Muris öldüğünde birden fazla mirasçı bulunduğunda tereke, elbirliği mülkiyeti hükümlerine tabi olur ve mirasçılar birlikte hareket etmek zorundadır. Terekedeki taşınmaz, banka mevduatı, araç ya da işletme üzerindeki her tasarruf tüm mirasçıların birlikte iradesine bağlıdır; bir mirasçı tek başına satış, ipotek veya devir işlemi yapamaz. Bu ortaklık, taraflar aralarında imzalayacakları bir miras paylaşma sözleşmesiyle sona erdirilebilir. Anlaşma sağlanamadığında ise TMK m.651 uyarınca sulh hukuk mahkemesinde mirasın paylaşılması davası açılarak elbirliği mülkiyetine son verilir. Bu yazıda TMK m.640-651 hükümleri, paylaşma sözleşmesinin şartları, aynen paylaşma ile satış yoluyla paylaşma (izale-i şuyu) ayrımı ve miras payının devri sistematik biçimde açıklanmaktadır.
Avukatla Görüşün: 0554 648 37 15WhatsApp Danışma
1. Elbirliği Mülkiyeti ve Paylaşma Hakkı (TMK m.640-642)
TMK m.640/1 uyarınca birden çok mirasçı bulunması hâlinde, mirasın geçmesiyle birlikte paylaşmaya kadar mirasçılar arasında terekedeki bütün hak ve borçları kapsayan bir ortaklık meydana gelir. Bu ortaklık kural olarak elbirliği (iştirak halinde) mülkiyeti niteliğindedir. Her mirasçı payın kesin bir kısmına değil, terekenin bütününe iştirak eder.
- Birlikte hareket zorunluluğu: Mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahiptir; terekeye ait bütün haklar üzerinde birlikte tasarruf ederler. Tek başına satış, ipotek, kira sözleşmesinin feshi, dava açma veya sulh gibi işlemler kural olarak yapılamaz.
- Pay üzerinde tasarruf: Mirasçı, terekedeki belirli bir mal üzerindeki hakkını değil, ancak intikal etmiş miras payının tamamını devredebilir (bkz. TMK m.677).
- Paylaşma hakkı — TMK m.642: Mirasçılardan her biri, sözleşme veya kanun gereği ortaklığı sürdürmekle yükümlü olmadıkça, her zaman mirasın paylaşılmasını isteyebilir. Bu hak vazgeçilmez nitelikte olup zamanaşımına tabi değildir.
- Tereke temsilcisi: TMK m.640/3 uyarınca mirasçılardan birinin talebiyle sulh hukuk mahkemesi tereke yönetimi için temsilci atayabilir; taraf teşkilinin sağlanamaması hâlinde tereke temsilcisi husumeti taşır.
2. Anlaşarak Paylaşma: Miras Paylaşma Sözleşmesi (TMK m.646-676)
Mirasçılar dava yoluna gitmeden kendi aralarında bir miras paylaşma (taksim) sözleşmesi yaparak elbirliği mülkiyetine son verebilirler. Paylaşmanın nasıl yapılacağı TMK m.646-651 arasında düzenlenmiş; sözleşmenin şekli TMK m.676 kapsamına alınmıştır.
- Şekil şartı: TMK m.676 uyarınca sözleşme yazılı şekle tabidir ve tüm mirasçıların imzasını taşımalıdır. Noter onayı geçerlilik için zorunlu değildir; ancak taşınmaz varsa uygulamada tercih edilir.
- Tapuya tescil: Tapu Sicili Tüzüğü m.21 uyarınca adi yazılı sözleşmeye dayanılarak taşınmazın tesciline gidildiğinde tüm mirasçıların tapu müdürlüğünde birlikte hazır bulunması gerekir. Noterde düzenlenmiş sözleşmede mirasçılardan biri tek başına başvurabilir.
- Serbestlik ilkesi (TMK m.649): Kanun aksini emretmediği sürece mirasçılar terekedeki mallar üzerinde eşit hakka sahiptir ve paylaşmayı diledikleri biçimde düzenleyebilirler.
