TAKS, KAKS (Emsal) ve Çekme Mesafesi: Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği ve 2026 Değişiklikleri
20 Ağustos 2026

TAKS, KAKS (Emsal) ve Çekme Mesafesi: Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği ve 2026 Değişiklikleri

Kısa cevap: Uygulama imar planında aksine hüküm yoksa çekme mesafeleri; ön bahçe ve yol kenarı için en az 5 metre, yan ve arka bahçe için en az 3 metredir. Dörtten fazla katlı binalarda 4 katın üzerindeki her kat için yan ve arka bahçe mesafesi 0,50 metre artırılır (Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği m.23).

TAKS ve emsal (KAKS) net imar parseli alanı üzerinden hesaplanır (m.5/5). Planda TAKS açıkça yoksa ayrık ve blok nizamda TAKS %40ı geçemez; KAKS verilip TAKS verilmeyen parsellerde TAKS en fazla %60 olabilir (m.5/6).

Emsal harici alanların toplamı emsale esas alanın %30unu aşamaz; ancak bodrumdaki zorunlu otopark, sığınak, merdiven ve asansör boşluğu gibi alanlar bu hesaba katılmaz (m.5/8).

📜 Dayanak Mevzuat

  • Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği — RG 3/7/2017, sayı 30113; taban alanı, emsal, çekme mesafesi ve yapı düzenine ilişkin esaslar
  • PAİY m.5/5 (Değişik: RG 25/7/2019-30842) — Taban alanı ve emsal hesabının net imar parseli alanı üzerinden yapılması
  • PAİY m.5/6 — Ayrık ve blok nizamda TAKS üst sınırları
  • PAİY m.5/8 — Emsal harici alanlar toplamının emsale esas alanın %30’unu aşamaması
  • PAİY m.22 — Emsal harici alanların kapsamı
  • Değişiklik Yönetmeliği (RG 1/7/2026-33297) — Süs havuzu tanımı, TAKS-KAKS sınırları, ortak alan ve emsal hesabı, asansör zorunluluğu
  • 3194 sayılı İmar Kanunu m.21 — Ruhsat zorunluluğu; yönetmelik hükümlerine aykırılığın yaptırımı

TAKS, KAKS ve çekme mesafesi, bir parselde ne kadar ve nasıl inşaat yapılabileceğini belirleyen üç temel yapılaşma değeridir. Bunların tanımı ve hesap yöntemi Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinde düzenlenmiştir; 1 Temmuz 2026 tarihli değişiklikle emsal hesabı, TAKS sınırları ve asansör zorunluluğu yeniden belirlenmiştir.

Bu yazıda üç kavramın tanımı, hesabın hangi alan üzerinden yapıldığı, TAKS üst sınırları, emsal harici alanlar ve yüzde otuz kuralı, 2026 değişiklikleriyle gelen yenilikler ve taşınmaz alımı öncesinde yapılması gereken kontroller ele alınmaktadır.

Üç Temel Kavram

Taban alanı kat sayısı (TAKS), yapının zemine oturduğu alanın parsel alanına oranıdır. Binanın parselde ne kadar yer kaplayacağını gösterir.

Kat alanları kat sayısı (KAKS) veya emsal, yapının bütün katlarındaki emsale esas alanların toplamının parsel alanına oranıdır. İnşa edilebilecek toplam metrekareyi belirleyen asıl veri budur.

Çekme mesafesi (yapı yaklaşma mesafesi), yapının komşu parsel sınırına ve yola bırakması gereken mesafedir. Ön, yan ve arka bahçe mesafeleri olarak ayrılır.

Bu üç değer birlikte okunmalıdır. Yüksek bir emsal, çekme mesafeleri nedeniyle fiilen kullanılamayabilir; dar bir parselde TAKS sınırına ulaşmak mümkün olmayabilir. Bu nedenle imar durumu belgesindeki tek bir rakama bakarak yatırım kararı vermek hatalıdır.

Hesap hangi alan üzerinden yapılır?

Yönetmeliğin 5. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca taban alanı ve emsal hesabı, net imar parseli alanı üzerinden yapılır. Bu hüküm 25/7/2019 tarihli değişiklikle bugünkü hâlini almıştır.

Bunun pratik sonucu büyüktür: yola terk, yeşil alan terki ve düzenleme ortaklık payı gibi kesintilerden sonra kalan net alan esas alınır. Brüt parsel alanı üzerinden yapılan hesap, gerçekte inşa edilebilecek alanı olduğundan fazla gösterir.

