10 Eylül 2026

Mirastan Çıkarma (Iskat) Nasıl Yapılır? 2026 — TMK m.510-513, Sebepler, Vasiyetname Örneği ve Sonuçları

Halk arasında “evlatlıktan reddetmek” denilen bir kurum Türk hukukunda yoktur. Noterden verilen bir beyanla, gazete ilanıyla veya aile içinde tutulan bir tutanakla kimse mirasçılıktan çıkarılamaz. Kanunun tanıdığı tek yol mirasçılıktan çıkarmadır; uygulamadaki adıyla ıskat. Bu yol yalnızca ölüme bağlı bir tasarrufla, yalnızca saklı paylı mirasçılara karşı ve yalnızca kanunda sayılan sebeplerle kullanılabilir.

Çıkarma tasarruflarının büyük bölümü mahkemede ayakta kalmaz. Sebebin tasarrufta hiç gösterilmemiş olması, gösterilen sebebin kanundaki iki sebepten birine girmemesi ya da ispat edilememesi, tasarrufun saklı pay dışında yerine getirilmesi sonucunu doğurur; yani çıkarılan mirasçı saklı payını almaya devam eder. Bu sayfa, çıkarmanın hangi şartlarla geçerli olduğunu, sonuçlarını ve iki farklı vasiyetname örneğini 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 510-513. maddeleri üzerinden veriyor. Kendi durumunuz için Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

Dört Ayrı Kurum Sürekli Karıştırılıyor

Miras hukukunda bir kişinin mirastan pay alamaması dört farklı yoldan gerçekleşir. Bunların dayanakları, kim tarafından harekete geçirildiği ve sonuçları birbirinden tamamen farklıdır. Yanlış kurumun seçilmesi, tasarrufun tümüyle etkisiz kalmasına yol açar.

Mirastan pay alamama hâllerinin karşılaştırması

KurumKim yaparNasılSonuçDayanak
Mirasçılıktan çıkarma (ıskat)MirasbırakanÖlüme bağlı tasarrufla, sebep göstererekSaklı pay dâhil pay alamazTMK m.510-513
Mirastan yoksunlukKanunKendiliğindenMirasçı sıfatı doğmazTMK m.578-579
Mirastan feragatMirasbırakan ve mirasçı birlikteSözleşmeyle, mirasbırakan hayattaykenMirasçı sıfatı sona ererTMK m.528-530
Mirasın reddiMirasçıÖlümden sonra, sulh mahkemesine beyanlaMirasçı payı almaz, borçtan kurtulurTMK m.605-609

Aradaki en kritik fark iradenin kime ait olduğudur. Çıkarma tek taraflıdır ve mirasçının rızasını gerektirmez; feragat ise iki taraflı bir sözleşmedir ve mirasçının imzası olmadan kurulamaz. Mirasbırakan, mirasçının kabul edeceğini düşünüyorsa feragat sözleşmesi çok daha güvenli bir yoldur, çünkü sonradan iptal davasıyla karşılaşma ihtimali düşüktür. Örnek metin için mirastan feragat sözleşmesi örneğimize bakabilirsiniz.

Kimler Mirasçılıktan Çıkarılabilir?

TMK m.510 çıkarmayı yalnızca saklı paylı mirasçılar bakımından düzenler. Bunun sebebi basittir: saklı paylı olmayan bir mirasçının payı zaten mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısım içindedir; onun mirastan pay almaması için çıkarma tasarrufuna gerek yoktur, yapılacak sıradan bir vasiyetname yeterlidir.

Saklı paylı mirasçılar TMK m.506 uyarınca altsoy, ana ve baba ile sağ kalan eştir. Kardeşlerin saklı payı 5650 sayılı Kanun ile 2007 yılında kaldırılmıştır; bu nedenle mirasbırakan kardeşini “mirasından çıkarmak” için ıskat tasarrufuna ihtiyaç duymaz, malvarlığını vasiyetnameyle başkasına bırakması yeterlidir.

Kime karşı hangi yol kullanılır?

MirasçıSaklı payı var mıKullanılacak yol
Çocuk, torun (altsoy)Var — yasal payın 1/2’siMirasçılıktan çıkarma gerekir
Ana ve babaVar — yasal payın 1/4’üMirasçılıktan çıkarma gerekir
Sağ kalan eşVar — hâle göre tamamı veya 3/4’üMirasçılıktan çıkarma gerekir
KardeşYok (5650 s.K., 2007)Vasiyetname yeterlidir
Yeğen, amca, hala, dayı, teyzeYokVasiyetname yeterlidir
Gelin, damatMirasçı değildirTasarrufa gerek yoktur

Saklı pay oranlarının ayrıntısı için saklı pay oranları rehberimize bakabilirsiniz.