- Sözleşmeye alınmayan mallar: Sözleşme kapsamı dışında bırakılan tereke malları elbirliği mülkiyetine tabi olmaya devam eder; sonradan ek paylaşma sözleşmesi ya da paylaşma davası gerekir.
- Sözleşmenin iptali: İrade sakatlığı (hata, hile, ikrah — TBK m.30 vd.) hâlinde sözleşme iptal edilebilir; muvazaa veya kanuna karşı hile hâlinde butlanı ileri sürülebilir. Saklı payı ihlal eden paylaşmada tenkis davası açılabilir.
3. Paylaşmanın Ertelenmesi (TMK m.643)
TMK m.643, mirasçılar arasında henüz doğmamış bir cenin bulunması ya da paylaşmayı geciktirmeyi haklı kılan diğer önemli sebeplerin varlığı hâlinde paylaşmanın ertelenmesini düzenler. Amaç, olası mirasçının haklarının korunmasıdır.
- Cenin durumu: Muris öldüğünde ana rahmine düşmüş cenin varsa, doğuma kadar paylaşma ertelenir. Cenin sağ ve tam doğarsa haklarını rahme düştüğü andan itibaren kazanmış sayılır (TMK m.28).
- Ananın geçim gideri: Yardıma muhtaç ana, doğuma kadar tereke gelirinden geçimini isteyebilir (TMK m.643/2).
- Diğer önemli sebep: Terekede işleyen ticari işletme, ortaklık payı veya paylaşmanın önemli değer kaybı doğuracağı hâller hâkimin ertelemeye karar vermesine imkân tanıyabilir.
- Erteleme geçicidir: Engel ortadan kalktığında herhangi bir mirasçının başvurusuyla paylaşma prosedürü kaldığı yerden işletilir; ayrıca zamanaşımı işlemez.
4. Dava Yoluyla Paylaşma: Sulh Hukuk Mahkemesi (TMK m.651, HMK m.4)
Mirasçılar anlaşamıyorsa herhangi biri paylaşma davası açabilir. Görev sulh hukuk mahkemesine aittir (HMK m.4/1-b) ve yargılama basit yargılama usulüne göre yürütülür (HMK m.316).
- Yetkili mahkeme: Murisin son yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesi yetkilidir (TMK m.11).
- Taraf teşkili: Tüm mirasçılar davada yer almak zorundadır. Elbirliği mülkiyeti sebebiyle mecburi dava arkadaşlığı vardır; eksik hasım usul eksikliği doğurur ve karar bozulmasına yol açar.
- Dosyaya sunulacak belgeler: Mirasçılık belgesi (veraset ilamı), nüfus kayıt örneği, tereke tespit tutanağı, tapu kayıtları, banka hesap dökümleri ve ölüm belgesi.
- Yargılama süreci: Mahkeme bilirkişi marifetiyle terekedeki malların değerini, aynen taksime elverişli olup olmadığını, imar durumunu inceler; gerekli hâllerde keşif yapar.
- Hüküm: Karar aynen paylaşma veya satış yoluyla paylaşma şeklinde çıkar. Karar kesinleştikten sonra satışa gidiliyorsa satış memurluğu marifetiyle açık artırma yapılır ve bedel paylara göre dağıtılır.
5. Aynen Paylaşma ile Satış (İzale-i Şuyu) Ayrımı (TMK m.650)
TMK m.650 uyarınca paylaşma öncelikle aynen yapılır; aynen paylaşmanın mümkün olmadığı ya da önemli değer kaybına yol açacağı hâllerde satış yoluyla paraya çevirme yapılır. Uygulamada bu ikinci yönteme izale-i şuyu denir.
- Aynen paylaşma: Terekede birden çok bağımsız taşınmaz veya menkul varsa her mirasçıya nitelik ve değer bakımından denk düşecek biçimde tahsis yapılabilir. Farklar nakden ödenerek dengelenir (ivaz).
- Satış (izale-i şuyu): Aynen taksim imkânsız ya da sakıncalıysa satış memurluğu vasıtasıyla açık artırma yapılır, elde edilen bedel paylara göre dağıtılır.
