Kız çocuğunun miras hakkı, erkek kardeşlerinin miras hakkıyla tamamen aynıdır. Türk Medenî Kanunu’na göre çocuklar, cinsiyetlerine ve evli olup olmadıklarına bakılmaksızın anne ve babalarının mirasından eşit pay alır (TMK m.495). Evlenmek, başka bir şehre taşınmak, nüfus kaydının eşin hanesine geçmesi ya da yıllarca baba evine uğramamış olmak bu payı azaltmaz. Kızın payını azaltabilecek olan, yalnızca kanunun öngördüğü belirli işlemlerdir: geçerli bir vasiyetname, mirastan feragat, mirasın reddi, payın devri veya paylaşma sözleşmesi.
Uygulamada sorun kanunun metninde değil, aile içindeki işlemlerdedir. Miras bırakanın sağlığında taşınmazların oğullardan birine “satış” gibi devredilmesi, ölümden sonra “hakkını helal et” denilerek imza istenmesi, “sana çeyiz yaptık, düğününü yaptık” denilerek payın küçümsenmesi veya köydeki tarlanın “kızlara verilmez” geleneğiyle erkek kardeşlerde bırakılması en sık karşılaşılan durumlardır. Bu rehber, kız çocuğunun ve evli kızın payını, bu payı koruyan yolları ve 2024-2025’te gündeme gelen arabuluculuk tartışmasının hukuken neyi değiştirdiğini kanun maddelerine dayanarak anlatır. Dosyanızla ilgili sorularınız için Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.
Son güncelleme: 6 Kasım 2026
Kısa cevap: Kız çocuğu, evli olsun ya da olmasın, anne ve babasının mirasından erkek kardeşiyle eşit pay alır (TMK m.495; Anayasa m.10). Bu payın yarısı saklı paydır; anne veya baba vasiyetname ya da bağışla bu kısmı ortadan kaldıramaz (TMK m.506). Sağlıkta satış gibi gösterilerek yapılan devirlere karşı muris muvazaası davası, saklı payı zedeleyen kazandırmalara karşı tenkis davası açılabilir. Ölümden sonra imzalatılmak istenen her belge, payınızı devretme veya ondan vazgeçme sonucu doğurabilir; imzadan önce ne imzaladığınızı mutlaka öğrenin.
Bu rehberin dayandığı mevzuat
| Kanun | Madde | Düzenlediği konu |
|---|---|---|
| 2709 s. Anayasa | m.10 | Kanun önünde eşitlik; kadınlar ve erkekler eşit haklara sahiptir |
| 4721 s. TMK | m.495, m.499 | Çocukların eşit mirasçılığı ve halefiyet; sağ kalan eşin payı |
| 4721 s. TMK | m.219-220, m.236 | Edinilmiş mal ve kişisel mal ayrımı; miras yoluyla gelen malın kişisel mal sayılması; artık değere katılma |
| 4721 s. TMK | m.506, m.510-512 | Saklı pay oranları; mirasçılıktan çıkarma sebepleri ve ispat |
| 4721 s. TMK | m.528, m.545, m.678 | Mirastan feragat ve şekli; açılmamış miras hakkında yapılan sözleşmelerin geçersizliği |
| 4721 s. TMK | m.560, m.565, m.571 | Tenkis davası, tenkise tâbi sağlararası kazandırmalar, bir ve on yıllık süreler |
| 4721 s. TMK | m.598 | Mirasçılık belgesi; geçersizliğin her zaman ileri sürülebilmesi |
| 4721 s. TMK | m.605-611 | Mirasın reddi, üç aylık süre, reddeden mirasçının payının kime geçtiği |
| 4721 s. TMK | m.642, m.646, m.676-677 | Paylaşma isteme hakkı; serbest paylaşma; paylaşma sözleşmesi ve miras payının devrinde şekil |
| 4721 s. TMK | m.669, m.675 | Denkleştirme; çeyiz, hediyeler ve evlenme giderleri |
| 4722 s. Yürürlük Kanunu | m.17 | Mirasçılığın miras bırakanın ölüm tarihindeki hükümlere göre belirlenmesi |
| 6098 s. TBK | m.19, m.28, m.36-39 | Muvazaa; aşırı yararlanma (gabin); aldatma, korkutma ve bir yıllık süre |
| 6325 s. Arabuluculuk K. | m.18/B | Ortaklığın giderilmesinde dava şartı arabuluculuk; anlaşma belgesine şerh; resmî senet düzenlenmeksizin tescil |
| 5403 s. Toprak Koruma K. | m.8/B-8/D | Tarımsal arazinin mirasta bölünmezliği; diğer mirasçıların payının bedelinin ödenmesi |
Kız Çocuğunun Miras Hakkı Nedir?
