Türkiye’de su altında korunması gerekli kültür ve tabiat varlıklarının bulunduğu bölgeler Cumhurbaşkanı kararıyla tespit edilip yayımlanır ve bu bölgelerde sportif amaçlı dalış yapmak yasaktır; araştırma ve kazı ancak izinle yapılabilir (2863 m.35/3). Bugün uygulanan sahalar, 5/4/2016 tarihli ve 2016/8743 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ekindeki harita ve koordinat listeleridir: Bu sahalarda bilimsel amaçlı dalışlar dışında dalış yapılamaz; tüm Karadeniz kıyısında ve Alanya’dan Suriye sınırına kadar olan kıyıda da tespit işlemleri tamamlanıncaya kadar ören yerleri sahillerinde aynı yasak uygulanır. 2019’da 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu’na eklenen Ek Madde 6, bu bölgelerden Kültür ve Turizm Bakanlığınca belirlenen yerlerde turizm ve sportif amaçlı dalışın yapılabileceğini kabul etmiştir. Dalış alanı talebi, başvuru alanında ve çevresindeki 100 metrelik mesafede Genel Müdürlük ekibince yapılan su altı incelemesinden sonra Su Altı Koruma Komisyonunca karara bağlanır. 2026’da su altı incelemesi için gerçek kişiler 20.000 TL, tüzel kişiler 40.000 TL hizmet bedeli öder; KDV ayrıca eklenir, deniz aracı, ekipman, nakil, ulaşım ve konaklama gibi masraflar da talep sahibine aittir (2863 Ek m.9, tarife sıra 23). Bu yazı yasak sahaları, dalış alanı başvurusunu, ücreti, dalışta kültür varlığı bulunduğunda bildirim ve ikramiyeyi, olası suçları, itiraz ve dava yollarını ve dilekçe örneklerini mevzuat maddeleriyle anlatır.
Kısa cevap: Deniz haritalarında dalışa yasak saha olarak gösterilen bir yerde, Bakanlıkça turizm ve sportif dalış alanı olarak belirlenmiş bir bölüm yoksa yalnızca bilimsel amaçlı dalış yapılabilir. Dalış merkezi, belediye veya turizm işletmesi olarak bu sahada dalış alanı açtırmak istiyorsanız Kültür ve Turizm Bakanlığına başvurur ve hizmet bedelini yatırırsınız. Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğünün oluşturduğu ekip su altı incelemesi yapar, rapor Su Altı Koruma Komisyonuna gider, Komisyon kararı Bakanlık Makamının onayıyla yürürlüğe girer ve Bakanlığın internet sayfasında duyurulur. Alan askerî yasak bölge veya güvenlik bölgesindeyse Millî Savunma Bakanlığının uygun görüşü olmadan talep Komisyon gündemine alınamaz. Dalış sırasında amfora, çapa veya batık parçası gibi bir kültür varlığı görürseniz ona dokunmadan en geç üç gün içinde en yakın müze müdürlüğüne veya mülki idare amirine bildirmeniz gerekir.
Dalış alanı başvurusu, su altı buluntusu veya soruşturma mı?
Su altı koruma bölgesinde dalış alanı talebi, hizmet bedeli, Komisyon kararına itiraz, buluntu bildirimi ve izinsiz araştırma soruşturmalarında dosyanızı birlikte değerlendirelim: Hukukçular Evi, 0554 648 37 15.
Dalışa Yasak Bölge Nedir? Kanuni Dayanak
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu, kültür varlıklarını tarih öncesi ve tarihi devirlere ait bilim, kültür, din ve güzel sanatlarla ilgili bulunan veya bu devirlerde sosyal yaşama konu olmuş, bilimsel ve kültürel açıdan özgün değer taşıyan yer üstünde, yer altında veya su altındaki bütün taşınır ve taşınmaz varlıklar olarak tanımlar; tabiat varlıkları tanımına da su altında bulunan değerler girer (m.3/a-1, 2). Böylece bir batık, deniz tabanındaki bir liman kalıntısı veya kumun altındaki bir amfora yığını, karadaki bir höyük gibi Kanun’un koruması altındadır. Devlete, kamu kurumlarına veya özel kişilere ait taşınmazlarda varlığı bilinen ya da ileride ortaya çıkacak korunması gerekli kültür varlıkları Devlet malı niteliğindedir (m.5).
Su altına ilişkin özel kural 35. maddenin son fıkrasındadır: Su altında korunması gerekli kültür ve tabiat varlıklarının bulunduğu bölgeler Cumhurbaşkanı kararı ile tespit edilir ve yayımlanır; bu bölgelerde sportif amaçlı dalış yapmak yasaktır, ikinci fıkra hükümlerine göre izin almak şartıyla araştırma ve kazı yapılabilir. Fıkranın önceki metninde bu bölgeler ilgili kurumlarla işbirliği yapılarak Bakanlıkça tespit ediliyor ve Bakanlar Kurulu kararıyla yayımlanıyordu; 700 sayılı KHK ile ilgili ibare “Cumhurbaşkanı kararı ile tespit edilir ve” şeklinde değiştirilmiştir. Kanun yasağı koyar, hangi deniz alanlarının yasak kapsamında olduğunu ise yürütme kararı belirler. 2019’da 7175 sayılı Kanun’la 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu’na eklenen Ek Madde 6 bu yasağa bir istisna getirmiş, usulün ayrıntısı ise 20.03.2020 tarihli ve 31074 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Su Altında Korunması Gerekli Kültür ve Tabiat Varlığı Bulunan Bölgelerde Turizm ve Sportif Amaçlı Dalış Alanlarının Belirlenmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik ile düzenlenmiştir. Su altındaki kültür varlıklarının karadaki sit alanlarıyla ilişkisi için sit alanında yapılaşma yazımıza, alanın tamamı için Kültür Varlıkları ve Sit Alanı Hukuku Rehberi sayfamıza bakabilirsiniz.
Su altı kültür varlıklarının korunmasında mevzuat haritası
| Konu | Düzenleme | Dayanak |
|---|---|---|
| Kültür ve tabiat varlığı tanımının su altını kapsaması | 2863 sayılı Kanun | m.3/a-1, 2 |
| Korunması gerekli kültür varlıklarının Devlet malı olması | 2863 sayılı Kanun | m.5 |
| Su altı koruma bölgelerinin Cumhurbaşkanı kararıyla tespiti ve sportif dalış yasağı | 2863 sayılı Kanun | m.35/3 |
| Dalışa yasak sahaların harita ve koordinatları | Bakanlar Kurulu Kararı ve değişiklikleri | 2016/8743 (RG 20.05.2016, 29717) |
| Bakanlıkça belirlenen yerlerde turizm ve sportif dalış | 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu | Ek m.6 (7175 s.K.) |
| Dalış alanı belirlenmesi ve Su Altı Koruma Komisyonu | Dalış Alanları Yönetmeliği | RG 20.03.2020, 31074 |
| Su altı inceleme hizmet bedeli | 2863 sayılı Kanun eki tarife | Ek m.9, sıra 23 |
| Bulunan kültür varlığının bildirimi | 2863 sayılı Kanun; 2016 Kararı | m.4; Karar m.2 |
| Buluntu ikramiyesi | 2863 sayılı Kanun | m.64 |
| İzinsiz araştırma, kazı, bildirmeme, kaçırma ve zarar verme suçları | 2863 sayılı Kanun | m.65, 67, 68, 74 |
Dalışa Yasak Sahalar Nerelerdir? 2016/8743 Sayılı Karar
Bugün uygulanan düzenleme, Kültür ve Turizm Bakanlığının yazısı üzerine 2863’ün 35. maddesine göre alınan ve 20.05.2016 tarihli ve 29717 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 5/4/2016 tarihli ve 2016/8743 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Karardır. Kararın 1. maddesi iki ayrı yasak koyar. Birincisi, Kararın ekindeki haritalar ile koordinat listelerinde sınırları gösterilen sahalar içinde bilimsel amaçlı dalışlar dışında dalış yapılamaz. İkincisi, tüm Karadeniz kıyısında ve Alanya’dan Suriye sınırına kadar olan kıyıda, su altında bulunan kültür varlıklarının bulunduğu sahaların tespit işlemleri tamamlanıncaya kadar ören yerleri sahillerinde de bilimsel amaçlı dalışlar dışında dalış yapılamaz. Dalışa yasak sahalar Deniz Kuvvetleri Komutanlığı Seyir, Hidrografi ve Oşinografi Dairesi Başkanlığınca ilgili deniz haritalarında gösterilir (Karar m.3). Karar, 2001 ve 2002 yıllarında alınan 2001/2952, 2001/3297 ve 2002/3591 sayılı Bakanlar Kurulu kararlarını yürürlükten kaldırmıştır (m.4).
Kararın ekindeki harita ve koordinatlarda sonradan değişiklikler yapılmıştır: Ege Denizi’ndeki dalışa yasak sahalara ilişkin harita ve koordinat listesi 2339 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla (RG 02.04.2020, 31087), E19 ve E24 numaralı sahaların koordinatları 2802 sayılı Kararla (RG 28.07.2020, 31199), E17 numaralı sahanın koordinatları 5068 sayılı Kararla (RG 06.01.2022, 31711) değiştirilmiştir. Bu nedenle bir koyun yasak saha içinde olup olmadığı, eski bir broşür veya internetteki bir harita yerine Resmî Gazete’de yayımlanmış güncel koordinatlar ve Seyir, Hidrografi ve Oşinografi Dairesinin güncel deniz haritaları üzerinden kontrol edilmelidir.