- Aile konutu ve ev eşyası: Sağ kalan eş, TMK m.240 uyarınca aile konutu ve ev eşyası üzerinde intifa veya mülkiyet hakkının kendisine tahsisini isteyebilir. Bu talep, paylaşma davasında dikkate alınır.
- Tarım arazileri: Muristen intikal eden tarım arazilerinde 5403 sayılı Toprak Koruma Kanunu uyarınca özel paylaşma, önalım ve rüçhan kuralları uygulanır; asgari tarımsal arazi büyüklüğü kısıtlamaları dikkate alınır.
- Denkleştirme: Muris sağlığında bir mirasçıya yaptığı bağışlamalar TMK m.669 vd. uyarınca denkleştirmeye tabi tutulabilir; mirasçının tereke aleyhine borçları da paylaşma anında hesaba katılır.
6. Miras Payının Devri (TMK m.677) ve Mirasçı Çekişmeleri
TMK m.677, paylaşma öncesi miras payının devrini iki farklı rejime bağlar. Bu düzenleme özellikle uzun süren paylaşma süreçlerinde mirasçıların payını likit hâle getirebilmesi bakımından önemlidir.
- Mirasçılar arası devir: Mirasçılar arasında yapılan miras payı devri sözleşmesi yazılı şekle tabidir. Devralan mirasçı diğer mirasçılara karşı devredenin yerini alır.
- Üçüncü kişiye devir: Mirasçının payını üçüncü kişiye devretmesi hâlinde sözleşme noterde düzenlenmelidir (TMK m.677/2). Üçüncü kişi paylaşmaya katılamaz; yalnızca devredene düşecek payın kendisine ödenmesini isteyebilir.
- Mirasın açılmasından önceki sözleşme: Muris hayattayken mirasçının müstakbel miras payı üzerinde muris rızası olmadan yapacağı sözleşme geçersizdir (TMK m.678). Muris rızasıyla kurulan mirastan feragat sözleşmesi hakkında ayrıntı için mirastan feragat sözleşmesi rehberimize bakınız.
- Bağlantılı davalar: Muris tarafından yapılan gizli bağışlamalar için tapu iptal ve tescil davası, saklı payların ihlali için tenkis davası, vasiyetnamenin geçersizliği için iptal davası ve vasiyetname türlerine ilişkin uyuşmazlıklar paylaşma davasıyla iç içe geçebilir.
- Öncelik sırası: Muvazaa, tenkis ve vasiyetname iptali davaları paylaşma davasından önce veya birlikte açılabilir; paylaşmanın kapsamı bu davaların sonucuna göre şekillenir. Uygulamada paylaşma davası çoğu kez bekletici mesele yapılır.
Avukatla Görüşün: 0554 648 37 15WhatsApp Danışma
Sık Sorulan Sorular
Mirasın paylaşılması davasında zamanaşımı süresi var mıdır?
Hayır. TMK m.642 gereği mirasçılardan her biri her zaman paylaşma isteyebilir; bu hak zamanaşımına ve hak düşürücü süreye tabi değildir. Ancak muvazaa, tenkis veya vasiyetname iptali gibi bağlı davalarda kendi süreleri işler ve bu süreler kaçırılmamalıdır.
Tek bir mirasçı terekedeki taşınmazı satabilir mi?
Hayır. Elbirliği mülkiyetinde tüm mirasçıların birlikte hareketi gerekir. Tek başına yapılan satış tapuda tescil edilemez. Mirasçı, kendi miras payının tamamını üçüncü kişiye devretmek isterse noterde düzenlenmiş miras payı devri sözleşmesi yapabilir; ancak üçüncü kişi paylaşmaya katılamaz, yalnızca paya düşecek bedeli talep edebilir.
Mirasın paylaşılması davasında görev ve yetki hangi mahkemededir?
HMK m.4/1-b uyarınca görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise murisin son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesidir. Basit yargılama usulü uygulanır (HMK m.316).
Mahkeme aynen paylaşma yerine neden satışa karar verir?
