Tenzilat Konkordatosu ile Vade Konkordatosu Farkı Nedir?

Tenzilat (yüzde) konkordatosunda alacaklılar alacaklarının bir kısmından vazgeçer; borçlu kalan kısmı öder. Vade (mühlet) konkordatosunda ise alacakta indirim yapılmaz, yalnızca ödeme vadesi uzatılır. İİK m. 285, konkordatoyu “vade verilmek veya tenzilat yapılmak suretiyle” borçların ödenmesi olarak tanımlar.

Konkordato Türleri Neye Göre Belirlenir?

Konkordato, borçlunun alacaklılarıyla mahkeme onayında yaptığı kolektif bir anlaşmadır. Bu anlaşmanın içeriğine göre konkordato farklı türlere ayrılır. En temel ikisi tenzilat ve vade konkordatosudur. Hangisinin teklif edileceği, borçlunun mali durumuna ve ödeme kapasitesine göre ön projede belirlenir.

Tenzilat (Yüzde) Konkordatosu

Tenzilat konkordatosunda alacaklılar, alacaklarının belirli bir yüzdesinden vazgeçer; borçlu, kalan kısmı (örneğin alacağın yüzde 60’ını) ödeyerek borcundan kurtulur. Tasdik kararında alacaklıların hangi ölçüde alacaklarından vazgeçtiği (vazgeçme/tenzilat oranı) açıkça gösterilir. Bu tür, borçlunun borçlarının tamamını ödeyemeyeceği ancak bir kısmını ödeyebileceği durumlar için uygundur.

Vade (Mühlet) Konkordatosu

Vade konkordatosunda alacak tutarında indirim yapılmaz; borçlu borcun tamamını öder, ancak ödeme için daha uzun bir süre/vade tanınır. Bu tür, borçlunun aslında borcunu ödeyebilecek durumda olduğu ama geçici bir likidite (nakit) sıkışıklığı yaşadığı hâllerde tercih edilir; zamana yayılan ödemeyle işletme nefes alır.

İki Tür Arasındaki Temel Fark

• Tenzilat: Alacakta indirim vardır (alacaklı bir kısmından vazgeçer), ödeme tutarı azalır.
• Vade: Alacakta indirim yoktur (tutar aynı kalır), yalnızca ödeme zamanı ertelenir/uzatılır.
• Amaç farkı: Tenzilat borcun tamamını ödeyemeyen borçlu için; vade ise geçici nakit sıkışıklığı yaşayan ama borcu ödeyebilecek borçlu içindir.

Hangi Tür Seçilmeli?

Seçim, borçlunun gerçekçi ödeme kapasitesine bağlıdır. Çoğu zaman tek başına tenzilat veya vade yeterli olmaz; ikisinin birlikte uygulandığı karma (bileşik) konkordato tercih edilir. Doğru türün belirlenmesi, hem projenin tasdik edilebilmesi hem de fiilen uygulanabilmesi açısından kritiktir ve uzman desteği gerektirir.

Karma Konkordato Neden Kuraldır? Tasdik Kararının Zorunlu İçeriği

Uygulamada saf tenzilat veya saf vade konkordatosuna nadiren rastlanır; bunun hukuki bir sebebi vardır.

İİK m.306 uyarınca konkordatonun tasdiki kararında iki unsurun birlikte gösterilmesi gerekir: alacaklıların hangi ölçüde alacaklarından vazgeçtiği ve borçlunun borçlarını hangi takvim çerçevesinde ödeyeceği.

Yargıtay bu konuda katıdır: vazgeçme oranına yer verilmeden ve ödeme takvimi yapılmaksızın kurulan tasdik hükmünün infazı mümkün değildir; yalnızca ödemelerin başlangıç tarihini göstermek de yeterli sayılmaz.

Pratik sonucu şudur: tenzilat konkordatosunda bile ödeme takvimi kurulmak zorundadır; vade konkordatosunda ise vazgeçme oranı “sıfır” olarak açıkça belirtilir. Karar her hâlde iki unsuru da içerir.