Çıkarma Sebepleri: Kanunda Sayılı İki Hâl (TMK m.510)

Kanun çıkarma sebeplerini sınırlı sayıda belirlemiştir. Mirasbırakanın kişisel kırgınlığı, ilişkinin kopmuş olması, mirasçının yaşam biçimini onaylamaması ya da başka bir aileye girmesi çıkarma sebebi değildir. TMK m.510 uyarınca mirasbırakan, ölüme bağlı bir tasarrufla saklı paylı mirasçısını ancak şu iki hâlde mirasçılıktan çıkarabilir:

Birinci sebep: ağır suç. Mirasçının, mirasbırakana veya mirasbırakanın yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemiş olması. Buradaki ölçüt suçun kanundaki cezasının ağırlığından çok, mirasbırakan ile mirasçı arasındaki ilişkiyi kökten sarsacak nitelikte olmasıdır. Mahkûmiyet kararı bulunması ispatı kolaylaştırır ancak zorunlu değildir.

İkinci sebep: aile hukukundan doğan yükümlülüklerin önemli ölçüde yerine getirilmemesi. Mirasçının, mirasbırakana veya mirasbırakanın aile üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemiş olması. Bakım ve gözetim yükümlülüğünün sürekli biçimde ihlali, nafaka yükümlülüğünün yerine getirilmemesi, hasta ve muhtaç durumdaki mirasbırakanın yalnız bırakılması bu kapsamda değerlendirilir. Buradaki anahtar kelime önemli ölçüdedir; bir kez yaşanan ilgisizlik yeterli değildir.

Çıkarma sebebi sayılan ve sayılmayan hâller

DurumDeğerlendirme
Mirasbırakana karşı işlenen ağır suçBirinci sebep kapsamında; mahkûmiyet ispatı güçlendirir
Mirasbırakanın eşine veya çocuğuna karşı ağır suç“Yakınlarından biri” ifadesi kapsamındadır
Hasta ve muhtaç mirasbırakanı sürekli yalnız bırakmaİkinci sebep kapsamında değerlendirilebilir
Nafaka yükümlülüğünü yerine getirmemeAile hukukundan doğan yükümlülüğün ihlalidir
Uzun süredir görüşmeme, küslükTek başına yeterli görülmez; süreklilik ve ağırlık aranır
Evlilik tercihini onaylamamaÇıkarma sebebi değildir
Yaşam biçimini veya inancını benimsememeÇıkarma sebebi değildir
Miras kavgası, malvarlığı anlaşmazlığıTek başına çıkarma sebebi oluşturmaz

Sebebin Tasarrufta Gösterilmesi ve İspat Yükü (TMK m.512)

Çıkarma tasarruflarının uygulamada en sık düştüğü nokta burasıdır. TMK m.512 uyarınca mirasçılıktan çıkarma, mirasbırakan ancak buna ilişkin tasarrufunda çıkarma sebebini belirtmişse geçerlidir. Yani vasiyetnamede “oğlum … mirasımdan çıkarılmıştır” demek yetmez; hangi olayın hangi sebebe girdiği yazılmalıdır.

Mirasçılıktan çıkarılan kimse itiraz ederse, belirtilen sebebin varlığını ispat etmek çıkarmadan yararlanan mirasçıya veya vasiyet alacaklısına düşer. İspat yükünün çıkarılanda değil, çıkarmadan yararlananda olması pratikte belirleyicidir: çıkarılan mirasçı dava açtığında, iddiayı çürütmek zorunda olan taraf karşı taraftır.

Sonuçlar da maddede düzenlenmiştir. Sebebin varlığı ispat edilememiş veya çıkarma sebebi tasarrufta hiç belirtilmemişse tasarruf, mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir. Yani vasiyetname tümden geçersiz olmaz; çıkarılan mirasçı saklı payını alır, tasarrufun kalan kısmı ayakta kalır. Buna karşılık mirasbırakan bu tasarrufu çıkarma sebebi hakkında düştüğü açık bir yanılma yüzünden yapmışsa, çıkarma geçersiz olur.

Sebebe göre tasarrufun akıbeti

DurumSonuçDayanak
Sebep yazılmış ve ispat edilmişÇıkarma geçerli; mirasçı saklı payını da alamazTMK m.510, 511
Sebep yazılmamışTasarruf saklı pay dışında yerine getirilirTMK m.512
Sebep yazılmış ama ispat edilememişTasarruf saklı pay dışında yerine getirilirTMK m.512
Sebep konusunda açık yanılmaÇıkarma geçersiz olurTMK m.512
İspat yükü kimdeÇıkarmadan yararlanan mirasçı veya vasiyet alacaklısındaTMK m.512

Çıkarmanın Sonuçları ve Altsoyun Durumu (TMK m.511)

Mirasçılıktan çıkarılan kimse mirastan pay alamayacağı gibi tenkis davası da açamaz. Bu, çıkarmayı saklı pay korumasının tek gerçek istisnası hâline getirir.

