Fon Mağduru Yol Seçici 2026: Hangi Merci, Hangi Sırayla? — Tüketici Hakem Heyeti mi, Arabuluculuk mu, TSPB mi, Savcılık mı, İdare Mahkemesi mi? Sıfat, Muhatap, 186.000 TL Eşiği ve Son Günler (6502 m.68, 73/A; TTK m.5/A; İYUK m.7; TCK m.73)

Fon krizinde mağdurun ilk sorusu “nereye başvuracağım” değil, “hangi sırayla başvuracağım” olmalıdır. Aynı zarar için birden fazla merci vardır: tüketici hakem heyeti veya arabulucu, TSPB Müşteri Uyuşmazlıkları Hakem Heyeti, tüketici mahkemesi veya asliye ticaret mahkemesi, Cumhuriyet başsavcılığı, Sermaye Piyasası Kurulu ve idare mahkemesi. Hangisinin sizin için açık olduğunu dört ölçüt belirler. Birincisi sıfatınızdır: ticari veya mesleki olmayan amaçla yatırım yapan kişi tüketicidir (6502 m.3/1-k); şirket ve işletmesi adına yatırım yapan tacir tüketici değildir. İkincisi muhatabınızdır: fonu satan banka, kurucu portföy yönetim şirketi, fon yöneticileri ve SPK ayrı yollara tabidir. Üçüncüsü tutardır: 2026’da 186.000 TL’nin altındaki tüketici uyuşmazlığında tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur (6502 m.68); bu tutarın üzerindeki tüketici uyuşmazlıklarında ve ticari davalarda dava açmadan önce arabulucuya gitmek dava şartıdır (6502 m.73/A; TTK m.5/A). Dördüncüsü süredir: SPK’nın 17 Eylül 2026 kararlarına karşı idari dava süresi 16 Kasım 2026’da doluyor (İYUK m.7). Aşağıdaki araç bu dört soruyu sorar; size sıralı bir yol planı, ilgili dilekçe örneklerinin bağlantılarını ve son günler listesini verir. Sıra önemlidir, çünkü yanlış sıra bazı yolları kalıcı olarak kapatır. Örneğin önce dava açar veya tüketici hakem heyetine giderseniz TSPB Heyeti başvurunuzu incelemez.

Fon Mağduru Yol Seçici

Araç üç adımda çalışır. Önce yatırımı kim olarak yaptığınızı seçin: bireysel yatırımcı, tacir veya serbest meslek sahibi, şirket, ya da dernek, vakıf ve site yönetimi gibi ticari amacı olmayan bir topluluk. Sonra yaşadığınız sorunları işaretleyin; birden fazla sorun seçebilirsiniz, çünkü bir yatırımcı hem uygunsuz satıştan hem eksik tasfiye ödemesinden hem de suç şüphesinden etkilenmiş olabilir. Son olarak tahmini zararınızı ve zararı ve sorumluyu öğrendiğiniz tarihi girin. Tarihi bilmiyorsanız fonların işleme kapatıldığı 17 Eylül 2026 varsayılan olarak kalabilir. “Yolumu göster” düğmesi; sıfatınıza göre görevli mahkemeyi, her sorun için ilk yazılı adımı, dava öncesi zorunlu adımı, dava aşamasını ve son günleri sıralı olarak gösterir. Her adımın altında o adım için hazırlanmış dilekçe örneğinin veya rehberin bağlantısı vardır. Planı sonuç kutusundan kopyalayıp saklayabilir veya avukatınızla paylaşabilirsiniz.

Araç Nasıl Karar Veriyor?

Aracın verdiği her öneri bir kanun hükmüne bağlıdır. Mantığı şu kurallardan oluşur; sonuçları kendiniz de izleyebilirsiniz:

• Sıfat kuralı: Bireysel yatırımcı için görevli mahkeme tüketici mahkemesidir (6502 m.73/1, m.83/2). Şirket ve işletmesi için yatırım yapan tacir için asliye ticaret mahkemesidir (TTK m.4/1-f, m.5/1). Ticari amacı olmayan tüzel kişide tüketici mahkemesi ilk seçenek olarak gösterilir, görevsizlik riski ayrıca belirtilir.
• Muhatap kuralı: Her sorun türü bir muhataba bağlanır. Uygunsuz satışta fonu satan kuruluş, gerçekleşmeyen talimatta tasfiye kuruluşu ve dağıtıcı, suç şüphesinde fon yöneticileri, idari kararda SPK muhataptır. Araç her muhatap için ilk yazılı adımı önerir.
• Tutar kuralı: Tüketici uyuşmazlığında 186.000 TL’nin altı için tüketici hakem heyeti (6502 m.68), üzeri için arabuluculuk (m.73/A) gösterilir. Ticari davada tutardan bağımsız olarak arabuluculuk gösterilir (TTK m.5/A).
• Sıralama kuralı: TSPB Hakem Heyeti, dava ve tüketici hakem heyeti başvurusundan önce kullanılması gereken seçimlik bir yol olarak önerilir, çünkü sonradan kapanır.
• Süre kuralı: SPK kararlarına karşı son günler sabittir: 16 Kasım 2026 ve 19 Kasım 2026. Öğrenme tarihine bağlı süreler (TCK m.73/1 altı ay, TBK m.72/1 iki yıl, TBK m.146 on yıl) girdiğiniz tarihten hesaplanır. Hafta sonuna denk gelen son gün izleyen pazartesiye kaydırılır; resmî tatiller ayrıca kontrol edilmelidir.