Karma yapının ayrıntısı için karma (bileşik) konkordato nedir? ve tasdik şartlarının tamamı için konkordatonun tasdiki şartları nelerdir? (İİK 305) sayfalarımıza bakabilirsiniz.

Bu İki Tür Adi Konkordatonun İçindedir

Tenzilat ve vade, konkordatonun bütün türleri değil; adi konkordato başlığı altındaki içerik seçenekleridir.

Adi (iflas dışı) konkordato: borçlu iflas etmeden önce alacaklılarına teklifte bulunur. Kabul ve tasdik edilirse borçlu iflastan kurtulur ve işletmesini sürdürür. Doktrinde bu türün tenzilat, vade ve karma olmak üzere üç biçimi ayrılır.

İflas içi konkordato: burada borçlu, ancak hakkında iflas kararı verilmiş bir kişi olabilir. Teklif alacaklılarca kabul ve mahkemece tasdik edilirse, borçlu hakkında verilen iflas kararının tüm hüküm ve sonuçları ortadan kalkar. Bu yolda komisere ait görevleri iflas idaresi yerine getirir.

Malvarlığının terki suretiyle konkordato: yapı bakımından diğerlerinden tümüyle ayrılır ve aşağıda ayrıca ele alınmıştır.

Ayrıca: sermaye şirketleri ve kooperatifler bakımından uzlaşma yoluyla yeniden yapılandırma ayrı bir kurum olarak düzenlenmiştir.

Malvarlığının Terki Suretiyle Konkordato: Yapı Tamamen Farklıdır

Bu tür, tenzilat ve vadeden bir “derece farkı” değil, nitelik farkı taşır.

Teklifin içeriği değişir: İİK m.309/a uyarınca bu konkordato ile alacaklılara, borçlunun malvarlığı üzerinde tasarruf etmek veya bu malların tamamını ya da bir kısmını üçüncü kişiye devretmek yetkisi verilir. Borçlu “işletmeyi çalıştırıp borç ödemeyi” değil, malvarlığı üzerindeki tasarruf yetkisini bırakmayı teklif eder.

Organlar farklıdır: alacaklılar haklarını konkordato tasfiye memurları ve alacaklılar kurulu aracılığıyla kullanır. Bunlar, konkordato talebi hakkında karar veren alacaklılar tarafından seçilir. Tasfiye memuru, asliye ticaret mahkemesinin seçime ilişkin kararı onaylamasından sonra göreve başlar; konkordato komiseri de tasfiye memuru olabilir.

Tasarruf yetkisi el değiştirir, mülkiyet değişmez: tasdik kararının kesinleşmesiyle borçlunun malvarlığı üzerindeki tasarruf yetkisi sona erer ve alacaklılara geçer. Ancak alacaklılara malvarlığının mülkiyeti geçmez; geçen yalnızca tasarruf yetkisidir.

İşletme devam etmez: bu türde borçlunun ticari faaliyetine devam etmesi söz konusu değildir. Adi konkordatonun aksine amaç işletmeyi ayakta tutmak değil, tasfiyeyi alacaklılar eliyle ve iflastan daha verimli biçimde yürütmektir.

Ayrıntı için malvarlığının terki suretiyle konkordato (İİK 309/a) sayfamıza bakabilirsiniz.

Terk Suretiyle Konkordato Neden Tercih Edilir?

Tasfiye sonucu doğuran bir yolun tercih edilmesi ilk bakışta çelişkili görünür; oysa her iki taraf için de üstünlükleri vardır.

Borçlu bakımından: borçluyu iflas etmekten ve iflasın kamu hukuku bakımından sonuçlarından kurtarır; ticari saygınlığının daha fazla zedelenmesini önler. Ayrıca aktiflerin tasfiyesinden karşılanamayan alacak kesimleri için borç ödemeden aciz belgesi düzenlenmesini önler.