Ancak çıkarma, çıkarılanın soyunu cezalandırmaz. Mirasbırakan başka türlü tasarrufta bulunmuş olmadıkça, mirasçılıktan çıkarılan kimsenin miras payı, o kimse mirasbırakandan önce ölmüş gibi, çıkarılanın varsa altsoyuna, yoksa mirasbırakanın yasal mirasçılarına kalır. Dahası, mirasçılıktan çıkarılan kimsenin altsoyu, o kimse mirasbırakandan önce ölmüş gibi saklı payını isteyebilir.

Bunun pratik anlamı çoğu mirasbırakanın beklemediği bir sonuçtur: oğlunu mirasından çıkaran kişi, torunlarını mirastan çıkarmış olmaz. Torunlar, babaları ölmüş gibi kabul edilerek saklı paylarını talep edebilir. Amaç malvarlığının o aile koluna hiç gitmemesiyse, çıkarma tasarrufunda payın kime kalacağının ayrıca ve açıkça düzenlenmesi gerekir.

Çıkarılan mirasçının payı kime kalır?

DurumSonuç
Çıkarılanın altsoyu var, mirasbırakan başka tasarrufta bulunmamışPay altsoya geçer; altsoy saklı payını isteyebilir
Çıkarılanın altsoyu yokPay mirasbırakanın diğer yasal mirasçılarına kalır
Mirasbırakan payın akıbetini ayrıca düzenlemişTasarrufa göre hareket edilir; saklı pay sınırı korunur
Çıkarılan tenkis davası açmak istiyorAçamaz; çıkarma geçerliyse tenkis hakkı da yoktur

Çıkarma tasarrufu, sebebi doğru yazılmazsa saklı pay dışında kalır. Metni birlikte kuralım.
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara. Telefon: 0554 648 37 15

📞 Hemen Arayın💬 WhatsApp📋 Ön Değerlendirme

Borç Ödemeden Aciz Sebebiyle Çıkarma: Koruyucu Iskat (TMK m.513)

Kanun, cezalandırıcı nitelikteki çıkarmanın yanında bambaşka bir amaca hizmet eden ikinci bir çıkarma türü daha öngörmüştür. TMK m.513 uyarınca mirasbırakan, hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoyunu, saklı payının yarısı için mirasçılıktan çıkarabilir.

Buradaki amaç mirasçıyı cezalandırmak değil, mirasın onun alacaklılarına gitmesini önleyerek torunları korumaktır. Bu nedenle maddede sıkı bir şart yer alır: mirasbırakanın bu yarıyı, mirasçılıktan çıkarılanın doğmuş veya doğacak çocuklarına özgülemesi şarttır. Özgüleme yapılmazsa çıkarma amacına ulaşmaz.

Çıkarma kalıcı da değildir. Miras açıldığı zaman borç ödemeden aciz belgesinin hükmü kalmamışsa veya belgenin kapsadığı borç tutarı miras payının yarısını aşmıyorsa, mirasçılıktan çıkarılanın istemi üzerine çıkarma iptal olunur. Yani borcunu ödeyen veya borcu küçülen mirasçı, payını geri isteyebilir.

İki çıkarma türünün karşılaştırması

ÖlçütCezai çıkarmaKoruyucu çıkarma
DayanakTMK m.510TMK m.513
Kime karşıBütün saklı paylı mirasçılarYalnızca altsoy
ŞartıAğır suç veya yükümlülük ihlaliBorç ödemeden aciz belgesi
KapsamıSaklı payın tamamıSaklı payın yarısı
Zorunlu özgülemeYokÇıkarılanın çocuklarına özgüleme şart
Sonradan iptalSebep ispat edilemezse saklı pay dışında kalırAciz hâli ortadan kalkarsa istem üzerine iptal
AmaçMirasçıyı mirastan uzaklaştırmakMalvarlığını alacaklılardan korumak

Çıkarma Nasıl Yapılır: Şekil Şartları

Mirasçılıktan çıkarma ancak ölüme bağlı tasarrufla yapılabilir. Bunun üç yolu vardır: el yazılı vasiyetname, resmî vasiyetname ve miras sözleşmesi. Noterden verilen basit bir beyan, ihtarname veya aile içinde imzalanan bir belge hukuken sonuç doğurmaz.

El yazılı vasiyetnamede metnin tamamının, tarih ve imza dâhil mirasbırakanın kendi el yazısıyla yazılması gerekir; bilgisayarda hazırlanıp altına imza atılan metin geçersizdir. Resmî vasiyetname ise noter, sulh hâkimi veya kanunla yetkili kılınan görevli önünde iki tanığın katılımıyla düzenlenir. Vasiyetname türleri ve şekil şartları için vasiyetname örneği ve şablonları sayfamıza bakabilirsiniz.