Aracın bilerek yapmadığı şeyler de vardır. Zarar tutarınızı hesaplamaz; bunun için fon zararı hesaplama aracı ve tasfiye payı hesaplama aracı kullanılabilir. Davanın maliyetini hesaplamaz; bunun için harç ve gider avansı hesaplama aracı vardır. İddianızın haklı olup olmadığını da değerlendirmez. Araç yalnızca, iddianızı hangi kapıdan ve hangi sırayla ileri süreceğinizi gösterir.

Birinci Ölçüt: Sıfatınız — Tüketici mi, Tacir mi, Şirket mi?

Kısa cevap: Kişisel birikimini ticari veya mesleki olmayan amaçla fona yatıran kişi tüketicidir. Onun davası tüketici mahkemesinde, kendi yerleşim yerinde ve harçsız açılır. Şirketin davası ise asliye ticaret mahkemesinde görülür ve harçlıdır. Yanlış mahkemede açılan dava reddedilmez, görevsizlik kararıyla gönderilir; ama gönderme için iki haftalık süre vardır.

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.3/1-k tüketiciyi “ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden gerçek veya tüzel kişi” olarak tanımlar. Aynı maddenin (l) bendi tüketici işlemini sayarken bankacılık ve benzeri sözleşmeleri de kapsar. Fon katılma payının banka şubesinden veya mobil uygulamadan bireysel müşteriye satılması bu nedenle çoğu durumda tüketici işlemidir. Bu işlemden doğan uyuşmazlıklarda tüketici mahkemesi görevlidir (m.73/1). Kanun, başka kanunlarda düzenlenen tüketici işlemlerinden doğan uyuşmazlıkların da tüketici mahkemesinde görüleceğini ayrıca belirtir (m.83/2). Tüketicinin açtığı dava Harçlar Kanunundaki harçlardan muaftır (m.73/2); basit yargılama usulü uygulanır (m.73/4); dava tüketicinin yerleşim yerinde de açılabilir (m.73/5). Bu ayrıntılar fon yatırımcısı tüketici mi yazımızda ele alındı.

Tacir olan gerçek kişi bakımından durum iki yönlüdür. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.19/1’e göre tacirin borçlarının ticari olması asıldır. Ancak aynı hüküm, tacir olan gerçek kişi işlem sırasında işin ticari işletmesiyle ilgili olmadığını karşı tarafa açıkça bildirmişse veya durum bunu gösteriyorsa borcun adi sayılacağını da düzenler. Bir esnafın aile birikimini kişisel hesabından fona yatırması ile işletme hesabındaki nakdi fonda değerlendirmesi bu yüzden farklı sonuçlar doğurabilir. Araç bu durumu ayrı bir seçenek olarak sorar; hangi hesaptan ve hangi amaçla yatırım yaptığınızı gösteren belgeler sıfatın ispatında belirleyicidir.

Şirketin fon yatırımı ise ticari işletmesiyle ilgilidir. Bankalara, diğer kredi kuruluşlarına ve finansal kurumlara ilişkin düzenlemelerden doğan hukuk davaları ticari davadır (TTK m.4/1-f) ve asliye ticaret mahkemesinde görülür (m.5/1). Asliye ticaret mahkemesi bulunmayan yerde bu davalara asliye hukuk mahkemesi bakar. Şirket davasında harç ödenir ve tacirler arasında yazılı olarak yapılmış yetki sözleşmesi geçerli olabilir (HMK m.17). Bireysel yatırımcıyı ise sözleşmedeki yetki şartı bağlamaz, çünkü HMK m.17 yetki sözleşmesini tacirler veya kamu tüzel kişileri arasındaki uyuşmazlıklarla sınırlar.

Dernek, vakıf ve apartman veya site yönetimleri ayrı bir gruptur. Kanundaki tanım tüzel kişiyi de kapsadığı için ticari amaç taşımayan bir derneğin veya vakfın yatırımı tüketici işlemi sayılabilir. Ancak yatırımın amacı, tüzel kişinin faaliyetleri ve miktar somut olayda tartışılabilir. Tüzel kişiliği bulunmayan site yönetimlerinde ayrıca taraf ehliyeti ve temsil sorunu doğar; yönetici veya kat malikleri kurulu kararıyla kimin dava açabileceği önceden netleştirilmelidir. Araç bu grupta tüketici mahkemesini ilk seçenek olarak gösterir ve görevsizlik riskine karşı HMK m.20 süresini hatırlatır.