Alacaklı bakımından: bu konkordatoya dayalı tasfiyeden, iflas tasfiyesine nazaran daha fazla oranda pay alınabilmesi mümkündür. Tasfiyenin alacaklıların seçtiği memurlar eliyle ve daha esnek biçimde yürütülmesi, toplu devir gibi değer koruyucu seçeneklere imkân tanır.

Tasdik ölçütü de bunu yansıtır: İİK m.305 uyarınca bu türde, paraya çevirme hâlinde elde edilen hasılatın veya üçüncü kişi tarafından teklif edilen tutarın, iflâs yoluyla tasfiye hâlinde elde edilebilecek bedelden fazla olacağının anlaşılması aranır.

Dolayısıyla karar rakamla verilir: “toplu devir mi, parça satış mı daha çok getirir” sorusunun bağımsız değerlemeyle cevaplanması, tasdiki belirleyen unsurdur.

Terk Suretiyle Konkordatoda Tasdik Kararı Neleri İçerir?

Bu türde tasdik kararı, adi konkordatodakinden daha ayrıntılı bir içerik taşır; çünkü karar aynı zamanda bir tasfiye planıdır.

Kararda şunlar yer alır: alacaklıların, malların tasfiyesi ya da üçüncü kişiye devri suretiyle karşılanamayan alacaklarından feragat edip etmedikleri — feragat etmiyorlarsa borçlunun sorumluluğunun ne olduğu; konkordato tasfiye memurları ile alacaklılar kurulu üyelerinin belirlenmesi ve yetkileri; kanunla belirlenmemişse malların tasfiye usulü ve mallar üçüncü kişiye devredilecekse devrin şekli ve teminatlandırılması; alacaklılara yönelik ilanların ve bildirimlerin İİK m.288 uyarınca yapılacağı; ve varsa konkordato kapsamı dışında kalan mallar.

Feragat maddesi kritiktir: tasfiyeden karşılanamayan kısım için alacaklılar feragat etmemişse borçlunun sorumluluğu devam eder; bu husus kararda açıkça gösterilmelidir.

Kapsam dışı mallar da açıkça belirtilir; aksi hâlde hangi malların konkordato masasına girdiği tartışmalı hâle gelir.

Hangi Tür Hangi Duruma Uygun? Karar Ölçütleri

Tür seçimi bir tercih değil, işletmenin gerçek durumunun teşhisidir.

Vade konkordatosu: borç ödenebilir durumda, sorun zamanlamada. Geçici likidite sıkışıklığı yaşayan, siparişi ve pazarı yerinde olan işletme için uygundur.

Tenzilat konkordatosu: borcun tamamı ödenemez ancak bir kısmı ödenebilir. Borç yükü işletmenin taşıyabileceğinin üzerindedir; indirimle sürdürülebilir hâle gelir.

Karma konkordato: hem indirim hem zaman gerekir. Uygulamada en yaygın seçenektir.

Malvarlığının terki: işletmenin motoru durmuştur — pazar kaybedilmiş, faaliyet zarar üretir hâle gelmiştir. Bu tabloda işletmeyi ayakta tutmaya çalışmak, alacaklıların eline geçecek tutarı da azaltır.

Alacaklı bakımından ölçüt her türde aynıdır: teklif, iflas hâlinde elinize geçecek muhtemel paydan fazla mı? Bu karşılaştırma yapılmadan verilen kabul veya ret oyu dayanaksız kalır. Oylama ve nisap için konkordato alacaklılar toplantısı ve oylama (İİK 302), rehinli alacaklının ayrı kanadı için konkordatoda rehinli alacaklılarla müzakere (İİK 308/h), sürecin başarısız sonuçlanması ihtimali için konkordato talebi reddedilirse iflasa karar verilir mi? sayfalarımıza bakabilirsiniz.

Türün Tasdik Denetimine Etkisi: Hangi Şart Hangi Türde Zorlar?

