Miras Paylaşma (Taksim) Sözleşmesinde Kardeşime Payımı Ucuza Bıraktım: Geri İsteyebilir miyim? 2026 — Gabin, Aldatma, Şekil ve Süreler (TMK 676, 677, 680; TBK 28, 36-39)

“Babamızdan kalan evi ve tarlayı paylaşırken borç baskısındaydım, kardeşim de bunu bildiği için payımı çok düşük bir bedelle aldı; imzaladığım taksim sözleşmesinden dönebilir miyim?” Bu sorunun cevabı dört şeye bağlıdır: imzaladığınız belgenin gerçekten bir paylaşma sözleşmesi mi yoksa miras payının devri mi olduğu, aldığınız ile miras payınız arasındaki farkın büyüklüğü, o sırada içinde bulunduğunuz durum ve sürenin dolup dolmadığı. Bu rehber, miras paylaşma sözleşmesine karşı gabin iddiasını Türk Medeni Kanunu’nun 676-680. maddeleri ve Türk Borçlar Kanunu’nun 28 ve 30-39. maddeleri üzerinden adım adım anlatır; bir hesap örneği, süreler tablosu, ihtarname iskeleti ve delil listesi sunar.

Kısa Cevap: Eşit Olmayan Paylaşım Tek Başına Sözleşmeyi Bozmaz

Mirasçılar terekeyi diledikleri gibi paylaşabilir. Bir kardeşin evi, diğerinin tarlayı alması, birinin daha az alıp kalanından vazgeçmesi kendi başına hukuka aykırı değildir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, rızai paylaşmada mirasçılar arasında mutlak eşitlik aranmadığını açıkça kabul etmiştir (YHGK, 06.10.2020, E.2020/220, K.2020/726). Kanun da paylaşma sözleşmesinin geçerliliği için yalnızca yazılı şekli ve bütün mirasçıların iradesini arar (TMK m.676/3).

Buna karşılık kanun, paylaşma sözleşmesini sıradan bir sözleşme gibi denetime açar: Borçlar Kanunu’nun geçersizliğe ilişkin genel hükümleri paylaşma sözleşmeleri hakkında da uygulanır (TMK m.680). Gabin (aşırı yararlanma), yanılma, aldatma ve korkutma bu genel hükümlerin içindedir. Yani “payımı ucuza bıraktım” diyen mirasçının yapması gereken, eşitsizliğin arkasındaki kanuni sebebi ortaya koymaktır: zor durumdan yararlanma mı, değerin gizlenmesi mi, tehdit mi, yoksa sözleşmenin şekil veya ehliyet bakımından geçersizliği mi?

Uygulamada en sık gözden kaçan nokta, imzalanan belgenin niteliğidir. Bütün mirasçıların katıldığı bir paylaşma sözleşmesi ile bir mirasçının payını tek bir kardeşe devrettiği sözleşme farklı kurallara tabidir; miras bırakan hayattayken yapılan bir “paylaşım” ise baştan geçersizdir ve gabin tartışmasına bile gerek bırakmaz (TMK m.678). Aşağıdaki tablo, durumunuza göre hangi yolun öne çıktığını gösterir.

Kanuni Çerçeve: Hangi Madde Ne Söyler?

Miras paylaşma sözleşmesine karşı gabin iddiası, Medeni Kanun’un miras ortaklığı ve paylaşma hükümleri ile Borçlar Kanunu’nun irade sakatlığı ve aşırı yararlanma hükümlerinin kesiştiği bir alandır. Medeni Kanun m.5, Borçlar Kanunu’nun genel hükümlerinin uygun düştüğü ölçüde bütün özel hukuk ilişkilerine uygulanacağını söyler; TMK m.680 ise bunu paylaşma sözleşmeleri için ayrıca ve açıkça tekrarlar.

Önce Belirleyin: Hangi Sözleşmeyi İmzaladınız?

Mirasçılar arasında “taksim”, “paylaşım”, “hisse devri” gibi adlarla imzalanan belgeler hukuken farklı sözleşmeler olabilir. Belgenin başlığı değil, içeriği belirleyicidir. Bu ayrım, sözleşmenin şeklini, kimlerin davada yer alması gerektiğini ve sonucun kimleri etkileyeceğini belirler.

