Maden Kanunu İdari Para Cezaları 2026: Ruhsatsız Üretim, Sevk Fişi, Beyan ve İzin Cezaları; Ocak Başı Satış Bedelinin 5 ve 10 Katı, Bir Ay Ödeme, 30 Günlük Dava Süresi ve Kusur Şartı (3213 m.10, m.12, m.13, m.24; Kabahatler Kanunu)

Maden Kanunu kapsamındaki idari para cezaları tebliğden itibaren bir ay içinde Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün (MAPEG) muhasebe birimi hesabına ödenir; bu cezalara karşı otuz gün içinde idare mahkemesinde dava açılır ve yargı yoluna başvurulması takip ve tahsilatı durdurmaz (3213 m.13). Sulh ceza hâkimliğine başvurmak yanlış yoldur: Uyuşmazlık Mahkemesi 2021/39 E., 2021/71 K. sayılı kararında bu cezalara karşı açılan davalarda idari yargının görevli olduğuna hükmetmiştir. Cezaların büyük kısmı sabit tutarlı değildir. 7164 sayılı Kanunla yeniden yazılan 3213 m.12’ye göre ruhsatsız veya başkasının sahasında üretimde ve işletme izni olmadan üretimde faaliyet durdurulur ve madene el konulur. Bu fiillerde ve sevk fişi olmadan sevkte Devlet hakkına ek olarak ocak başı satış bedelinin beş katı, tekrarında on katı idari para cezası verilir. Beyan edilmeyen üretimde ise bildirilmeyen miktara ait Devlet hakkının beş katı uygulanır. Beyan, daimi nezaretçi defteri ve haksız hak iktisabına ilişkin cezalar m.10’da, izin ve süre yükümlülüklerine ilişkin cezalar m.24’te düzenlenmiştir. Anayasa Mahkemesi iki kararında, izinlerin süresinde alınamamasında ruhsat sahibine yüklenebilecek bir kusur bulunmadıkça ceza verilemeyeceğini açıkça belirtmiştir. Bu rehber cezaları maddeleriyle, ödeme ve dava sürelerini ve savunma yollarını anlatır. Tebliğ edilen ceza için 0554 648 37 15 numaralı hattan bize ulaşabilirsiniz.

Hukuki çerçeve: Hangi ceza hangi maddede?

3213 sayılı Maden Kanunu, madencilik faaliyetine ilişkin yaptırımları üç kademede kurar: idari para cezası, faaliyetin durdurulması ve el koyma, son aşamada ruhsatın iptali. Bu yapı 2015 tarihli 6592 sayılı Kanunla belirgin biçimde değişmiştir. Anayasa Mahkemesi 1.11.2017 tarihli, 2017/36 E., 2017/147 K. sayılı kararında, bu değişikliğin amacının ruhsat iptali yerine idari para cezası uygulayarak yapılan yatırımları korumak, madencilik faaliyetlerinin devamını sağlamak ve denetimi güçlendirmek olduğunu belirtmiştir. Bugün yürürlükte olan ceza hükümlerinin çoğu ise 14.2.2019 tarihli ve 7164 sayılı Kanunla yeniden yazılmıştır. Bu Kanun m.10’u, m.12’nin üçüncü ila yedinci fıkralarını ve m.13’ü değiştirmiş, m.12’deki oranları tekrar hâlinde iki katına çıkaran bir sistem getirmiştir.

5326 sayılı Kabahatler Kanunu bu cezalar bakımından genel kanundur. Genel hükümleri idari para cezası öngören bütün fiiller hakkında uygulanır. Kanun yoluna ilişkin hükümleri ise diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmadıkça uygulanır (5326 m.3). Maden Kanunu m.13 bu “aksine hükmü” içerir ve dava yolunu idare mahkemesi olarak belirler. Bu nedenle zamanaşımı, içtima ve zaman bakımından uygulama gibi konularda Kabahatler Kanunu, dava yolu ve süresi bakımından ise Maden Kanunu esas alınır. Maden hukukunun genel çerçevesi Maden Hukuku Rehberi, bütün uyuşmazlık türleri ise Maden Ruhsatı Uyuşmazlıkları rehberimizde yer alır.