Miras bırakanın birinci derece yasal mirasçıları altsoyudur ve kanun bu konuda tek bir cümleyle eşitliği kurar: “Çocuklar eşit olarak mirasçıdırlar” (TMK m.495/2). Kız ile erkek, büyük ile küçük, evli ile bekâr, babasıyla birlikte yaşayan ile uzakta yaşayan çocuk arasında pay farkı yoktur. Anayasa da kadınların ve erkeklerin eşit haklara sahip olduğunu ve Devletin bu eşitliği yaşama geçirmekle yükümlü olduğunu açıkça düzenler (Anayasa m.10/2). Evlilik dışı doğan çocuğun babasından mirasçılığı ise soybağının kurulmuş olmasına bağlıdır; ayrıntılar için Evlilik Dışı Çocuğun Miras Hakkı yazımıza bakabilirsiniz.
Miras bırakandan önce ölmüş bir kız çocuğunun payı kaybolmaz; bu pay halefiyet yoluyla onun çocuklarına geçer (TMK m.495/3). Yani dededen kalan mirasta, babasından önce ölmüş halanın veya annenin çocukları, onun yerini alır. Sağ kalan eş varsa, önce eşin payı ayrılır: altsoyla birlikte mirasçı olan eş mirasın dörtte birini alır, kalan dörtte üç çocuklar arasında eşit bölünür (TMK m.499). Eşin payının ayrılmasından önce, evlilik süresince edinilen mallar üzerindeki mal rejimi alacağının tasfiye edilmesi gerekir; ölen eşin terekesine yalnızca bu tasfiyeden sonra kalan kısım girer (TMK m.236). Bu hesabın nasıl yapıldığını Annem Vefat Etti: Mirastan Önce Babamın Payı Nasıl Ayrılıyor? yazımızda örneklerle anlattık.
Örnek pay tabloları (miras bırakan baba)
| Mirasçılar | Sağ kalan eşin payı | Her bir çocuğun payı | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Eş, bir oğul, bir kız | 1/4 | Oğul 3/8, kız 3/8 | TMK m.495, m.499 |
| Eş, iki oğul, bir kız | 1/4 | Her biri 1/4 | TMK m.495, m.499 |
| Eş yok; iki oğul, iki kız | — | Her biri 1/4 | TMK m.495 |
| Eş, bir oğul ve babadan önce ölmüş bir kızın iki çocuğu | 1/4 | Oğul 3/8; ölen kızın çocukları 3/16’şar | TMK m.495/3 (halefiyet) |
| Eş, bir oğul, bir kız; kızın saklı payı | 1/4 | Kızın yasal payı 3/8, saklı payı 3/16 | TMK m.506 |
Tablodaki oranlar, eşin mal rejiminden doğan alacağı ayrıldıktan sonra kalan tereke üzerinden hesaplanır. Zümre sistemi ve diğer olasılıklar için Yasal Mirasçılık ve Miras Payları: Zümre Sistemi, kardeşlerin kendi aralarındaki paylaşım ve sık rastlanan uyuşmazlıklar için Kardeşler Arası Miras Paylaşımı rehberimize bakabilirsiniz.
Evli Kızın Miras Hakkı
“Evlenen kız babasının evinden çıkmıştır, mirasta hakkı kalmaz” düşüncesinin hukukta hiçbir karşılığı yoktur. Mirasçılık, kan hısımlığına dayanır ve evlilik bu bağı ortadan kaldırmaz. Evli bir kadının miras hukuku açısından üç ayrı durumu vardır: kendi anne ve babasının mirası, eşinin mirası ve kendisine miras yoluyla gelen malların evlilik içindeki durumu.
Evli kızın miras hukukundaki durumu
| Durum | Kanuna göre sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Anne veya babası öldüğünde | Erkek kardeşleriyle eşit pay alır; evli olması, soyadının değişmesi veya nüfus kaydının eşinin hanesinde bulunması payı etkilemez | TMK m.495 |
| Eşi öldüğünde | Eşinin çocuklarıyla birlikte mirasın 1/4’ünü, eşinin ana-babası ve kardeşleriyle birlikte 1/2’sini, büyük ana-baba zümresiyle birlikte 3/4’ünü alır; bunlar yoksa mirasın tamamı ona kalır. Bundan önce mal rejimi alacağı ayrılır | TMK m.499, m.236 |
| Eşinin, kayınpederinin veya kayınvalidesinin mirasındaki payı | Damadın kayınpederin veya kayınvalidenin mirasında yasal payı yoktur; kanun eşi yalnızca kendi eşinin mirasçısı yapar | TMK m.495-499 |
| Babasından kalan malın boşanmadaki durumu | Miras yoluyla edinilen mal kişisel maldır ve artık değere katılma hesabına girmez; ancak bu malın kira gibi gelirleri edinilmiş mal sayılır | TMK m.220/2, m.219/4 |
| Evli kız, babasından sonra ölürse | Babasından kendisine geçen pay artık onun malıdır; onun ölümüyle kendi mirasçılarına, yani çocuklarına ve eşine geçer | TMK m.495, m.499 |
Son satırdaki durum aile içinde sık karıştırılır. Damadın kayınpederin mirasında doğrudan payı yoktur; fakat baba öldükten sonra kızı da ölürse, kızın babasından aldığı pay onun terekesinin parçası hâline gelir ve kızın eşi, kızın mirasçısı sıfatıyla bu paydan yararlanır. Mirası paylaşmadan uzun süre bekleyen ailelerde bu nedenle paylaşma masasına damatlar, gelinler ve torunlar da gelir; işlemler uzadıkça mirasçı sayısı artar.