Paylaşma sözleşmesinin şekli ve içeriği için miras taksim sözleşmesi rehberimize, hazır bir metin için miras taksim sözleşmesi örneğimize, payın tek bir kardeşe devri için miras payının devri rehberimize bakabilirsiniz. Tapuda olmayan “harici” satışların durumu için mirasta harici satış yazımız yol gösterir.

Gabinin Üç Şartı Miras Paylaşmasında Nasıl Okunur?

Aşırı yararlanma hükmü, karşılıklı edimler arasında açık bir oransızlık bulunmasını ve bu oransızlığın zarar görenin zor durumundan, düşüncesizliğinden veya deneyimsizliğinden yararlanılarak gerçekleşmesini arar (TBK m.28/1). Paylaşma sözleşmesinde her mirasçı, tereke üzerindeki ortaklık payından vazgeçip karşılığında belirli malları alır. Bu karşılıklı yapı, sözleşmeyi gabin denetimine açar. Üç şartın birlikte bulunması gerekir; biri eksikse gabin oluşmaz.

1. Açık oransızlık: Ne aldınız, payınız neydi?

Karşılaştırma, paylaşma sözleşmesiyle elinize geçen değer ile miras payınıza düşen değer arasında yapılır. Örneğin yalnızca üç kardeşin mirasçı olduğu bir terekede her kardeşin payı üçte birdir; tereke değerinin üçte birine karşılık çok daha düşük bir değer aldıysanız oransızlık gündeme gelir. Payların hesabı için miras payı hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

Kanun gabin için bir oran belirlemez; oransızlığın “açık” olup olmadığı her olayın koşullarına göre, gerekirse bilirkişi incelemesiyle belirlenir. Değerler sözleşmenin yapıldığı tarihe göre karşılaştırılır; paylaşmadan sonra arsanın imara açılması veya fiyatların yükselmesi gabin hesabına girmez. Hukuk Genel Kurulu’nun yukarıda anılan kararında da, somut olaydaki bedel farkının ciddi ve objektif olarak makul karşılanamayacak bir oransızlık oluşturmadığı değerlendirilmiştir; yani küçük farklar değil, açıkça göze batan farklar önem taşır. Değerlemenin nasıl yapıldığı için açık oransızlığın tespiti rehberimize bakabilirsiniz.

2. Zor durum, düşüncesizlik veya deneyimsizlik

Zor durum, kişiyi ağır şartları kabul etmeye iten ekonomik veya manevi bir sıkışmışlıktır. Miras paylaşmasında bu; acil bir borç, icra takibi veya haciz baskısı, ağır bir hastalık ve tedavi masrafı, işsizlik ya da başka bir zorunlu ihtiyaç olabilir. Deneyimsizlik, özellikle yurt dışında yaşayan, malların bulunduğu yeri ve piyasasını bilmeyen ya da tarla, dükkân, şirket payı gibi malların değerini ölçme imkânı olmayan kardeş bakımından gündeme gelir. Düşüncesizlik ise sonuçlarını tartmadan, acele ve hafiflikle imza atmaktır. Cenaze ve yas sürecinin üzüntüsü tek başına yeterli sayılmaz; kişiyi gerçekten seçeneksiz bırakan somut bir durum aranır. Zor durumun kapsamı için zor durumda ağır şartlı sözleşme rehberimize bakabilirsiniz.

3. Kardeşinizin bu durumdan bilerek yararlanması

Oransızlık ve zor durum birlikte bulunsa bile, kardeşinizin bu durumu bildiği ve bundan yararlandığı ispatlanmalıdır. Mesajlar, e-postalar, tanık beyanları, borç ödemesine ilişkin banka kayıtları bu noktada belirleyicidir. Örneğin “borcunu ben öderim, karşılığında payını bana bırak” şeklinde bir yazışma ve ödemenin borcun çok altında kalması, hem zor durumu hem de yararlanmayı gösterebilir. Böyle bir ifadeye tehdit eşlik ediyorsa olay ayrıca korkutma (TBK m.37-38) kapsamında değerlendirilmelidir.

