Maden Sahasını Rödovansla Almak 2026: Adım Adım Hukuki İnceleme, Sicil Kontrolü, Sözleşme ve MAPEG İzni (3213 Ek m.7, Maden Yönetmeliği m.101)

Maden sahasını rödovansla almak, ruhsatı satın almak değildir: ruhsat ruhsat sahibinde kalır, siz sahayı belirli süre ve bedel karşılığında kendi hesabınıza işletirsiniz. Bu yol hukuken mümkündür; ancak sözleşme 3213 sayılı Maden Kanunu Ek m.7 gereği Bakanlık iznine tabidir ve izin alınmadan sahada faaliyet yürütülemez. Rödovansçının yatırımı, imzadan önce yapılan sicil, izin ve borç incelemesiyle, sözleşmeye yazılan güvencelerle ve Maden Yönetmeliği m.101’deki şartların karşılanmasıyla korunur.

Rödovansla saha almak ne demektir?

Madenler Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır ve bulundukları arazinin mülkiyetine tabi değildir (Anayasa m.168; 3213 m.4). Bir maden sahasında üretim yapabilmek için ya ruhsatın sahibi olmak ya da ruhsat sahibiyle hukuken geçerli ve idarece izin verilmiş bir ilişki kurmak gerekir. Rödovans bu ilişkinin en yaygın biçimidir: ruhsat sahibi ruhsatı ve ona bağlı hakları elinde tutar, sahanın tamamını veya bir bölümünü belirli süre ve bedel karşılığında rödovansçıya işletmeye bırakır. Rödovansçı üretimi kendi hesabına yapar, çıkardığı madeni kendisi satar ve ruhsat sahibine rödovans bedeli öder.

Rödovans Maden Kanununda ayrı bir sözleşme tipi olarak tanımlanmamıştır; Kanun yalnızca izin şartını ve sorumluluk dağılımını düzenler (Ek m.7). Sözleşmenin özel hukuktaki niteliğini yargı kararları belirlemiştir. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 17.10.2014 tarihli, 2014/16695 E., 2014/19906 K. sayılı kararında rödovans sözleşmesine hasılat kirasına ilişkin hükümlerin uygulanacağını ve sözleşmede şekil serbestisinin geçerli olduğunu kabul etmiştir. TBK m.357’ye göre hasılat kirası, ürün veren bir şeyin veya hakkın kullanılmasının ve semerelerinin devşirilmesinin bedel karşılığında bırakılmasıdır; maden sahası bu tanıma uyar.

Yatırımcı açısından bu nitelendirmenin anlamı şudur: rödovansçı bir hak satın almaz, bir hakkın kullanımını kiralar. Ruhsatın geleceği, yani süresi, borçları, izinleri ve idareyle ilişkisi ruhsat sahibinin elinde kalır. Bu nedenle rödovansçının riski, ruhsat sahibinin yapacağı veya yapmayacağı işlere bağlıdır. Rödovansla saha almak isteyen biri için hukuki çalışmanın amacı, bu bağımlılığı imzadan önce görünür kılmak ve sözleşmeyle yönetilebilir hâle getirmektir. Rödovansın genel kuralları ve ruhsat sahibinin bakış açısı Madencilikte Rödovans Sözleşmesi rehberimizde anlatılmıştır; bu yazı konuyu sahayı almak isteyen yatırımcının, yani rödovansçının gözünden adım adım ele alır.

Rödovans her maden grubunda kullanılabilir; tek açık yasak yer altı kömür işletmeleri içindir. Kamu kurum ve kuruluşları ile iştirakleri hariç olmak üzere, yer altı kömür işletmelerinde ruhsat sahipleri üretime yönelik rödovans sözleşmesi yapamaz (Ek m.7). Krom, bakır, demir gibi IV. Grup (c) bendindeki metalik madenlerde, mermer gibi II. Grup madenlerde veya endüstriyel hammaddelerde bu yasak yoktur. Maden gruplarının ayrıntısı için Maden Hukuku Rehberi, kroma özgü ruhsat ve Devlet hakkı kuralları için Krom Madeni Ruhsatı rehberlerimize bakılabilir.

Rödovans mı, ruhsat devri mi, şirket alımı mı?

Bir sahaya girmek isteyen yatırımcının önünde üç hukuki yol vardır ve her birinin onay mercii, maliyeti ve riski farklıdır. Ruhsatın devrinde ruhsatın sahibi değişir; devir tarihindeki ruhsat bedelinin iki katı tutarında devir bedeli alınır, devir Bakanlık onayıyla gerçekleşir ve maden siciline şerhle tamamlanır (3213 m.5). Ruhsat sahibi şirketin paylarının alınmasında ruhsat el değiştirmez, şirketin ortakları değişir; yüzde onu aşan pay devirleri Bakanlık iznine tabidir (Maden Yönetmeliği m.82/11) ve şirketin bütün borç ve davaları da şirketle birlikte devralınır. Rödovansta ise ne ruhsat ne şirket el değiştirir; yalnızca sahanın işletilmesi bırakılır.