Değerlendirmemize göre ikinci yasaktaki “ören yerleri sahilleri” ifadesi Kararda tanımlanmadığı için uygulamada tereddüt doğurabilir. Kıyısında tescilli bir arkeolojik sit veya ören yeri bulunan bir koyda dalış planlanıyorsa, Karadeniz’de ve Alanya ile Suriye sınırı arasındaki kıyıda bu koyun yasak kapsamında olup olmadığının ilgili müze müdürlüğünden veya Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğünden yazılı olarak sorulması güvenli yoldur.
2016/8743 sayılı Karar ve sonraki başlıca değişiklikler
| Düzenleme | Tarih ve Resmî Gazete | İçerik |
|---|---|---|
| Bakanlar Kurulu Kararı 2016/8743 | Karar 05.04.2016; RG 20.05.2016, 29717 | Haritalı yasak sahalar; Karadeniz ile Alanya–Suriye sınırı kıyısında ören yeri sahilleri; kültür varlığına rastlanınca bildirim; deniz haritalarında gösterim |
| Cumhurbaşkanı Kararı 2339 | RG 02.04.2020, 31087 | Ege Denizi’ndeki dalışa yasak sahalara ilişkin harita ve koordinat listesinin değiştirilmesi |
| Cumhurbaşkanı Kararı 2802 | RG 28.07.2020, 31199 | Ege Denizi’ndeki E19 ve E24 numaralı sahaların koordinatlarının değiştirilmesi |
| Cumhurbaşkanı Kararı 5068 | RG 06.01.2022, 31711 | Ege Denizi’ndeki E17 numaralı sahanın koordinatlarının değiştirilmesi |
| 2001/2952, 2001/3297, 2002/3591 sayılı kararlar | — | 2016 Kararının 4. maddesiyle yürürlükten kaldırıldı |
Yasak Mutlak mı? 2863 m.35 ile 2634 Ek m.6 Arasındaki İlişki
2863’ün 35. maddesi su altı koruma bölgelerinde sportif amaçlı dalışı yasaklar. 23.05.2019 tarihli ve 7175 sayılı Kanun’la 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu’na eklenen Ek Madde 6 ise su altında korunması gerekli kültür ve tabiat varlıklarının bulunduğu bölgelerden Bakanlıkça belirlenen yerlerde turizm ve sportif amaçlı dalış yapılabileceğini kabul eder. Aynı maddeye göre askerî yasak bölgeler ve güvenlik bölgelerinde turizm ve sportif amaçlı dalış, Millî Savunma Bakanlığının uygun görüşü alınarak yapılabilir; uygulamaya ilişkin usul ve esaslar Millî Savunma Bakanlığının uygun görüşü alınarak Bakanlıkça yürürlüğe konulacak yönetmelikle belirlenir. Bu yetkiye dayanan Yönetmelik 20.03.2020’de yürürlüğe girmiştir.
Değerlendirmemize göre 2634’teki hüküm, sonradan çıkarılmış ve belirli yerler için konulmuş özel bir kural olarak 2863’teki yasağa istisna getirmiştir; istisna yalnızca Bakanlıkça turizm ve sportif dalış alanı olarak belirlenmiş yerler için geçerlidir. Bakanlıkça belirlenmemiş bütün koruma bölgelerinde 35. maddedeki yasak aynen devam eder. Ayrıca 2016 Kararının lafzı “bilimsel amaçlı dalışlar dışında dalış yapılamaz” şeklinde olduğundan, yasak sahalarda yalnızca sportif dalış değil, bilimsel izni bulunmayan her türlü dalış Karar kapsamındadır. Bu nedenle yasak saha içinde iskele bakımı, kablo veya boru hattı gibi işler için profesyonel dalış gerekiyorsa, işe başlamadan önce Bakanlıkla yazışılması ve gerekirse su altı incelemesi talep edilmesi yerinde olur.
Su altı koruma bölgesinde hangi dalış mümkün?
| Dalış türü | Yasak sahada durum | Dayanak |
|---|---|---|
| Sportif veya turizm amaçlı dalış, dalış alanı belirlenmemiş | Yasak | 2863 m.35/3; 2016 Kararı m.1 |
| Sportif veya turizm amaçlı dalış, Bakanlıkça belirlenmiş dalış alanında | Komisyon kararı ve Bakanlık onayı kapsamında yapılabilir | 2634 Ek m.6; Yönetmelik m.5, 7 |
| Bilimsel araştırma veya kazı dalışı | Araştırma için Bakanlık izni, sondaj ve kazı için Cumhurbaşkanı kararı | 2863 m.35/2-3 |
| Askerî yasak veya güvenlik bölgesinde turizm dalışı | Millî Savunma Bakanlığının uygun görüşüyle | 2634 Ek m.6; Yönetmelik m.9 |
| Bilimsel olmayan profesyonel iş dalışı | Kararın lafzına göre yasak kapsamında; önceden Bakanlıkla yazışma | Değerlendirmemiz; 2016 Kararı m.1 |
Su Altı Koruma Komisyonu: Kimlerden Oluşur, Nasıl Karar Verir?
Su altı koruma bölgeleri içinde turizm ve sportif amaçlı dalış alanı belirlenmesi taleplerini değerlendirmek üzere Su Altı Koruma Komisyonu kurulur (Yönetmelik m.4/1). Komisyon yedi daimi üyeden oluşur; başkanı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğünün bağlı olduğu Bakan Yardımcısı, başkan yardımcısı Genel Müdürdür (m.4/2-3). Komisyonun görevleri; su altı koruma bölgelerinde dalış alanlarının belirlenmesi hakkında karar vermek, Yönetmelik kapsamındaki iş ve işlemlerde uygulamadan doğan sorunlar hakkında koruma bölge kurulu kararlarını da dikkate alarak görüş vermek, koruma bölgeleri dışında korunması gerekli su altı kültür varlıkları tespit edildiğinde idari mercilerle koordinasyon sağlayarak gerekli tedbirleri aldırmak ve su altı ören yeri, su altı parkı veya arkeopark gibi projeleri değerlendirip görüş vermektir (m.5).
Su Altı Koruma Komisyonunun daimi üyeleri
| Üye | Komisyondaki görevi | Dayanak |
|---|---|---|
| Genel Müdürlüğün bağlı olduğu Bakan Yardımcısı | Başkan | Yönetmelik m.4/2-a, 4/3 |
| Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürü | Başkan yardımcısı | m.4/2-b, 4/3 |
| Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürü | Üye | m.4/2-c |
| Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü Kazılar Dairesi Başkanı | Üye; daire, Komisyonun sekretaryasını yürütür | m.4/2-ç, 6/1 |
| Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürlüğü Deniz Turizmi Dairesi Başkanı | Üye | m.4/2-d |
| Bodrum Sualtı Arkeoloji Müzesi Müdürü | Üye | m.4/2-e |
| Deniz Kuvvetleri Komutanlığınca görevlendirilecek üye | Üye; duba ve şamandıra kararlarını SHODB’ye iletir | m.4/2-f, 7/1-ç |
Komisyon Bakanlıkça gerekli görüldüğünde toplantıya çağrılır ve gündemi Genel Müdürlükçe hazırlanır. Üye tam sayısı ile toplanır, kararlar oy çokluğu ile alınır ve çekimser oy kullanılamaz. Gündemdeki konuyla kendisi veya üçüncü dereceye kadar kan veya sıhri hısımları açısından ilişkisi ya da menfaati olan üye, o konunun görüşülmesine katılamaz ve oy kullanamaz. Gerektiğinde Bakanlık dışından kurumlar, bölgedeki kazı ve araştırmalara başkanlık etmiş bilim insanları ile oy hakkı olmaksızın ilgili koruma bölge kurulu müdürü ve müze müdürü toplantıya çağrılabilir. Komisyon yerinde incelemelere eşlik edebilir, toplantısını gündem konusu bölgede yapabilir. Kararlar toplantı sonunda başkan ve üyelerce imzalanır, Bakanlık Makamının onayına sunulur ve onaylanan kararlar Genel Müdürlükçe ilgili yerlere bildirilir (m.6/2-9).
Değerlendirmemize göre Yönetmelik, Komisyonun ne kadar sürede toplanacağına veya başvurunun ne kadar sürede sonuçlandırılacağına dair bir süre öngörmez. Bu nedenle başvuru sahibinin takip planını İdari Yargılama Usulü Kanunu’ndaki sükût kuralına göre yapması gerekir: Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır; idarenin otuz gün içinde verdiği cevap kesin değilse ilgili kesin cevabı bekleyebilir, ancak bekleme süresi başvuru tarihinden itibaren dört ayı geçemez (İYUK m.10/2). Bu kuralın ayrıntısı için zımni ret yazımıza bakabilirsiniz.