Taşınmaz alımında en sık yapılan hata budur: satıcı brüt alan üzerinden hesap yapar, alıcı ruhsat aşamasında net alanla karşılaşır. Terk yükümlülüğünün büyüklüğü satın alma öncesinde mutlaka sorulmalıdır. Parselasyon ve terk konusu için parselasyon ve düzenleme ortaklık payı sayfasına bakabilirsiniz.

Üç Temel Yapılaşma Değeri

KavramNeyi gösterirHesapEtkisi
TAKSYapının zemine oturduğu alanın parsele oranıTaban alanı ÷ net imar parseli alanıBinanın oturum genişliği
KAKS / EmsalToplam emsale esas alanın parsele oranıKatlar alanı toplamı ÷ net imar parseli alanıİnşa edilebilecek toplam m²
Çekme mesafesiKomşu sınırına ve yola bırakılacak mesafePlan ve yönetmelikte belirlenirKitle geometrisi ve fiilî kullanım
Yapı yüksekliği / kat adediGabari sınırıPlan ve yönetmelikte belirlenirKat sayısı ve siluet

Emsal ve taban alanı hesabı net imar parseli alanı üzerinden yapılır (PAİY m.5/5).

TAKS Üst Sınırları

Uygulama imar planında TAKS değeri her zaman açıkça gösterilmez. Yönetmelik bu boşluğu doldurmak için üst sınırlar getirmiştir. 1 Temmuz 2026 tarihli değişiklikle Yönetmeliğin 5. maddesinin altıncı fıkrası yeniden yazılmıştır; bugünkü metin üç durumu ayırır.

  • Ayrık veya blok nizam alanlarda, uygulama imar planında TAKS açıkça belirlenmemişse TAKS yüzde kırkı aşamaz.
  • KAKS verilmeyen parsellerde, yapı yaklaşma mesafelerine göre bulunan ve yüzde kırkı geçmeyen taban alanı ile kat adedinin çarpımıyla bulunan KAKS değeri içinde kalmak ve TAKS yüzde altmışı geçmemek şartıyla yaklaşma mesafelerine göre uygulama yapılır.
  • Yaklaşma mesafeleri ile KAKS verilip TAKS verilmeyen parsellerde de TAKS yüzde altmışı geçmemek şartıyla yaklaşma mesafelerine göre uygulama yapılır.

Bu üç durum karıştırılmamalıdır. Birincisi planın TAKS’ı hiç göstermediği ayrık veya blok nizam parsellere, ikincisi planın KAKS da vermediği parsellere, üçüncüsü ise planın yaklaşma mesafeleri ile KAKS gösterip TAKS göstermediği parsellere ilişkindir. Hangi kuralın uygulanacağı, imar durumu belgesindeki verilere bağlıdır.

Ruhsat öncesinde imar çapı ve avan proje aşamasında bu sınırların titizlikle kontrol edilmesi gerekir. Sınırın aşıldığı bir proje ruhsat alsa dahi, sonradan tespit edilmesi hâlinde yapı tatil tutanağı ve mühürleme ve imar para cezası (m.42) hükümleri işletilebilir.

Emsal Harici Alanlar ve Yüzde Otuz Kuralı

Emsale esas alan, yapının bütün alanları değildir. Yönetmeliğin 22. maddesi, belirli alanları emsal hesabı dışında tutar. Sığınak, otopark, teknik hacimler ve belirli ortak alanlar tipik örneklerdir.

Ancak muafiyet sınırsız değildir. Yönetmeliğin 5. maddesinin sekizinci fıkrası uyarınca, 22. maddeyle veya ilgili idarelerin imar yönetmelikleriyle getirilebilecek emsal harici tüm alanların toplamı, parselin toplam emsale esas alanının yüzde otuzunu aşamaz.

Ancak aynı fıkra, bazı alanları bu yüzde otuz hesabına katmadan doğrudan emsal harici sayar. Bunların başlıcaları; bodrum katlardaki zorunlu otopark alanlarının iki katı, sığınak, asansör boşlukları, merdivenler, bacalar, tesisat alanları, yakıt ve su depolarının asgari alanları, zorunlu yangın merdivenleri, son katın üzerindeki kullanılmayan ortak teras çatılar, bahçedeki açık otoparklar, bütün cepheleri gömülü ortak alan niteliğindeki otoparklar ve ortak çocuk oyun alanlarının 100 m²’sidir (m.5/8). Yüzde otuz sınırı, bu istisnalar dışında kalan ve 22. maddede sayılan diğer emsal harici alanlar için işler; sınırı aşan kısım emsale dâhil edilir ve satılabilir alan azalır.