Evli kız eşini kaybettiğinde, birlikte yaşadıkları konut ve ev eşyası üzerinde miras payına mahsuben mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir (TMK m.652). Bu talep, özellikle eşin önceki evliliğinden çocukları bulunan ailelerde önem taşır. Ayrıntılar için Aile Konutunun Sağ Kalan Eşe Özgülenmesi ve İkinci Evlilik ve Karma Ailede Miras yazılarımıza bakabilirsiniz.
Kız Çocuğunun Saklı Payı: Baba Her Şeyi Oğluna Bırakabilir mi?
Anne veya baba, mirasının bir kısmını vasiyetname veya miras sözleşmesiyle dilediğine bırakabilir. Ancak altsoyun saklı payı, yasal miras payının yarısıdır (TMK m.506) ve bu kısma dokunulamaz. Örneğin eşi ve iki çocuğu bulunan bir babanın kızının yasal payı 3/8 ise, saklı payı 3/16’dır. Baba mirasının tamamını oğluna bırakan bir vasiyetname yapmış olsa bile, kız bu 3/16’lık kısmı tenkis davasıyla isteyebilir (TMK m.560).
Tenkis davası süreye bağlıdır. Dava hakkı, saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıl geçmekle düşer (TMK m.571). Bu nedenle “nasılsa kanun bana pay veriyor” diye beklemek, hakkın kaybına yol açabilir. Tenkis hesabının nasıl yapıldığını Tenkis Davası, oranları Saklı Pay Oranları rehberimizde anlattık.
Kızı mirastan tamamen dışlamanın kanuni tek yolu mirasçılıktan çıkarmadır ve bu yol çok dar tutulmuştur. Çıkarma ancak mirasçının miras bırakana veya yakınlarına karşı ağır bir suç işlemesi ya da aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesi hâlinde mümkündür (TMK m.510). Sebep, ölüme bağlı tasarrufta açıkça belirtilmelidir; kız itiraz ederse sebebin varlığını, çıkarmadan yararlanan kişi ispat eder. Sebep ispat edilemezse tasarruf, kızın saklı payı dışında yerine getirilir (TMK m.512). “Evlendi, bizi aramadı, başka şehre gitti” gibi gerekçeler tek başına çıkarma sebebi değildir. Ayrıntılar için Mirastan Çıkarma (Iskat) Nasıl Yapılır? yazımıza bakabilirsiniz.
“Hakkını Helal Et” Baskısı: İmzalatılmak İstenen Belgeler
Kız çocuklarının miras payını kaybetmesinin en yaygın yolu dava değil, imzadır. Aile içinde iyi niyetle veya baskıyla istenen bir imza; payın kardeşe devri, mirasın reddi, paylaşmada küçük bir pay kabul edilmesi ya da tapuda bedelsiz bir devir sonucunu doğurabilir. Türk hukukunda mirasçılar paylaşmanın nasıl yapılacağını serbestçe kararlaştırabilir (TMK m.646/2). Yani bir kız çocuğu, kendi özgür iradesiyle payından daha azını kabul edebilir; kanun bunu yasaklamaz. Yasaklanan, iradenin aldatma, korkutma veya zor durumdan yararlanma yoluyla sakatlanmasıdır.
Size imzalatılmak istenen belge neyi ifade eder?
| Belge veya işlem | Hukuki sonucu | Şekil | Geri dönüş yolu |
|---|---|---|---|
| Anne veya baba sağken “mirasımdan vazgeçiyorum” yazısı | Kural olarak sonuç doğurmaz; mirastan feragat ancak miras bırakanla yapılan ve resmî şekilde düzenlenen bir sözleşmeyle mümkündür. Miras bırakanın katılmadığı, açılmamış miras hakkındaki kardeş sözleşmeleri geçersizdir | Resmî memur ve iki tanık önünde miras sözleşmesi (TMK m.528, m.545); TMK m.678 | Şekil eksikse geçersizliği ileri sürülür; resmî şekilde yapılmışsa hükümsüzlük sebepleri ayrıca incelenir |
| Ölümden sonra sulh mahkemesine mirası ret beyanı | Mirasçılık sıfatı sona erer; pay kardeşe değil, siz hiç yokmuşsunuz gibi sıradaki hak sahiplerine, varsa önce kendi çocuklarınıza geçer | Sulh mahkemesine sözlü veya yazılı beyan, üç ay içinde (TMK m.605-611) | Beyan sonuçlarını kendiliğinden doğurur; geri dönmek ancak irade sakatlığının ispatıyla mümkündür |