Seçim, yatırımın büyüklüğüne ve süresine göre yapılmalıdır. Kısa veya orta vadeli, makine yatırımı sınırlı bir üretim planında rödovans hızlı ve düşük sermayeli bir giriş sağlar. Sahaya uzun süreli, büyük tesis yatırımı yapılacaksa ruhsatın veya şirketin alınması teşvik, süre güvencesi ve idareyle doğrudan ilişki bakımından daha güçlü olabilir. Ruhsat devrinin şartları Maden Ruhsatının Devri ve İpotekli Ruhsat, yabancı sermayeli yatırımcı için üç yolun karşılaştırması Yabancı Şirket Türkiye’de Maden Ruhsatı Alabilir mi? rehberlerimizdedir.

1. adım: Ruhsat ve maden sicili incelemesi

Rödovans müzakeresinin ilk belgesi ruhsat sahibinin sözlü anlatımı değil, maden sicilidir. 3213 sayılı Kanun m.38’e göre maden hakları maden siciline kaydedilir ve madenler üzerinde iktisap edilecek haklar tescil edilmedikçe hüküm ifade etmez. Sicil alenidir; kayıtların bilinmediği ileri sürülemez (m.38/3). Bu kural yatırımcı için iki sonuç doğurur: sicildeki bir ipotek, haciz veya önceki rödovans kaydı “bilmiyordum” denilerek bertaraf edilemez; buna karşılık sicilde görünmeyen bir taahhüde, örneğin ruhsat sahibinin “sahada başka kimse yok” beyanına tek başına güvenilmemelidir.

İnceleme ruhsatın kimliğiyle başlar. Ruhsat numarası, maden grubu, ruhsatın arama mı işletme ruhsatı mı olduğu, ruhsat alanının ve rödovansa konu edilecek bölümün koordinatları, ruhsatın başlangıç ve bitiş tarihleri tespit edilir. Arama ruhsatında işletme ruhsatı ve işletme izni süreçleri henüz tamamlanmamıştır; bu aşamadaki bir sahada üretim planı kurmak, izin takvimini bilmeden yatırım yapmak demektir. Ruhsat ile işletme izni arasındaki fark ve işletme izninin aşamaları Maden İşletme İzni Nasıl Alınır? rehberimizde anlatılmıştır.

Ardından sicildeki şerhler okunur. İpotek ruhsatın devriyle bile düşmez; devralan ruhsatı ipotekli hâliyle alır. Rödovansçı için ipoteğin önemi, ipotek alacaklısının ruhsatı paraya çevirmeye yönelmesi hâlinde rödovans süresinin ve yatırımın tehlikeye girmesidir. Haciz ve ihtiyati tedbir şerhleri ruhsat üzerindeki tasarrufları kısıtlayabilir ve devam eden bir uyuşmazlığın işaretidir. Özellikle bakılması gereken şerh önceki rödovans kaydıdır: Maden Yönetmeliği m.101’e göre aynı alanda kot veya kat farklılığı olsa dahi birden fazla rödovans sözleşmesi yapılamaz. Önceki sözleşme sicilden terkin edilmeden yeni rödovansa izin çıkmaz; süresi sona eren rödovans sözleşmeleri sicilden silinir, süresi devam eden sözleşme ise ancak tarafların birlikte talebiyle terkin edilir.

Ruhsat sahibinin kimliği ve yetkisi de bu aşamada doğrulanır. Ruhsat sahibi bir şirketse güncel ticaret sicili kayıtlarından imza yetkilisi, şirketin tasfiye veya iflas sürecinde olup olmadığı ve ortaklık yapısı kontrol edilir. Ruhsat sahibi gerçek kişiyse ve vefat etmişse, haklar mirasçılara geçer; ancak intikalin Kanunda öngörülen altı aylık süre içinde tamamlanması gerekir, aksi hâlde ruhsat feshedilir. Mirasçılar arasında anlaşmazlık bulunan bir sahada rödovans imzalamak, imzayı atan kişinin yetkisini tartışmalı hâle getirir. Bu konu Maden Ruhsatı ve Taş Ocağının Mirası rehberimizde ayrıca anlatılmıştır.