Görevsizlik kararı davayı bitirmez, ama süreye bağlıdır. HMK m.20/1’e göre görevsizlik kararı kesinleştikten sonra iki hafta içinde dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesi talep edilmezse dava açılmamış sayılır. Bu arada zamanaşımı dolmuşsa 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.158/1, görevsizlik nedeniyle reddedilen dava için alacaklıya altmış günlük ek süre tanır. Bu iki süre, sıfatı tartışmalı olan yatırımcı için güvenlik ağıdır; ama güvenlik ağına düşmemek için başlangıçta doğru sıfatı belirlemek daha iyidir.

İkinci Ölçüt: Muhatabınız — Kime Karşı Hangi Yol?

Kısa cevap: Fonu satan banka ve kurucu portföy yönetim şirketi sözleşme ve sermaye piyasası mevzuatı nedeniyle adli yargıda; fon yöneticileri hem ceza soruşturmasında hem kişisel tazminat davasında; SPK ise idari yargıda muhataptır. Her muhatap için ilk adım yazılı başvurudur; çünkü temerrüt, delil ve süreler bu yazıyla başlar.

Fon krizinde zarar birden fazla kişinin fiilinden doğmuş olabilir ve her birine karşı yol farklıdır. Fonu size satan banka veya aracı kurum, satıştan önce size uygunluk testi yapmak, riskleri anlatmak ve talimatlarınızı zamanında iletmekle yükümlüdür; bu yükümlülüklerin ihlali sözleşmeye aykırılıktır (TBK m.112). Fonun kurucusu olan portföy yönetim şirketi, fonu içtüzük, izahname ve Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği (III-52.1) çerçevesinde yönetmekle yükümlüdür. Fon yöneticileri ve şirket yönetim kurulu üyeleri, kişisel kusurları varsa haksız fiil (TBK m.49) ve anonim şirket yöneticilerinin sorumluluğu (TTK m.553) hükümleri uyarınca kendi malvarlıklarıyla sorumlu tutulabilir. SPK ise idari bir kurumdur; kararlarına ve eylemlerine karşı yargı yolu açıktır (Anayasa m.125/1) ve bu davalar idari yargıda görülür (İYUK m.2).

Tablodaki ilk yazılı adımlar yalnızca bir nezaket gereği değildir. Muaccel bir borcun borçlusu, alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer (TBK m.117/1); temerrüt faizi bu tarihten işlemeye başlar. Kuruluşun cevabı veya cevap vermemesi, TSPB Heyetine başvuru süresini başlatır. İhtarnamede istenen kayıtların (uygunluk testi, risk bildirim formu, ses kayıtları, talimat kayıtları) verilmemesi de ileride delil tespiti ve ispat bakımından önem taşır. Yöneticilere karşı hukuk davası için ise ayrı bir ihtar zorunlu değildir; ancak malvarlığı el koyma kararlarıyla korunuyorsa tahsil bakımından ihtiyati haciz ve ceza dosyasındaki tedbirlerin sürdürülmesi birlikte düşünülmelidir. Bu konu yöneticilerin malvarlığından tahsilat ve tedbirin devamı talep dilekçesi yazılarımızda anlatıldı.

Üçüncü Ölçüt: Tutar — 186.000 TL Eşiği ve Dava Şartları

Kısa cevap: Bireysel yatırımcının 186.000 TL’nin altındaki uyuşmazlığı önce tüketici hakem heyetine gider; bu zorunludur ve ücretsizdir. Üzerindeki uyuşmazlıkta dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Şirketler ve tacirler için tutar ne olursa olsun ticari arabuluculuk dava şartıdır. TSPB Heyeti bunların yanında seçimlik ve ücretsiz bir yoldur; kararı 186.000 TL’ye kadar kuruluşu bağlar.

6502 sayılı Kanun m.68/1, parasal sınırın altındaki tüketici uyuşmazlıklarında tüketici hakem heyetine başvurunun zorunlu olduğunu düzenler. Bu sınır m.68/4 uyarınca her takvim yılı başında yeniden değerleme oranında artırılır ve 2026 için 186.000 TL’dir. Hakem heyetine başvuru ücretsizdir ve tüketicinin yerleşim yerindeki veya işlemin yapıldığı yerdeki heyete yapılabilir. Heyet kararına karşı taraflar tebliğden itibaren on beş gün içinde tüketici mahkemesine itiraz edebilir (m.70/1). Hakem heyeti yolunun zorunlu olduğu bir uyuşmazlıkta doğrudan dava açılması, davanın usulden reddi riskini doğurur.