Oransızlık Nasıl Hesaplanır? Varsayımsal Bir Örnek

Aşağıdaki örnek yalnızca hesabın mantığını göstermek içindir; rakamlar varsayımsaldır. Annesi daha önce vefat etmiş bir babanın üç çocuğu olduğunu, babanın terekesinde bir ev (6.000.000 TL), bir tarla (3.000.000 TL) ve bir araç (600.000 TL) bulunduğunu, tereke borcu olmadığını varsayalım. Altsoy eşit pay alacağından her çocuğun miras payı üçte birdir (TMK m.495).

Bu örnekte payınızın değerinin yaklaşık üçte birini almışsınız. Bu ölçüde bir fark açık oransızlık bakımından güçlü bir gösterge olabilir; ancak tek başına yetmez. Sözleşmeyi imzaladığınız sırada zor durumda, düşüncesiz veya deneyimsiz olduğunuz ve kardeşinizin bundan bilerek yararlandığı da ispatlanmalıdır. Ayrıca kardeş B de sözleşmeye taraf olduğu için, sözleşmenin bütünüyle geçersizliğini istemek onun payını da etkiler; bu nedenle talebin nasıl kurulacağı önemlidir.

Gerçek bir dosyada değerler bilirkişi raporuyla belirlenir. Tereke borçları, miras bırakanın sağlığında yaptığı ve denkleştirmeye tabi kazandırmalar, sağ kalan eşin payı ve malların paylaşma tarihindeki gerçek durumu sonucu değiştirir. Denkleştirme hesabı için kardeşler arası miras paylaşımı rehberimize bakabilirsiniz.

Süreler Tablosu: Hangi Süre Ne Zaman Dolar?

Bu alandaki sürelerin bir kısmı hak düşürücü süredir. Hak düşürücü süre dolduğunda hak kendiliğinden sona erer ve mahkeme bunu kendiliğinden dikkate alır. Süreyi hesaplarken en erken tarihi esas almak en güvenli yoldur.

Gabin Hakkı Nasıl Kullanılır? Bildirim ve İhtarname

Gabin hakkı iki biçimde kullanılabilir: zarar gören, sözleşmeyle bağlı olmadığını karşı tarafa bildirerek verdiğini geri isteyebilir ya da sözleşmeye bağlı kalarak edimler arasındaki oransızlığın giderilmesini isteyebilir (TBK m.28/1). Bildirim için kanun özel bir şekil aramaz; ancak süre içinde yapıldığını ispat edebilmek için noter aracılığıyla ihtarname gönderilmesi en güvenli yoldur.

Hangi seçimi yapacağınız önemlidir. Sözleşmeyle bağlı olmadığınızı bildirirseniz paylaşmanın tamamı tartışmaya açılır ve bütün mirasçılar etkilenir. Sözleşmeye bağlı kalıp yalnızca aradaki farkın ödenmesini isterseniz, diğer kardeşlerin aldıkları mallar yerinde kalır ve talep yararlanan kardeşe yöneltilir. Birçok aile dosyasında ikinci yol daha gerçekçidir; talebin kademeli kurulması da düşünülebilir.

Bu iskelet bir örnektir; somut olayın özelliklerine göre bir avukat tarafından düzenlenmelidir. Bildirimin içeriği, ileride açılacak davada iddianızın sınırlarını da belirler.

Sözleşme Geçersiz Sayılırsa Ne Olur?

Paylaşma sözleşmesi geçersiz sayılırsa, paylaşma yapılmamış gibi olur ve tereke yeniden mirasçıların elbirliği ortaklığına döner (TMK m.640). Taraflar verdiklerini geri isteyebilir. Taşınmazlar paylaşma sözleşmesine dayanarak kardeşiniz adına tescil edildiyse, tapu kaydının düzeltilmesi için tapu iptali ve tescil talebi gerekir. Mirasçılar yeniden anlaşamazsa, her mirasçı sulh mahkemesinden paylaşma isteyebilir (TMK m.642). Bu süreç için mirasın paylaşılması davası rehberimize ve ortaklığın giderilmesi rehberimize bakabilirsiniz.