İİK m.305 tasdik şartları her tür için aynıdır; ancak hangi şartın zorlayıcı olduğu seçilen türe göre değişir. Bu tablo, tür seçiminin doğrudan tasdik riskini nasıl değiştirdiğini gösterir.

Faiz Boyutu: Vade Konkordatosunun Gizli Tenzilatı

Vade konkordatosu "alacak tutarı korunur" diye tanıtılır. Bu, nominal olarak doğrudur; ancak faiz rejimi hesaba katıldığında tablo değişir.

İİK m.294/3 uyarınca, tasdik edilen konkordato projesi aksine hüküm içermedikçe, kesin mühlet tarihinden itibaren rehinle temin edilmemiş her türlü alacağa faiz işlemesi durur. Yani alacaklı, uzayan vade boyunca faiz kazanmaz.

Son satır, rehinli alacaklıyı konkordatoda ayrıcalıklı kılan sebeplerden biridir: faiz durması kuralı yalnızca rehinle temin edilmemiş alacaklar içindir. Bu nedenle vade konkordatosunda rehinli alacaklının kaybı, adi alacaklıya göre belirgin biçimde düşüktür.

Malvarlığının Terki Suretiyle Konkordato: Zorunlu İçerik (İİK m.309/b)

Tenzilat ve vade, adi konkordatonun içindeki iki tekniktir. Malvarlığının terki suretiyle konkordato ise yapısal olarak farklıdır ve kanun bu türün zorunlu içeriğini ayrıca sayar.

Bu türde alacaklılara, borçlunun malvarlığı üzerinde tasarruf etmek veya bu malların tamamını ya da bir kısmını üçüncü kişiye devretmek yetkisi verilir. Alacaklılar haklarını konkordato tasfiye memurları ve alacaklılar kurulu aracılığıyla kullanır. Tasfiye memurları ve kurul, konkordato talebi hakkında karar veren alacaklılarca seçilir; tasfiye memuru, asliye ticaret mahkemesinin seçime ilişkin kararı onaylamasından sonra göreve başlar. Konkordato komiseri de tasfiye memuru olabilir.

Tür Ayrımının Mühlet Rejimiyle İlişkisi

Konkordatonun türü projenin içeriğini belirler; mühletin sonuçları ise tür ayrımı yapılmaksızın uygulanır.

Beşinci satır, her iki türde de teklifin hesaplandığı tabanı belirler: rehinsiz alacaklarda faiz mühletle birlikte durduğundan, tenzilat oranı veya vade planı mühlet tarihindeki bakiye üzerinden kurulur. Bu tarihin projede açıkça gösterilmesi gerekir.

İki Türün Karşılaştırması

Seçim, işletmenin nakit üretme kapasitesine ve borç yapısına göre yapılır.

Dördüncü satır, tür seçiminin ölçütünü verir: sorun geçici bir nakit sıkışıklığından kaynaklanıyorsa vade yeterli olabilir; borç yükü işletmenin taşıyabileceğinin üzerindeyse tenzilat kaçınılmaz hâle gelir. Uygulamada iki unsur birlikte kullanılır.

Karma yapı için karma konkordato rehberimize bakabilirsiniz.

Projede Türe Göre Değişen Unsurlar

Seçilen tür, projede gösterilmesi gereken bilgileri de değiştirir.

Sekizinci satır, vade konkordatosunda kayyım denetiminin neden daha sık gündeme geldiğini açıklar: ödeme uzun bir döneme yayıldığından, projenin uygulanmasının izlenmesi ihtiyacı artar (İİK m.306).

Alacaklı Bakımından Tür Değerlendirmesi

Alacaklının oy kararı, teklifin türüne göre farklı ölçütlerle verilir.

Altıncı satır, iki türün karşılaştırılabilmesini sağlayan tek yöntemdir: vade konkordatosunda nominal tutar korunsa dahi, ödemelerin bugünkü değere indirgenmesi gerekir. Aksi hâlde iki teklif aynı ölçekte karşılaştırılamaz.

