler için 10.000 TL, tüzel kişiler için 20.000 TL; sit alanlarında tescil kaldırma veya derece değişikliği talebi 12.500 TL ve 25.000 TL’dir. KDV ayrıca eklenir; Boğaziçi sahil şeridi ve öngörünüm bölgesinde iki kat alınır (2863 Ek m.9 ve (1) sayılı tarife).
Kurul başvurumu reddederse ücret iade edilir mi?
Hayır. Tarife dipnotuna göre koruma bölge kurulunca olumsuz karar alınırsa ücret iade edilmez; yönetmelik de uygun bulunmama, eksiklik, geri çekme ve vazgeçme hâllerinde iade yapılmayacağını söyler (Hizmet Bedelleri Yönetmeliği m.5/4).
Yanan veya yıkılan tescilli evin tescili kendiliğinden kalkar mı?
Hayır. Tescilin kalkması için koruma bölge kurulunun kararı gerekir (2863 m.57/f). Kurul, yapının özelliklerini kaybettiğine karar verebileceği gibi, eldeki belgelere dayanarak aslına uygun yeniden yapım da isteyebilir (Yapı Esasları Yönetmeliği m.12).
Tescil kalkınca evi yıkıp yeni bina yapabilir miyim?
Taşınmaz sit alanı dışındaysa genel imar mevzuatına göre ruhsat alınarak yapılabilir. Sit alanı içindeyse sit statüsü devam ettiğinden yıkım ve yeni yapı kurul iznine ve plan koşullarına bağlıdır (2863 m.9, m.17).
Tescil kalkınca tapudaki şerh nasıl silinir?
Kaldırma kararı tescil işlemlerindeki usulle ilgili kurumlara dağıtılır ve tapudaki belirtme kurul kararıyla terkin edilir (Tespit ve Tescil Yönetmeliği m.8-9; TKGM 2019/8 genelge). Terkin yapılmamışsa kararla birlikte tapu müdürlüğüne başvurulabilir.
Tescil kalkarsa vergi muafiyeti ne olur?
2863 m.21’deki vergi, resim ve harç muafiyeti tapuda “korunması gerekli taşınmaz kültür varlığıdır” kaydı bulunan taşınmazlara tanınmıştır. Kayıt terkin edildiğinde muafiyetin dayanağı ortadan kalkar.
Ret kararına karşı Koruma Yüksek Kuruluna itiraz süresi nedir?
Kararın tebliğ veya ilanından itibaren altmış gündür. İtiraz, başvuru belgesi, hak sahipliği belgesi ve dilekçeyle Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğüne yapılır; Bakanlık gerekli görürse Yüksek Kurul gündemine alır (Kurullar Yönetmeliği m.18).
Davayı kaybedersem yeniden başvurabilir miyim?
Aynı içerikte başvuru yapılamaz. Hakkında kesinleşmiş yargı kararı bulunan kurul kararlarına konu taleplerle aynı içeriğe sahip başvurular kurulda tekrar değerlendirilemez (Kurullar Yönetmeliği m.12/9). Yeni bir başvuru, sonradan değişen durumu gösteren yeni belgelerle mümkündür.
Komşum veya bir dernek tescil kaldırma kararına itiraz edebilir mi?
Kaldırma kararı da idari işlemdir; menfaati ihlal edilenler iptal davası açabilir (İYUK m.2/1-a). Karar ilan edildiğinden üçüncü kişiler bakımından süre ilandan işler. Bu nedenle yıkım ve yeni yapı planlanırken bu risk göz önünde tutulmalıdır.
Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar
Hukukçular Evi Ankara; tescil kararlarının ve tescil fişlerinin incelenmesi, tescil kaydının kaldırılması ve korunma alanı değişikliği başvurularının hazırlanması, uzman raporlarının hukuki değerlendirmesi, Koruma Yüksek Kuruluna itiraz ve idare mahkemesinde iptal davaları ile tapu terkini ve vergi muafiyetine ilişkin işlemlerde hukuki destek sağlar. Kültür varlıkları ve sit alanlarına ilişkin bütün rehberlerimiz Kültür Varlıkları ve Sit Alanı Hukuku Rehberi sayfasında, imar alanındaki hizmetlerimiz İmar Avukatı Ankara sayfasında yer alıyor. İlk değerlendirme için 0554 648 37 15 numaralı telefondan bize ulaşabilirsiniz.
Tescil kararınızı birlikte değerlendirelim
Başvurunun mu, itirazın mı, davanın mı daha uygun olduğunu dosyanız üzerinden belirleyelim: Hukukçular Evi, 0554 648 37 15.
📚 İlgili Rehberler
- 🗂️ Kültür Varlıkları ve Sit Alanı Hukuku RehberiTescil, sit ilanı, kurul izni, takas, ücretler, süreler ve cezalar
- Koruma Kurulu Başvuru Ücreti İade Edilir mi? (2026)
- Tescilli Yapıda Restorasyon İzni (2026)
- Koruma Kurulu ve Kültür Varlığı Başvuruları Ücretli (Hukuk Gündemi)
- Sit Alanında Yapılaşma (2863)
- Sit Alanında Yapılaşma İzni ve Kurul Kararına Dava Dilekçesi Örneği
- Koruma Amaçlı İmar Planı ve Yenileme Alanları
- Sit Alanında Kalan Taşınmaz ve Hazine Trampası
- Basit Tamir ve Tadil ile Esaslı Tadilat Ayrımı
- Ruhsatsız Yapı ve Yıkım Kararları
- İmar Hukukunda Kazanılmış Hak
- Boğaziçi Kanunu (2960)
- İmar Hukuku Rehberi
Bu içerik İmar ve Şehircilik Hukuku alanındadır.
Kültür Varlıkları ve Sit Alanı Hukuku Rehberi · Bu alandaki tüm rehberler · Tüm hukuk dalları
Mevzuat ve kaynaklar: 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu m.6, 7, 8, 9, 17, 21, 57, 61, 65, Ek Madde 9 ve ekli (1) sayılı ücret tarifesi (7590 sayılı Kanun m.4); Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlıklarının ve Sitlerin Tespit ve Tescili Hakkında Yönetmelik (RG 13.03.2012, 28232) m.4, 5, 8, 9; Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu ve Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulları Yönetmeliği (RG 19.04.2012, 28269; değişiklikler RG 06.01.2021, 31356 ve RG 03.09.2024, 32651) m.11, 12, 13, 15, 18; Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu Kapsamında Kültür ve Turizm Bakanlığına Yapılacak Başvurular ile Sunulacak Hizmetler Karşılığı Alınacak Bedellere İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (RG 27.10.2026, 33413) m.5, 7; Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlıklarının Yapı Esasları ve Denetimine Dair Yönetmelik (RG 11.06.2005, 25842) m.12; Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün 2019/8 sayılı genelgesi; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.2, 7, 8, 27. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosya için hukuki görüş yerine geçmez.