Sözleşmenin bütününe yönelik bir talepte, sözleşmenin tarafı olan bütün mirasçıların davada yer alması gerekir; mirasçılar arasındaki davalarda taraf teşkili eksikliği davanın kaybına yol açabilir. Ayrıntı için mirasçılar arasında zorunlu dava arkadaşlığı yazımıza bakabilirsiniz. Fark talebinde ise davalı, oransızlıktan yararlanan kardeştir.

Kardeşiniz paylaşmayla aldığı taşınmazı üçüncü bir kişiye satmışsa durum zorlaşır: tapu siciline iyiniyetle dayanarak mülkiyet veya başka bir ayni hak edinen kişinin bu kazanımı korunur (TMK m.1023). Bu durumda taşınmazın geri alınması yerine değerinin istenmesi gündeme gelir. Bu yüzden hakkınızı kullanmaya karar verdiyseniz, malların elden çıkarılmasını önleyecek tedbiri vakit kaybetmeden değerlendirmeniz gerekir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme, Arabuluculuk

Paylaşma sözleşmesinin geçersizliğine ilişkin davalarda görevli mahkeme kural olarak asliye hukuk mahkemesidir. Yetki bakımından kanun özel bir kural koymuştur: terekenin paylaşılmasına ve yapılan paylaşma sözleşmesinin geçersizliğine ilişkin davalarda, ölen kişinin son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m.11/1-a). Kesin yetki kuralına uyulmaması, mahkemenin bunu kendiliğinden gözetmesine yol açar.

Taşınmaz üzerindeki ayni haklara ilişkin davalarda ise taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m.12). Paylaşma sözleşmesinin geçersizliğiyle birlikte tapu iptali ve tescil de istenecekse bu iki kesin yetki kuralının ilişkisi dosyaya göre ayrıca değerlendirilmelidir. Fark talebiyle açılacak bir alacak davasında ise genel yetki kuralları gündeme gelir. Gabin davalarında görev ve yetkinin genel haritası için gabin davasında görevli ve yetkili mahkeme rehberimize bakabilirsiniz.

Arabuluculuk bakımından, taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklar 1 Eylül 2023’ten bu yana dava şartı arabuluculuğa tabidir (6325 sayılı Kanun m.18/B). Paylaşma sözleşmesinin geçersizliği davasının bu kapsama girip girmediği uygulamada tartışmaya açıktır; tapu iptali ve tescil davası ise bu listede sayılmaz. Hak kaybı riskini azaltmak için dava açmadan önce arabulucuya başvurulması, süreler işlemediğinden çoğu dosyada tedbirli bir yoldur.

Delil Dosyası: Neleri Toplamalısınız?

• Paylaşma sözleşmesinin aslı ya da onaylı örneği; varsa noter onayı ve imza tarihleri.
• Mirasçılık belgesi (veraset ilamı) ve tapu kayıtları; paylaşmadan önceki ve sonraki tapu durumunu gösteren belgeler.
• Değer belgeleri: sözleşme tarihine yakın ekspertiz raporları, emsal satış ilanları, belediye rayiç değerleri, kira sözleşmeleri.
• Zor durumu gösteren belgeler: icra takipleri, haciz yazıları, borç ve kredi belgeleri, hastane ve tedavi kayıtları.
• Ödeme kayıtları: kardeşinizin size ödediği paranın banka dekontları; borcunuzu ödemişse ödeme belgeleri.
• Yazışmalar: kardeşinizin durumunuzu bildiğini ve baskı kurduğunu gösteren mesajlar ve e-postalar.
• Yurt dışında yaşıyorsanız: giriş-çıkış kayıtları, vekâletname ve vekâletin kim tarafından nasıl kullanıldığını gösteren belgeler.
• Tanıklar: paylaşmanın konuşulduğu toplantılarda bulunan akrabalar veya komşular.

Delilin kaybolması veya ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşması ihtimali varsa, dava açılmadan önce delil tespiti istenebilir (HMK m.400). Örneğin size bırakılmayan taşınmaz yıkılacak, yeniden yapılacak veya büyük ölçüde değiştirilecekse, paylaşma tarihindeki durumunun tespiti önem kazanır. Terekede bilmediğiniz mallar olduğundan şüpheleniyorsanız tereke mal varlığı araştırması rehberimize bakabilirsiniz.