2. adım: İzinler ve sahanın fiilî durumu

Maden ruhsatı tek başına üretim izni değildir. İşletme ruhsatı alınmış bir sahada üretime geçebilmek için işletme izni ve sahanın konumuna göre ÇED kararı, orman, mera, tarım arazisi, özel mülkiyet ve diğer kurum izinleri gerekir. Rödovansçı bu izinlerin kendisine geçmediğini, ruhsat dosyasının parçası olarak ruhsat sahibinde kaldığını bilmelidir. Bu nedenle hangi iznin alındığı, hangisinin süreli olduğu, hangisinin başvuru aşamasında beklediği ve hangisinin rödovans süresi boyunca yenilenmesi gerektiği sözleşmeden önce bir izin tablosuna dökülmelidir.

ÇED süreci özellikle dikkat ister. Sahadaki üretim kapasitesi, alan büyüklüğü veya kırma-eleme gibi tesisler ÇED kararının kapsamını aşıyorsa, rödovansçının planladığı üretim yeni bir ÇED sürecini gerektirebilir (2872 m.10). Orman alanındaki faaliyetler 6831 sayılı Kanun m.16 kapsamında izne bağlıdır ve iznin süresi ile alanı üretim planıyla uyumlu olmalıdır. Sahada patlatma yapılacaksa patlayıcı madde satın alma, kullanma ve depolama izinlerinin kim adına alınacağı, ateşleyici düzeninin kimde olacağı sözleşmede açıkça yazılmalıdır; patlatmayı kim yapacaksa izin düzeni ona göre kurulur. Su kullanımı, drenaj ve deşarj da ayrı izin konularıdır. Bu izinler için Orman Arazisinde İzin, ÇED Kararına Karşı İptal Davası, Madende Patlayıcı Madde İzni ve Madende Su Kullanım İzni rehberlerimize bakılabilir.

Sahanın fiilî durumu da hukuki incelemenin parçasıdır. Önceki işletmecinin bıraktığı döküm sahaları, şev ve basamak güvenliği, eski stoklar, kurulu tesisler ve bunların mülkiyeti, sahada çalışan işçiler ve rehabilitasyon yükümlülükleri tespit edilmeden teslim alınan saha, rödovansçıya başkasının sorumluluğunu yükleyebilir. Teslim, tarafların imzaladığı, fotoğraf ve koordinatla desteklenen bir tutanakla yapılmalıdır. Sahanın Hazine taşınmazıyla çakışması ve arazi sahibiyle ilişkiler de bu aşamada görülmelidir; bu konu Maden Ruhsatı ile Hazine Taşınmazı Çakışması rehberimizde anlatılmıştır.

3. adım: Borç, ceza ve dava taraması

Rödovansta idareye karşı yükümlü ruhsat sahibidir; Devlet hakkı, ruhsat bedeli ve rehabilitasyon bedeli ruhsat sahibinden istenir (3213 m.3, m.13, m.14). Bu durum rödovansçıyı rahatlatmamalıdır. Ruhsat bedelinin veya Devlet hakkının ödenmemesi ruhsatın iptaline kadar varan sonuçlar doğurabilir ve ruhsatın iptali rödovansın en sert sona erme sebebidir. Ayrıca uygulamada rödovans talebinin işleme alınması için ruhsatın tüm ödemelerinin yapılmış olması aranır; borçlu bir ruhsat için izin çıkmaz.

Bu nedenle imzadan önce ruhsatın borç durumu, son yıllardaki Devlet hakkı beyanları, ödenmemiş idari para cezaları, teminatın irat kaydına ilişkin işlemler ve ruhsat iptali tehlikesi taşıyan yazışmalar istenmelidir. Maden Kanunu kapsamındaki idari para cezalarına karşı dava süresi tebliğden itibaren otuz gündür (3213 m.13); süresi geçmiş bir ceza kesinleşmiş demektir. İptal sebepleri ve teminat konusu Maden Ruhsatı İptal Edildi, Teminat İrat Kaydedildi, cezaların türleri ve oranları Maden Kanunu İdari Para Cezaları rehberlerimizde yer alır.

Dava taraması yalnızca ruhsatla sınırlı tutulmamalıdır. Ruhsat sahibine karşı açılmış komşu zarar davaları, işçi davaları, ÇED kararına karşı açılmış iptal davaları ve ruhsat üzerinde hak iddia eden üçüncü kişilerin davaları sahanın geleceğini etkileyebilir. Sahada daha önce rödovansla çalışmış bir işletmeci varsa onunla yapılan sözleşmenin nasıl sona erdiği, alacak iddiası bulunup bulunmadığı ve sicilden terkinin yapılıp yapılmadığı ayrıca sorulmalıdır.