Dalış Alanı Nasıl Belirlenir? Başvuru ve Su Altı İncelemesi
Su altı koruma bölgesinde dalış alanı belirlenebilmesi için başvuru yapılan alan ve çevresinde her yönden 100 metre mesafe içinde, Genel Müdürlükçe oluşturulacak bir ekibe su altı incelemesi yaptırılır. İncelemede su altında görünür kültür varlığı bulunup bulunmadığı, komşu kara kesimindeki sit alanı varlığı, su altında korunması gerekli kültür varlığına olan mesafe, yapılacak dalışların deniz tabanındaki kültür varlıklarına olası etkileri ve genel koruma ilkeleri dikkate alınarak rapor hazırlanır (Yönetmelik m.7/1-a). Raporda su altı koruma bölgesinin yeri ve genel tanımı, sit ve mülkiyet durumu, varsa yürürlükteki plan kararları, koruma bölge kurulu kararları ve yargı kararları ile gerekçeli görüş ve öneriler yer alır; raporun tarihi, hazırlayanların isim ve imzaları, ek listesi, destekleyici belgeler ve uygun ölçekli harita, plan veya kroki rapora eklenir (m.7/1-b). Rapor ve varsa ilgili kurumların görüşleri Komisyon gündemine alınmak üzere Genel Müdürlüğe gönderilir (m.7/1-c).
Talep edilen uygulamanın yapılacağı alanda su altı koruma bölgesi ile sit alanları çakışıyorsa ilgili koruma bölge kurulunun veya Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Komisyonunun görüşü alınır (m.7/2). İnceleme sonucunda tespit ve tescil işlemi gerekli görülürse, alanın önerilen koruma statüsü Genel Müdürlükçe değerlendirilmek üzere ilgili koruma bölge kuruluna bildirilir (m.7/3). Değerlendirmemize göre bu, dalış alanı başvurusunun beklenmedik bir sonucu olabilir: İnceleme sırasında yeni bir batık veya kalıntı bulunursa alan dalışa açılmak yerine yeni bir sit olarak tescil sürecine girebilir. Komisyon kararları Bakanlık Makamınca onaylanarak yürürlüğe girer ve dalış alanı belirlenmesine ilişkin kararlar Bakanlığın internet sayfasında duyurulur (m.7/4-5).
Dalış alanı belirlenmesi süreci adım adım
| Adım | Ne yapılır | Merci | Dayanak |
|---|---|---|---|
| 1. Ön kontrol | Alanın yasak saha, askerî yasak bölge veya güvenlik bölgesi içinde olup olmadığı ve komşu kara kesimindeki sitler kontrol edilir | Başvuru sahibi | 2016 Kararı m.1, 3; Yönetmelik m.9 |
| 2. Askerî görüş | Askerî yasak veya güvenlik bölgesindeyse Millî Savunma Bakanlığının uygun görüşü alınır | Millî Savunma Bakanlığı | 2634 Ek m.6; Yönetmelik m.9/1 |
| 3. Ödeme | Tarifedeki hizmet bedeli ve KDV yatırılır | Bakanlık Döner Sermaye İşletmesi | 2863 Ek m.9, sıra 23; Hizmet Bedelleri Y. m.5 |
| 4. Başvuru | Dekontla birlikte koordinatlı öneri Bakanlığın ilgili birimine sunulur | Genel Müdürlük veya ilgili birim | Hizmet Bedelleri Y. m.3/d, 5/3; Yönetmelik m.7/1 |
| 5. Su altı incelemesi | Alan ve her yönden 100 metre içinde inceleme; deniz aracı ve ekipman talep sahibince sağlanır | Genel Müdürlük ekibi | Yönetmelik m.7/1-a; tarife sıra 23 |
| 6. Rapor ve görüşler | Rapor Genel Müdürlüğe gönderilir; sit çakışmasında kurul görüşü alınır | Genel Müdürlük; koruma bölge kurulu | m.7/1-b, c; 7/2 |
| 7. Komisyon kararı | Tam sayıyla toplanan Komisyon oy çokluğuyla karar verir | Su Altı Koruma Komisyonu | m.5/1-a, 6/3 |
| 8. Onay ve duyuru | Karar Bakanlık Makamınca onaylanır ve internet sayfasında duyurulur | Bakanlık | m.6/9, 7/4-5 |
Başvuru dosyası için kontrol listesi (önerimiz): Yönetmelik başvuru belgelerini tek tek saymaz; Komisyonun ve inceleme ekibinin işini kolaylaştıran bir dosya süreci hızlandırır.
1. Önerilen dalış alanının köşe koordinatları, derinlik aralığı ve uygun ölçekli harita veya kroki.
2. Alanın 2016 Kararının ekindeki hangi sahada kaldığına ilişkin açıklama ve güncel deniz haritası çıktısı.
3. Askerî yasak veya güvenlik bölgesindeyse Millî Savunma Bakanlığının uygun görüş yazısı.
4. Başvuranın unvanı, turizm veya dalış merkezi belgeleri, sorumlu eğitmenlerin yetki belgeleri.
5. İnceleme için sağlanacak deniz aracı, ekipman, ulaşım ve konaklama imkânlarına ilişkin taahhüt.
6. Dalışlarda kültür varlıklarına dokunma, eser alma ve çapa atma yasağına ilişkin uygulanacak kurallar ve brifing metni.
7. Hizmet bedeli ve KDV dekontu.
Duba, Şamandıra ve Tonoz Talepleri
Su altı koruma bölgelerinde rekreasyon ve su sporlarına yönelik, inşai faaliyet içermeyen turizm amaçlı duba, şamandıra, tonoz ve benzeri uygulamalara ilişkin talepler de Genel Müdürlükçe oluşturulacak ekibe yaptırılacak su altı incelemesinin sonucuna göre Su Altı Koruma Komisyonunca değerlendirilir. Değerlendirme sonucu, Komisyondaki Deniz Kuvvetleri Komutanlığı temsilcisi aracılığıyla Seyir, Hidrografi ve Oşinografi Dairesi Başkanlığına bildirilir (Yönetmelik m.7/1-ç). Dalış teknelerinin deniz tabanına tekrar tekrar çapa atması batık ve kalıntılar için önemli bir risktir; sabit bağlama şamandırası bu nedenle hem işletme hem koruma açısından önem taşır.
Değerlendirmemize göre hükümdeki “inşai faaliyet içermeyen” sınırlaması önemlidir. Kazıklı iskele, yüzer platformun sabitlenmesi için tabana yapılacak beton bloklar veya dolgu gibi inşai nitelikteki uygulamalar Komisyonun bu fıkradaki yetkisinin dışında kalır; bunlar için alanın sit durumuna göre koruma bölge kurulunun izni ile kıyı ve imar mevzuatındaki izinler ayrıca gerekir. Şamandıra için yapılan başvuruda tonozun ağırlığı, tabana nasıl yerleştirileceği ve kültür varlığına olan mesafesi açıkça gösterilmelidir.
Balık Çiftliği ve Kıyı Yatırımlarında Su Altı İncelemesi
Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunun 19.12.2006 tarihli ve 725 sayılı ilke kararı (RG 25.01.2007, 26414), sit alanlarında ve sit alanlarına kıyısı bulunan koylarda ve 2863’ün 35. maddesi kapsamında Bakanlar Kurulu kararıyla dalış yasağı getirilen alanlarda su ürünleri üretim ve yetiştirme tesisi yapılamayacağına karar vermiş ve 1998 tarihli 627 sayılı önceki ilke kararını iptal etmiştir. Değerlendirmemize göre dalışa yasak saha içinde ya da sit alanına kıyısı bulunan bir koyda balık çiftliği planlayan yatırımcının, Tarım ve Orman Bakanlığındaki ruhsat sürecinden önce bu ilke kararını ve yasak saha koordinatlarını kontrol etmesi gerekir; ilke kararlarının güncelliği de başvuru tarihinde ayrıca doğrulanmalıdır.
Liman, iskele, deniz deşarjı, boru hattı veya kablo gibi kıyı yatırımlarında deniz tabanında kültür varlığı bulunup bulunmadığının tespiti için de su altı incelemesi gündeme gelebilir. Ücret tarifesinin 23. sırası “2863 sayılı Kanun kapsamında su altında yapılacak inceleme talepleri” şeklinde genel bir ifade kullanır ve yalnızca dalış alanı başvurularıyla sınırlı değildir. Değerlendirmemize göre bu nedenle kıyı yatırımı için Bakanlıktan talep edilen su altı incelemeleri de bu kalem kapsamında ücretlendirilebilir; kamu kurumlarının kendi bünyelerinde hazırladıkları plan, proje ve yapım işleri ise ücretten muaftır (tarife dipnotu; Hizmet Bedelleri Yönetmeliği m.6).