| Kardeşe miras payını devreden kâğıt (“hakkımı kardeşime bıraktım”) | Payın devri sözleşmesidir; kardeşler arasında noter şartı yoktur, yazılı ve imzalı bir kâğıt yeterlidir | Mirasçılar arasında yazılı şekil; üçüncü kişiye devirde noter (TMK m.677) | Aldatma veya korkutmada öğrenmeden ya da korkunun kalkmasından itibaren bir yıl (TBK m.36-39); aşırı yararlanmada bir yıl ve her hâlde beş yıl (TBK m.28) |
| Paylaşma (taksim) sözleşmesi | Hangi malın kime kalacağını bağlayıcı biçimde belirler | Yazılı şekil (TMK m.676) | Aynı genel hükümler; edimler arasında açık oransızlık varsa gabin (TBK m.28) |
| Tapuda payın kardeşe satışı veya bağışı | Mülkiyet geçer; bedel ödenmemişse işlem bağış niteliği taşıyabilir | Tapu müdürlüğünde resmî senet | İrade sakatlığı ve gabin hükümleri; süreler kısadır |
| Ortaklığın giderilmesi arabuluculuğunda anlaşma belgesi | Taşınmazın devri öngörülmüşse, şerh alındıktan sonra tapuda resmî senet düzenlenmeksizin tescil istenebilir | Arabulucu önünde anlaşma; sulh hukuk mahkemesinden icra edilebilirlik şerhi (6325 s. K. m.18/B) | Anlaşmak zorunda değilsiniz; anlaşma belgesi de bir sözleşmedir ve irade sakatlığı genel hükümlere göre ileri sürülür |
Tablodaki sürelerin kısalığı, bu konuda zamanın neden önemli olduğunu gösterir. Korkutma altında imza atan kişi, korkunun etkisi ortadan kalktıktan sonra bir yıl içinde sözleşmeyle bağlı olmadığını bildirmezse sözleşmeyi onamış sayılır (TBK m.39). Aşırı yararlanmada (gabin) zarar gören, düşüncesizlik veya deneyimsizliğini öğrendiği ya da zor durumun ortadan kalktığı tarihten itibaren bir yıl, her hâlde sözleşmeden itibaren beş yıl içinde hakkını kullanmalıdır (TBK m.28). Payını kardeşine çok düşük bir bedelle bırakan mirasçıların durumunu Taksim Sözleşmesinde Payımı Ucuza Bıraktım: Gabin yazımızda, paylaşma sözleşmesinin doğru hazırlanmasını Miras Taksim (Paylaşma) Sözleşmesi Örneği sayfamızda ele aldık.
Mirası reddetmek, payı kardeşe bırakmaz
Ailede sık duyulan bir öneri, kız çocuğunun “kardeşim alsın” diyerek mirası reddetmesidir. Oysa kanuna göre mirası reddeden yasal mirasçının payı, miras açıldığında o kişi sağ değilmiş gibi hak sahiplerine geçer (TMK m.611/1). Reddeden kızın çocukları varsa, pay halefiyet yoluyla önce onlara gider (TMK m.495/3). Bu durumda amaçlanan sonuç doğmaz; çocukların da mirası reddetmesi veya ayrı bir devir işlemi gerekir. Ret, borca batık terekeden korunmak için düzenlenmiş bir kurumdur; bir kardeşe pay aktarmanın aracı değildir. Ret süreleri ve hükmen ret için Mirasın Reddi rehberimize bakabilirsiniz.
Sağlıkta feragat: yalnızca resmî şekilde
Mirastan feragat, miras bırakan ile mirasçısı arasında, miras bırakan hayattayken yapılan bir sözleşmedir (TMK m.528). Geçerli olması için resmî vasiyetname şeklinde, tarafların arzularını resmî memura aynı anda bildirmesi ve sözleşmeyi memur ile iki tanığın önünde imzalaması gerekir (TMK m.545). Bir karşılık alınarak yapılan feragat, sözleşmede aksi öngörülmedikçe feragat edenin çocuklarını da bağlar (TMK m.528/3). Anne veya babanın katılmadığı, kardeşler arasında yapılmış “babamın mirasından vazgeçiyorum” türünden bir kâğıt ise geçerli değildir (TMK m.678). Feragatin şartları için Mirastan Feragat Sözleşmesi, hükümsüzlük davası için Mirastan Feragat Sözleşmesinin Hükümsüzlüğü Dava Dilekçesi sayfamıza bakabilirsiniz.
Sağlıkta Mal Kaçırma: Muvazaa, Tenkis ve Denkleştirme
Kız çocuklarının miras uyuşmazlıklarının büyük bölümü, babanın veya annenin sağlığında taşınmazlarını oğullarından birine devretmesiyle başlar. Bu devir çoğu zaman tapuda “satış” olarak gösterilir, ancak gerçekte bedel ödenmemiştir. Kanun ve Yargıtay uygulaması bu durumda üç ayrı yol tanır ve hangi yolun seçileceği, devrin gerçek niteliğine bağlıdır.