Parasal sınırın üzerindeki tüketici uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (6502 m.73/A). Ticari davalarda ise konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat taleplerinde arabuluculuk tutardan bağımsız olarak dava şartıdır (TTK m.5/A). Arabulucuya başvurulmadan açılan dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir; davacı anlaşmaya varılamadığına ilişkin son tutanağı dava dilekçesine eklemek zorundadır (6325 m.18/A-2). Arabuluculuğun yatırımcı için önemli bir güvencesi vardır: arabulucuya başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez (6325 m.18/A-15). Başvurunun nasıl yapılacağı arabuluculuk başvuru dilekçesi örneği yazımızda gösterildi.

TSPB Müşteri Uyuşmazlıkları Hakem Heyeti bu zorunlu yolların yerine geçmez, onların yanında seçimlik bir yoldur. Heyet, Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği üyesi bankalar ve aracı kurumlar ile müşterileri arasındaki sermaye piyasası uyuşmazlıklarını ücretsiz inceler. Kararı, 2026 için 186.000 TL’ye kadar kuruluşu bağlar. Bu yolun iki kilidi vardır. Birincisi başvuru sırasıdır: önce kuruluşa işlem veya eylemden itibaren en geç beş yıl içinde yazılı başvurulur, kuruluş otuz gün içinde cevap verir, cevaptan veya sürenin bitiminden itibaren altmış gün içinde Heyete gidilir. İkincisi kapsam dışı hâldir: yargıya veya tüketici hakem heyetine intikal etmiş uyuşmazlıkları Heyet incelemez. Bu nedenle TSPB yolunu kullanmak isteyen yatırımcı, dava açmadan ve tüketici hakem heyetine gitmeden önce bu yolu seçmelidir. Heyet başvurusunun zamanaşımını kesip kesmeyeceği ise tartışmalıdır; TBK m.154/1-2 hakeme başvurmayı kesme sebepleri arasında saysa da TSPB Heyetinin niteliği bu hükmün uygulanmasını belirsiz kılar. İhtiyatlı yaklaşım, Heyet süreci devam ederken zamanaşımını ayrıca korumaktır. Ayrıntılar TSPB Müşteri Uyuşmazlıkları Hakem Heyeti yazımızdadır.

Dördüncü Ölçüt: Süreler — Hangi Yol Ne Zaman Kapanır?

Kısa cevap: En kısa süre idari davadadır: SPK’nın 17 Eylül 2026 kararlarına karşı altmış gün, son gün 16 Kasım 2026. Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet süresi altı aydır. Tazminat davasında haksız fiil için iki yıllık, sözleşmeye aykırılık için kural olarak on yıllık süre vardır. Ara aşamalardaki kısa süreler (itiraz, gönderme talebi) ise çoğu zaman yedi ile on beş gün arasındadır.

Süreler iki türlüdür ve farkı önemlidir. Hak düşürücü süreler ve dava açma süreleri hakkın kendisini sona erdirir ve mahkeme bunları kendiliğinden gözetir. İdari dava açma süresi (İYUK m.7) bu niteliktedir. Zamanaşımı ise hakkı değil, hakkın dava yoluyla istenebilmesini sona erdirir; karşı taraf ileri sürmedikçe hâkim zamanaşımını kendiliğinden dikkate alamaz (TBK m.161). Zamanaşımı kesilebilir ve durabilir: borçlunun borcu ikrar etmesi, dava açılması veya icra takibi yapılması zamanaşımını keser (TBK m.154), arabuluculuk süreci ise durdurur (6325 m.18/A-15). Aşağıdaki tablo fon mağduru için önemli süreleri bir araya getirir. Tarihler, öğrenme tarihi 17 Eylül 2026 kabul edilerek verilmiştir; sizin tarihiniz farklıysa araç kendi tarihinizle hesaplar.

İdari davada iki ayrıntı özellikle önemlidir. Birincisi, dava süresi içinde Kurula İYUK m.11 uyarınca başvurulursa işleyen süre durur; isteğin reddi hâlinde süre yeniden işlemeye başlar ve başvuruya kadar geçen süre hesaba katılır (m.11/3). Bu durumda son gün artık 16 Kasım 2026 değildir ve yeniden hesaplanır; başvuru ve ret tarihlerini gösteren belgeler bu yüzden saklanmalıdır. İkincisi, zarar bir karardan değil, SPK’nın denetim görevini yerine getirmemesi gibi bir eylemden doğduğu ileri sürülüyorsa İYUK m.13/1 uygulanır: dava açmadan önce öğrenmeden itibaren bir yıl ve her hâlde eylemden itibaren beş yıl içinde Kurula başvurulur. Hangi yolun uygulanacağı mahkemenin uyuşmazlığı işlem mi eylem mi olarak nitelendirmesine bağlıdır; bu yüzden 16 Kasım 2026 tarihi ihtiyaten esas alınmalıdır. Konunun ayrıntısı SPK kararına karşı iptal davası ve SPK’ya karşı tam yargı dava dilekçesi yazılarımızdadır.