Askerî Yasak Bölgeler ve Güvenlik Bölgelerinde Dalış
Askerî yasak bölgeler ve güvenlik bölgelerinde turizm ve sportif amaçlı dalış, Millî Savunma Bakanlığının uygun görüşü alınarak yapılabilir (2634 Ek m.6). Yönetmeliğe göre bu bölgelerde oluşturulmak istenen dalış alanlarının belirlenmesi veya bu alanlarda yapılacak uygulamalara ilişkin talep ve önerilerin Komisyon gündemine alınabilmesi için Millî Savunma Bakanlığından uygun görüş alınması zorunludur; uygun görüş verilen konuların görüşüldüğü toplantılara Millî Savunma Bakanlığını temsilen bir yetkili katılır (m.9). Bilimsel çalışmalar bakımından da askerî yasak bölgelerde yapılacak araştırma, sondaj ve kazı için gerekli ruhsatname Genelkurmay Başkanlığının izninden sonra düzenlenir (2863 m.35/2). Kültür varlığı askerî garnizon veya yasak bölge içinde bulunursa bildirim usulüne uygun olarak üst komutanlıklara yapılır (m.4/2).
Su Altı İnceleme Ücreti 2026 (Tarife Sıra 23)
7590 sayılı Kanun’la 2863’e eklenen Ek Madde 9’a bağlı (1) sayılı ücret tarifesinin 23. sırasına göre 2863 sayılı Kanun kapsamında su altında yapılacak inceleme talepleri için gerçek kişilerden 20.000 TL, tüzel kişilerden 40.000 TL işlem ücreti alınır. Aynı satırda bu ücretin, su altı incelemesine ilişkin olarak talep sahibi tarafından sağlanacak hizmet alımı, ekipman, nakil, ulaşım, deniz aracı ve konaklama masraflarını kapsamadığı açıkça yazılıdır. Başka bir deyişle Bakanlığa ödenen bedel işlemin karşılığıdır; inceleme ekibinin sahaya ulaşması, tekne, dalış ekipmanı ve konaklama başvuru sahibince ayrıca sağlanır. Tarifedeki ücretlere KDV dâhil değildir ve yürürlükteki KDV oranı ayrıca tahsil edilir.
Su altı ve ilgili 2026 hizmet bedelleri
| Sıra | Hizmet | Gerçek kişi | Tüzel kişi | Not |
|---|---|---|---|---|
| 23 | 2863 sayılı Kanun kapsamında su altında yapılacak inceleme talepleri | 20.000 TL | 40.000 TL | Hizmet alımı, ekipman, nakil, ulaşım, deniz aracı ve konaklama masrafları hariç; bunlar talep sahibince sağlanır |
| 24 | Arkeolojik sit olarak tescilli alanlarda jeoradar çalışması (1.000 m²’ye kadar) | 2.500 TL | 5.000 TL | 1.000 m² üstü oranlanır (Hizmet Bedelleri Y. m.8/4) |
| Dipnot | Kamu kurumlarının kendi bünyelerinde hazırladıkları plan, proje, yapım ve benzeri işler | Ücret alınmaz | Ücret alınmaz | Tarife dipnotu; Hizmet Bedelleri Y. m.6 |
| Dipnot | KDV | Ayrıca eklenir | Ayrıca eklenir | Tarife dipnotu; Hizmet Bedelleri Y. m.7/5 |
Hizmet bedelinin tahsilinde 27.10.2026 tarihli ve 33413 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Hizmet Bedelleri Yönetmeliği uygulanır. Bedel, başvurunun işleme alınmasından önce peşin tahsil edilir (m.5/1); Döner Sermaye İşletmesinin banka hesabına veya uygun görülen elektronik ödeme sistemine yatırılır ve başvuru banka dekontuyla birlikte Bakanlığın ilgili birimine yapılır; dekontu ibraz edilmeyen veya elektronik ortamda doğrulanamayan başvurular işleme alınmaz (m.5/3). Yönetmelikteki “ilgili birim” tanımı Genel Müdürlüğü, il kültür ve turizm müdürlüklerini, koruma bölge kurulu müdürlüklerini, rölöve ve anıtlar müdürlüklerini ve müze müdürlüklerini kapsar (m.3/d). Tarifedeki tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında artırılır (m.4/2).
Su altı inceleme bedelinde uygulanan kurallar
| Kural | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Ödeme zamanı | Başvuru işleme alınmadan önce peşin ödenir | Hizmet Bedelleri Y. m.5/1 |
| Olumsuz sonuç, eksiklik, geri çekme, vazgeçme | Bedel iade edilmez | m.5/4; tarife dipnotu |
| Altı ay kuralı | Bedelin tahsilinden itibaren altı ay içinde müracaat edilmezse başvuru işleme alınmaz, bedel iade edilmez | m.7/1 |
| Sonuçlanan başvurunun yeniden değerlendirilmesi | Yeni hizmet bedeli ödenir | m.7/2 |
| İşlemin yargı kararıyla iptali | Daha önce tahsil edilen bedel iade edilmez | m.7/3 |
| Aynı başvuruda birden fazla hizmet kalemi | Her işlem için ayrı bedel; aynı işlem için mükerrer tahsilat yapılamaz | m.7/6 |
| Eksik veya yanlış ödeme | Eksiklik tamamlanıncaya kadar başvuru işleme alınmaz | m.7/7 |
Hesap örneği (değerlendirmemiz): Bir dalış merkezi işleten şirket, yasak saha içindeki bir koyda dalış alanı belirlenmesini istiyor. KDV oranının yüzde 20 olduğu varsayımıyla şirket Bakanlığa 40.000 TL hizmet bedeli ile 8.000 TL KDV, toplam 48.000 TL öder. Aynı talebi bir gerçek kişi yaparsa toplam 24.000 TL olur. Bu tutarlara inceleme ekibini sahaya götürecek tekne, dalış ekipmanı, ulaşım ve konaklama masrafları dahil değildir. Aynı başvuruda dalış alanının yanında bağlama şamandırası da isteniyorsa, değerlendirmemize göre her iki talep tek bir su altı incelemesiyle değerlendirildiği sürece aynı işlem için ikinci kez bedel alınmaması gerekir (m.7/6); bu noktanın ödeme öncesinde Bakanlıktan yazılı olarak teyit edilmesi yerinde olur. Ücret, iade ve altı ay kuralının ayrıntıları koruma kurulu ve Bakanlık başvuru ücretleri rehberimizde, Yönetmeliğin yayımına ilişkin haber ise Hukuk Gündemi sayfamızdadır.
Su Altında Film, Fotoğraf ve Görüntüleme
Bakanlıkça dalışa izin verilen alanlarda yerli veya yabancı gerçek ya da tüzel kişilerce yapılacak su altı görüntüleme, film ve fotoğraf çekimi talepleri Genel Müdürlükçe değerlendirilir (Yönetmelik m.8). Hüküm, dalış alanı açılmış olmasının oradaki kültür varlıklarının ticari amaçla görüntülenmesine kendiliğinden izin anlamına gelmediğini gösterir. Değerlendirmemize göre özellikle belgesel, reklam veya yayın amaçlı profesyonel çekimlerde, çekim takvimi, ekip, ekipman ve görüntülenecek varlıklar belirtilerek Genel Müdürlüğe önceden başvurulmalıdır. Dalışa yasak sahada ise turizm amaçlı çekim yapılamaz; çekim ancak izinli bir bilimsel araştırma veya kazının kapsamında gündeme gelir.
Bilimsel Araştırma ve Kazı İçin Su Altı İzni
Kültür ve tabiat varlıklarını meydana çıkarmak üzere araştırma, sondaj ve kazı yapma hakkı Bakanlığa aittir. Bilimsel ve mali yeterliği Bakanlıkça kabul edilen Türk ve yabancı heyet ve kurumlara araştırma izni Bakanlık tarafından, sondaj ve kazı izni Cumhurbaşkanı kararı ile verilir; Bakanlık elemanları veya Bakanlıkça görevlendirilen Türk bilim insanlarınca yapılacak çalışmalar Bakanlığın iznine bağlıdır (2863 m.35/2). Kültür ve Tabiat Varlıklarıyla İlgili Olarak Yapılacak Araştırma, Sondaj ve Kazılar Hakkında Yönetmelik (RG 10.08.1984, 18485) araştırmayı müzelerde veya kazı yapmaksızın toprak üstünde ve su altında yapılan çalışmalar olarak tanımlar (m.3). Bakanlığın 2024 tarihli yönergesi de yüzey araştırmasını kazı yapmaksızın toprak üstünde ve su altında yapılan çalışmalar olarak tanımlar ve yılda iki il sınırını aşan su altı araştırma taleplerinin Genel Müdürlükçe değerlendirileceğini öngörür (Yönerge m.3/1-v, 5/1-ç).
Yabancı heyet ve kurumların araştırma, kazı ve sondajlarında görevlendirilen Bakanlık temsilcilerine ödenecek yol masrafları, yevmiye, temsil ödeneği ve su altı dalış tazminatı kazı başkanlığından peşinen tahsil edilerek bir Devlet bankasına yatırılır (2863 m.48/3); yönerge de bu giderleri yabancı kazıların harcama kalemleri arasında sayar (Yönerge m.11). Ruhsatname tarihinden itibaren Bakanlıkça kabul edilen haklı bir sebep olmaksızın en çok altı ay içinde başlanmayan araştırma, kazı ve sondajlara ait izinler hükümsüz sayılır (m.39) ve izinler Bakanlığın izni olmadan devredilemez (m.38). Türkiye’deki elçilik ve konsolosluk mensuplarına araştırma, kazı ve sondaj izni verilmez (m.49). Karadaki araştırma ve jeofizik çalışmalarının izin rejimi için jeoradar ile define aramak suç mu yazımıza bakabilirsiniz.