1 Temmuz 2026 değişiklikleriyle gelen açıklıklar

1 Temmuz 2026 tarihli ve 33297 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklik yönetmeliğiyle emsal hesabına ilişkin önemli açıklıklar getirilmiştir:

  • Süs havuzu tanımı ilk kez yönetmeliğe alınmıştır: yüzme amacı taşımayan, görsel ve estetik amaçlı mimari unsurlar olarak tanımlanmış; yüzme havuzlarıyla karıştırılmasının önüne geçilmesi ve ülke genelinde uygulama birliği sağlanması amaçlanmıştır.
  • Pergola ve süs havuzları bakımından, bağımsız bölüm veya eklenti niteliği taşımayan, ana taşıyıcı sistemle bütünleşik olmayan ve bahçede peyzaj amaçlı yapılanların, 20. maddenin sekizinci fıkrasının (b) bendindeki kullanımlarla birlikte bahçe alanının %20’sini geçmeyen kısımları yüzde otuz hesabına katılmadan emsal harici sayılmıştır (m.5/8).
  • Giriş saçakları ile bahçe ve istinat duvarları da aynı fıkrada yüzde otuz hesabına katılmadan emsal harici sayılan unsurlar arasındadır.
  • Teras çatılar: son katın üzerindeki, herhangi bir kullanıma konu edilmeyen ortak alan niteliğindeki teras çatılar 2019 değişikliğinden beri m.5/8 uyarınca emsal haricidir; 2026 değişikliğiyle eklenen m.22/2 ise umumi bina kapsamındaki binalarda bu teras çatıları emsal hesabı yönünden ortak alan sayar.
  • Tek bağımsız bölümlü olsalar dahi umumi bina kapsamındaki, ticari amaç içermeyen ve müşterek kullanıma açık belirli ortak alanlar emsal harici kabul edilmiştir.

Bu düzenlemeler, daha önce idareden idareye değişen uygulamaları tekleştirmeyi amaçlamaktadır. Buna karşılık ayrıntılı oranlar ve istisnalar bakımından güncel yönetmelik metni, imar planı notları ve ilgili idarenin uygulaması birlikte esas alınmalıdır.

Emsal Hesabında Kritik Kurallar

KuralİçerikDayanak
Net parsel esasıTaban alanı ve emsal hesabı net imar parseli alanı üzerinden yapılırPAİY m.5/5
TAKS üst sınırı (plan boş)Ayrık/blok nizamda TAKS %40’ı aşamazPAİY m.5/6
TAKS üst sınırı (KAKS da yok)Yaklaşma mesafelerine göre bulunan taban alanı × kat adedi kadar KAKS; TAKS en fazla %60PAİY m.5/6
TAKS üst sınırı (KAKS var, TAKS yok)Yaklaşma mesafelerine uymak kaydıyla TAKS en fazla %60PAİY m.5/6
Emsal harici toplam sınırım.5/8 istisnaları (bodrumdaki zorunlu otopark, sığınak, merdiven, asansör boşluğu vb.) dışındaki emsal harici alanlar toplamı, emsale esas alanın %30’unu aşamazPAİY m.5/8
Emsal harici alanların kapsamıSığınak, otopark, teknik hacim ve belirli ortak alanlarPAİY m.22
Süs havuzuYüzme amacı taşımayan, görsel ve estetik amaçlı unsur; bahçede peyzaj amaçlı olanlar sınırlı ölçüde emsal hariciPAİY m.4 ve m.5/8 (1/7/2026)
Teras çatıKullanıma konu edilmeyen ortak alan niteliğindeki teras çatı emsale dâhil değilPAİY m.5/8 (2019); umumi binalarda m.22/2 (2026)
Giriş saçağı, bahçe ve istinat duvarıYüzde otuz hesabına katılmadan emsal hariciPAİY m.5/8

Emsal hesabındaki hata yıkıma kadar giden bir aykırılıktır

Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara

📞 0554 648 37 15💬 WhatsApp📋 Ön Değerlendirme

Asansör Zorunluluğu ve Bodrum Katlar

1 Temmuz 2026 değişikliği, asansör zorunluluğunda kat sayısının nasıl belirleneceğine açıklık getirmiştir. Düzenlemeye göre:

  • Tek bağımsız bölümlü konutlar hariç, kat adedi üç olan binalarda asansör yeri bırakılması öngörülmüştür (m.34/1).
  • Dört ve üzeri katlı binalarda asansör tesisi zorunludur.