Sorun Türüne Göre Yol Tablosu

Kısa cevap: Her sorunun kendi ilk adımı vardır: uygunsuz satışta ihtarname, gerçekleşmeyen talimatta tasfiye kuruluşundan yazılı teyit, eksik ödemede döküm talebi ve ihtirazi kayıt, suç şüphesinde SPK ve savcılık başvurusu, idari kararda Kurula başvuru veya dava. Dava öncesi zorunlu adım ise sorundan değil sıfat ve tutardan belirlenir.

Aşağıdaki tablo, aracın her sorun türü için önerdiği yolu tek bakışta gösterir. Birden fazla sorununuz varsa her satırı ayrı ayrı uygulayın; ancak aynı muhataba karşı birden fazla talebinizi tek ihtarnamede, tek arabuluculuk başvurusunda ve tek davada birleştirebilirsiniz. Örneğin hem uygunsuz satış hem de gerçekleşmeyen talimat nedeniyle aynı bankadan istediğiniz tazminat, tek bir arabuluculuk sürecinin konusu olabilir.

Tabloda “zorunlu ön adım” sütunundaki arabuluculuk ve tüketici hakem heyeti, yalnızca adli yargıdaki tazminat ve alacak talepleri için geçerlidir. Savcılığa şikâyet, SPK’ya ihbar ve idari dava için arabuluculuk şartı yoktur. Yöneticilere karşı TTK m.553’e dayanan sorumluluk davası da konusu para olan bir ticari dava olduğu için TTK m.5/A kapsamında arabuluculuk dava şartına tabidir; burada davalı gerçek kişiler olsa bile istem Türk Ticaret Kanununda öngörülen bir hükme dayandığından ticari davadır (TTK m.4/1-a).

Paralel Yollar: Hangileri Birlikte Yürür, Hangileri Birbirini Kapatır?

Kısa cevap: Ceza şikâyeti ile tazminat davası, SPK’ya karşı idari dava ile bankaya karşı adli dava birlikte yürür. Birbirini kapatan tek önemli ilişki TSPB Heyeti ile dava ve tüketici hakem heyeti arasındadır: bunlardan birine gidilirse TSPB Heyeti yolu kapanır.

Fon mağdurlarının sık sorduğu soru, bir yolu seçmenin diğerlerinden vazgeçmek anlamına gelip gelmediğidir. Genel kural, farklı muhataplara karşı ve farklı hukuki sebeplere dayanan yolların birlikte işletilebileceğidir. Ceza yargılaması ile hukuk yargılaması birbirinden bağımsızdır. TBK m.74’e göre hâkim, zarar verenin kusurunu belirlerken ceza hukukunun sorumluluğa ilişkin hükümleriyle bağlı olmadığı gibi, ceza hâkiminin beraat kararıyla da bağlı değildir. Ceza hâkiminin kararı kusurun takdiri ve zararın belirlenmesi bakımından da hukuk hâkimini bağlamaz. Hukuk mahkemesi, ceza davasının sonucunu beklemeyi gerekli görürse onu bekletici mesele yapabilir (HMK m.165). Bu nedenle soruşturmanın sonucunu beklemek için hukuki süreleri kaçırmak doğru değildir; ceza dosyası sürerken zamanaşımı işlemeye devam edebilir.

İdari yargı ile adli yargı arasında da benzer bir bağımsızlık vardır. SPK’ya karşı açılacak tam yargı davası, SPK’nın kendi hizmet kusurundan doğan zararı konu alır. Bankaya veya kurucuya karşı açılan dava ise onların sözleşmeye aykırılığından doğan zararı. Davalılar ve hukuki sebepler farklı olduğu için iki dava birlikte açılabilir. Ancak aynı zarar iki kez tahsil edilemez; bir yoldan yapılan tahsilat diğer yoldaki talepten düşülür. Dilekçelerde öteki davanın varlığını açıkça belirtmek, sonradan zenginleşme itirazıyla karşılaşmamak için yararlıdır.

Ceza yolunda da sıra önemlidir. Sermaye Piyasası Kanununda düzenlenen suçlarda (örneğin SPKn m.107 piyasa dolandırıcılığı veya m.110 güveni kötüye kullanma) soruşturma yapılması Kurulun yazılı başvurusuna bağlıdır (SPKn m.115/1). Yalnızca savcılığa şikâyette bulunmak bu suçlar için yeterli olmayabilir; SPK’ya da ihbar dilekçesi verilmesi gerekir. Türk Ceza Kanunundaki suçlarda (TCK m.155 güveni kötüye kullanma, m.158 nitelikli dolandırıcılık) ise şikâyet doğrudan Cumhuriyet başsavcılığına yapılır. Şikâyet dilekçesinde fiilin somut olarak anlatılması şarttır; CMK m.158/6 uyarınca soyut ve genel nitelikte ihbar ve şikâyetler üzerine soruşturma yapılmaz. Bu ayrıntılar savcılığa şikâyet dilekçesi örneği yazımızda gösterildi.