Dalışta Tarihi Eser veya Batık Görürseniz Ne Yapmalısınız?
Taşınır ve taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarını bulanlar bunu en geç üç gün içinde en yakın müze müdürlüğüne veya köyde muhtara, diğer yerlerde mülki idare amirlerine bildirmek zorundadır (2863 m.4/1). 2016 Kararı bu yükümlülüğü dalışlar için ayrıca tekrar eder: Daha önce yasak saha içinde olup çalışmalar sonucunda dalışa serbest saha olarak düzenlenen alanlardaki dalışlar ile yasak sahalar dışındaki dalışlar sırasında korunması gerekli bir kültür varlığına rastlanırsa en yakın mülki idare amirine veya müzeye 2863’ün 4. maddesi uyarınca haber verilmesi zorunludur ve bu süre içinde varlığa herhangi bir müdahalede bulunulması yasaktır (Karar m.2). İhbarı alan makamlar varlığın muhafazası ve güvenliği için gerekli tedbirleri alır (2863 m.4/3).
Su altında bulunan bir amfora veya heykel parçası bulanın malı olmaz; korunması gerekli kültür varlıkları Devlet malı niteliğindedir (m.5). Kanun buna karşılık bildirimi ödüllendirir: Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde yer üstünde, yer altında ve su altında bulunan taşınır kültür varlıklarını 4. maddedeki mercilere süresinde haber verenlere ikramiye verilir; varlık Devlete ait arazide bulunmuşsa takdir olunacak bedelin yüzde 40’ı bulana ikramiye olarak ödenir (m.64/c). Değerlendirmemize göre deniz tabanı özel mülkiyete konu olmadığından su altı buluntularında bu bent gündeme gelir. Süresinde bildirilmediği için gizlenmiş sayılan kültür varlıklarını haber verenlere ve bunları yakalayan kamu görevlilerine ise 1905 sayılı Kanun’daki oranlar dahilinde ikramiye verilir (m.64/e). İkramiyenin hesaplanması, değer takdirine itiraz ve ödeme süreci tarihi eser buldum, ne yapmalıyım rehberimizde ayrıntılı olarak anlatılmıştır.
Dalışta kültür varlığına rastlanınca yapılacaklar
| Durum | Ne yapılmalı | Dayanak |
|---|---|---|
| Amfora, çapa, seramik veya yapı kalıntısı görüldü | Dokunmadan konum ve derinlik kaydı alınır; en geç üç gün içinde müzeye veya mülki amire bildirilir | 2863 m.4/1; 2016 Kararı m.2 |
| Buluntu askerî yasak bölgede | Bildirim usulüne uygun olarak üst komutanlığa yapılır | 2863 m.4/2 |
| Eser yanlışlıkla çıkarıldı | Derhal ve tutanakla müzeye veya mülki amire teslim edilir | 2863 m.4, 5; değerlendirmemiz |
| Bildirimi yapılmamış eser satın alma veya alma teklifi | Reddedilir; satan da alan da cezai sorumluluk altına girer | 2863 m.67/2 |
| Koordinatların paylaşılması | Yağma riskine karşı konum bilgisi yalnızca resmî bildirimde verilir | Önerimiz |
| Süresinde bildirim | Devlete ait alanda takdir edilen bedelin yüzde 40’ı ikramiye | 2863 m.64/c |
Yasak Sahada Dalışın Cezası Var mı? Suçlar ve Yaptırımlar
2863’ün 35. maddesi su altı koruma bölgelerinde sportif dalışı yasaklar; ancak Kanun’un ceza hükümleri arasında (m.65-75) yalnızca yasak sahada dalış yapmayı cezalandıran ayrı bir suç tanımı yoktur. Kanunun açıkça suç saymadığı bir fiil için kimseye ceza verilemez ve idarenin düzenleyici işlemleriyle suç ve ceza konulamaz (TCK m.2/1-2). Kabahatler bakımından da yaptırımın türü, süresi ve miktarı ancak kanunla belirlenebilir (Kabahatler Kanunu m.4/2); emre aykırı davranış kabahati ise ancak ilgili kanunda açıkça hüküm bulunan hallerde uygulanabilir (m.32/2). Değerlendirmemize göre bu nedenle kültür varlığına yönelik bir arama, kazı veya müdahale bulunmaksızın yalnızca yasak sahada dalış yapılmış olması hâlinde hapis cezası veya genel nitelikli bir idari para cezası verilmesi hukuken tartışmalıdır. Bu, yasak sahada dalışın serbest olduğu anlamına gelmez: Yasak yürürlüktedir ve dalış sırasında yapılan her türlü arama veya müdahale aşağıdaki suçları oluşturabilir.
İzinsiz olarak define araştıranlar üç aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır (2863 m.74/2). Yargıtay 12. Ceza Dairesine göre bu suç, 6. maddede belirtilen kültür ve tabiat varlıklarında, bunların koruma alanlarında ve tespit ve tescil edilmiş sit alanlarında araziye fiziki müdahale teşkil etmeyen, toprak üstünde veya su altında kültür ve tabiat varlıklarının araştırılmasına yönelik eylemleri kapsar (03.10.2024, 2021/3392 E., 2024/4975 K.). Su altı sitinde dedektörle tarama yapan veya batığın etrafında eser arayan dalgıç bu suçla karşılaşabilir. Kültür varlıkları bulmak amacıyla izinsiz olarak kazı veya sondaj yapan kişi ise iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası alır; yer sit alanı veya korunması gerekli başka bir yer değilse ceza üçte bir indirilir (m.74/1). Deniz tabanındaki kumu veya çökeltiyi kaldırarak kalıntıyı açığa çıkarmak, değerlendirmemize göre kazı niteliği taşır. Bu fiillerle bulduğu kültür varlığını soruşturma başlamadan önce mahallî mülkî amire teslim eden kişinin cezasında mahkeme üçte ikiye kadar indirim yapabilir (m.74/3).
Kültür ve tabiat varlıklarıyla ilgili bildirim yükümlülüğüne mazeretsiz ve bilerek aykırı hareket eden kişi altı aydan üç yıla kadar hapis; bildirimi yapılmamış kültür varlığını satışa arz eden, satan, veren, satın alan veya kabul eden kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır (m.67/1-2). Kültür varlığını Kanun’a aykırı olarak yurt dışına çıkaran kişi beş yıldan on iki yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası alır (m.68). Tebliğ veya ilan edilmiş tescilli sit alanlarına ve korunması gerekli taşınmaz kültür varlıklarına kasten zarar verenler ile izinsiz inşai ve fiziki müdahale yapanlar için ceza iki yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasıdır (m.65/1). Değerlendirmemize göre tescilli bir batığa bilerek çapa atmak veya parça sökmek bu kapsamda değerlendirilebilir. Kaçakçılık boyutu olan dosyalar için tarihi eser kaçakçılığı ve kaçak kazı ve kaçakçılık suçu yazılarımıza bakabilirsiniz.
Su altında fiil, suç ve ceza
| Fiil | Hukuki nitelik | Ceza | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Yalnızca yasak sahada dalış, kültür varlığına yönelik eylem yok | Yasak ihlali; ayrı suç tanımı yok | Yaptırımı tartışmalı (değerlendirmemiz) | 2863 m.35/3; TCK m.2; Kabahatler K. m.4/2, 32/2 |
| Su altı sitinde veya korunan yerde fiziki müdahale olmadan eser aramak | İzinsiz araştırma | 3 ay–2 yıl hapis; önödeme | 2863 m.74/2; TCK m.75/6-c |
| Kültür varlığı bulmak için tabanı kazmak, çökeltiyi kaldırmak | İzinsiz kazı | 2–5 yıl hapis; yer sit değilse üçte bir indirim | 2863 m.74/1 |
| Gördüğü veya çıkardığı eseri bildirmemek | Bildirim yükümlülüğüne aykırılık | 6 ay–3 yıl hapis | 2863 m.67/1 |
| Bildirilmemiş eseri satmak, satın almak, kabul etmek | Bildirimsiz varlığın ticareti | 2–5 yıl hapis ve 5.000 güne kadar adli para | 2863 m.67/2 |
| Eseri yurt dışına çıkarmak | Yurt dışına çıkarma yasağına aykırılık | 5–12 yıl hapis ve 5.000 güne kadar adli para | 2863 m.68 |
| Tescilli su altı sitine veya varlığına kasten zarar, izinsiz fiziki müdahale | Taşınmaz kültür varlığına zarar | 2–5 yıl hapis ve 5.000 güne kadar adli para | 2863 m.65/1 |
İzinsiz define araştırma suçunda önödeme uygulanır (TCK m.75/6-c); suçun beş yıl içinde tekrar işlenmesi hâlinde aynı suçtan dolayı önödeme hükümleri uygulanmaz. Uzlaştırma ve önödeme kapsamındaki suçlar hariç olmak üzere üst sınırı üç yıl veya daha az hapis cezasını gerektiren suçlarda, örneğin bildirim yükümlülüğüne aykırılıkta, Cumhuriyet savcısı kamu davasının açılmasının beş yıl süreyle ertelenmesine karar verebilir (CMK m.171/2); ayrıntı için kamu davasının açılmasının ertelenmesi yazımıza bakabilirsiniz. Hükmolunan ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası ise hükmün açıklanmasının geri bırakılması gündeme gelir (CMK m.231/5).