Tablodaki “maktu” cezalar Kanunda belirli bir Türk lirası tutarı olarak gösterilen cezalardır. Bu tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında artırıldığından, bu rehberde güncel rakam verilmemiştir. Danıştay 8. Dairesinin 2021/5445 E., 2024/2964 K. sayılı kararında da m.13’ün ikinci fıkrası uyarınca idari para cezalarının her yıl yeniden değerleme oranında artırılacağı belirtilmiştir. Ocak başı satış bedelinin katı olarak belirlenen cezalarda ise artış, cezanın kendisine değil hesapta esas alınan fiyata uygulanır. Ayrıntısı aşağıda ele alınmıştır.

Ruhsatsız ve izinsiz üretim

3213 m.12’nin beşinci fıkrası, ruhsatsız üretimi ve başkasına ait ruhsat alanında üretimi aynı yaptırıma bağlar. Ruhsatın verildiği grupta yer almayan, yani üretim hakkı bulunmayan madenin üretilmesi de bu kapsamdadır. Bu hâllerde faaliyet durdurulur ve üretilen madene mülki idare amirince el konulur. Ödenmesi gereken Devlet hakkına ek olarak, el konulan veya el konulma imkânı kalmayan madenin tamamı için ocak başı satış bedelinin beş katı idari para cezası verilir. Fiilin tekrarında oran on katına çıkar. El konulan madenler satılır. Satış bedeli büyükşehir olan illerde yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığı, diğer illerde il özel idaresi hesabına aktarılır. “El konulma imkânı kalmayan” ifadesi önemlidir: satılmış, kullanılmış veya sahadan çıkarılmış maden için de ceza hesaplanır. Bu nedenle uyuşmazlıklarda en çok tartışılan konu, idarenin üretim miktarını hangi ölçüm ve yöntemle tespit ettiğidir.

Yedinci fıkra ise ruhsat sahibinin kendi sahasındaki izinsiz üretimini düzenler. Ruhsat bulunduğu hâlde işletme izni alınmadan aynı grupta üretim yapılırsa faaliyet durdurulur ve madene el konulur. Ruhsat sahibine de Devlet hakkına ek olarak ocak başı satış bedelinin beş katı, tekrarında on katı idari para cezası verilir. İşletme ruhsatı tek başına üretim yetkisi vermez. Fiilen üretime başlamak için ÇED kararı, orman, mera ve diğer kurum izinleriyle birlikte MAPEG’in işletme izni gerekir. Bu aşamalar Altın Madeni Ruhsatı 2026 ve Maden Sahası Nasıl Bulunur, Arama Ruhsatına Nasıl Başvurulur? rehberlerimizde anlatılmıştır.

Ruhsatsız üretimin hukuki niteliği zaman içinde değişmiştir. 5995 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten önce m.12’de, maden çıkarılması ve sevk edilmesi fiillerinin Devlet malına karşı işlenmiş sayılacağı ifadesi yer alıyordu. Bu ifade nedeniyle söz konusu fiiller hırsızlık suçu kapsamında değerlendiriliyordu. Bugün ruhsatsız üretim m.12/5’te idari para cezası gerektiren bir kabahat olarak düzenlenmiştir. Öğretide, ruhsatsız üretilen madenin alınması veya sevkinin Yargıtay içtihatlarının aksine hırsızlık suçunu da oluşturduğunu savunan görüş bulunmaktadır (F. Kaya Bozok, Ruhsatsız Maden Üretiminden Doğan Ceza Sorumluluğu, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2024). Kabahatler Kanununa göre bir fiil hem kabahat hem suç oluşturuyorsa, kural olarak yalnızca suç karşılığı yaptırım uygulanır (5326 m.15). Bu nedenle ruhsatsız üretim dosyalarında ceza soruşturması ihtimali ayrıca değerlendirilmelidir.

Rödovans ilişkisinde sorumluluk ayrıca önemlidir. 3213 Ek m.7’ye göre izinsiz rödovans faaliyeti durdurulur. İzinli rödovansta da ruhsat sahibinin Maden Kanunundan doğan sorumlulukları devam eder. Ruhsat sahibi, sahasında rödovansçının yaptığı bir ihlal nedeniyle muhatap olabilir. Bu riskin sözleşmede nasıl paylaşılacağı Madencilikte Rödovans Sözleşmesi rehberimizde ele alınmıştır.