Kat sayısının hesabında bodrum katların durumu belirleyicidir. Bağımsız bölüm, eklenti veya ortak alan bulunan bodrum katlar kat sayısına dâhil edilir. Buna karşılık ısı merkezi, kazan dairesi, elektrik odası, jeneratör odası, su deposu ve iklimlendirme merkezi gibi yalnızca teknik hacimlerden oluşan bodrum katlar bu hesaba dâhil edilmez.

Bu ayrım proje aşamasında erken dikkate alınmalıdır. Bodrumda tek bir depo eklentisi bırakmak, kat sayısını artırarak asansör zorunluluğunu tetikleyebilir ve maliyeti değiştirebilir.

Çekme Mesafeleri ve Çıkmalar

Çekme mesafeleri, uygulama imar planında belirlenir; planda gösterilmemişse yönetmelik hükümleri uygulanır. Ön, yan ve arka bahçe mesafeleri yapının konumunu ve kitle geometrisini belirler.

Çekme mesafesi kaç metre? Yönetmelikteki sayılar

Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinin 23. maddesi, uygulama imar planında aksine bir hüküm bulunmadığı durumlarda bahçe mesafelerini sayılarla belirler. Plan notu farklı bir mesafe öngörmüşse plan notu esas alınır.

Bahçe (çekme) mesafeleri — PAİY m.23

MesafeKuralDayanak
Ön bahçe, yol kenarı, kamusal alana komşu bahçeEn az 5,00 mm.23/1-a
Yan bahçe (komşu parsel)En az 3,00 mm.23/1-b
Arka bahçeEn az 3,00 mm.23/1-c
Dörtten fazla katlı binaZemin üstündeki bodrumlar dâhil, 4 katın üzerindeki her kat için yan ve arka bahçeye +0,50 m; park alanına komşu cephede uygulanmazm.23/1-ç
60,50 m ve daha yüksek binaÖn, yan ve arka parsel sınırından en az 15,00 m; sonraki her kat için +0,50 mm.23/1-g
Aynı parselde birden fazla 60,50 m binaBinalar arası en az 20,00 m; sonraki her 3 m yükseklik için +0,50 mm.23/1-g

Örnek. Tabii zeminin üzerinde kalan bodrum dâhil 6 katlı bir binada 4 katın üzerinde 2 kat kalır; plan aksini söylemiyorsa yan ve arka bahçe mesafesi 3,00 + 2 × 0,50 = 4,00 metre olur. Hesapta dikkate alınacak kat adedi, o cephede zemin altında kalan katlar hariç diğer katların toplam yüksekliğinin üçe bölünmesiyle bulunur; 2,50 metreyi aşan artık değer bir kat sayılır (m.23/1-d).

Bahçe mesafesinde zemin altı kullanımlar. Tabii veya tesviye edilmiş zeminin altında kalmak ve parsel sınırları dışına taşmamak kaydıyla, ön bahçe statüsünde olmayan yan ve arka bahçe mesafelerinde su deposu, otopark ve zorunlu sığınak yapılabilir. Ön bahçede de zemin altında, parsel sınırına 3,00 metreden fazla yaklaşmamak şartıyla otopark yapılabilir (m.23/2).

Çıkmalar bakımından da sınırlamalar bulunur. Yönetmelikte, içerisinde konut yer alan zemin hariç yedi kat ve üzeri binalarda kapalı çıkma yapılamayacağı düzenlenmiştir. Kapalı çıkma yapılamaması nedeniyle parselin plan ve yönetmelikle verilen emsal haklarının kullanılamadığı durumlar için ise özel bir çözüm öngörülmüştür: arka bahçe mesafesi iki metrenin altına düşmemek kaydıyla, arka bahçeye en fazla bir metre taşacak şekilde ve yalnızca kolon veya perdelerden oluşan kapalı çıkmasız bina uygulamalarına imkân tanınmıştır.

Balkon kapatma gibi sonradan yapılan müdahaleler ise ayrı bir mesele oluşturur: bu işlem bağımsız bölümün brüt alanını ve niteliğini değiştirdiğinden ruhsata tabidir. Ruhsat kapsamı için yapı ruhsatı ve ruhsat süresi sayfasına bakabilirsiniz.