4. adım: Rödovansçının şartları ve mali yeterlilik

Rödovansta inceleme yalnızca karşı tarafa yönelik değildir; rödovansçının kendisi de idarenin aradığı şartları taşımalıdır. Maden Yönetmeliği m.101’e göre rödovansçı olarak faaliyet gösterecek tüzel kişilerin 3213 m.6’da maden hakkı sahibi olabilecekler için aranan şartları ve Yönetmelikteki mali yeterlilik şartlarını taşıması gerekir; gerçek kişilerin ise mali yeterlilik tutarının tamamını banka referans mektubuyla sağlaması aranır. 3213 m.6, maden hakkı sahibi olabilecekleri medeni hakları kullanma ehliyetine sahip Türk vatandaşları ile madencilik yapmaya yetkili Türk şirketleri ve kamu kuruluşları olarak sayar.

Bu şart yabancı yatırımcı için önemlidir: yabancı şirket doğrudan rödovansçı olamaz, Türkiye’de kuracağı ve esas sözleşmesinde madencilik faaliyeti bulunan bir Türk şirketi üzerinden rödovansçı olabilir. Şirketin esas sözleşmesindeki faaliyet konusunun madenciliği kapsayıp kapsamadığı, imza yetkilileri ve güncel firma durum belgesi başvurudan önce hazırlanmalıdır. Mali yeterlilik tutarları Yönetmelik eklerine ve maden grubuna göre belirlenir; banka referans mektubunun hangi tutarda ve hangi bankadan alınacağı başvuru tarihindeki güncel tabloya göre kontrol edilmelidir.

5. adım: Bedel ve süre müzakeresi

Rödovans bedeli tarafların serbestçe kararlaştırdığı bir bedeldir ve uygulamada üç biçimde görülür: üretilen ton başına bedel, sabit dönemsel bedel veya satış hasılatından yüzde pay. Çoğu sözleşmede bunlara asgari üretim veya asgari bedel taahhüdü eklenir; rödovansçı üretim yapmasa da asgari bedeli öder. Rödovansçı bakımından asgari bedel maddesi, izin gecikmesi, mücbir sebep, idari durdurma ve ruhsat sahibinden kaynaklanan engeller hâlinde işlememelidir; aksi hâlde sahada çalışamadığı dönem için de bedel ödemek zorunda kalabilir.

Bedelin hangi ölçüyle belirleneceği uyuşmazlıkların merkezindedir. Kantar fişleri, sevk fişleri ve satış faturaları arasındaki bağ, kalite veya tenör farkı, nem ve fire gibi kesintiler yazılmazsa hesap uyuşmazlığı kaçınılmazdır. Maden Kanunu sahadan çıkan her sevkiyat için sevk fişi düzenlenmesini öngörür (3213 m.12); bu kayıtlar hem Devlet hakkı beyanının hem de rödovans bedelinin ortak delilidir. Bedelin ödendiğini ispat yükü ödeme iddiasında bulunan rödovansçıdadır (TMK m.6); ödemeler banka kanalıyla ve açıklamalı yapılmalıdır.

Süre müzakeresi bedelden daha az önemli değildir. Maden Yönetmeliği m.101’e göre rödovans sözleşmesinin bitiş tarihi, muhtemel süre uzatımları dahil gün, ay ve yıl olarak belirtilir; rödovans süresi ruhsat süresini aşamaz. Rödovans süresinin uzatılması ve rödovans alanının koordinatlarının değiştirilmesi yeni talep olarak değerlendirilir ve yeniden izin gerektirir. Ruhsatın bitişine yakın bir dönemde imzalanan rödovansta ruhsatın süre uzatımı (temdit) belirleyicidir: süre uzatımı için ruhsat bitiş tarihinden on iki ay önce başvuru ve üretim şartları aranır. Ruhsat sahibinin süre uzatım başvurusunu zamanında ve eksiksiz yapma borcu, rödovansçının en önemli güvencelerinden biri olarak sözleşmeye yazılmalıdır. Ayrıntılar için Maden Ruhsatı Süre Uzatımı (Temdit) rehberimize bakılabilir.

6. adım: Rödovansçıyı koruyan sözleşme maddeleri

Kanunda rödovans sözleşmesi için şekil şartı bulunmasa da Bakanlık izni başvurusunda sözleşmenin aslı veya noter onaylı örneği istendiğinden sözleşme fiilen yazılı yapılır. Rödovans uyuşmazlıklarının büyük kısmı sözleşmede yazılmamış konulardan doğar. Ruhsat sahibi açısından en önemli maddeler denetim ve fesih maddeleriyken, rödovansçı açısından en önemli maddeler ruhsatın ve izinlerin geçerli tutulması, yatırımın korunması ve sözleşme erken sona ererse ne olacağıdır. Aşağıdaki maddeler rödovansçının bakış açısıyla, dayanağıyla birlikte düzenlenmelidir. Bu maddelerin yazılı hâli Rödovans Sözleşmesi Örneği sayfamızdadır.