Üç yolun karşılaştırması
| Yol | Ne zaman? | Kim açabilir? | Süre | Sonuç |
|---|---|---|---|---|
| Muris muvazaası (tapu iptali ve tescil) | Bağış, mirasçıdan mal kaçırmak amacıyla tapuda satış gibi gösterilmişse | Saklı payı olsun olmasın miras hakkı zedelenen her mirasçı | Hak düşürücü süre yoktur; kadastro öncesi işlemlerde Kadastro Kanunu m.12/3 istisnası | Görünürdeki satış geçersizdir; taşınmaz davacının payı oranında adına tescil edilir |
| Tenkis | Geçerli bir bağış veya vasiyet saklı payı zedeliyorsa | Saklı paylı mirasçılar | Öğrenmeden itibaren bir yıl, her hâlde on yıl (TMK m.571) | Saklı payı aşan kısım indirilir |
| Denkleştirme | Baba çocuklarından birine miras payına mahsuben karşılıksız mal vermişse | Yasal mirasçılar, esas olarak altsoy arasında | Paylaşma ile birlikte ileri sürülür | Verilen mal terekeye geri verilir veya payına mahsup edilir |
Muris muvazaası davasının dayanağı, Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 1.4.1974 tarihli, 1974/1 E., 1974/2 K. sayılı kararıdır. Bu karara göre miras bırakanın, mirasçısından mal kaçırmak amacıyla bağışı satış gibi göstererek yaptığı devirlerde, miras hakkı zedelenen mirasçılar tapu iptali ve tescil isteyebilir. Kız çocuğunun saklı paylı mirasçı olması gerekmez; yasal mirasçı olması yeter. Davada mal kaçırma kastının ispatı, bedelin ödenip ödenmediği, taşınmazın gerçek değeri ile tapudaki bedel arasındaki fark ve devrin aile içindeki koşulları birlikte değerlendirilir. Davanın nasıl açıldığını Muris Muvazaası (Mirastan Mal Kaçırma) ana rehberimizde, tipik bir olayı “Babam Evi Kardeşime Satış Gibi Gösterip Devretmiş” yazımızda, güncel Yargıtay kararlarını Muris Muvazaası ve Tenkis Yargıtay Kararları sayfamızda bulabilirsiniz.
Hangi yolun seçileceği belirsizse, muvazaa ve tenkis aynı davada kademeli olarak istenebilir: önce muvazaa nedeniyle tapu iptali, bu kabul edilmezse tenkis. Tenkis süreye bağlı olduğundan bu yapı hak kaybını önler. Dava açılırken taşınmazın üçüncü kişilere devredilmesini önlemek için ihtiyati tedbir istenmesi ve tapu kaydına şerh verilmesi de önemlidir. Bu seçim için Babam Sağken Tapuyu Bir Çocuğuna Devretmiş: Muvazaa mı, Tenkis mi? ve tapuda düşük bedel gösterilen devirler için Bedelde Muvazaa yazılarımıza bakabilirsiniz.
Denkleştirme, kız çocuklarının çoğu zaman bilmediği ama lehlerine işleyen bir kurumdur. Miras bırakanın altsoyuna karşılık almaksızın yaptığı kuruluş sermayesi, malvarlığı devri veya borçtan kurtarma gibi kazandırmalar, miras bırakan aksini açıkça belirtmemişse denkleştirmeye tâbidir (TMK m.669/2). Örneğin baba sağlığında oğluna ev almış veya iş yeri kurmuşsa, bu kazandırma paylaşmada hesaba katılır. Ayrıntılar için Mirasta Denkleştirme yazımıza bakabilirsiniz.
“Sana Çeyiz Yaptık” İtirazı: Çeyiz Mirastan Düşülür mü?
Paylaşma sırasında kız çocuklarına en sık yöneltilen itirazlardan biri, evlenirken çeyiz ve düğün masrafları yapıldığı için mirastan daha az pay almaları gerektiğidir. Kanun bu konuda ayrım yapar. Olağan hediyeler ile evlenme sırasında yapılan geleneğe uygun giderler denkleştirmeye tâbi değildir. Altsoyun evlenmesinde alışılmış ölçüler içinde yapılan çeyiz giderleri için ise, miras bırakanın bunları denkleştirmeye tâbi tutmak istemediği asıldır (TMK m.675). Yani olağan bir çeyiz, kızın miras payından düşülmez.
Alışılmış ölçüleri açıkça aşan bir çeyiz ise farklı değerlendirilir: denkleştirmeye girebilir ve saklı payı zedeleyecek boyuttaysa tenkise tâbi olabilir (TMK m.565/1). Aynı kural erkek çocuklar için de geçerlidir; oğluna düğün evi, araba veya iş yeri alınan bir ailede bu kazandırmalar da aynı ölçüyle tartılır. Eşitlik, yalnızca payların aynı olması değil, sağlıkta yapılan kazandırmaların da aynı kurallarla hesaba katılmasıdır. Eğitim, çeyiz ve düğün giderlerinin ayrıntılı değerlendirmesi için Eğitim, Çeyiz ve Düğün Giderleri Denkleştirmeye Girer mi? yazımıza bakabilirsiniz.
Köydeki Tarla ve Gelenekler: Tarım Arazisinde Kızların Payı
Bazı yörelerde tarla ve bağların “kızlara verilmediği”, kız çocuklarının payının erkek kardeşlerde bırakıldığı bir gelenek sürer. Bu geleneğin hukuken bağlayıcılığı yoktur; tarım arazisi de terekenin parçasıdır ve kız çocuğu bu arazide de erkek kardeşiyle eşit pay sahibidir (TMK m.495). Kız çocuğu kendi özgür iradesiyle payını kardeşine bırakabilir; ancak bu, yukarıda anlatılan şekil kurallarına uygun bir devir veya paylaşma sözleşmesiyle olur, gelenekle olmaz.