Sık Karşılaşılan Emsal Hataları

HataSonuçÖnlem
Brüt parsel alanı üzerinden hesapGerçekte inşa edilebilecek alan daha küçük çıkarNet imar parseli alanını esas alın
Terk yükümlülüğünü sormamakEmsal hesabı baştan yanlış kurulurYola ve donatıya terk oranını idareye sorun
Emsal harici %30 sınırını gözden kaçırmakAşan kısım emsale eklenir, satılabilir alan azalırYüzde otuz hesabına giren ve m.5/8 uyarınca girmeyen alanları ayrı listeleyin
Plan notlarını okumamakPlan notu yönetmelikten farklı sınır getirebilirİmar durumu ile birlikte plan notlarını isteyin
Bodrumda eklenti bırakmakKat sayısı artar, asansör zorunluluğu doğarBodrum kullanımını erken kararlaştırın
Sözlü bilgiye güvenmekRuhsat aşamasında sürprizİmar durumu belgesini yazılı alın

Taşınmaz Alımı Öncesinde Yapılacak Kontroller

Arsa veya hisseli taşınmaz alımında, satış bedelinden çok yapılaşma hakkı belirleyicidir. Alım öncesinde ilgili belediyeden yazılı imar durumu belgesi alınmalı ve şu veriler kontrol edilmelidir:

  • Parselin kullanım kararı: konut, ticaret, sanayi, park, okul gibi
  • TAKS ve KAKS değerleri; verilmemişse hangi üst sınırın uygulanacağı
  • Yapı yüksekliği ve kat adedi
  • Ön, yan ve arka bahçe çekme mesafeleri
  • Yapı nizamı: ayrık, blok, bitişik
  • Terk yükümlülüğü ve net parsel alanı
  • Plan notlarındaki özel hükümler
  • Parselin herhangi bir plan değişikliği veya dönüşüm kapsamında olup olmadığı

“Emlakçı imarlı dedi” beyanı hukuken sonuç doğurmaz. Aynı şekilde komşu parselde yapılan bina, sizin parselinizde aynı yapılaşmanın mümkün olduğunu göstermez; plan notları ve terk yükümlülükleri parselden parsele değişebilir.

Plan Değişikliğiyle Emsal Artırılabilir mi?

Yapılaşma hakkının artırılması, uygulama imar planı değişikliğini gerektirir. Ancak İmar Kanunu ek m.8 uyarınca fonksiyon değişikliği hariç olmak üzere, parsel bazında nüfusu, yapı yoğunluğunu, kat adedini veya bina yüksekliğini artıran plan değişikliği yapılamaz. Emsal artışı ancak en az 1.000 m²’lik adalarda ada bazında yapılacak plan değişikliğiyle gündeme gelebilir.

İmar Kanunu ek m.8 ve 22 Kasım 2025 tarihli Değer Artış Payı Uygulama Yönetmeliği uyarınca, taşınmaz maliklerinin tamamının talebiyle parsel bazında fonksiyon değişikliği ve ada bazında yapılan plan değişikliği sonucunda artan değerin yüzde doksanı değer artış payı olarak alınır. Ayrıca değer artış payı ödenmeden satış ve ruhsat işlemi yapılamaz.

Bu nedenle emsal artırımı talebi, beklenen kazanç ile ödenecek pay birlikte hesaplanarak değerlendirilmelidir. Ayrıntı için değer artış payı (ek m.8) sayfasına bakınız.

Yönetmeliğe Aykırılığın Sonucu

TAKS, KAKS veya çekme mesafesi kurallarına aykırı yapılan imalat, ruhsat ve eklerine aykırılık oluşturur. Bu durumda İmar Kanunu m.32 uyarınca yapı tatil tutanağı düzenlenir, yapı mühürlenir ve aykırılık giderilmezse yıkım kararı alınır.

Aynı aykırılık m.42 uyarınca idari para cezasını da gündeme getirir. Ceza, aykırılığın her bir metrekaresi üzerinden hesaplandığından emsal aşımı doğrudan tutara yansır. Ayrıca 7226 sayılı Kanunla eklenen (ç) bendi uyarınca, aykırı alan ile arsanın emlak vergisine esas asgari metrekare birim değerinin çarpımı kadar ceza ilave edilir; bu ilave ceza, tebliğden itibaren bir ay içinde aykırılık giderilirse tahsil edilmez.

Bu nedenle emsal aşımı tespit edildiğinde en akılcı yol, giderilebilir nitelikteyse bir ay içinde projeye uygun hâle getirmektir.