Araçla Üç Örnek

Birinci örnek: bireysel yatırımcı, 120.000 TL, uygunsuz satış ve eksik tasfiye ödemesi. Araç önce tüketici sıfatını ve tüketici mahkemesini gösterir. İlk adım bankaya ihtarname ve uygunluk testi ile risk bildirim formunun istenmesidir; paralel olarak tasfiye kuruluşundan hesap dökümü istenir ve ödeme alınırken ihtirazi kayıt konur. Tutar 186.000 TL’nin altında olduğu için dava öncesi zorunlu merci tüketici hakem heyetidir. Araç, TSPB Heyetini seçimlik bir yol olarak ve hakem heyetinden önce kullanılması gerektiği uyarısıyla gösterir. Heyet kararına itiraz on beş gün içinde tüketici mahkemesine yapılır.

İkinci örnek: bireysel yatırımcı, 900.000 TL, 16 Eylül’de verilen satış talimatı gerçekleşmedi. Talimat 2026/61 sayılı kararın A/6 bendi kapsamında olabilir; bu durumda karşılığı fon borcu olarak tahakkuk ettirilir ve öncelikle ödenir. İlk adım, tasfiye kuruluşundan talimatın bu şekilde kaydedildiğinin yazılı teyididir. Kayıt yapılmamışsa veya ödeme eksikse banka ve kurucuya ihtarname gönderilir. Tutar 186.000 TL’nin üzerinde olduğu için dava öncesi zorunlu adım tüketici arabuluculuğudur. TSPB Heyetine gidilebilir; ancak Heyet kararı yalnızca 186.000 TL’ye kadar kuruluşu bağlar, fazlası için yargı yolu açıktır.

Üçüncü örnek: şirket, 4.000.000 TL, 17 Eylül talimatı iptal edildi ve vergi borcu var. Araç asliye ticaret mahkemesini ve ticari arabuluculuğu gösterir. Talimat iptali SPK’nın işlemine dayandığı için ayrıca idari yol vardır: Kurula İYUK m.11 başvurusu veya 16 Kasım 2026’ya kadar Ankara idare mahkemesinde iptal davası. Vergi borcu için 6183 sayılı Kanun m.48 uyarınca tecil ve taksitlendirme talebi ayrı bir adımdır. Araç bu üç yolu ayrı başlıklar altında, sıralı olarak verir.

Belge Seti: Hangi Yolu Seçerseniz Seçin Gerekecek Olanlar

Merci ne olursa olsun, başvurunun gücü belgelere dayanır. Aşağıdaki belgeleri hemen toplamaya başlamanız, hangi yolu seçerseniz seçin zaman kazandırır:

• Fon alım dekontları, hesap ekstreleri ve pay adedini gösteren portföy dökümü (17 Eylül 2026 tarihli olanı özellikle).
• Hesap açılış sözleşmesi, yatırım hizmetleri çerçeve sözleşmesi, uygunluk testi sonuçları ve risk bildirim formu.
• Satış talimatlarının ekran görüntüleri, talimat numaraları, bankadan gelen SMS ve e-postalar.
• Satış görüşmelerine ilişkin notlar, müşteri temsilcisiyle yazışmalar, varsa telefon görüşmesi tarih ve saatleri.
• SPK bülten ve açıklamalarının çıktıları (17 Eylül kararları, 28 Eylül açıklaması, 2026/61 sayılı karar).
• Tasfiye kuruluşundan gelen bildirimler, dağıtım dökümleri ve ödeme dekontları.
• Şirketler için imza sirküleri, yetki belgeleri, fon yatırımına ilişkin yönetim kurulu kararı ve ticaret sicili kayıtları.
• Kredi, çek veya vergi borcu varsa bu borçlara ilişkin sözleşme, ödeme planı ve tebligatlar.

Kuruluştan kayıt talep etmek bir haktır. Aracı kurumlar ve bankalar müşteri işlemlerine ilişkin kayıtları mevzuatta öngörülen süre boyunca saklamakla yükümlüdür. Kişisel verilerinize ilişkin kayıtlar için KVKK m.11 uyarınca başvurabilirsiniz. Belge talebine cevap verilmemesi, dava aşamasında delil tespiti (HMK m.400) ve belgenin ibrazı talebi (HMK m.219-220) için bir gerekçe olur.