Sevk fişi, beyan edilmeyen üretim ve hammadde üretim izni

Üretilen madenin sevk fişiyle sevk edilmesi zorunludur. Sevk fişi olmadan sevk tespit edilirse madene mülki idare amirince el konulur. Ödenmesi gereken Devlet hakkına ek olarak, sevk edilen miktar için ocak başı satış bedelinin beş katı, tekrarında on katı idari para cezası verilir (m.12/3). Üretim ve sevkiyatın sevk fişiyle kayıt altına alınmaması veya bildirilmemesi hâlinde, bildirilmeyen miktar için hesaplanacak Devlet hakkının beş katı idari para cezası uygulanır. Bu fıkrada el koyma öngörülmemiştir. Tekrar hâlinde ceza bildirilmeyen miktar için ocak başı satış bedelinin on katıdır (m.12/4). İki fıkra arasındaki fark hesap esasıdır: üçüncü fıkrada ilk ihlalde ocak başı satış bedeli, dördüncü fıkrada ise ilk ihlalde Devlet hakkı esas alınır. Devlet hakkının hesaplanması Enerji ve Madencilikte Vergilendirme, Devlet Hakkı rehberimizde anlatılmıştır.

Altıncı fıkra kamu yatırımlarında kullanılan hammadde üretimini düzenler. Hammadde üretim izni olmadan veya Genel Müdürlüğe bildirilen yüklenici dışında üretim yapılması hâlinde faaliyet durdurulur ve hammaddeye mülki idare amirince el konulur. Kamu projelerinde kullanılan kısım için ocak başı satış bedeli tutarında, kamu projeleri dışında kullanılan, ticarete konu edilen veya satılan kısım için ocak başı satış bedelinin beş katı idari para cezası verilir. Tekrarında ceza on katına çıkar ve hammadde üretim izni iptal edilir. Bu fıkrada ocak başı satış bedeli, işlem görmemiş hammaddede tüvenan fiyatına, işlem görmüş hammaddede işlem görmüş fiyatına göre hesaplanır. Uyuşmazlık Mahkemesinin 2021/71 K. sayılı kararına konu olay da bu fıkraya ilişkindir: hammadde üretim izni alanı dışında üretim yapıldığı gerekçesiyle verilen cezaya karşı davanın idari yargıda görüleceğine karar verilmiştir.

Ocak başı satış bedeli bu cezaların temel değişkenidir. 7164 sayılı Kanunla m.12’ye eklenen hükme göre cezalarda esas alınacak ocak başı satış fiyatı, bir önceki yılın fiyatının Vergi Usul Kanunu uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranında artırılmasıyla hesaplanır. Kabahatler Kanunu m.17/7’deki yıllık yeniden değerleme ise nispi idari para cezalarına uygulanmaz. Bu nedenle ocak başı satış bedelinin katı olarak hesaplanan bir cezanın ayrıca yeniden değerleme oranıyla artırılması, hesap hatası olarak ileri sürülebilir. Doğru yöntem, fiil tarihine ait fiyatın Kanunda gösterilen katla çarpılmasıdır.

Oranlar tarihsel olarak da değişmiştir. 6592 sayılı Kanun döneminde ruhsatsız üretim için ocak başı satış bedelinin iki katı, beyan edilmeyen üretim için Devlet hakkının beş katı öngörülüyordu. 7164 sayılı Kanun ruhsatsız üretim oranını beş kata çıkarmış ve tekrar hâlinde on kat sistemini getirmiştir. Kabahatler Kanunu m.5, Türk Ceza Kanununun zaman bakımından uygulamaya ilişkin hükümlerinin kabahatler hakkında da uygulanacağını öngörür. Bu nedenle fiilin işlendiği tarih, uygulanacak oranı belirleyen ilk sorudur.

Beyan usulü, daimi nezaretçi ve haksız hak iktisabı

Maden Kanunu beyan esasına dayanır. Madencilik faaliyeti sırasında verilen teknik ve mali beyanlar ile yetkili kişilerce düzenlenen raporlar doğru kabul edilir. Teknik elemanlar uzmanlık alanlarındaki beyanlardan, ruhsat sahipleri bunlar dışındaki beyanlardan sorumludur (m.10). Beyanlardaki hata ve noksanlar, idarenin tespiti ve sorumluların uyarılmasından itibaren iki ay içinde düzeltilmezse idari para cezası uygulanır. 7164 sayılı Kanunla eklenen hükme göre hata ve noksanlar düzeltilinceye kadar maden üretim faaliyetleri de durdurulur. Bu nedenle bir düzeltme uyarısını yalnızca cezaya ilişkin bir yazı olarak görmek yanlıştır; üretim de risk altındadır.