Tarım arazilerinde ayrıca 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu uygulanır. Bu kanun, mirasa konu tarımsal arazilerde arazinin bölünmeden bir mirasçıya devrini esas alır (m.8/B). Mirasçılar anlaşamazsa sulh hukuk hâkimi araziyi kural olarak ehil mirasçıya tarımsal gelir değeri üzerinden devreder (m.8/C) ve devralan mirasçıya, diğer mirasçıların miras paylarının bedelini mahkeme veznesine yatırması için süre verir (m.8/D). Yani bu kurallar arazinin bölünmesini engeller, kız çocuğunun payını ortadan kaldırmaz: arazi erkek kardeşte kalsa bile kız, payının karşılığını almaya hak kazanır. Ayrıntılar için Tarladaki Aile İşletmesi Bölünmesin İstiyoruz yazımıza bakabilirsiniz.
2024-2025 “Arabuluculukla Tapuda Paylaşım” Tartışması: Ne Değişti?
Taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda, dava açmadan önce arabulucuya başvurmak 1 Eylül 2023’ten beri dava şartıdır (6325 s. K. m.18/B-1, 7445 s. Kanun). 14/11/2024 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7531 sayılı Kanun ise bu maddeye yeni bir fıkra ekledi: taşınmazın devrine ilişkin anlaşma belgesine sulh hukuk mahkemesinden icra edilebilirlik şerhi alındıktan sonra taraflardan biri tapu müdürlüğünden tescil isteyebilir ve tapu müdürlüğü gerekli incelemeyi yaptıktan sonra bu talebi resmî senet düzenlemeden yerine getirir (m.18/B-5). Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü de uygulamayı 29.11.2024 tarihli ve 2024/5 sayılı Genelgeyle düzenledi.
Bu değişiklik kamuoyunda tartışma yarattı. Bazı kadın hakları savunucuları ve baro kadın hakları merkezleri, okuryazar olmayan, ileri yaşta veya ekonomik bağımsızlığı bulunmayan kadınların baskı altında ve yeterince bilgilendirilmeden arabuluculuk anlaşmalarına imza atarak paylarından mahrum kalabileceği endişesini dile getirdi. Düzenlemeyi savunanlar ise amacın yargının yükünü hafifletmek ve mirasçılar arasındaki uyuşmazlıkları hızlı ve anlaşmalı yollarla çözmek olduğunu, kadınların miras hakkının korunmasının tartışmaya açık olmadığını belirtti.
Güncel durum (6 Kasım 2026): Kız ve erkek çocukların eşit mirasçılığını düzenleyen TMK m.495 değişmemiştir. Değişen, mirasçılar kendi aralarında anlaştığında bu anlaşmanın tapuya nasıl yansıtılacağıdır. Anayasa Mahkemesi, taşınmazla ilgili anlaşma belgelerine sulh hukuk mahkemesinden şerh alınmasını ve mahkemenin anlaşmayı kanuna uygunluk yönünden denetlemesini düzenleyen m.18/B-3 hükmünü 6/3/2025 tarihli, E.2024/161, K.2025/69 sayılı kararında Anayasa’ya aykırı bulmadı (RG 4/6/2025).
Dürüst bir not: Kanun bir kadının payından kendi isteğiyle vazgeçmesini her zaman mümkün kılmıştır (TMK m.646/2). Arabuluculuk bu imkânı yaratmadı; ama anlaşmanın tapuya yansıma yolunu kısalttı. Bu yüzden korunmanın yolu, anlaşma masasında ne imzalandığını bilmekten geçer.
Pratik sonuç şudur: dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur, ama anlaşmak zorunlu değildir. Anlaşma sağlanamazsa son tutanak düzenlenir ve ortaklığın giderilmesi davası açılabilir. Geçerli bir mazeret olmadan ilk toplantıya katılmamak ise, davada haklı çıksanız bile karşı tarafın yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulmanıza yol açabilir (6325 s. K. m.18/A-11). Görüşmeye avukatınızla katılabilir, önerilen paylaşımı payınızın gerçek değeriyle karşılaştırmadan imza atmayı reddedebilirsiniz. Anlaşma belgesi de bir sözleşmedir; korkutma, aldatma veya zor durumdan yararlanma iddiaları genel hükümlere göre ve kısa sürelerle ileri sürülebilir (TBK m.28, m.36-39). Arabuluculuk sürecinin işleyişi için Miras Uyuşmazlığında Arabuluculuk, dava aşaması için Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şuyu) Davası ve Ortaklığın Giderilmesi Yargıtay Kararları sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Eski Tarihli Ölümler: Dededen Kalan Mirasta Kızların Payı
Tapuda hâlâ dede veya büyük dede adına kayıtlı taşınmazlarda payların hesabı, her ölüm için ayrı yapılır. Kanun, mirasçılığın ve mirasın geçişinin miras bırakanın ölüm tarihinde yürürlükte olan hükümlere göre belirleneceğini açıkça düzenler (4722 s. Kanun m.17). Bugün yürürlükte olan 4721 sayılı Kanun 1 Ocak 2002’den beri uygulanır; ondan önce 4 Ekim 1926’dan itibaren 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi yürürlükteydi. Bu iki kanun döneminde kız ve erkek çocuklar eşit mirasçıdır; ancak sağ kalan eşin payı gibi bazı kurallar 743 sayılı Kanun döneminde farklıydı.