Kasıtlı bir suçun işlenmesinde kullanılan dalış ekipmanı, dedektör veya tekne, iyiniyetli üçüncü kişilere ait değilse müsadere edilebilir (TCK m.54/1); müsaderenin işlenen suça göre daha ağır sonuçlar doğuracağı ve hakkaniyete aykırı olacağı anlaşılırsa müsadereye hükmedilmeyebilir (m.54/3). Önödeme ile kamu davasının açılmaması müsadereye ilişkin hükümleri etkilemez (TCK m.75/5). Suça konu taşınır kültür varlıkları ise müzeye teslim edilir (2863 m.75). Soruşturma bakımından muhafazasına gerek kalmayan veya müsadereye tabi olmayan eşyanın iadesine savcı, hâkim veya mahkeme karar verir ve istemin reddine itiraz edilebilir (CMK m.131/1). Tekne veya ekipman için el konulan eşyanın iadesi ve müsadere yazılarımız, ifadeye çağrıldığınızda ise savcılıktan ifadeye çağrıldım rehberimiz yol gösterir.
Uyarı: Dalış teknesinde, kayıtlarda veya sosyal medya paylaşımlarında yer alan “eser arıyoruz”, “batıktan hatıra aldık” gibi ifadeler soruşturmada arama kastının delili olarak kullanılabilir. Sportif bir dalış yapıldıysa dalış planı, rehber kaydı ve dalış bilgisayarı verisi dalışın amacını ve süresini gösteren en önemli belgelerdir; bunların saklanması savunmayı kolaylaştırır.
Kararlara Karşı İtiraz ve Dava Yolları
Dalış alanı talebinin reddi veya Komisyon kararının Bakanlık Makamınca onaylanmaması, başvuru sahibi bakımından kesin ve yürütülmesi gereken bir idari işlemdir. Bu işleme karşı tebliğden itibaren altmış gün içinde iptal davası açılabilir (İYUK m.7). Dava açmadan önce işlemin kaldırılması veya değiştirilmesi üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan dava süresi içinde istenebilir; bu başvuru işlemeye başlamış dava süresini durdurur ve otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır (m.11). Kanunda veya özel kanunlarda yetkili mahkeme gösterilmemişse yetkili idare mahkemesi, işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir (m.32/1). Değerlendirmemize göre Bakanlık merkezinde onaylanan Komisyon kararlarına karşı davada Ankara idare mahkemeleri yetkilidir. İşlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması şartlarının birlikte gerçekleşmesi durumunda yürütmenin durdurulması da istenebilir (m.27/2). Süre hesabı için idari davalarda dava açma süreleri yazımıza, idari yargının genel çerçevesi için İdare Hukuku Rehberi sayfamıza bakabilirsiniz.
Dalışa yasak sahaları belirleyen kararlar ise düzenleyici niteliktedir. Danıştay; Cumhurbaşkanı kararlarına, Cumhurbaşkanlığı kararnameleri dışındaki düzenleyici işlemlere ve bakanlıklarca çıkarılan ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlemlere karşı açılan iptal davalarına ilk derece mahkemesi olarak bakar (2575 sayılı Danıştay Kanunu m.24/1-a, b, c). İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi ilan tarihini izleyen günden başlar; ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililer düzenleyici işlem veya uygulanan işlem ya da her ikisi aleyhine birlikte dava açabilir ve düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması ona dayalı işlemin iptaline engel olmaz (İYUK m.7/4). Değerlendirmemize göre yasak saha koordinatlarının bir koyu bilimsel bir dayanak olmaksızın kapsadığını ileri süren işletme, kendisine yönelik ret işlemiyle birlikte ilgili Cumhurbaşkanı kararının o kısmını da dava konusu yapabilir. Su altında yeni bir sit tescili veya sit sınırı belirlenmesi gibi koruma bölge kurulu kararlarına karşı ise Bakanlığa itiraz ve idari dava yolu açıktır; itirazın usulü koruma kurulu kararına itiraz dilekçesi yazımızda anlatılmıştır.
Su altı işlemlerine karşı başvuru yolları
| İşlem | Yol | Süre | Merci | Dayanak |
|---|---|---|---|---|
| Dalış alanı talebinin reddi veya Komisyon kararı | İptal davası; öncesinde isteğe bağlı başvuru | 60 gün; başvuru süreyi durdurur | İdare mahkemesi (değerlendirmemizle Ankara) | İYUK m.7, 11, 32 |
| Başvuruya cevap verilmemesi | Zımni ret üzerine dava | 30 gün sonra 60 gün; kesin olmayan cevapta bekleme en fazla 4 ay | İdare mahkemesi | İYUK m.10 |
| Dalışa yasak sahaları belirleyen Cumhurbaşkanı kararı | İptal davası; uygulama işlemiyle birlikte de açılabilir | İlandan 60 gün veya uygulama işleminden 60 gün | Danıştay (ilk derece) | 2575 m.24/1-a; İYUK m.7/4 |
| Dalış Alanları Yönetmeliği hükmü | İptal davası; uygulama işlemiyle birlikte | İlandan veya uygulamadan 60 gün | Danıştay (ilk derece) | 2575 m.24/1-c; İYUK m.7/4 |
| Su altında sit tescili gibi koruma bölge kurulu kararı | Bakanlığa itiraz ve iptal davası | Dava için tebliğden 60 gün | Bakanlık; idare mahkemesi | 2863 m.61; İYUK m.7 |
Su Altı Koruma Bölgesinde Dalış Alanı Belirlenmesi Talep Dilekçesi Örneği
KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI
KÜLTÜR VARLIKLARI VE MÜZELER GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE
(Kazılar Dairesi Başkanlığı – Su Altı Koruma Komisyonu Sekretaryası)
BAŞVURAN: [Unvan], Vergi No: [……], Adres: [……], Telefon: [……], E-posta: [……]
ALAN: [İl, ilçe], [……] Koyu; köşe koordinatları ekli listede gösterilmiştir.
KONU: Su altı koruma bölgesi içinde kalan alanda turizm ve sportif amaçlı dalış alanı belirlenmesi ve bu amaçla su altı incelemesi yapılması talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. Talebin konusu ve alanın durumu (2863 sayılı Kanun m.35 ve 2016/8743 sayılı Karar m.1)
Şirketimiz [……] tarihinden beri [……] adresinde dalış merkezi işletmektedir. Ekli koordinat listesinde gösterilen [……] Koyu, 5/4/2016 tarihli ve 2016/8743 sayılı Kararın ekindeki [……] numaralı dalışa yasak saha içinde kalmaktadır. Koyun kuzey kesiminde [……] metre derinliğe kadar uzanan kayalık resif bulunmakta olup bu kesimde görünür bir kültür varlığı bulunduğuna dair bilgimiz yoktur.
2. Dalış alanı belirlenmesi imkânı (2634 sayılı Kanun Ek m.6 ve Yönetmelik m.5/1-a)
2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu’nun Ek 6. maddesi, su altında korunması gerekli kültür ve tabiat varlıklarının bulunduğu bölgelerden Bakanlıkça belirlenen yerlerde turizm ve sportif amaçlı dalış yapılabileceğini öngörmektedir. Talebimiz yalnızca ekli haritada sınırları gösterilen alanla sınırlıdır; bölgenin geri kalanındaki yasağa ilişkin bir istemimiz yoktur.
3. Su altı incelemesi (Yönetmelik m.7/1-a ve b)
Başvuru alanında ve çevresinde her yönden 100 metre mesafe içinde Genel Müdürlükçe oluşturulacak ekip tarafından su altı incelemesi yapılmasını talep ediyoruz. İnceleme için gerekli dalış teknesi, dalış ekipmanı, hava dolumu, ekibin ulaşımı ve konaklaması tarafımızca sağlanacaktır. Ekibin uygun göreceği tarihe göre hazırlık yapılabilmesi için en az [……] gün önceden bilgilendirilmeyi rica ediyoruz.
4. Askerî yasak bölge durumu (2634 sayılı Kanun Ek m.6 ve Yönetmelik m.9)
Başvuru alanı askerî yasak bölge veya güvenlik bölgesi içinde değildir. [Alan askerî yasak bölgede ise: Millî Savunma Bakanlığının [tarih/sayı] sayılı uygun görüş yazısı ektedir.]
5. Komşu kara kesimindeki sit alanı (Yönetmelik m.7/2)
Koyun kara kesiminde [……] sayılı kurul kararıyla tescilli [……] derece arkeolojik sit alanı bulunmaktadır. Bu nedenle ilgili koruma bölge kurulunun görüşünün alınmasını talep ediyoruz. Dalış alanı önerimiz bu sitin kıyı çizgisinden [……] metre uzaktadır.