Sıralama Hataları

1. TSPB Heyetini düşünmeden dava açmak veya tüketici hakem heyetine gitmek. Bu durumda Heyet yolu kalıcı olarak kapanır (Yönerge m.8/1-c).
2. TSPB başvurusunu arabuluculuğun yerine saymak. Heyet kararı sonrası dava açılacaksa dava şartı arabuluculuk yine gerekir.
3. 186.000 TL altındaki tüketici uyuşmazlığında doğrudan mahkemeye gitmek. Hakem heyeti yolu zorunludur; dava usulden reddedilebilir.
4. Tüketici olduğu hâlde asliye ticarette harç ödeyerek dava açmak veya şirket olarak tüketici mahkemesine gitmek. Görevsizlik kararı zaman ve masraf kaybettirir; gönderme için iki haftalık süre kaçırılırsa dava açılmamış sayılır (HMK m.20).
5. Savcılığa şikâyeti tazminat talebi sanmak. Ceza yargılaması tazminata hükmetmez; hukuki süreler ayrıca işler.
6. SPKn suçlarında yalnızca savcılığa gitmek. Bu suçlarda soruşturma Kurulun yazılı başvurusuna bağlıdır (SPKn m.115/1).
7. Soyut şikâyette bulunmak. Fiil somut olarak anlatılmazsa soruşturma yapılmaz (CMK m.158/6).
8. SPK kararına karşı süreyi kaçırmak. 16 Kasım 2026 dava açma süresidir; geçtikten sonra iptal davası yolu kapanır.
9. Tasfiye ödemesini çekincesiz almak ve ibra niteliğinde belge imzalamak. Faiz ve fark hakları kaybedilebilir (TBK m.131/2, m.132).
10. Arabuluculuk son tutanağını dava dilekçesine eklememek. Mahkeme bir haftalık kesin süre verir; sunulmazsa dava usulden reddedilir (6325 m.18/A-2).

Önemli Kavramlar

Tüketici

Ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden gerçek veya tüzel kişi (6502 m.3/1-k).

Dava şartı

Mahkemenin davanın esasına girebilmesi için bulunması gereken şart. Arabuluculuk ve tüketici hakem heyeti başvurusu, ilgili uyuşmazlıklarda dava şartıdır.

Tüketici hakem heyeti

Parasal sınırın altındaki tüketici uyuşmazlıklarına bakan, başvurusu zorunlu ve ücretsiz merci (6502 m.66-70).

TSPB Müşteri Uyuşmazlıkları Hakem Heyeti

Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği bünyesinde, üye kuruluşlarla müşterileri arasındaki uyuşmazlıklara ücretsiz bakan seçimlik merci.

Son tutanak

Arabuluculuk sonunda düzenlenen ve anlaşma olup olmadığını gösteren belge; dava dilekçesine eklenir.

Görev ve yetki

Görev, davaya hangi tür mahkemenin bakacağını; yetki, hangi yerdeki mahkemenin bakacağını belirler.

Hak düşürücü süre

Geçmesiyle hakkın kendisinin sona erdiği ve mahkemece kendiliğinden gözetilen süre.

Zamanaşımı

Hakkın dava yoluyla istenebilmesini sona erdiren, karşı tarafça ileri sürülmesi gereken süre (TBK m.161).

İptal ve tam yargı davası

İdari işlemin hukuka aykırılığının tespiti ve iptali ile idarenin eylem veya işleminden doğan zararın tazmini için açılan idari davalar (İYUK m.2).

Suçtan zarar gören ve katılan

Suçtan doğrudan zarar gören kişi soruşturmada delil toplanmasını isteyebilir (CMK m.234); kamu davasına katılarak katılan sıfatı kazanır (CMK m.237).

Bekletici mesele

Bir davanın sonucunun başka bir davanın sonucuna bağlı olması hâlinde mahkemenin o davayı beklemesi (HMK m.165).

Sıkça Sorulan Sorular

Fon zararım için ilk nereye başvurmalıyım?

İlk adım muhatap kuruluşa yazılı başvurudur: uygunsuz satışta fonu satan bankaya ihtarname, tasfiye ödemesinde tasfiye kuruluşuna döküm talebi. Bu yazı temerrüdü başlatır (TBK m.117/1), delil toplar ve TSPB Heyetine başvuru için ön şarttır. Dava öncesi zorunlu merci ise sıfatınıza ve tutarınıza göre tüketici hakem heyeti veya arabulucudur.

Tüketici hakem heyeti mi, arabuluculuk mu?

Bireysel yatırımcının 2026’da 186.000 TL’nin altındaki uyuşmazlığı için tüketici hakem heyeti zorunludur (6502 m.68). Bu tutar ve üzerindeki tüketici uyuşmazlıklarında dava öncesi arabuluculuk dava şartıdır (m.73/A). Şirketler ve tacirler için tutar ne olursa olsun ticari arabuluculuk dava şartıdır (TTK m.5/A).

TSPB Hakem Heyetine gitmek zorunlu mu?

Hayır, seçimliktir ve ücretsizdir. Kararı 2026 için 186.000 TL’ye kadar kuruluşu bağlar. Ancak dava açılmış veya tüketici hakem heyetine gidilmiş uyuşmazlığı Heyet incelemez; bu yüzden kullanmak istiyorsanız önce bu yolu seçmelisiniz. Heyet başvurusu arabuluculuğun yerine geçmez.

Şirketim fon zararı için hangi mahkemede dava açar?

Asliye ticaret mahkemesinde. Bankalara ve finansal kurumlara ilişkin düzenlemelerden doğan davalar ticari davadır (TTK m.4/1-f, m.5/1). Dava açmadan önce ticari arabuluculuk dava şartıdır ve dava harçlıdır. Tacirler arasında yazılı yetki sözleşmesi varsa yetkili yer bu sözleşmeye göre belirlenebilir (HMK m.17).