1926’dan önce gerçekleşen ölümlerde ise o dönemin intikal kuralları uygulanır. Bu kurallar malın türüne göre değişiyordu ve bazı mal türlerinde kız ve erkek çocukların payları eşit değildi. Bu nedenle çok eski tarihli bir ölümde payları bugünkü kurallarla hesaplamak hatalı sonuç verebilir; ölüm tarihi ve malın niteliği ayrıca araştırılmalıdır. Yargıtay da mirasçılık belgesi dosyalarında ölüm tarihindeki kanunun uygulanmasını ve mirasçılığın resen araştırılmasını arar; bu yöndeki güncel kararları Veraset İlamı Yargıtay Kararları sayfamızda topladık. Dededen kalan taşınmazın intikal adımları için Tapu Hâlâ Vefat Eden Dedem Adına: Eski Miras Nasıl İntikal Ettirilir? yazımıza bakabilirsiniz.
Payınızı Almak İçin Adım Adım Yol
Kız çocuğunun izleyeceği yol
| Adım | Ne yapılır? | Dayanak |
|---|---|---|
| 1. Mirasçılık belgesi | Noterden veya sulh hukuk mahkemesinden mirasçılık belgesi alın; adınızın ve payınızın doğru yazıldığını kontrol edin. Yanlış veya eksikse iptal ve düzeltme istenebilir | TMK m.598 |
| 2. Terekeyi öğrenin | Taşınmazları, banka hesaplarını ve araçları mirasçı sıfatıyla araştırın; tapu kayıtlarının geçmişindeki devirleri inceleyin | TMK m.598, m.646/3 |
| 3. İmzadan önce durun | Size uzatılan her belgenin ret, devir, paylaşma veya bağış anlamına gelip gelmediğini öğrenmeden imza atmayın | TMK m.611, m.676-677 |
| 4. Mal kaçırma varsa harekete geçin | Sağlıkta yapılmış devirler için muvazaa ve kademeli tenkis davasını değerlendirin; tedbir isteyin | TBK m.19; TMK m.560, m.571 |
| 5. Süreleri hesaplayın | Ret için üç ay, tenkis için bir ve on yıl, irade sakatlığı için bir yıl gibi süreleri not edin | TMK m.606, m.571; TBK m.39 |
| 6. Paylaşmayı isteyin | Anlaşma yoksa önce arabulucuya başvurun, ardından sulh hukuk mahkemesinde ortaklığın giderilmesi davası açın | TMK m.642; 6325 s. K. m.18/B |
Mirasçılık belgesinin alınması için Veraset İlamı (Mirasçılık Belgesi) Nasıl Alınır?, belgede adınız yoksa veya paylar yanlışsa Mirasçılık Belgesinin İptali rehberimize bakabilirsiniz.
Miras payınız tehlikedeyse önce danışın, sonra imzalayın
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
Sık Yapılan Hatalar
| Hata | Neden yanlış? | Dayanak |
|---|---|---|
| “Evlendim, babamın mirasında hakkım kalmadı” sanmak | Evlilik, soyadı veya nüfus kaydının yeri payı etkilemez | TMK m.495 |
| “Hakkımı kardeşime bırakıyorum” yazısını kolayca imzalamak | Kardeşler arasında yazılı bir kâğıt, payın devri için yeterli olabilir | TMK m.677 |
| Kardeşim alsın diye mirası reddetmek | Pay kardeşe değil, varsa sizin çocuklarınıza geçer | TMK m.611, m.495/3 |
| Babanın sağlığındaki “satış” görünümlü devirlere uzun süre ses çıkarmamak | Muvazaa davası süresiz olsa da deliller zayıflar; tenkis süresi dolabilir | TMK m.571 |
| “Çeyizini aldın” itirazını kabullenmek | Alışılmış ölçüdeki çeyiz ve geleneğe uygun düğün giderleri denkleştirmeye girmez | TMK m.675 |
| Arabuluculukta baskı altında anlaşma belgesine imza atmak | Anlaşmak zorunlu değildir; şerh sonrası belgeyle tapuda tescil istenebilir | 6325 s. K. m.18/B |
| Köydeki tarlada payı olmadığını düşünmek | Tarım arazisi bölünmese bile pay bedeli ödenir | 5403 s. K. m.8/B-8/D |
| Dededen kalan mirası bugünkü paylarla hesaplamak | Her ölümde, o tarihte yürürlükte olan kanun uygulanır | 4722 s. K. m.17 |
📘 İlgili Rehberler
- Yasal Mirasçılık ve Miras Payları: Zümre Sistemi
- Miras Hukuku Sözlüğü: 100 Terimin Sade Anlamı
- Kardeşler Arası Miras Paylaşımı 2026
- Muris Muvazaası (Mirastan Mal Kaçırma) Davası
- Tenkis Davası (TMK m.560-571)
- Eğitim, Çeyiz ve Düğün Giderleri Denkleştirmeye Girer mi?