İhtiyati Tedbir: Mallar Üçüncü Kişiye Geçmeden

İhtiyati tedbir, mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağından ya da tamamen imkânsız hâle geleceğinden endişe edilmesi hâlinde istenebilir (HMK m.389). Tedbir dava açılmadan önce de istenebilir (HMK m.390/1); bu durumda tedbir kararının uygulanmasının talep edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde esas davanın açılması gerekir, aksi hâlde tedbir kendiliğinden kalkar (HMK m.397/1).

Tapu kaydına konulacak bir tedbir şerhi, taşınmazı daha sonra edinecek kişilerin iyiniyet iddiasını zayıflatır. Tedbir talebinde haklılığınızı yaklaşık olarak ispat edecek belgeleri, özellikle değer farkını ve zor durumu gösteren delilleri dilekçeye eklemeniz gerekir. Mahkeme kural olarak teminat ister.

Tipik Senaryolar ve Hukuki Sonuçları

Borç baskısıyla payını ucuza bırakan kardeş

İcra takibi veya acil bir borç nedeniyle nakde ihtiyacı olan mirasçı, payını piyasa değerinin çok altında bir ödeme karşılığında kardeşine bırakmış olabilir. Bu, gabinin tipik görünümüdür. Bir yıllık süre zor durumun ortadan kalktığı tarihten başlar (TBK m.28/2); borcun ödendiği veya icra takibinin sona erdiği tarih bu bakımdan önemlidir. Beş yıllık üst sınır ise her durumda sözleşme tarihinden işler.

Yurt dışında yaşayan ve malların değerini bilmeyen kardeş

Yıllardır yurt dışında yaşayan bir mirasçı, Türkiye’deki tarla veya dükkânın değerini bilmeden, kardeşinin söylediği rakama güvenerek imza atmış olabilir. Bu durumda deneyimsizlik gündeme gelir; değer bilerek yanlış söylendiyse olay aldatma kapsamına da girer. Bir yıllık süre, deneyimsizliğin veya aldatmanın öğrenildiği tarihten başlar. Paylaşma vekâletname ile yapıldıysa, vekâletin sınırları ve kullanılış biçimi de ayrıca incelenmelidir.

Yaşlı veya hasta anne ya da babanın payı

Sağ kalan eşin, yani yaşlı anne veya babanın ağır bir hastalık döneminde imzaladığı paylaşma sözleşmesinde önce ayırt etme gücü sorulmalıdır. Ayırt etme gücü olmayan kişinin işlemleri kural olarak hüküm doğurmaz (TMK m.15). Bu durum gabin için gereken sürelere bağlı değildir; ancak sağlık raporları ve tanıklarla ispatlanmalıdır.

Değeri gizlenen dükkân veya şirket payı

Paylaşmada bir kardeşe bırakılan dükkânın yüksek kira geliri ya da şirket payının gerçek değeri diğer mirasçılardan gizlenmiş olabilir. Bu durumda aldatma (TBK m.36) öne çıkar. Şirket payının mirastan sonra devri söz konusuysa aile şirketinde pay devri ve gabin rehberimize bakabilirsiniz.

Yazılı belge olmadan yapılan elden paylaşma

Kardeşler malları yazılı bir belge olmadan fiilen bölüşüp yıllarca kullanmış olabilir. Kanun payların fiilen alınmasını da bağlayıcı sayar (TMK m.676/1); ancak bunun için bütün mirasçıların paylaşma iradesinin ispatlanması gerekir. Yazılı bir paylaşma sözleşmesi bulunmadığında, “ucuza bıraktım” iddiasından önce böyle bir paylaşmanın gerçekten kurulup kurulmadığı tartışılmalıdır.

Karşı Tarafın Savunmaları: “Paylaşmada Eşitlik Aranmaz”

Gabin iddiasıyla karşılaşan kardeş genellikle şu savunmaları ileri sürer: rızai paylaşmada mutlak eşitlik aranmadığı (YHGK, 06.10.2020, E.2020/220, K.2020/726); sürenin dolduğu (TBK m.28/2’deki süreler hak düşürücüdür); değer farkının açık olmadığı ya da sizin malların değerini bildiğiniz; zor durumda olmadığınız veya bunu bilmediği; aradaki farkın bilerek bağışlandığı; paylaşmadan sonra uzun süre ses çıkarmadığınız ve sözleşmeyi uyguladığınız.