Tasarrufta bulunacak kişinin ölüme bağlı tasarruf ehliyetini taşıması da şarttır. Vasiyetname yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip olmak ve on beş yaşını doldurmuş olmak gerekir. Ehliyetin bulunmadığı iddiası, çıkarma tasarruflarına karşı en sık başvurulan iptal sebeplerinden biridir; bu nedenle ileri yaşta veya hastalık döneminde düzenlenen tasarruflarda sağlık raporu alınması yerinde olur.

Örnek 1: Cezai Çıkarma İçeren El Yazılı Vasiyetname

Aşağıdaki metin örnek niteliğindedir. El yazılı vasiyetnamede metnin tamamının mirasbırakanın kendi el yazısıyla yazılması zorunlu olduğundan, bu metin bilgisayardan çıktı alınarak imzalanamaz; yalnızca el yazısıyla kopyalanırken kılavuz olarak kullanılabilir.

VASİYETNAME

Ben, aşağıda kimlik bilgileri yazılı [Ad Soyad], ayırt etme gücüne sahip olarak, hiçbir baskı ve etki altında kalmaksızın, kendi el yazımla işbu vasiyetnameyi düzenliyorum.

T.C. Kimlik No: […] — Doğum tarihi ve yeri: […] — Adres: […]

Mirasçılıktan çıkarma

Oğlum [Ad Soyad] (T.C. Kimlik No: […]) hakkında aşağıda açıkladığım sebeple Türk Medeni Kanunu’nun 510. maddesi uyarınca mirasçılıktan çıkarma tasarrufunda bulunuyorum.

Adı geçen, [tarih] tarihinde şahsıma karşı [olayın somut biçimde anlatımı] eylemini gerçekleştirmiş, bu eylem nedeniyle [yer] [numara] Asliye Ceza Mahkemesinin [esas/karar] sayılı dosyasında yargılanmış ve mahkûmiyetine karar verilmiştir. Söz konusu eylem şahsıma karşı işlenmiş ağır bir suç niteliğindedir.

Bu sebeple adı geçen oğlumu, saklı payı dâhil olmak üzere mirasımdan tamamen çıkarıyorum. Kendisinin terekemden hiçbir pay almamasını istiyorum.

Payın akıbeti

Mirasçılıktan çıkardığım oğluma düşecek payın, Türk Medeni Kanunu’nun 511. maddesindeki düzenlemeden ayrılarak [kızım [Ad Soyad] / eşim [Ad Soyad]]’a kalmasını istiyorum. Bu tasarrufumun diğer mirasçılarımın saklı payları oranında geçerli olacağını biliyorum.

Terekemin geri kalanı

Terekemin geri kalan kısmının yasal mirasçılarım arasında kanunda öngörülen paylara göre paylaştırılmasını istiyorum.

İşbu vasiyetname tarafımdan baştan sona kendi el yazımla yazılmış, tarih atılmış ve imzalanmıştır.

[Gün / Ay / Yıl — yazıyla]
[Ad Soyad] — İmza

Örnek 2: Borç Ödemeden Aciz Sebebiyle Çıkarma (Koruyucu Iskat)

Aşağıdaki metin, TMK m.513’e dayanan koruyucu çıkarma için örnektir. Maddedeki zorunlu özgüleme şartının metinde açıkça yer alması gerekir; aksi hâlde tasarruf amacına ulaşmaz.

VASİYETNAME

Ben, [Ad Soyad] (T.C. Kimlik No: […]), ayırt etme gücüne sahip olarak ve serbest irademle işbu vasiyetnameyi düzenliyorum.

Borç ödemeden aciz sebebiyle mirasçılıktan çıkarma

Oğlum [Ad Soyad] (T.C. Kimlik No: […]) hakkında [yer] [numara] İcra Dairesinin [dosya no] sayılı dosyasından [tarih] tarihli borç ödemeden aciz belgesi düzenlenmiştir. Bu belgeye dayanarak, Türk Medeni Kanunu’nun 513. maddesi uyarınca adı geçen oğlumu saklı payının yarısı için mirasçılıktan çıkarıyorum.

Zorunlu özgüleme

Türk Medeni Kanunu’nun 513. maddesinin aradığı şart uyarınca, mirasçılıktan çıkardığım saklı payın bu yarısını, oğlumun doğmuş ve doğacak çocuklarına eşit paylarla özgülüyorum. Hâlen doğmuş bulunan torunlarım [Ad Soyad] ve [Ad Soyad]’dır; vasiyetnamenin düzenlenmesinden sonra doğacak çocukları da bu özgülemeden eşit olarak yararlanacaktır.