6. Bağlama şamandırası (Yönetmelik m.7/1-ç)
Dalış teknelerinin deniz tabanına çapa atmasının önlenmesi amacıyla, inşai faaliyet içermeyen iki adet bağlama şamandırası konulmasını da talep ediyoruz. Şamandıraların konum ve tonoz bilgileri ekte gösterilmiştir. Aynı inceleme kapsamında değerlendirilmesini rica ediyoruz.
7. Koruma taahhüdü (2863 sayılı Kanun m.4 ve 2016/8743 sayılı Karar m.2)
Dalışlarda kültür varlıklarına dokunulmayacağını, hiçbir buluntunun alınmayacağını, bir kültür varlığına rastlanması hâlinde en geç üç gün içinde müze müdürlüğüne bildirileceğini ve bu kuralların her dalıştan önce dalıcılara yazılı olarak duyurulacağını taahhüt ediyoruz. Brifing metni ektedir.
8. Hizmet bedeli (2863 sayılı Kanun Ek m.9, tarife sıra 23 ve Hizmet Bedelleri Yönetmeliği m.5)
Su altı incelemesi için tüzel kişiler bakımından öngörülen 40.000 TL hizmet bedeli ve KDV Döner Sermaye İşletmesi hesabına yatırılmış olup dekont ektedir. Şamandıra talebinin aynı su altı incelemesiyle değerlendirilmesi hâlinde ayrı bir bedel doğmayacağı kanaatindeyiz; aksi düşünülüyorsa yazılı olarak bildirilmesini rica ediyoruz.
EKLER: 1. Koordinat listesi ve harita 2. Güncel deniz haritası çıktısı 3. Dalış merkezi belgeleri ve eğitmen yetki belgeleri 4. Kara kesimindeki sit kararının örneği 5. Şamandıra konum ve tonoz bilgileri 6. Brifing metni 7. Dekont [8. Millî Savunma Bakanlığı uygun görüş yazısı]
SONUÇ VE İSTEM: Ekli haritada sınırları gösterilen alanda su altı incelemesi yapılmasına, inceleme sonucuna göre alanın turizm ve sportif amaçlı dalış alanı olarak belirlenmesine ve iki adet bağlama şamandırası konulmasının uygun görülmesine karar verilmesini saygıyla arz ederiz.
[Tarih]
Başvuran
[Unvan, yetkili ad soyad, imza]
Yasak Sahada Dalış Nedeniyle Yürütülen Soruşturmada Şüpheli Müdafii Beyan Dilekçesi (Kısa Örnek)
SORUŞTURMA NO: [……]
ŞÜPHELİ: [Ad Soyad], T.C. Kimlik No: [……]
MÜDAFİİ: Av. [……]
KONU: Şüpheli hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmesi ve el konulan dalış ekipmanı ile teknenin iadesi talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. Atılı fiilin kanuni tanımı ve dalışın niteliği (2863 sayılı Kanun m.35/3 ve m.74/2; TCK m.2)
Müvekkil [tarih] günü [……] Koyunda, [……] Dalış Merkezinin düzenlediği ve rehber eşliğinde yapılan 40 dakikalık bir sportif dalışa katılmıştır. Dalış yerinin 2016/8743 sayılı Kararın ekindeki sahalardan biri içinde kaldığı sonradan anlaşılmıştır. Ancak 2863 sayılı Kanun yasak sahada dalış yapmayı ayrı bir suç olarak tanımlamamaktadır. Kanunun açıkça suç saymadığı bir fiil için ceza verilemez ve idarenin düzenleyici işlemleriyle suç konulamaz. Bu nedenle soruşturma yalnızca 74. maddenin ikinci fıkrasındaki izinsiz araştırma suçunun unsurları bakımından değerlendirilebilir.
2. Kültür varlığı arama kastının bulunmadığı (2863 sayılı Kanun m.74/2; TCK m.21)
İzinsiz araştırma suçu, su altında kültür varlıklarını araştırmaya yönelik eylemleri cezalandırır ve kast gerektirir. Müvekkilin yanında dedektör, kazı aleti, harita veya eser aramaya elverişli başka bir ekipman bulunmamıştır. Dalış merkezinin dalış planı, rehberin beyanı ve müvekkilin dalış bilgisayarı kaydı dalışın sabit bir rota üzerinde, rekreasyon amacıyla yapıldığını göstermektedir. Ekteki sosyal medya paylaşımları da yalnızca balık ve resif fotoğraflarından ibarettir.
3. Bildirim yükümlülüğüne uyulduğu (2863 sayılı Kanun m.4 ve m.67/1; 2016/8743 sayılı Karar m.2)
Dalış sırasında kumun içinde kırık bir amfora parçası gören müvekkil, parçaya dokunmamış ve aynı gün dalış merkezi aracılığıyla [……] Müze Müdürlüğüne bildirimde bulunmuştur. Bildirim yazısı ve müzenin alındı kaydı ektedir. Kanunun aradığı bildirim süresinde ve usulüne uygun olarak yapıldığından müvekkilin bildirim yükümlülüğüne aykırı bir davranışı da yoktur; aksine bu davranış koruma amacına hizmet etmektedir.
4. Dalışın tek başına kabahat de oluşturmadığı (Kabahatler Kanunu m.4/2 ve m.32/2)
Kabahat karşılığı yaptırımların türü ve miktarı ancak kanunla belirlenebilir ve emre aykırı davranış hükmü ancak ilgili kanunda açıkça hüküm bulunan hallerde uygulanabilir. 2863 sayılı Kanunda yasak sahada dalışa bağlanmış bir yaptırım bulunmamaktadır. Bu nedenle dalışın yasak saha içinde yapılmış olması, tek başına müvekkil hakkında cezai veya idari bir yaptırım sonucu doğurmaz.
5. El konulan eşyanın iadesi (TCK m.54 ve CMK m.131/1)
El konulan dalış ekipmanı müvekkile, tekne ise suçla ilgisi bulunmayan [……] Dalış Merkezine aittir; fatura ve ruhsat örnekleri ektedir. Ortada sabit bir suç bulunmadığından ve tekne iyiniyetli üçüncü kişiye ait olduğundan müsadere koşulları oluşmamıştır. Eşyanın muhafazasına artık gerek kalmadığından sahiplerine iadesi gerekir.
6. Önödeme hakkında (TCK m.75/6-c)
Müvekkilin atılı suçu işlemediği açıktır. Kabul anlamına gelmemek kaydıyla, Başsavcılığınızın aksi kanaatte olması hâlinde, 74. maddenin ikinci fıkrasının birinci cümlesindeki suçun önödeme kapsamında bulunduğu ve önödeme işlemleri yapılmadan kamu davası açılamayacağı hususunun gözetilmesini talep ederiz.
SONUÇ VE İSTEM: Müvekkil hakkında kovuşturmaya yer olmadığına, el konulan dalış ekipmanının müvekkile, teknenin [……] Dalış Merkezine iadesine karar verilmesini saygıyla arz ederiz.
EKLER: Dalış planı ve rehber beyanı, dalış bilgisayarı kaydı, müze müdürlüğüne yapılan bildirim ve alındı kaydı, fatura ve tekne ruhsatı örnekleri
[Tarih]
Şüpheli Müdafii
Av. [……]
Sık Yapılan Hatalar
1. Eski haritaya güvenmek. Ege’deki sahaların koordinatları 2020 ve 2022’de değiştirildi; güncel Resmî Gazete ve deniz haritası esas alınmalıdır.
2. “Turistler dalıyor, serbesttir” sanmak. Dalış alanı ancak Komisyon kararı, Bakanlık onayı ve internet duyurusuyla açılmış sayılır.
3. Askerî görüşü sona bırakmak. Millî Savunma Bakanlığının uygun görüşü yoksa talep Komisyon gündemine bile alınmaz.
4. Masrafları hesaba katmamak. 20.000/40.000 TL yalnızca işlem ücretidir; tekne, ekipman, ulaşım ve konaklama ayrıca karşılanır.
5. Ödeme ile başvuru arasında altı ayı geçirmek. Süre geçerse başvuru işleme alınmaz ve bedel iade edilmez.
6. Batıktan “hatıra” almak. Su altındaki kültür varlığı Devlet malıdır; almak ve bildirmemek suç oluşturur.
7. Bulunan eserin koordinatını paylaşmak. Konum yalnızca müzeye veya mülki amire bildirilmelidir.
8. Ret kararına karşı süreyi kaçırmak. Altmış günlük dava süresi tebliğden işler; üst makama başvuru süreyi durdurur.
Sıkça Sorulan Sorular
Dalışa yasak bölgeler nerelerdir?
2016/8743 sayılı Kararın ekindeki haritalar ve koordinat listelerinde gösterilen sahalar ile tüm Karadeniz kıyısında ve Alanya’dan Suriye sınırına kadar olan kıyıda, tespit işlemleri tamamlanıncaya kadar ören yerleri sahilleridir. Sahalar Seyir, Hidrografi ve Oşinografi Dairesince deniz haritalarında gösterilir; Ege’deki bazı sahaların koordinatları 2020 ve 2022’de değiştirilmiştir.
Su altı koruma bölgesinde dalış tamamen yasak mı?