Sıkça Sorulan Sorular

Tenzilat konkordatosu nedir?

Alacaklıların alacaklarının bir kısmından (belirli bir yüzde) vazgeçtiği, borçlunun kalan kısmı ödeyerek borcundan kurtulduğu konkordato türüdür.

Vade konkordatosu nedir?

Alacakta indirim yapılmadan, yalnızca ödeme vadesinin uzatıldığı konkordato türüdür. Borçlu borcun tamamını öder ama daha uzun bir sürede.

Tenzilat ile vade konkordatosu arasındaki fark nedir?

Tenzilatta alacakta indirim olur ve ödenecek tutar azalır; vadede ise tutar aynı kalır, sadece ödeme zamanı uzatılır.

Hangi durumda vade konkordatosu tercih edilir?

Borçlunun borcunu ödeyebilecek durumda olduğu ancak geçici nakit sıkışıklığı yaşadığı hâllerde, ödemeyi zamana yaymak için vade konkordatosu tercih edilir.

İkisi birlikte uygulanabilir mi?

Evet. Uygulamada çoğu zaman tenzilat ve vade birlikte uygulanır; buna karma (bileşik) konkordato denir.

Konkordato türü ne zaman belirlenir?

Tür, borçlunun mali durumu ve ödeme kapasitesine göre konkordato ön projesinde belirlenir; mühlet süreçlerinde revize edilebilir.

Konkordatonun kaç türü vardır?

Adi (iflas dışı) konkordato, iflas içi konkordato ve malvarlığının terki suretiyle konkordato başlıca türlerdir; ayrıca sermaye şirketleri ve kooperatifler için uzlaşma yoluyla yeniden yapılandırma ayrı bir kurum olarak düzenlenmiştir. Tenzilat, vade ve karma ise adi konkordatonun içerik bakımından üç biçimidir.

Tasdik kararında hem indirim hem takvim gösterilir mi?

Evet. İİK m.306 uyarınca kararda alacaklıların hangi ölçüde alacaklarından vazgeçtiği ve borçlunun borçlarını hangi takvim çerçevesinde ödeyeceği birlikte gösterilir. Yargıtay’a göre bu unsurlar olmadan kurulan hükmün infazı mümkün değildir.

Malvarlığının terki suretiyle konkordato nedir?

İİK m.309/a uyarınca alacaklılara, borçlunun malvarlığı üzerinde tasarruf etmek veya bu malların tamamını ya da bir kısmını üçüncü kişiye devretmek yetkisi verilen konkordato türüdür. Alacaklılar haklarını konkordato tasfiye memurları ve alacaklılar kurulu aracılığıyla kullanır.

Bu türde malvarlığının mülkiyeti alacaklılara mı geçer?

Hayır. Tasdik kararının kesinleşmesiyle borçlunun tasarruf yetkisi sona erer ve bu yetki alacaklılara geçer; ancak malvarlığının mülkiyeti alacaklılara geçmez.

Terk suretiyle konkordatoda işletme faaliyetine devam eder mi?

Hayır. Bu türde borçlunun ticari faaliyetine devam etmesi söz konusu değildir; amaç işletmeyi ayakta tutmak değil, tasfiyeyi alacaklılar eliyle ve iflastan daha verimli biçimde yürütmektir.

Terk suretiyle konkordato tasdik için hangi ölçüt aranır?

İİK m.305 uyarınca paraya çevirme hâlinde elde edilen hasılatın veya üçüncü kişi tarafından teklif edilen tutarın, iflâs yoluyla tasfiye hâlinde elde edilebilecek bedelden fazla olacağının anlaşılması gerekir.

İflas içi konkordato kimler için mümkündür?

Borçlu ancak hakkında iflas kararı verilmiş bir kişi olabilir. Teklif alacaklılarca kabul ve mahkemece tasdik edilirse borçlu hakkında verilen iflas kararının tüm hüküm ve sonuçları ortadan kalkar; bu yolda komisere ait görevleri iflas idaresi yerine getirir.