Diğer hususlar

Adı geçen oğlumun saklı payının diğer yarısı ile yasal miras payının kalan kısmı üzerindeki hakları saklıdır. Miras açıldığı zaman borç ödemeden aciz belgesinin hükmü kalmamışsa veya belgenin kapsadığı borç tutarı miras payının yarısını aşmıyorsa, kanun gereği çıkarmanın iptal edilebileceğini biliyorum.

Terekemin geri kalanının yasal mirasçılarım arasında kanuni paylara göre paylaştırılmasını istiyorum.

İşbu vasiyetname tarafımdan baştan sona kendi el yazımla yazılmış, tarih atılmış ve imzalanmıştır.

[Gün / Ay / Yıl — yazıyla]
[Ad Soyad] — İmza

Çıkarılan Mirasçı Ne Yapabilir?

Çıkarma tasarrufu ölümle birlikte hüküm doğurur ve vasiyetnamenin açılmasıyla ilgililere tebliğ edilir. Çıkarılan mirasçının önünde iki yol vardır.

İptal davası. Tasarrufun ehliyetsizlik, irade sakatlığı, şekle aykırılık veya içeriğin hukuka aykırılığı sebebiyle iptali istenebilir. TMK m.559 uyarınca dava hakkı, davacının tasarrufu ve iptal sebebini öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl; her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden başlayarak iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayanlara karşı yirmi yıl geçmekle düşer.

Çıkarmaya itiraz. Tasarrufta sebep gösterilmemişse veya gösterilen sebep ispat edilemezse, TMK m.512 uyarınca tasarruf saklı pay dışında yerine getirilir; çıkarılan mirasçı saklı payını alır. Burada davanın kazanılması için tasarrufun tümüyle iptali gerekmez; sebebin ispat edilememesi yeterlidir ve ispat yükü karşı taraftadır.

Bu iki yolun birlikte ileri sürülmesi mümkündür. Örnek dilekçe için mirasçılıktan çıkarmanın iptali dava dilekçesi örneğimize, sürecin mirasçı gözünden anlatımı için “babam beni mirasından çıkardı” rehberimize bakabilirsiniz.

Çıkarılan mirasçının başvurabileceği yollar

YolDayanakSüreSonuç
Tasarrufun iptali davasıTMK m.557-5591 yıl; 10 yıl, kötüniyetliye 20 yılTasarruf tümüyle ortadan kalkabilir
Sebebin ispat edilememesi itirazıTMK m.512Tasarrufun yerine getirilmesine karşıSaklı pay alınır
Açık yanılma iddiasıTMK m.512İptal davası süreleriyle birlikteÇıkarma geçersiz olur
Koruyucu çıkarmada iptal istemiTMK m.513Mirasın açılmasından sonraAciz hâli kalkmışsa çıkarma iptal olunur
Altsoy olarak saklı pay talebiTMK m.511Tenkis süreleriyleÇıkarılanın çocukları saklı payı ister

Çıkarmanın Pay Hesabına Etkisi: İşlenmiş Örnek

Çıkarmanın parasal sonucu, sebebin ispat edilip edilmemesine ve çıkarılanın altsoyu bulunup bulunmamasına göre tamamen değişir. Aşağıdaki örnek dört ayrı ihtimali aynı tereke üzerinden gösterir.

Mirasbırakanın eşi yoktur, üç çocuğu vardır: A, B ve C. Tereke 3.000.000 TL’dir. Hiçbir tasarruf yapılmasaydı her çocuk 1.000.000 TL alacaktı. Altsoyun saklı payı, TMK m.506 uyarınca yasal miras payının yarısıdır; yani her çocuk için 500.000 TL.

Birinci ihtimal — çıkarma geçerli, çıkarılanın altsoyu yok. A geçerli biçimde mirasçılıktan çıkarılmış ve mirasbırakan payın akıbetini ayrıca düzenlememiştir. A’nın payı, o mirasbırakandan önce ölmüş gibi diğer yasal mirasçılara kalır. B ve C 1.500.000’er TL alır; A hiçbir şey alamaz ve tenkis davası da açamaz.

İkinci ihtimal — sebep ispat edilemedi. Tasarruf, TMK m.512 uyarınca A’nın saklı payı dışında yerine getirilir. A saklı payı olan 500.000 TL’yi alır. Kalan 2.500.000 TL tasarrufa göre B ve C arasında paylaşılır ve her biri 1.250.000 TL alır. Görüldüğü gibi tasarruf tümden geçersiz olmaz; yalnızca saklı pay kadar geri çekilir.