Esnafım, kişisel birikimimi fona yatırdım; tüketici sayılır mıyım?

Sayılabilirsiniz, ama ispat yükü size düşebilir. TTK m.19/1 tacirin borçlarının ticari olmasını asıl kabul eder; ancak işin ticari işletmeyle ilgili olmadığı karşı tarafa bildirilmiş veya durumdan anlaşılıyorsa borç adi sayılır. Hangi hesaptan, hangi amaçla yatırım yaptığınızı gösteren belgeler belirleyicidir.

Dernek veya vakıf tüketici mahkemesine gidebilir mi?

Kanundaki tüketici tanımı tüzel kişiyi de kapsadığı için ticari amaç taşımayan bir derneğin veya vakfın yatırımı tüketici işlemi sayılabilir (6502 m.3/1-k). Bu somut olayda tartışılabilir; görevsizlik kararı verilirse iki hafta içinde dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesi istenmelidir (HMK m.20).

Savcılığa şikâyet edersem ayrıca tazminat davası açmam gerekir mi?

Evet. Ceza yargılaması tazminata hükmetmez. Tazminat için hukuk yolu ayrıca işletilir; hukuk hâkimi ceza hâkiminin beraat kararıyla bağlı değildir (TBK m.74). Ceza dosyasına mağdur olarak kaydolmak ise delillere erişim ve el konulan malvarlığının korunması bakımından yararlıdır.

SPK’ya mı başvurmalıyım, savcılığa mı?

Çoğu zaman ikisine birden. Sermaye Piyasası Kanunundaki suçlarda (piyasa dolandırıcılığı, SPKn kapsamındaki güveni kötüye kullanma) soruşturma Kurulun yazılı başvurusuna bağlıdır (SPKn m.115/1). Türk Ceza Kanunundaki dolandırıcılık ve güveni kötüye kullanma için ise savcılığa doğrudan şikâyet edilir.

SPK’ya karşı dava açmak için son gün ne zaman?

17 Eylül 2026 kararları için 16 Kasım 2026 Pazartesi, 59/1710 sayılı karar için 19 Kasım 2026’dır (İYUK m.7/1). Süre içinde Kurula İYUK m.11 uyarınca başvurulursa süre durur; ret hâlinde yeniden işler. Dava Ankara idare mahkemesinde açılır (İYUK m.32/1).

Arabuluculuk zamanaşımını durdurur mu?

Evet. Arabulucuya başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez (6325 m.18/A-15). TSPB Heyeti başvurusunun zamanaşımına etkisi ise tartışmalıdır; Heyet süreci devam ederken süreleri ayrıca korumak gerekir.

Aynı anda hem SPK’ya hem bankaya dava açabilir miyim?

Evet. SPK’ya karşı tam yargı davası idari yargıda, bankaya karşı tazminat davası adli yargıda görülür; davalılar ve hukuki sebepler farklıdır. Ancak aynı zarar iki kez tahsil edilemez; bir yoldan alınan tutar diğer talepten düşülür.

Yanlış mahkemede dava açarsam ne olur?

Dava reddedilmez, görevsizlik kararı verilir. Karar kesinleştikten sonra iki hafta içinde dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesi istenmelidir; istenmezse dava açılmamış sayılır (HMK m.20/1). Bu arada zamanaşımı dolmuşsa altmış günlük ek süre vardır (TBK m.158/1).

Tüketici hakem heyeti kararına itiraz edebilir miyim?

Evet. Taraflar hakem heyeti kararına tebliğden itibaren on beş gün içinde tüketici mahkemesine itiraz edebilir (6502 m.70/1). İtiraz edilmeyen karar kesinleşir ve icra edilebilir.

Yol seçici aracın sonucu bağlayıcı mı?

Hayır. Araç kanundaki genel kurallara göre bir yol planı çıkarır. Somut dosyada sözleşme hükümleri, yatırımın amacı, talimat kayıtları ve tebligat tarihleri sonucu değiştirebilir. Planı başlangıç noktası olarak kullanın ve süreler yaklaşıyorsa hukuki destek alın.

İlgili Rehberler

• Fon mağdurları ne yapmalı: durumunuza göre yol haritası
• Fon tasfiyesi karar aracı: fonum listede mi?
• Fon uyuşmazlığı süre hesaplama aracı
• Fon davası hangi mahkemede açılır
• Fon yatırımcısı tüketici mi
• TSPB Müşteri Uyuşmazlıkları Hakem Heyeti
• Arabuluculuk başvuru dilekçesi örneği
• Fonu satan bankaya ihtarname örneği
• Savcılığa şikâyet dilekçesi örneği
• SPK kararına karşı iptal davası
• Fon zararı tazminat davası dilekçesi
• Harç ve gider avansı hesaplama aracı
• Fon mağduru dilekçe ve ihtarname örnekleri
• Fon tasfiyesi hukuk rehberi