Bu savunmalara karşı en güçlü cevap, sözleşme tarihindeki değerleri ve zor durumu belgeyle gösterebilmektir. “Eşitlik aranmaz” savunması doğrudur ama gabin iddiasını tek başına ortadan kaldırmaz: gabinde sorun eşitsizlik değil, eşitsizliğin bir sömürü sonucunda doğmasıdır. Savunma tarafında ise paylaşmanın nasıl hazırlandığını, tarafların değerleme yaptırıp yaptırmadığını ve ödemelerin yapıldığını gösteren belgeler önem taşır. Davalı tarafsanız TBK 28 madde şerhimiz savunmanın sınırlarını gösterir.

Paylaşma Sözleşmesi İmzalamadan Önce: Riski Azaltan Kontroller

1. Tereke listesini çıkarın. Tapu, araç, banka, şirket payı ve alacakların listesini sözleşmeye ekleyin.
2. Değerleme yaptırın. Önemli mallar için imza tarihine yakın bir ekspertiz raporu alın.
3. Payları hesaplayın. Herkesin miras payına düşen değeri ve aldığı malın değerini sözleşmede gösterin.
4. Denkleştirme ödemesini yazın. Bir kardeş fazla alıyorsa diğerlerine ödeyeceği tutarı, vadeyi ve teminatı açıkça belirleyin.
5. Bağış niyetini açık yazın. Bir kardeşe bilerek fazla bırakılıyorsa bunun bağış niyetiyle yapıldığını yazmak ileride tartışmayı önler.
6. Yazılı ve eksiksiz imza alın. Bütün mirasçılar yazılı metni imzalamalıdır (TMK m.676/3).
7. Acele etmeyin. Borç veya hastalık baskısı altındaysanız imzayı o durum geçene kadar ertelemeyi düşünün.
8. Kendi hukuki desteğinizi alın. Karşı tarafın hazırladığı metni tek başınıza imzalamayın.

Hazır metin için miras taksim sözleşmesi örneğimize, mahkemeye gitmeden paylaşmanın adımları için anlaşmalı miras paylaşımı yazımıza bakabilirsiniz.

İlk Adımlar: Bugün Ne Yapmalısınız?

1. Belgenin niteliğini belirleyin. İmzaladığınız şey paylaşma sözleşmesi mi, payın devri mi, yoksa muris hayattayken yapılmış bir anlaşma mı?
2. Süreleri hesaplayın. Sözleşmenin tarihini ve zor durumun sona erdiği tarihi not edin.
3. Değerleri tespit edin. Sözleşme tarihindeki mal değerlerini gösteren belgeleri toplayın.
4. Delilleri koruyun. Mesajları, e-postaları ve banka kayıtlarını silmeyin; yedekleyin.
5. Talebinizi seçin. Sözleşmeden dönmek mi, yoksa farkın ödenmesini istemek mi sizin için daha uygun?
6. Bildirimi süre içinde yapın. Noter ihtarnamesiyle hakkınızı kullandığınızı belgeleyin.
7. Tedbiri değerlendirin. Mallar satılmak üzereyse vakit kaybetmeyin.

Yazıda Dayanılan Yargıtay Kararları

Paylaşma sözleşmesine gabin hükmünün uygulandığı bir olayı doğrudan çözen yerleşik bir Yargıtay kararına bu yazı hazırlanırken ulaşamadık. Bu yazıdaki gabin değerlendirmesi, TMK m.680’in Borçlar Kanunu’nun geçersizlik hükümlerine yaptığı açık yollamaya ve TBK m.28’in şartlarına dayanır. Gabin konusundaki diğer kararlar için gabin kararları derlememize bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Miras paylaşma sözleşmesinde payımı ucuza bıraktım; sırf bu yüzden sözleşmeyi bozabilir miyim?

Hayır. Yargıtay rızai paylaşmada mutlak eşitlik aramaz (YHGK, 06.10.2020, E.2020/220, K.2020/726). Sözleşmenin bozulabilmesi için düşük paylaşımın zor durumdan yararlanma (TBK m.28), aldatma (TBK m.36) veya korkutma (TBK m.37-38) gibi kanuni bir sebebe dayanması ve bunun süresi içinde ileri sürülmesi gerekir.