Üçüncü ihtimal — çıkarma geçerli, çıkarılanın iki çocuğu var, payın akıbeti düzenlenmemiş. A’nın payı, A ölmüş gibi altsoyuna geçer. A’nın iki çocuğu 500.000’er TL alır; B ve C 1.000.000’er TL almaya devam eder. Mirasbırakanın malvarlığı, çıkardığı kişinin ailesine gitmeye devam etmiştir.

Dördüncü ihtimal — çıkarma geçerli, altsoy var, mirasbırakan payı B ve C’ye bırakmış. Bu hâlde A’nın altsoyu, TMK m.511 uyarınca A ölmüş gibi saklı payını isteyebilir. A’nın yasal payı 1.000.000 TL olduğundan altsoyun saklı payı 500.000 TL’dir ve bu tutar torunlara ödenir. Kalan 500.000 TL tasarrufa göre B ve C arasında paylaşılır.

3.000.000 TL’lik terekede dört ihtimalin sonucu

İhtimalA (çıkarılan)A’nın altsoyuBC
Tasarruf yok (yasal paylaşım)1.000.000 TL1.000.000 TL1.000.000 TL
Çıkarma geçerli, altsoy yok01.500.000 TL1.500.000 TL
Sebep ispat edilemedi500.000 TL (saklı pay)1.250.000 TL1.250.000 TL
Çıkarma geçerli, altsoy var, pay düzenlenmemiş01.000.000 TL1.000.000 TL1.000.000 TL
Çıkarma geçerli, altsoy var, pay B ve C’ye bırakılmış0500.000 TL (saklı pay)1.250.000 TL1.250.000 TL

Tablonun anlattığı temel gerçek şudur: çıkarma tasarrufunun parasal etkisi, sebebin yazılış kalitesine ve payın akıbetinin düzenlenip düzenlenmediğine bağlıdır. İki satırlık bir vasiyetname ile hazırlanmış bir tasarruf arasındaki fark, bu örnekte yüz binlerce liradır. Kendi terekenizde payları hesaplamak için yasal miras payı ve saklı pay hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

Vasiyetnamenin Saklanması ve Ölümden Sonra Açılması

Çıkarma tasarrufu, ancak ölümden sonra bulunup açılırsa sonuç doğurur. Uygulamada pek çok vasiyetname, saklandığı yerin bilinmemesi veya ilgili kişilerin belgeyi ortaya çıkarmaması nedeniyle hiç işleme girmez. Bu nedenle tasarrufun saklanma biçimi, içeriği kadar önemlidir.

El yazılı vasiyetname, mirasbırakanın isteğine bağlı olarak açık veya kapalı biçimde notere, sulh hâkimine veya yetkili memura bırakılabilir. Bu yol, belgenin kaybolma ve gizlenme riskini büyük ölçüde ortadan kaldırır. Resmî vasiyetname zaten düzenlendiği makamda saklanır.

Ölümden sonra vasiyetnameyi elinde bulunduran veya bulan kişi, TMK m.595 uyarınca vasiyetnameyi geçerli olup olmadığına bakmaksızın hemen sulh hâkimine teslim etmekle yükümlüdür. Bu yükümlülük, vasiyetnamenin içeriğini beğenmeyen kişiler bakımından da geçerlidir; belgeyi saklamak sorumluluk doğurur.

Teslim alınan vasiyetname, TMK m.596 uyarınca mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi tarafından açılır ve ilgililere okunur. TMK m.597 uyarınca mirasta hak sahibi olanların her birine, gideri terekeye ait olmak üzere vasiyetnamenin kendilerine ilişkin kısımlarının onaylı bir örneği tebliğ edilir. Mirasçılıktan çıkarılan kişi bakımından kritik olan an budur: iptal davası için TMK m.559’daki bir yıllık süre, tasarrufun ve iptal sebebinin öğrenilmesiyle işlemeye başlar. Sürecin ayrıntısı için vasiyetnamenin açılması talebi dilekçesi örneğimize bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

Noterden “evlatlıktan ret” beyanı vermek. Böyle bir kurum yoktur. Mirasçılıktan çıkarma yalnızca ölüme bağlı tasarrufla yapılabilir; noter beyanı, ihtarname veya aile tutanağı hukuken sonuç doğurmaz.

Sebebi yazmamak. TMK m.512 uyarınca sebep gösterilmemişse tasarruf saklı pay dışında yerine getirilir. “Mirasımdan çıkardım” cümlesi tek başına çıkarma sonucunu doğurmaz.

Sebebi soyut yazmak. “Bana saygısızlık etti”, “beni üzdü” gibi ifadeler ispata elverişli değildir. Olayın tarihi, niteliği ve varsa dava veya soruşturma dosyası numarası yazılmalıdır.