1. İzin yürürlük şartı (3213 Ek m.7): Sözleşmenin Bakanlık izniyle yürürlüğe gireceği; başvurunun hangi tarafça ve kaç gün içinde yapılacağı; izin belirli sürede çıkmazsa peşinat ve masrafların iadesi.
2. Ruhsatı geçerli tutma borcu (TBK m.357, m.112): Ruhsat sahibinin ruhsat bedeli, Devlet hakkı, rehabilitasyon bedeli ve teminat yükümlülüklerini zamanında yerine getireceği; ödeme kanıtlarını rödovansçıya belirli aralıklarla vereceği.
3. Mahsup ve ödeyerek koruma hakkı: Ruhsat sahibi ödemezse rödovansçının kamu alacağını ödeyip rödovans bedelinden mahsup edebileceği.
4. Süre uzatımı ve izin yenileme borcu: Ruhsat süre uzatımının ve süreli izinlerin zamanında yapılacağı; rödovansçının bunun için gerekli verileri sağlayacağı.
5. Münhasırlık ve alan güvencesi (Yönetmelik m.101): Rödovans alanının koordinatları, kotu ve paftası; aynı alanda başka bir rödovans, ortaklık veya hizmet ilişkisi kurulmayacağı.
6. Ruhsatın devri veya şirket değişikliği: Ruhsat sahibinin ruhsatı devretmesi veya pay devri hâlinde devralanın sözleşmeyi üstlenmesinin şart olduğu; aksi hâlde tazminat.
7. Bedel ve ölçüm (TMK m.6): Bedelin esası, kantar ve sevk kayıtları, kalite kesintileri, ödeme günü, temerrüt faizi ve uzun süreli sözleşmede fiyat uyarlaması (TBK m.138).
8. Kamu yükümlülüklerinin iç paylaşımı (3213 m.13, m.14): Devlet hakkının iç ilişkide kimde olduğu ve beyan verilerinin nasıl paylaşılacağı.
9. İş güvenliği ve işçiler (3213 Ek m.7; 6331): İSG yükümlülüklerinin rödovansçıda olduğu; ruhsat sahibinin sahada kendi işçisini çalıştırmayacağı.
10. Yatırımın akıbeti: Sözleşme süresinden önce sona ererse makine, tesis ve stokların durumu; ruhsat sahibinin kusurundan sona ermede yatırımın karşılığı.
11. Fesih ve tazminat (TBK m.112, m.136): Derhâl fesih sebepleri, ihtar süreleri; ruhsatın ruhsat sahibinin kusuruyla iptalinde tazminat; kusursuz imkânsızlıkta sonuçlar.
12. Cezai şart ve teminat (TBK m.179): Taraflardan birinin sözleşmeye aykırılığında ödenecek ceza ve ruhsat sahibinden de alınabilecek karşılıklı teminat.
13. Uyuşmazlık çözümü (HMK m.412): Yetkili mahkeme veya tahkim şartı; yabancı sermaye varsa milletlerarası tahkim.
14. Sona ermede sicil işlemleri (Yönetmelik m.101): Sözleşme bitince veya feshedilince sicilden terkin talebinin birlikte yapılacağı.

7. adım: MAPEG izin başvurusu

3213 sayılı Kanun Ek m.7’ye göre ruhsat sahibi ile üçüncü kişiler arasındaki rödovans sözleşmeleri Bakanlık iznine tabidir ve izin alınmadan yürütülen madencilik faaliyetleri durdurulur. İzin, sözleşmenin taraflar arasındaki geçerliliğinden ayrı bir idari şarttır; sözleşme imzalanmış olsa da izin çıkmadan sahada üretime başlanamaz. Talep, Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün (MAPEG) elektronik sistemi üzerinden ruhsat dosyasına yapılır. Talep ruhsat üzerinden yürüdüğü için ruhsat sahibinin işbirliği olmadan sonuçlanmaz; sözleşmede başvurunun hangi tarafça ve hangi sürede yapılacağı yazılmalıdır.

Uygulamada başvuruda ruhsatın tüm ödemelerinin yapılmış olması, daimi nezaretçi ve yetkilendirilmiş tüzel kişi atamalarının bulunması, tarafların elektronik tebligat adreslerinin bildirilmesi, sözleşmenin aslının veya noter onaylı örneğinin, rödovans alanının pafta, koordinat ve çiziminin, güncel firma durum belgesinin ve mali yeterlilik belgelerinin sunulması aranır. Maden Yönetmeliğine göre I. Grup (a) bendi ruhsatlar dışındaki ruhsatlarda rödovans talepleri bakımından işletme ruhsat taban bedelinin yatırılması da aranır. Eksik belge başvurunun gecikmesine, sözleşmedeki asgari bedel ve peşinat maddeleri ise rödovansçının bu gecikmenin maliyetine katlanmasına yol açabilir.