Teknik elemanlar ve daimi nezaretçiler bakımından ayrı bir rejim vardır. Kanunun uygulanmasını engelleyen veya haksız hak iktisabına yol açan gerçek dışı ya da yanıltıcı beyanda bulunan teknik elemana ve daimi nezaretçiye idari para cezası verilir. Aynı fiil üç yıl içinde tekrarlanırsa daha yüksek bir ceza uygulanır ve ilgilinin yapacağı beyanlar bir yıl süreyle geçersiz sayılır. Uyarı ve hak mahrumiyeti, ilgilinin bağlı olduğu mesleki teşekküle bildirilir. Daimi nezaretçi tespit ve önerilerini defterine haftada en az bir kez, yeni veya işletme güvenliği bakımından riskli bir durum varsa aynı gün kaydeder. Kayıt yapılmazsa daimi nezaretçiye ceza verilir; ikinci kez yapılmazsa ceza artar ve beyanlar bir yıl geçersiz sayılır. Defter daimi nezaretçi ile ruhsat sahibi veya vekili tarafından imzalanır. Defterin ibraz edilmemesi, imzalanmaması veya düzenli tutulmaması hâlinde ruhsat sahibine idari para cezası verilir ve aynı yıl içinde tekrarında ceza iki kat uygulanır.

Ruhsat sahibi bakımından en ağır sonuç doğuran hüküm haksız hak iktisabıdır. Gerçek dışı veya yanıltıcı beyanla haksız hak elde eden ruhsat sahibine idari para cezası verilir. İlk tespit tarihinden itibaren üç yıl içinde üç kez ihlal tespit edilmesi hâlinde ruhsat iptal edilir. 7164 sayılı Kanun haksız hak iktisabı sayılan hâlleri bentler hâlinde saymış ve bu hâllere ilişkin beyanların da gerçek dışı ve yanıltıcı beyan sayılacağını öngörmüştür. Ruhsat iptaline karşı izlenecek yol Maden Ruhsatı İptali ve Teminatın İrat Kaydı rehberimizde anlatılmıştır.

Bu liste, m.12’deki cezalarla birlikte okunmalıdır. Örneğin işletme izni olmadan üretim hem m.12/7 uyarınca ocak başı satış bedeline göre cezayı hem de m.10 uyarınca haksız hak iktisabı tespitini gündeme getirebilir. Kabahatler Kanunu m.15’e göre bir fiille yalnızca idari para cezası öngörülen birden fazla kabahat işlenirse en ağır ceza verilir; başka yaptırımlar da öngörülmüşse bunların her biri ayrıca uygulanabilir. İdarenin aynı fiil için birden fazla para cezası vermesi bu kural bakımından denetlenmelidir. Yetkilendirilmiş tüzel kişiler ayrıca Genel Müdürlükten yetki belgesi almak zorundadır. Bunların verdiği bilgi, belge veya beyanın gerçek dışı ya da yanıltıcı olması hâlinde idari para cezası uygulanır; üç yıl içinde tekrarında ceza iki kat uygulanır ve beyanları bir yıl geçersiz sayılır.

İzin ve süre yükümlülüklerine bağlı cezalar

3213 m.24, işletme ruhsatı ve süre uzatımı aşamalarında da para cezası öngörür. 7164 sayılı Kanunla değişik hâliyle, işletme ruhsatı talebindeki teknik eksiklikler üç ay içinde tamamlanmazsa idari para cezası verilir ve süre üç ay uzatılır; yine tamamlanmazsa talep reddedilir. İşletme ruhsatının süre uzatımında 7257 sayılı Kanunla getirilen kurala göre, ruhsat sahibi ruhsat süresinin bitiminden en geç on iki ay önce işletme ruhsat taban bedelini yatırmalı ve işletme projesini sunmalıdır. Bu yükümlülüğe uymayan ruhsat sahiplerine idari para cezası uygulanır. Bitiş tarihinden en geç altı ay öncesine kadar da yükümlülükleri yerine getirmeyenlerin talepleri reddedilir. Bu ruhsatlar süre sonunda iptal edilir ve saha ihale yoluyla yeniden ruhsatlandırılır. 7554 sayılı Kanunla bu fıkraya, yönetmelikle belirlenen asgari üretim faaliyetlerinin yerine getirilmemesi hâli de eklenmiştir. İhale süreci MAPEG Maden Sahası İhalesi rehberimizdedir.