Miras paylaşma sözleşmesine gabin hükümleri uygulanır mı?

Evet. Borçlar Kanunu’nun geçersizliğe ilişkin genel hükümleri paylaşma sözleşmeleri hakkında da uygulanır (TMK m.680). Aşırı yararlanma (TBK m.28) bu hükümlerin içindedir.

Gabin için ne kadar sürem var?

Zor durumun ortadan kalktığı ya da düşüncesizlik veya deneyimsizliğin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde sözleşmenin kurulduğu tarihten itibaren beş yıl içinde hakkın kullanılması gerekir (TBK m.28/2). Bu süreler hak düşürücüdür.

Sözleşmeyi bozmadan yalnızca aradaki farkı isteyebilir miyim?

Evet. Gabin hakkı iki biçimde kullanılabilir: sözleşmeyle bağlı olmadığınızı bildirip verdiğinizi geri istemek ya da sözleşmeye bağlı kalıp oransızlığın giderilmesini istemek (TBK m.28/1). Fark talebi diğer kardeşlerin aldığı malları yerinde bırakır ve yararlanan kardeşe yöneltilir.

Paylaşma sözleşmesi sözlüydü; geçerli mi?

Paylaşma sözleşmesinin geçerliliği yazılı şekle bağlıdır (TMK m.676/3). Yazılı değilse sözleşme geçersizdir. Ancak payların fiilen alınması da mirasçıları bağlayabilir (TMK m.676/1); bunun için bütün mirasçıların paylaşma iradesinin ispatlanması gerekir.

Taşınmazları paylaştığımız sözleşme tapuda yapılmadı; yine de geçerli mi?

Evet. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararına göre taşınmazların paylaşılmasına ilişkin mirasçılar arası sözleşmenin geçerliliği için yazılı olması yeterlidir; tapu memuru önünde resmî senet gerekmez (YİBK, 10.12.1952, E.1950/2, K.1952/4).

Payımı yalnızca bir kardeşime devrettim; bu da paylaşma sözleşmesi mi?

Hayır, bu miras payının mirasçıya devridir ve yazılı şekle tabidir (TMK m.677/1). Doğrudan bir sözleşme olduğu için gabin hükmü (TBK m.28) uygulanır; karşı taraf devralan kardeştir.

Babam hayattayken kardeşlerimle mirası paylaştık; bu bizi bağlar mı?

Miras bırakanın katılması veya izni olmadan, mirasın açılmasından önce yapılan sözleşmeler geçersizdir ve bu sözleşmeye göre verilenler geri istenebilir (TMK m.678). Bu durumda gabin tartışmasına gerek kalmaz.

Kardeşim malın değerini benden gizledi; bu gabin mi?

Değerin bilerek gizlenmesi aldatma (TBK m.36) kapsamına girer. Aldatmanın öğrenilmesinden itibaren bir yıl içinde sözleşmeyle bağlı olmadığınızı bildirmeniz gerekir (TBK m.39).

Paylaşmadan sonra arsanın değeri çok arttı; fark isteyebilir miyim?

Kural olarak hayır. Gabinde oransızlık sözleşmenin yapıldığı ana göre değerlendirilir; sonradan gelen değer artışı bu değerlendirmeye girmez.

Gabin için oransızlık yüzde kaç olmalı?

Kanun bir oran belirlemez. Oransızlığın açık olup olmadığı her olayın koşullarına göre, gerekirse bilirkişi incelemesiyle belirlenir. Oransızlık tek başına yetmez; zor durum, düşüncesizlik veya deneyimsizlik ile karşı tarafın bundan yararlanması da ispatlanmalıdır.

Paylaşma sözleşmesinin iptali davası hangi mahkemede açılır?

Görevli mahkeme kural olarak asliye hukuk mahkemesidir. Paylaşma sözleşmesinin geçersizliğine ilişkin davalarda ölen kişinin son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m.11/1-a). Tapu iptali de istenecekse taşınmazın bulunduğu yerle ilgili kesin yetki kuralı (HMK m.12) ayrıca değerlendirilmelidir.

Dava açmadan önce arabulucuya gitmek zorunlu mu?

Taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklar dava şartı arabuluculuğa tabidir (6325 sayılı Kanun m.18/B). Paylaşma sözleşmesinin geçersizliği davasının bu kapsama girip girmediği tartışmalı olduğundan, dava öncesinde arabulucuya başvurmak tedbirli bir yoldur; arabuluculuk sürecinde hak düşürücü süre işlemez (m.16/2, m.18/A).

Kardeşim aldığı evi başkasına sattı; ne olur?

Tapu siciline iyiniyetle dayanarak mülkiyet edinen üçüncü kişinin kazanımı korunur (TMK m.1023). Bu durumda taşınmazın geri alınması yerine değerinin istenmesi gündeme gelir. Bu nedenle hakkınızı kullanmaya karar verdiyseniz ihtiyati tedbiri vakit kaybetmeden değerlendirin.

Annem hastayken paylaşma sözleşmesini imzaladı; ne yapabiliriz?

Önce imza sırasında ayırt etme gücünün bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır. Ayırt etme gücü olmayan kişinin işlemleri kural olarak hüküm doğurmaz (TMK m.15). Bu iddia sağlık raporları ve tanıklarla ispatlanmalıdır.

Paylaşmada bana verilen evde ayıp çıktı; bu gabin mi?

Hayır. Mirasçılar paylaşmadan sonra paylarına düşen mallar için birbirlerine karşı satım hükümlerine göre sorumludur (TMK m.679). Bu dava paylaşmadan itibaren bir yıl içinde zamanaşımına uğrar (TMK m.679/3).

Karşı taraf olarak “paylaşmada eşitlik aranmaz” savunması yeterli mi?

Tek başına yeterli olmayabilir. Eşitlik aranmadığı doğrudur; ancak gabinde sorun eşitsizlik değil, eşitsizliğin zor durumdan yararlanılarak doğmasıdır. Sürenin dolduğu, değer farkının açık olmadığı ve zor durumun bilinmediği de ayrıca ileri sürülmelidir.

Gabinin genel şartları ve dava yolunun adım adım haritası için gabin ve aşırı yararlanma rehberi sayfamıza bakabilirsiniz.

İlgili Rehberler

• Gabin (Aşırı Yararlanma) Nedir? Şartları, Süreler ve Gabin Davası (ana rehber)
• Gabin (Aşırı Yararlanma) Rehberi: bütün gabin yazılarımız
• TBK 28 Aşırı Yararlanma: Madde Metni, Şerhi ve Yargıtay Kararları
• Gabin Davasında Açık Oransızlık Nasıl Tespit Edilir?
• Gabin Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme, Arabuluculuk ve Tahkim
• Zor Durumda Ağır Şartlı Sözleşme İmzaladım: Bağlı mıyım?
• Gabin (Aşırı Yararlanma) Kararları: Yargıtay ve BAM
• Aile Şirketinde Pay Devri ve Gabin
• Evimi Değerinin Altında Sattım, Geri Alabilir miyim?
• Boşanma Protokolünde Haksız Mal Paylaşımı ve Gabin
• İrade Sakatlıkları: Hata, Hile ve Korkutma (TBK 30-39)
• Miras Taksim (Paylaşma) Sözleşmesi
• Miras Taksim Sözleşmesi Örneği
• Mahkemeye Gitmeden Paylaşmak İstiyoruz: Anlaşmalı Miras Paylaşımı
• Miras Payımı Devretmek İstiyorum: Miras Payının Temliki
• Miras Payının Devri Sözleşmesi Örneği
• Kardeşler Arası Miras Paylaşımı
• Mirasta Harici Satış: Adi Yazılı Devir Geçerli mi?
• Miras Kalan Mal Tek Mirasçıya Verilebilir mi? (TMK 651 Özgüleme)
• Mirasın Paylaşılması Davası (TMK 642-651)
• Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şuyu) Davası
• Mirasçılar Arasında Zorunlu Dava Arkadaşlığı
• Miras Payı Hesaplama Aracı
• Miras Hukuku Rehberi
• Aracımı Zor Durumda Ucuza Sattım, Geri Alabilir miyim? Otomobil, Kamyon, İş Makinesi ve Filo Satışında Gabin