İzin verildiğinde rödovans sözleşmesi maden siciline işlenir. Bu kayıt rödovansçı için de önemlidir: aynı alanda ikinci bir rödovans yapılamayacağından sicildeki kayıt, ruhsat sahibinin aynı sahayı başkasına bırakmasının önünde idari bir engeldir; ruhsatın devrinde de devralan bakımından dikkate alınması gereken bir kayıttır. Sözleşme sona erdiğinde ise sicilden terkin edilir.

İzinden sonra sahaya giriş

İzin, sahaya girişin başlangıcıdır. İşletme projesine uygun çalışmak, ruhsat sınırları ve izin alanı dışına taşmamak, her sevkiyat için sevk fişi düzenlemek ve üretim kayıtlarını Devlet hakkı beyanına esas olacak biçimde tutmak gerekir (3213 m.12, m.14). Ruhsat sınırları veya izin alanı dışında üretim, projeye aykırı çalışma ve beyan eksikliği Maden Kanunu kapsamındaki yaptırımlara yol açar ve bu yaptırımlar ruhsatı etkiler. Ruhsat sahibi idareye karşı muhatap kaldığı için bu aykırılıklarda rödovansçıya rücu eder; rödovansçı hem kendi yatırımını hem de ruhsat sahibine karşı tazminat yükümlülüğünü riske atar.

İşletme sahasında daimi nezaretçi bulundurulması zorunludur (3213 m.31). İşçiler bakımından işveren rödovansçıdır: Ek m.7’ye göre rödovans alanında yürütülecek madencilik faaliyetlerinden doğacak İş Kanunu ve iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili idari, mali ve hukuki sorumluluklar rödovansçıya aittir; ancak bu durum ruhsat sahibinin Maden Kanunundan doğan sorumluluklarını ortadan kaldırmaz. Rödovansçı işyerini Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirmeli (5510 m.11), 6331 sayılı Kanun kapsamında risk değerlendirmesini, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirmesini ve eğitimleri tamamlamalıdır.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 12.01.2022 tarihli, 2021/10039 E., 2022/238 K. sayılı kararında rödovans sözleşmesinde asıl işveren-alt işveren ilişkisi bulunmadığını, tek işverenin rödovansçı olduğunu ve işçilik alacaklarından yalnızca rödovansçının sorumlu olduğunu kabul etmiştir. Bu içtihat rödovansçının sorumluluğunun tam olduğunu gösterir; sahadaki her iş kazasında birinci muhatap rödovansçıdır. Maden işletmesinin komşulara verdiği patlatma, titreşim ve toz zararlarında ise TBK m.71’e göre işletme sahibi ve işleten müteselsilen sorumlu tutulabilir; iç ilişkideki paylaşım sözleşmeye göre yapılır. İş kazası sorumluluğu Madende İş Kazası: İşveren, Ruhsat Sahibi ve Rödovansçının Sorumluluğu rehberimizde anlatılmıştır.

Teşvik ve vergi: Hesap baştan yapılmalı

Rödovansla sahaya girecek yatırımcının bilmesi gereken önemli bir mali sonuç vardır: rödovansa dayanan madencilik yatırımları, sektörel teşvik sistemindeki maden desteklerinin ve vergi indiriminin dışında tutulmuştur. 9903 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Kararın Ek-3 listesinin B bölümü, rödovans sözleşmesine istinaden gerçekleştirilecek madencilik yatırımlarını desteklenen maden yatırımlarının dışında sayar; Kararın m.20/3 hükmü vergi indirimini rödovans yatırımlarına uygulamaz; 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 32/A maddesinin birinci fıkrası da rödovans sözleşmelerine bağlı olarak yapılan yatırımları indirimli kurumlar vergisi kapsamı dışında bırakır. Ayrıca Ek-3 B, maden istihraç ve işleme yatırımlarında işletme ruhsatı ve işletme izninin başvuran firma adına düzenlenmiş olmasını arar; rödovansta ruhsatın sahibi değişmediğinden bu şart rödovansçı adına gerçekleşmez.

Bu nedenle sahaya büyük makine, kırma-eleme veya zenginleştirme tesisi kurulacaksa rödovans ile ruhsatın veya şirketin satın alınması arasındaki tercih vergi ve teşvik etkisiyle birlikte hesaplanmalıdır. Rödovans bedelinin ruhsat sahibi bakımından hangi kazanç türüne gireceği ve KDV boyutu da sözleşmenin kurgusuna göre değişir. Ayrıntılar Madencilikte Yatırım Teşvik Belgesi, Teşvik Belgeli Yatırımlarda İndirimli Kurumlar Vergisi ve Enerji ve Madencilikte Vergilendirme rehberlerimizdedir.