Bu içerik İmar ve Şehircilik Hukuku alanındadır. Konunun bütününü İmar Hukuku Rehberi sayfasında, gayrimenkul hukukunun genel çerçevesini ise Gayrimenkul Hukuku Rehberi sayfasında bulabilirsiniz.

Adım Adım Süreç

  1. İmar durumu belgesini yazılı alın — Belediyeden kullanım kararı, TAKS, KAKS, yükseklik, nizam ve çekme mesafelerini gösteren belgeyi isteyin.
  2. Net parsel alanını hesaplayın — Yola ve donatıya terk yükümlülüğünü öğrenin; emsal hesabı net alan üzerinden yapılır.
  3. Plan notlarını okuyun — Plan notu yönetmelikten farklı sınır getirebilir; belgeyle birlikte plan notlarını da talep edin.
  4. TAKS sınırını belirleyin — Planda TAKS yoksa %40, KAKS verilip TAKS verilmemişse yaklaşma mesafeleri kaydıyla en fazla %60 kuralını uygulayın.
  5. Emsal harici alanları erken hesaplayın — m.5/8 uyarınca yüzde otuz hesabı dışında kalan alanları (bodrumdaki zorunlu otopark, sığınak, merdiven, asansör boşluğu) ayırdıktan sonra kalan emsal harici alanların emsale esas alanın %30’unu aşmadığını kontrol edin.
  6. Bodrum ve asansör senaryosunu kurun — Bodrumda eklenti veya ortak alan bulunması kat sayısını ve asansör zorunluluğunu etkiler.
  7. Avan projede sınırları doğrulayın — Ruhsat öncesinde imar çapı ve avan proje aşamasında bütün sınırları teyit ettirin.

İmar uyuşmazlığında süre kaybetmeyin

Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara

📞 Hemen Arayın💬 WhatsApp📋 Ön Değerlendirme

Emsal ve çekme mesafesi uyuşmazlığınız için görüşelim

Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara

📞 0554 648 37 15💬 WhatsApp📋 Ön Değerlendirme

İlgili Konular ve Kaynaklar

İmar mevzuatı ve yaptırımlar

Plan, parselasyon ve dava

Ruhsat, iskân ve kat mülkiyeti

İmar barışı ve arazi

Kentsel dönüşüm ve sözleşme

Emsali Artırmanın Kanuni Sınırı: Ek 8. Madde Rejimi

Parselinde emsal veya kat adedi yetersiz gelen malikin ilk düşündüğü çözüm plan değişikliğidir. Ancak bu yolun önünde İmar Kanunu’nun ek 8. maddesinde iki katmanlı bir engel bulunur: bir yasak ve bir bedel.

KonuDayanakHüküm
Plan değişikliğinin genel şartı3194 SK ek m.8Plan değişiklikleri, plan ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğünü, sosyal ve teknik altyapı dengesini bozmayacak şekilde ve teknik gerekçeleri sağlamak şartıyla yerleşmenin özelliğine uygun olarak yapılır
Etki değerlendirme raporu3194 SK ek m.8Plan değişikliği tekliflerinde ihtiyaç analizini içeren sosyal ve teknik altyapı etki değerlendirme raporu hazırlanarak planı onaylayacak idareye sunulur
Parsel bazında yasak3194 SK ek m.8 (7221 SK; son cümle 7534 SK ile eklendi)Fonksiyon değişikliği hariç olmak üzere, parsel bazında nüfusu, yapı yoğunluğunu, kat adedini, bina yüksekliğini artıran imar planı değişiklikleri yapılamaz; ancak bir fonksiyon, parsel bazında konut kullanımına dönüştürülemez
Ada bazında imkân3194 SK ek m.8Bin metrekareden az olmamak kaydıyla oluşmuş adalarda; ada bazında nüfusu, yapı yoğunluğunu, kat adedini, bina yüksekliğini artıran veya fonksiyon değişikliği getiren plan değişikliklerinde ihtiyaç duyulan kültürel tesis ile sosyal ve teknik altyapı alanları ayrılır
Değer artış payı3194 SK ek m.8Taşınmaz maliklerinin tamamının talebi üzerine parsel bazında fonksiyon değişikliği ile ada bazında yapılan plan değişikliği sonucunda artan değerin yüzde doksanı değer artış payı olarak alınır
Ödeme yapılmadan işlem yasağı3194 SK ek m.8 (7534 SK ile)Değer artış payının tamamı ödenmeden tapuda satış, devir, bağış yapılamaz, yapı ruhsatı düzenlenemez
Tapu şerhi3194 SK ek m.8Taşınmazın değer artışına tabi olduğu tapu kütüğüne şerh edilir
Aykırılığın yaptırımı3194 SK m.42İmar mevzuatına aykırılık hâlinde ilgililer hakkında idari para cezası uygulanır