Kanunda olmayan bir sebebe dayanmak. Evlilik tercihi, yaşam biçimi, inanç veya siyasi görüş çıkarma sebebi değildir. Bu tür sebeplere dayanan tasarruflar ispat aşamasına bile gelmeden etkisiz kalır.

Torunları unutmak. TMK m.511 uyarınca çıkarılanın altsoyu, çıkarılan ölmüş gibi saklı payını isteyebilir. Malvarlığının o kola hiç gitmemesi isteniyorsa payın akıbeti ayrıca düzenlenmelidir.

Koruyucu çıkarmada özgülemeyi atlamak. TMK m.513 uyarınca çıkarılan yarının, çıkarılanın doğmuş veya doğacak çocuklarına özgülenmesi şarttır. Özgüleme yoksa tasarruf amacına ulaşmaz.

El yazılı vasiyetnameyi bilgisayarda hazırlamak. Metnin tamamının, tarih ve imza dâhil mirasbırakanın el yazısıyla yazılması zorunludur; çıktı alınıp imzalanan metin geçersizdir.

Ehliyet konusunu göz ardı etmek. İleri yaşta veya ağır hastalık döneminde düzenlenen tasarruflarda ehliyetsizlik iddiası en sık başvurulan iptal sebebidir; sağlık raporu alınması tasarrufun ayakta kalma ihtimalini artırır.

Çıkarma Yerine Değerlendirilebilecek Yollar

Amaca göre daha güvenli araçlar

AmacınızUygun araçNedenDayanak
Mirasçı razı, payından vazgeçiyorMirastan feragat sözleşmesiİki taraflı; iptal riski düşükTMK m.528-530
Saklı paylı olmayan mirasçıyı dışarıda bırakmakVasiyetnameÇıkarmaya gerek yokTMK m.514 vd.
Belirli bir malı belirli kişiye bırakmakBelirli mal vasiyetiSaklı pay sınırı içinde serbestlikTMK m.517 vd.
Bakan kişiyi ödüllendirmekÖlünceye kadar bakma sözleşmesiSağlararası ve ivazlı işlemTBK m.611 vd.
Borçlu çocuğun payını korumakKoruyucu çıkarmaPay torunlara özgülenirTMK m.513
Eşin konutta kalmasını güvenceye almakİntifa veya oturma hakkı tanımaSaklı payı zedelemeden çözümTMK m.652

Mirasçılıktan çıkarma, vasiyetname düzenleme ve çıkarmaya karşı iptal davalarında hukuki destek
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara. Telefon: 0554 648 37 15

📞 Hemen Arayın💬 WhatsApp📋 Ön Değerlendirme

⚖️ Mevzuat ve Resmî Kaynaklar

Örnek vasiyetname metinleri şablon niteliğindedir. El yazılı vasiyetnamede metnin tamamının, tarih ve imza dâhil mirasbırakanın kendi el yazısıyla yazılması geçerlilik şartıdır; bu sayfadaki metnin çıktısı alınıp imzalanamaz. Somut olayın çıkarma sebebine girip girmediğinin dosya bazında değerlendirilmesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Evlatlıktan reddetmek diye bir şey var mı?

Yoktur. Türk hukukunda böyle bir kurum bulunmaz. Kanunun tanıdığı tek yol mirasçılıktan çıkarmadır ve yalnızca ölüme bağlı tasarrufla, TMK m.510’da sayılan iki sebepten birine dayanarak yapılabilir. Noter beyanı veya gazete ilanı sonuç doğurmaz.

Mirastan çıkarma nasıl yapılır?

El yazılı vasiyetname, resmî vasiyetname veya miras sözleşmesiyle yapılır. Tasarrufta çıkarma sebebinin açıkça belirtilmesi geçerlilik şartıdır. El yazılı vasiyetnamede metnin tamamının, tarih ve imza dâhil mirasbırakanın el yazısıyla yazılması gerekir.

Hangi sebeplerle mirastan çıkarılabilir?

TMK m.510 iki sebep sayar: mirasçının mirasbırakana veya yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemesi, ya da mirasbırakana veya ailesi üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesi. Bunların dışındaki sebepler çıkarma sonucu doğurmaz.

Uzun süredir görüşmüyoruz, bu yeterli mi?

Tek başına yeterli görülmez. İkinci sebep “önemli ölçüde” ihlal arar; süreklilik taşıyan, bakım ve gözetim yükümlülüğünü fiilen ortadan kaldıran bir davranış aranır. Basit küslük veya görüşmeme çıkarma sebebi sayılmaz.

Kardeşimi mirasımdan çıkarabilir miyim?

Çıkarma tasarrufuna gerek yoktur. Kardeşlerin saklı payı 5650 sayılı Kanun ile 2007’de kaldırıldığından, malvarlığınızı vasiyetnameyle başkasına bırakmanız kardeşinizin pay almaması için yeterlidir.