İzin reddi ve uyuşmazlıklarda yol

Rödovans uyuşmazlıkları farklı yargı kollarına dağılır. Bakanlık izninin reddi veya faaliyetin durdurulması idari işlemdir; tebliğden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir ve telafisi güç zarar doğacaksa yürütmenin durdurulması istenebilir (İYUK m.7, m.27). Maden Kanunu kapsamındaki idari para cezalarına karşı dava süresi otuz gündür (3213 m.13). Rödovans bedeli, fesih ve tazminat uyuşmazlıkları adli yargıda görülür; taraflar tacirse dava asliye ticaret mahkemesinde görülür (TTK m.4) ve konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m.5/A).

Ruhsatın ruhsat sahibinin kusuruyla iptal edildiği durumda rödovansçı hem ruhsat sahibine karşı tazminat yoluna hem de ruhsat sahibinin iptal işlemine karşı açacağı davaya bağlıdır. Rödovansçı iptal işleminin doğrudan muhatabı olmasa da yatırımını koruyabilmek için ruhsat sahibinin süresinde dava açmasını ve yürütmenin durdurulmasını istemesini sözleşmeyle güvence altına almalıdır. Ruhsat uyuşmazlıklarının genel görünümü Maden Ruhsatı Uyuşmazlıkları rehberimizde yer alır.

Sık yapılan hatalar

• Maden sicilini okumadan, yalnızca ruhsat sahibinin beyanına dayanarak bedel ödemek.
• Sicilde önceki rödovans kaydı varken yeni rödovans imzalamak; aynı alanda ikinci rödovansın yapılamayacağını unutmak.
• Ruhsatın arama aşamasında olduğunu veya işletme izninin bulunmadığını gözden kaçırmak.
• Rödovans süresini ruhsat süresinden uzun yazmak; süre uzatımını ruhsat sahibinin insafına bırakmak.
• Bakanlık izni çıkmadan sahaya makine sokmak veya üretime başlamak.
• Asgari bedel maddesini izin gecikmesi, idari durdurma ve mücbir sebep hâllerinde askıya almamak.
• Ruhsat sahibinin ruhsat bedeli ve Devlet hakkı ödemelerini takip edecek bir ödeme kanıtı ve mahsup maddesi koymamak.
• Sözleşmeye “hizmet alımı” adı verip izinsiz rödovans ilişkisi kurmak.
• Teşvik ve indirimli kurumlar vergisi hesabını rödovans istisnasını bilmeden yapmak.
• Sahayı tutanaksız teslim almak; önceki işletmecinin döküm, stok ve rehabilitasyon yükünü üstlenmek.
• Sözleşme bitince sicilden terkin talebinde bulunmamak.

Sıkça Sorulan Sorular

Maden sahası rödovansla alınabilir mi?

Evet. Ruhsat sahibi sahanın tamamını veya bir bölümünü belirli süre ve bedel karşılığında rödovansçıya işletmeye bırakabilir. Sözleşme 3213 sayılı Kanun Ek m.7 gereği Bakanlık iznine tabidir; izin alınmadan sahada faaliyet yürütülemez ve izinsiz faaliyet durdurulur.

Rödovansla saha almak ruhsatı satın almak mıdır?

Hayır. Rödovansta ruhsatın sahibi değişmez; rödovansçı yalnızca sahayı işletme hakkını kiralar. Yargıtay rödovansa hasılat kirası hükümlerini uygular (TBK m.357). Ruhsatın sahibinin değişmesi için ruhsat devri (3213 m.5) veya ruhsat sahibi şirketin paylarının alınması gerekir.

Rödovans sözleşmesini imzalayınca hemen üretime başlayabilir miyim?

Hayır. Sözleşme taraflar arasında imzalanmış olsa da Bakanlık izni çıkmadan sahada üretime başlanamaz (Ek m.7). İznin sözleşmede yürürlük şartı olarak yazılması ve izin belirli sürede çıkmazsa peşinatın iadesinin düzenlenmesi gerekir.

Rödovans izni için başvuruyu kim yapar?

Talep MAPEG’in elektronik sistemi üzerinden ruhsat dosyasına yapılır; bu nedenle ruhsat sahibinin işbirliği olmadan sonuçlanmaz. Sözleşmede başvurunun hangi tarafça ve hangi sürede yapılacağı, belgeleri kimin hazırlayacağı açıkça yazılmalıdır.

Rödovansçı olmak için hangi şartlar aranır?

Tüzel kişi rödovansçı 3213 m.6’daki maden hakkı sahibi olma şartlarını ve Maden Yönetmeliğindeki mali yeterlilik şartlarını taşımalı, banka referans mektubu sunmalıdır. Gerçek kişi rödovansçı ise mali yeterlilik tutarının tamamını banka referans mektubuyla sağlar (Maden Yönetmeliği m.101).

Yabancı şirket rödovansçı olabilir mi?