Birinci katman doğrudan bir yasaktır ve tek parsel için yapılacak başvuruların önünü kapatır. Madde, parsel bazında nüfusu, yapı yoğunluğunu, kat adedini veya bina yüksekliğini artıran imar planı değişikliklerinin yapılamayacağını söyler. Dolayısıyla “yalnızca benim parselimde emsal artırılsın” biçimindeki talep, ne kadar teknik gerekçeyle desteklenirse desteklensin kanun hükmü karşısında kabul edilemez. Fonksiyon değişikliği, bu yasağın 2020’deki ilk metninden beri dışında tutulmuştur; 7534 sayılı Kanun’la ise, bir fonksiyonun parsel bazında konut kullanımına dönüştürülemeyeceğine ilişkin cümle eklenmiştir. Yoğunluk, kat adedi ve yükseklik bakımından yasak sürmektedir.

İkinci katman ada bazındaki imkândır ve şarta bağlıdır. Madde, bin metrekareden az olmamak kaydıyla oluşmuş adalarda ada bazında yoğunluk, kat adedi veya yükseklik artıran ya da fonksiyon değişikliği getiren plan değişikliklerine izin verir; ancak bu değişikliklerde ihtiyaç duyulan kültürel tesis ile sosyal ve teknik altyapı alanlarının ayrılmasını arar. Yani artış karşılıksız değildir; ada ölçeğinde ortaya çıkan ilave ihtiyacın aynı planlama bütünlüğü içinde karşılanması gerekir. Ayrıca her plan değişikliği teklifinde ihtiyaç analizini içeren sosyal ve teknik altyapı etki değerlendirme raporunun hazırlanıp idareye sunulması zorunludur. Emsal ve yoğunluk kararlarının plan notlarındaki yansıması için plan notları incelenmelidir.

Üçüncü katman ise bedeldir ve çoğu zaman hesaba katılmaz. Malik talebiyle yapılan uygulama imar planı değişikliği sonucunda taşınmazda oluşan değer artışı, aynı madde uyarınca değer artış payı olarak kamuya kazandırılır. Bunun pratik sonucu, plan değişikliğinin onaylanmasıyla sürecin bitmemesidir; ortaya bir ödeme yükümlülüğü çıkar ve bu yükümlülük yerine getirilmedikçe süreç ilerlemez. Taşınmazın değer artışına tabi olduğu ayrıca tapu kütüğüne şerh edilir; dolayısıyla durum üçüncü kişiler bakımından da görünür hâle gelir.

Bu üç katmanın birlikte doğurduğu sonuç, emsal artırma beklentisiyle taşınmaz alan kişi için belirleyicidir. Ödeme yapılmadan tapuda satış, devir ve bağış yapılamaz ve yapı ruhsatı düzenlenemez; yani plan değişikliği alınmış olsa dahi bedel ödenmediği sürece taşınmaz üzerinde işlem yapılamaz. Bu nedenle alım öncesinde yalnızca yürürlükteki emsal ve TAKS değerlerine bakmak yeterli değildir; taşınmaz hakkında değer artışına tabi olduğuna dair bir şerh bulunup bulunmadığı ve varsa payın ödenip ödenmediği tapu kaydından kontrol edilmelidir. Payın hesabı ve itiraz yolu için değer artış payı (ek m.8), ruhsat aşamasındaki yansımalar için yapı ruhsatı ve ruhsat süresi yazısı incelenebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

TAKS nedir?

Taban alanı kat sayısıdır; yapının zemine oturduğu alanın parsel alanına oranını gösterir.

KAKS ve emsal aynı şey mi?

Evet. Kat alanları kat sayısı (KAKS), emsal olarak da anılır ve emsale esas alanlar toplamının parsel alanına oranını ifade eder.

Emsal hesabı hangi alan üzerinden yapılır?

Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği m.5/5 uyarınca taban alanı ve emsal hesabı net imar parseli alanı üzerinden yapılır.

Planda TAKS yazmıyorsa ne olur?

Ayrık veya blok nizam alanlarda, uygulama imar planında açıkça belirlenmemişse TAKS yüzde kırkı aşamaz.

KAKS var TAKS yoksa TAKS kaç olur?