- Mirastan Feragat Sözleşmesi
- Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şuyu) Davası
- Miras Hukuku Rehberi (tüm konular)
Sıkça Sorulan Sorular
Kız çocuğu babasının mirasından pay alır mı?
Evet. Çocuklar eşit olarak mirasçıdır; kız çocuğu erkek kardeşiyle aynı payı alır (TMK m.495). Sağ kalan eş varsa önce eşin 1/4 payı ayrılır, kalan kısım çocuklar arasında eşit bölünür (TMK m.499).
Evli kızın babasından miras hakkı var mı?
Vardır. Evlilik, soyadının değişmesi veya nüfus kaydının eşin hanesine geçmesi mirasçılığı etkilemez; evli kız da bekâr kardeşleri ve erkek kardeşleriyle eşit pay alır (TMK m.495).
Kız ve erkek çocuğun miras payı eşit mi?
Evet. Türk Medenî Kanunu kız ve erkek çocuklar arasında hiçbir pay farkı öngörmez (TMK m.495). Anayasa da kadınların ve erkeklerin eşit haklara sahip olduğunu düzenler (Anayasa m.10).
Evli kızın babasından kalan mirasa kocası ortak olur mu?
Hayır. Damadın kayınpederin mirasında yasal payı yoktur. Miras yoluyla gelen mal evli kızın kişisel malıdır ve boşanmada katılma alacağı hesabına girmez; yalnızca bu malın gelirleri edinilmiş mal sayılır (TMK m.220/2, m.219/4). Kız ölürse, kendi terekesi eşi ve çocukları dahil kendi mirasçılarına geçer.
Babam mallarını sağlığında oğluna verdi, kız olarak ne yapabilirim?
Devir satış gibi gösterilmiş bir bağışsa muris muvazaası nedeniyle tapu iptali ve tescil davası açılabilir; bu dava süreye bağlı değildir. Devir gerçek bir bağışsa ve saklı payınızı zedeliyorsa tenkis davası açılır; bu dava bir ve on yıllık sürelere bağlıdır (TMK m.560, m.571). İki talep kademeli olarak birlikte ileri sürülebilir.
Baba kızını mirastan çıkarabilir mi?
Ancak kanundaki dar sebeplerle: ağır bir suç işlenmesi veya aile hukukundan doğan yükümlülüklerin önemli ölçüde yerine getirilmemesi (TMK m.510). Sebep tasarrufta belirtilmeli ve itiraz hâlinde ispat edilmelidir; edilemezse kızın saklı payı korunur (TMK m.512).
Kardeşim “hakkını helal et” diyerek imza istiyor, ne yapmalıyım?
İmzalanacak belgenin ne olduğunu öğrenmeden imza atmayın. Kardeşler arasında yazılı bir kâğıt payın devri için yeterli olabilir (TMK m.677). Belge ret, devir, paylaşma veya bağış anlamı taşıyabilir. İmza baskı altında atıldıysa korkutmanın etkisi kalktıktan sonra bir yıl içinde bağlı olmadığınızı bildirmeniz gerekir (TBK m.39).
Mirası reddedersem payım kardeşime mi geçer?
Hayır. Reddeden yasal mirasçının payı, o kişi miras açıldığında sağ değilmiş gibi hak sahiplerine geçer (TMK m.611). Çocuklarınız varsa pay önce onlara geçer. Ret, bir kardeşe pay aktarmanın aracı değildir.
Çeyiz verilen kız mirastan daha az mı alır?
Kural olarak hayır. Olağan hediyeler ve geleneğe uygun evlenme giderleri denkleştirmeye girmez; alışılmış ölçüdeki çeyiz için de denkleştirmeye tâbi tutmama arzusu asıldır (TMK m.675). Yalnızca alışılmışın açıkça dışındaki kazandırmalar hesaba katılabilir (TMK m.565/1, m.669).
Arabuluculukla tapuda paylaşım kadınların miras hakkını değiştirdi mi?
Hayır. Eşit mirasçılığı düzenleyen TMK m.495 değişmedi. 7531 sayılı Kanunla, şerh alınmış arabuluculuk anlaşma belgesine dayanarak tapuda resmî senet düzenlenmeksizin tescil imkânı getirildi (6325 s. K. m.18/B-5). Dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur, ama anlaşmak zorunlu değildir.
Köydeki tarlada kızların payı var mı?
Vardır. Tarım arazisi de terekenin parçasıdır. 5403 sayılı Kanun arazinin bölünmeden bir mirasçıya devrini esas alır; ancak bu durumda devralan mirasçı diğer mirasçıların payının bedelini öder (5403 s. K. m.8/B-8/D).
Dedemden kalan mirasta kızların payı nasıl hesaplanır?
Her ölüm için, o tarihte yürürlükte olan kanun uygulanır (4722 s. K. m.17). 1926’dan bu yana kız ve erkek çocuklar eşit mirasçıdır; daha eski ölümlerde dönemin intikal kuralları ve malın niteliği ayrıca incelenmelidir.