Doğrudan olamaz. 3213 m.6 maden hakkı sahibi olabilecekleri Türk vatandaşları, madencilik yetkili Türk şirketleri ve kamu kuruluşları olarak sayar. Yabancı yatırımcı Türkiye’de kuracağı ve faaliyet konusunda madencilik bulunan bir Türk şirketi üzerinden rödovansçı olabilir.

Sahayı rödovansla almadan önce sicilde nelere bakmalıyım?

Ruhsatın türü, grubu, süresi ve koordinatları; ipotek, haciz ve tedbir şerhleri; önceki rödovans kaydı; buluculuk şerhleri ve teknik sorumlu atamaları. Sicil alenidir ve tescil edilmeyen haklar hüküm ifade etmez (3213 m.38).

Sahada başka bir rödovans kaydı varsa ne olur?

Maden Yönetmeliği m.101’e göre aynı alanda kot veya kat farklılığı olsa dahi birden fazla rödovans sözleşmesi yapılamaz. Önceki sözleşme sicilden terkin edilmeden yeni rödovansa izin çıkmaz; süresi sona eren sözleşmeler sicilden silinir.

Ruhsatın borcu varsa rödovans izni alınabilir mi?

Uygulamada rödovans talebinin işleme alınması için ruhsatın tüm ödemelerinin yapılmış olması aranır. Ruhsat bedeli, Devlet hakkı veya rehabilitasyon bedeli borcu bulunan bir ruhsatta önce borçların ödenmesi gerekir; bu ödemenin kimde olduğu sözleşmede yazılmalıdır.

Rödovans süresi ne kadar olabilir?

Rödovans süresi ruhsat süresini aşamaz ve bitiş tarihi muhtemel uzatmalar dahil gün, ay ve yıl olarak yazılır. Sürenin uzatılması ve alan koordinatlarının değiştirilmesi yeni talep olarak değerlendirilir ve yeniden izin gerektirir (Maden Yönetmeliği m.101).

Ruhsat sahibi ruhsat bedelini veya Devlet hakkını ödemezse ne olur?

Ruhsatın iptaline kadar varan sonuçlar doğabilir ve iptal rödovansı sona erdirir. İptal ruhsat sahibinin kusurundan doğarsa rödovansçı zararını ondan isteyebilir (TBK m.112). Sözleşmeye ödeme kanıtlarının paylaşımı ve rödovansçının ödeyip mahsup etme hakkı yazılmalıdır.

Devlet hakkını kim öder?

İdareye karşı Devlet hakkının yükümlüsü ruhsat sahibidir (3213 m.3, m.14). Taraflar iç ilişkide bu yükü rödovansçının üstlenmesini kararlaştırabilir; ancak bu, idarenin ruhsat sahibine başvurmasını engellemez.

Rödovansla işlettiğim sahaya yatırım teşviki alabilir miyim?

Hayır. 9903 sayılı Kararın Ek-3 B bölümü rödovans sözleşmesine dayanan madencilik yatırımlarını desteklenen yatırımların dışında tutar; vergi indirimi rödovans yatırımlarına uygulanmaz (9903 m.20/3) ve KVK m.32/A/1 bu yatırımları indirimli kurumlar vergisi kapsamı dışında bırakır.

Sahadaki işçilerden kim sorumludur?

Rödovansçı. Ek m.7’ye göre İş Kanunu ve iş sağlığı ve güvenliği sorumlulukları rödovansçıya aittir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 2021/10039 E., 2022/238 K. sayılı kararında rödovansta tek işverenin rödovansçı olduğunu kabul etmiştir.

Ruhsat sahibi ruhsatı başkasına devrederse rödovansım ne olur?

Sicile işlenmiş ve süresi devam eden rödovans kaydı, ruhsatı devralan bakımından dikkate alınması gereken bir kayıttır. Rödovansçı yine de sözleşmeye, ruhsat devri veya pay devri hâlinde devralanın sözleşmeyi üstlenmesinin şart olduğunu ve aksi hâlde tazminat ödeneceğini yazmalıdır.

Krom sahasında rödovans yapılabilir mi?

Evet. Krom IV. Grup (c) bendindeki metalik madenlerdendir ve rödovans yasağı yalnızca özel ruhsatlı yer altı kömür işletmeleri için öngörülmüştür (Ek m.7). Krom sahasında da Bakanlık izni, Yönetmelik m.101 şartları ve teşvik istisnası aynen uygulanır.

Rödovans izni reddedilirse ne yapabilirim?

Ret işlemine karşı tebliğden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir ve yürütmenin durdurulması istenebilir (İYUK m.7, m.27). Sözleşmede izin çıkmazsa peşinat ve masrafların iadesi baştan düzenlenmişse taraflar arasındaki hesap da kolaylaşır.