Vasiyetnamede sebep yazmazsam ne olur?

TMK m.512 uyarınca çıkarma sebebi tasarrufta belirtilmemişse tasarruf, mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir. Yani çıkarılmak istenen mirasçı saklı payını almaya devam eder; tasarrufun geri kalanı ayakta kalır.

Sebebi ispat etmek kime düşer?

Çıkarılan kimse itiraz ederse, belirtilen sebebin varlığını ispat etmek çıkarmadan yararlanan mirasçıya veya vasiyet alacaklısına düşer. İspat yükünün karşı tarafta olması, çıkarılan mirasçı bakımından önemli bir avantajdır.

Çıkarılan mirasçı tenkis davası açabilir mi?

Çıkarma geçerliyse açamaz. TMK m.511 uyarınca mirasçılıktan çıkarılan kimse mirastan pay alamayacağı gibi tenkis davası da açamaz. Ancak sebep ispat edilemezse tasarruf saklı pay dışında yerine getirilir ve saklı pay talep edilebilir.

Oğlumu çıkarırsam torunlarım da çıkmış olur mu?

Olmaz. TMK m.511 uyarınca çıkarılan kimsenin miras payı, o kimse mirasbırakandan önce ölmüş gibi altsoyuna kalır ve altsoy saklı payını isteyebilir. Malvarlığının o kola hiç gitmemesi isteniyorsa payın akıbeti tasarrufta ayrıca düzenlenmelidir.

Borçlu çocuğumu mirastan çıkarabilir miyim?

TMK m.513 uyarınca hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoyunuzu saklı payının yarısı için çıkarabilirsiniz. Ancak bu yarıyı, çıkarılanın doğmuş veya doğacak çocuklarına özgülemeniz şarttır; özgüleme yoksa tasarruf amacına ulaşmaz.

Borcunu öderse çıkarma devam eder mi?

Etmez. Miras açıldığı zaman borç ödemeden aciz belgesinin hükmü kalmamışsa veya belgenin kapsadığı borç tutarı miras payının yarısını aşmıyorsa, çıkarılanın istemi üzerine çıkarma iptal olunur.

Çıkarma kararımdan sonra vazgeçebilir miyim?

Vazgeçebilirsiniz. Ölüme bağlı tasarruflar mirasbırakan hayatta olduğu sürece serbestçe değiştirilebilir veya ortadan kaldırılabilir. Yeni bir vasiyetnameyle önceki tasarrufu ortadan kaldırdığınızı açıkça belirtmeniz yeterlidir.

Çıkarma tasarrufuna karşı hangi sürede dava açılır?

İptal davası, TMK m.559 uyarınca davacının tasarrufu ve iptal sebebini öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl; her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden başlayarak iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayanlara karşı yirmi yıl geçmekle düşer.

Çıkarma ile mirastan yoksunluk arasındaki fark ne?

Yoksunluk TMK m.578’de sayılan hâllerde kanun gereği kendiliğinden doğar; mirasbırakanın herhangi bir tasarrufuna gerek yoktur. Çıkarma ise mirasbırakanın iradesine dayanır ve ölüme bağlı tasarrufla yapılır.

Feragat sözleşmesi mi daha güvenli, çıkarma mı?

Mirasçı razıysa feragat sözleşmesi daha güvenlidir. İki taraflı bir sözleşme olduğundan sonradan iptal edilme ihtimali düşüktür. Çıkarma tek taraflıdır ve sebebin ispatı zorunlu olduğundan uyuşmazlığa açıktır.

Vasiyetnameyi noterde mi yaptırmalıyım?

Zorunlu değildir; el yazılı vasiyetname de geçerlidir. Ancak çıkarma tasarruflarında ehliyetsizlik ve şekil itirazları sık geldiğinden, resmî vasiyetname yaptırmak ve düzenleme tarihine yakın sağlık raporu almak tasarrufun ayakta kalma ihtimalini belirgin biçimde artırır.

Vasiyetnamemi nereye saklamalıyım?

El yazılı vasiyetname, açık veya kapalı olarak notere, sulh hâkimine ya da yetkili memura bırakılabilir. Bu yol belgenin kaybolma ve gizlenme riskini ortadan kaldırır. Resmî vasiyetname zaten düzenlendiği makamda saklanır.

Vasiyetnameyi bulan kişi saklarsa ne olur?

TMK m.595 uyarınca vasiyetnameyi elinde bulunduran veya bulan kişi, belgeyi geçerli olup olmadığına bakmaksızın hemen sulh hâkimine teslim etmekle yükümlüdür. Bu yükümlülüğe aykırı davranan kişi doğan zarardan sorumlu olur.


Post by Av. Fatma Öztürk