Yapı yaklaşma mesafelerine uymak ve hesaplanan emsal sınırı içinde kalmak kaydıyla TAKS en fazla yüzde altmış olarak uygulanabilir.

Emsal harici alanların bir sınırı var mı?

Evet. Emsal harici tüm alanların toplamı, parselin toplam emsale esas alanının yüzde otuzunu aşamaz.

Teras çatı emsale girer mi?

Yönetmeliğin 5. maddesinin sekizinci fıkrası uyarınca (2019 değişikliğinden beri) son katın üzerindeki herhangi bir kullanıma konu edilmeyen ortak alan niteliğindeki teras çatılar emsal hesabına dâhil edilmez.

Süs havuzu nedir?

1 Temmuz 2026 değişikliğiyle yönetmeliğe eklenen tanıma göre yüzme amacı taşımayan, görsel ve estetik amaçlı mimari unsurlardır.

Asansör hangi binalarda zorunlu?

Tek bağımsız bölümlü konutlar hariç; bodrum katlar dâhil kat adedi üç olan binalarda asansör yeri bırakılması, dört ve üzeri katlı binalarda asansör tesisi zorunludur (PAİY m.34/1). Yalnızca teknik hacimlerden oluşan bodrum katlar bu sayıya katılmaz.

Bodrum kat sayıya dâhil mi?

Bağımsız bölüm, eklenti veya ortak alan bulunan bodrum katlar dâhil edilir; yalnızca teknik hacimlerden oluşan bodrum katlar dâhil edilmez.

Emsali artırmak mümkün mü?

Tek parsel için hayır: İmar Kanunu ek m.8, fonksiyon değişikliği hariç parsel bazında yapı yoğunluğunu ve kat adedini artıran plan değişikliğini yasaklar. En az 1.000 m²’lik adalarda ada bazında plan değişikliğiyle mümkün olabilir; bu durumda artan değerin yüzde doksanı değer artış payı olarak alınır ve pay ödenmeden ruhsat düzenlenemez.

Komşu parsele kaç metre çekme mesafesi bırakılır?

Uygulama imar planında aksine hüküm yoksa yan bahçe ve arka bahçe mesafesi en az 3 metredir. Zemin üstündeki bodrumlar dâhil dörtten fazla katlı binalarda 4 katın üzerindeki her kat için bu mesafe 0,50 metre artırılır (PAİY m.23/1-b, c, ç).

Yoldan çekme mesafesi kaç metre?

Ön bahçe ve yol kenarına rastlayan bahçe mesafeleri ile kamusal alanlara komşu bahçe mesafeleri, planda aksine hüküm yoksa en az 5 metredir (PAİY m.23/1-a).

Bodrum kat emsale girer mi?

Kural olarak girer: Yönetmelikteki katlar alanı tanımı bodrum katı da kapsar. Ancak bodrumdaki zorunlu otopark alanlarının iki katı, sığınak, asansör boşlukları, merdivenler, tesisat alanları ve su depolarının asgari alanları ile bütün cepheleri gömülü ortak otoparklar yüzde otuz hesabına katılmadan emsal harici sayılır (PAİY m.4, m.5/8).

Yan bahçeye bodrumda otopark yapılabilir mi?

Evet, zeminin altında kalmak ve parsel sınırları dışına taşmamak kaydıyla ön bahçe statüsünde olmayan yan ve arka bahçelerde otopark, su deposu ve zorunlu sığınak yapılabilir. Ön bahçede zemin altı otopark ise parsel sınırına 3 metreden fazla yaklaşmamak şartıyla yapılabilir (PAİY m.23/2).

Yüksek binalarda çekme mesafesi nedir?

Plan aksini öngörmüyorsa en düşük kottaki görünen yüksekliği 60,50 metre veya daha fazla olan bina, ön, yan ve arka parsel sınırından en az 15 metre çekilir; 60,50 metreden sonraki her kat için 0,50 metre eklenir. Aynı parselde birden fazla böyle bina varsa aralarındaki mesafe en az 20 metredir (PAİY m.23/1-g).

Yıkım kararı, para cezası veya ruhsat reddi mi aldınız?

Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara

📞 Hemen Arayın💬 WhatsApp📋 Ön Değerlendirme

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş veya reklam niteliği taşımaz. İdari dava süreleri hak düşürücüdür; ceza tutarları her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir. Somut dosyanız için tebligat tarihiniz ve yürürlükteki mevzuat esas alınmalıdır. Nihai hukuki değerlendirme avukata aittir.

Post by Av. Fatma Öztürk