Sportif dalış kural olarak yasaktır (2863 m.35/3). Ancak 2634 sayılı Kanun’un Ek 6. maddesine göre bu bölgelerden Bakanlıkça belirlenen yerlerde turizm ve sportif amaçlı dalış yapılabilir. İzinli bilimsel araştırma ve kazı dalışları ise 2863 m.35/2’ye göre yapılır.
Dalış alanı açtırmak için nereye başvurulur?
Kültür ve Turizm Bakanlığına, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğüne başvurulur; Komisyonun sekretaryasını Kazılar Dairesi Başkanlığı yürütür. Başvuru hizmet bedeli dekontuyla birlikte yapılır (Yönetmelik m.6/1, 7; Hizmet Bedelleri Yönetmeliği m.5/3).
Su altı incelemesi nasıl yapılır?
Genel Müdürlükçe oluşturulan ekip, başvuru alanında ve her yönden 100 metre mesafe içinde görünür kültür varlığı, komşu kara sitleri, kültür varlığına mesafe ve dalışların olası etkilerini inceleyip rapor hazırlar; rapor Komisyon gündemine alınmak üzere Genel Müdürlüğe gönderilir (Yönetmelik m.7/1-a, b, c).
Su altı inceleme ücreti 2026’da ne kadar?
Gerçek kişiler 20.000 TL, tüzel kişiler 40.000 TL öder; KDV ayrıca eklenir. Hizmet alımı, ekipman, nakil, ulaşım, deniz aracı ve konaklama masrafları bu ücrete dahil değildir ve talep sahibince sağlanır (2863 Ek m.9, tarife sıra 23).
Dalış alanı başvurusu reddedilirse ücret iade edilir mi?
Hayır. Başvurunun uygun bulunmaması, eksiklik, geri çekme veya vazgeçme hâlinde bedel iade edilmez; işlem yargı kararıyla iptal edilse de iade yapılmaz (Hizmet Bedelleri Yönetmeliği m.5/4, 7/3).
Su Altı Koruma Komisyonunda kimler var?
Bakan Yardımcısı başkanlığında Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürü, Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürü, Kazılar Dairesi Başkanı, Deniz Turizmi Dairesi Başkanı, Bodrum Sualtı Arkeoloji Müzesi Müdürü ve Deniz Kuvvetleri Komutanlığınca görevlendirilen bir üye olmak üzere yedi daimi üye bulunur (Yönetmelik m.4).
Askerî yasak bölgede dalış alanı açılabilir mi?
Açılabilir; ancak talebin Komisyon gündemine alınabilmesi için Millî Savunma Bakanlığının uygun görüşü zorunludur ve bu konuların görüşüldüğü toplantılara Bakanlığı temsilen bir yetkili katılır (2634 Ek m.6; Yönetmelik m.9).
Dalışta tarihi eser bulursam ne yapmalıyım?
Esere dokunmadan en geç üç gün içinde en yakın müze müdürlüğüne veya mülki idare amirine bildirmelisiniz; bu süre içinde esere müdahale yasaktır (2863 m.4; 2016/8743 sayılı Karar m.2). Süresinde bildirim yapana Kanun’daki oranlarda ikramiye verilir (m.64).
Yasak sahada dalış yapmanın cezası nedir?
2863 sayılı Kanun yalnızca yasak sahada dalış yapmayı ayrı bir suç olarak tanımlamaz; değerlendirmemize göre bu durumda yaptırım uygulanması tartışmalıdır (TCK m.2; Kabahatler Kanunu m.4/2, 32/2). Dalış sırasında eser aramak izinsiz araştırma (m.74/2), kazmak izinsiz kazı (m.74/1), bulduğunu bildirmemek ise m.67/1 suçunu oluşturabilir.
Su altında izinsiz araştırma suçunda önödeme var mı?
Evet. 2863’ün 74. maddesinin ikinci fıkrasının birinci cümlesindeki izinsiz define araştırma suçu önödeme kapsamındadır (TCK m.75/6-c); ancak suç beş yıl içinde tekrar işlenirse önödeme uygulanmaz. Önödeme müsadereye ilişkin hükümleri etkilemez (m.75/5).
Dalış yasağı kararına karşı dava açılabilir mi?
Dalışa yasak sahaları belirleyen Cumhurbaşkanı kararlarına karşı Danıştay’da ilk derece olarak dava açılabilir (2575 m.24/1-a). Dava süresi ilandan başlar; ancak karar uygulandığında, uygulama işlemiyle birlikte düzenleyici karar da dava konusu edilebilir (İYUK m.7/4).
Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar
Su altı dosyalarında iki tür sorun karşımıza çıkar: Dalış merkezi, belediye veya turizm işletmesinin bir koyu dalışa açtırma talebinin uzaması ya da reddedilmesi ile dalış sırasında yaşanan bir buluntu veya yasak saha ihlali nedeniyle başlayan soruşturmalar. Hukukçular Evi; yasak saha ve askerî bölge kontrolü, Millî Savunma Bakanlığı görüşü, dalış alanı ve şamandıra başvurusu, hizmet bedeli hesabı, su altı incelemesinin takibi, Komisyon kararına karşı başvuru ve iptal davası, Cumhurbaşkanı kararına karşı Danıştay davası, buluntu bildirimi ve ikramiye, ifade ve savunma, önödeme ile el konulan tekne ve ekipmanın iadesi süreçlerinde destek verir. Kültür varlıklarına ilişkin diğer konular için Kültür Varlıkları ve Sit Alanı Hukuku Rehberi, define araması için define arama izni, ceza hukukunun genel çerçevesi için ceza hukuku rehberimize, güncel düzenlemeler için Hukuk Gündemi son durum sayfamıza bakabilirsiniz. Randevu için 0554 648 37 15 numaralı hattan bize ulaşabilirsiniz.
Su altı dosyanız için yol haritası çizelim
Dalış alanı başvurusundan Komisyon kararına, buluntu bildiriminden soruşturma ve tekne iadesine kadar dosyanızı inceleyelim: Hukukçular Evi, 0554 648 37 15.
📚 İlgili Rehberler
- 🗂️ Kültür Varlıkları ve Sit Alanı Hukuku RehberiTescil, sit, buluntu, define, jeoradar, su altı ve kaçak kazı
- Tarihi Eser Buldum, Ne Yapmalıyım? (2026)
- Jeoradar ile Define Aramak Suç mu? (2026)
- Define Arama İzni Nasıl Alınır? (2026)
- Tarihi Eser Kaçakçılığı ve Kaçak Kazı (2863)
- Koruma Kurulu ve Bakanlık Başvuru Ücretleri (2026)
- Koruma Kurulu Kararına İtiraz Dilekçesi
- Müsadere: Eşya ve Kazanç Müsaderesi (TCK 54-55)
- El Konulan Eşyam Ne Olacak? Müsadere ve İade
Bu içerik İmar ve Şehircilik Hukuku alanındadır.
Kültür Varlıkları ve Sit Alanı Hukuku Rehberi · Bu alandaki tüm rehberler · Tüm hukuk dalları
Mevzuat ve kaynaklar: 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu m.3, 4, 5, 35, 38, 39, 48, 49, 61, 64, 65, 67, 68, 74, 75, Ek Madde 9 (7590 sayılı Kanun) ve ekli (1) sayılı ücret tarifesi sıra 23, 24 ve dipnotları; 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu Ek Madde 6 (7175 sayılı Kanun m.10); Su Altında Korunması Gerekli Kültür ve Tabiat Varlığı Bulunan Bölgelerde Turizm ve Sportif Amaçlı Dalış Alanlarının Belirlenmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (RG 20.03.2020, 31074) m.1-9; Su Altında Korunması Gerekli Kültür ve Tabiat Varlıklarının Bulunduğu Bölgelerde Dalış Yasağı Uygulanmasına Dair 05.04.2016 tarihli ve 2016/8743 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı (RG 20.05.2016, 29717) m.1-4 ile bu Kararın ekini değiştiren 2339 (RG 02.04.2020, 31087), 2802 (RG 28.07.2020, 31199) ve 5068 (RG 06.01.2022, 31711) sayılı Cumhurbaşkanı Kararları; Kültür ve Tabiat Varlıklarıyla İlgili Olarak Yapılacak Araştırma, Sondaj ve Kazılar Hakkında Yönetmelik (RG 10.08.1984, 18485) m.3; Kültür ve Tabiat Varlıklarıyla İlgili Yapılacak Yüzey Araştırması, Sondaj ve Kazı Çalışmalarının Yürütülmesi Hakkında Yönerge (2024) m.3, 5, 11; Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu Kapsamında Kültür ve Turizm Bakanlığına Yapılacak Başvurular ile Sunulacak Hizmetler Karşılığı Alınacak Bedellere İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (RG 27.10.2026, 33413) m.3-8; Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunun 19.12.2006 tarihli ve 725 sayılı ilke kararı (RG 25.01.2007, 26414); 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.2, 21, 54, 75; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.4, 32; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.131, 171, 231; 2575 sayılı Danıştay Kanunu m.24; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7, 10, 11, 27, 32; Yargıtay 12. Ceza Dairesi 03.10.2024, 2021/3392 E., 2024/4975 K. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosya için hukuki görüş yerine geçmez.