Terekedeki taşınmaz bölünemez nitelikte ise (tek daire, tek arsa) veya bölünmesi imar mevzuatına aykırı ya da önemli değer kaybı doğuruyorsa TMK m.650 uyarınca satış yoluyla paylaşmaya (izale-i şuyu) karar verilir. Satış, satış memurluğunca açık artırma ile yapılır ve bedel paylara dağıtılır.
Miras paylaşım sözleşmesi noterde mi yapılmalıdır?
TMK m.676 uyarınca yazılı şekil geçerlilik için yeterlidir; noter onayı zorunlu değildir. Ancak terekede taşınmaz varsa uygulamada noterde düzenleme, tek başvuruyla tescili sağladığı için tercih edilir. Adi yazılı sözleşme hâlinde tapuya tüm mirasçıların birlikte gitmesi gerekir.
Mirasın paylaşılması davası; taraf teşkili, mirasçılık belgesinin doğruluğu, terekedeki malların hukukî durumunun tespiti ve muvazaa ile tenkis gibi ön sorunların yönetilmesi açısından titiz bir hazırlık gerektirir. Anlaşmalı bir paylaşma sözleşmesi taraflar için hem süre hem masraf yönünden avantaj sağlarken; anlaşma sağlanamadığında sulh hukuk mahkemesinde açılan paylaşma davası elbirliği mülkiyetine son verecektir. Somut olayın koşullarına göre strateji belirlemek üzere miras hukukunda deneyimli bir avukatla görüşmeniz önerilir.
{ “@context”: “https://schema.org”, “@type”: “FAQPage”, “mainEntity”: [ { “@type”: “Question”, “name”: “Mirasın paylaşılması davasında zamanaşımı süresi var mıdır?”, “acceptedAnswer”: { “@type”: “Answer”, “text”: “Hayır. TMK m.642 gereği mirasçılardan her biri her zaman paylaşma isteyebilir; bu hak zamanaşımına ve hak düşürücü süreye tabi değildir. Ancak muvazaa, tenkis veya vasiyetname iptali gibi bağlı davalarda kendi süreleri işler.” } }, { “@type”: “Question”, “name”: “Tek bir mirasçı terekedeki taşınmazı satabilir mi?”, “acceptedAnswer”: { “@type”: “Answer”, “text”: “Hayır. Elbirliği mülkiyetinde tüm mirasçıların birlikte hareketi gerekir. Tek başına yapılan satış tapuda tescil edilemez. Mirasçı, kendi miras payının tamamını üçüncü kişiye devretmek isterse noterde düzenlenmiş miras payı devri sözleşmesi yapabilir; üçüncü kişi paylaşmaya katılamaz, yalnızca paya düşecek bedeli talep edebilir.” } }, { “@type”: “Question”, “name”: “Mirasın paylaşılması davasında görev ve yetki hangi mahkemededir?”, “acceptedAnswer”: { “@type”: “Answer”, “text”: “HMK m.4/1-b uyarınca görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir. Yetkili mahkeme murisin son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesidir. Basit yargılama usulü uygulanır (HMK m.316).” } }, { “@type”: “Question”, “name”: “Mahkeme aynen paylaşma yerine neden satışa karar verir?”, “acceptedAnswer”: { “@type”: “Answer”, “text”: “Terekedeki taşınmaz bölünemez nitelikte ise veya bölünmesi imar mevzuatına aykırı ya da önemli değer kaybı doğuruyorsa TMK m.650 uyarınca satış yoluyla paylaşmaya (izale-i şuyu) karar verilir. Satış, satış memurluğunca açık artırma ile yapılır ve bedel paylara dağıtılır.” } }, { “@type”: “Question”, “name”: “Miras paylaşım sözleşmesi noterde mi yapılmalıdır?”, “acceptedAnswer”: { “@type”: “Answer”, “text”: “TMK m.676 uyarınca yazılı şekil geçerlilik için yeterlidir; noter onayı zorunlu değildir. Ancak terekede taşınmaz varsa uygulamada noterde düzenleme tercih edilir; adi yazılı sözleşmede tapuya tüm mirasçıların birlikte gitmesi gerekir.” } } ] }