Uygulamada en çok dava konusu olan ceza m.24/11’deki izin cezasıdır. Bu hükme göre işletme ruhsatı sahibi, ruhsatın yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde ÇED kararı, mülkiyet izni, işyeri açma ve çalışma ruhsatı ile Genel Müdürlükte kayıtlı alanlara ilişkin izinleri tamamlayıp idareye sunmalıdır. Süresi içinde yükümlülükleri yerine getirilmeyen ruhsatlar için her yıl idari para cezası verilir. Anayasa Mahkemesi bu cezaya ilişkin kuralları iki kez incelemiştir. 2017/36 E., 2017/147 K. sayılı kararında geçici 22. maddenin birinci cümlesi bakımından itirazı reddetmiş, ancak izinlerin süresinde alınamamasında müracaat sahibine atfedilebilecek bir kusur bulunması gerektiğini, idareden kaynaklanan gecikmelerde para cezası uygulanamayacağını belirtmiştir. 16.1.2025 tarihli, 2024/162 E., 2025/17 K. sayılı kararında da (RG 24.3.2025, 32851) m.24/11’in dördüncü cümlesine yönelik itirazı oyçokluğuyla reddetmiş ve ceza için ruhsat sahibinin kusurunun bulunması gerektiğini, kusursuz gecikmelerde ceza uygulanamayacağını tekrarlamıştır.

Danıştay 8. Dairesi bu ilkeyi somut dosyalarda uygulamaktadır. 2021/5445 E., 2024/2964 K. sayılı kararda, bir kısmı mera alanında kalan saha için tahsis amacı değişikliğine süresinde başvurulmuş, talepler İl Mera Komisyonunca reddedilmiş ve ret işlemine karşı açılan dava da reddedilmişti. Daire, şirketin süresinde gerekli başvuruları yaptığını ve izinlerin alınamamasında kusur yüklenemeyeceğini belirterek cezayı iptal eden kararı onamıştır. Buna karşılık 1.10.2024 tarihli, 2021/6737 E., 2024/4946 K. sayılı kararda, mera vasfı değişikliği için yaklaşık iki buçuk yıl girişimde bulunulmadığı ve zımni ret cevabına karşı dava açılmadığı tespit edilmiştir. Daire burada kusur bulunduğunu kabul ederek cezayı iptal eden bölge idare mahkemesi kararını bozmuştur. İki karar birlikte okunduğunda ölçüt açıktır: başvuru yapmak yetmez, süreci takip etmek ve ret işlemlerine karşı dava açmak gerekir. Mera izinleri için Maden, Petrol ve Jeotermal Faaliyetlerde Mera rehberimize bakılabilir.

7554 sayılı Kanun m.24/11’i de değiştirmiştir. Fıkranın ilk iki cümlesi yürürlükten kaldırılmış ve fıkraya işletme izninin verildiği tarihten itibaren Devlet hakkı alınacağına ilişkin bir cümle eklenmiştir. Kabahatler Kanunu m.5, Türk Ceza Kanununun zaman bakımından uygulamaya ilişkin hükümlerini kabahatlere de uygulanır kılar. Buna göre kural olarak fiil tarihindeki kanun uygulanır; sonradan yürürlüğe giren hüküm failin lehine ise lehe hüküm uygulanır. Bu nedenle 24 Temmuz 2025’ten önceki ve sonraki dönemlere ilişkin cezalarda fıkranın ilgili dönemdeki metni ayrı ayrı kontrol edilmelidir.

Ruhsat bedeli: Ceza değil, gecikme zammı ve iptal

Ruhsat bedelinin ödenmemesi, internetteki birçok kaynakta hâlâ idari para cezası gerektiren bir fiil olarak anlatılmaktadır. Bu bilgi eskidir. Yürürlükteki kurala göre ruhsat bedelinin tamamı her yıl Ocak ayı sonuna kadar yatırılır. Ocak sonuna kadar yatırılmayan kısım, o yılın Haziran ayının son gününe kadar 6183 sayılı Kanunun 51. maddesine göre hesaplanan gecikme zammı oranında artırılarak ruhsat bedeli olarak yatırılmalıdır; aksi hâlde ruhsat iptal edilir (m.13, 7257 sayılı Kanunla değişik). 7554 sayılı Kanunla değişik m.13’e göre iptal edilen ruhsatlar için Ocak ayı sonuna kadar ödenmesi gereken ruhsat ve rehabilitasyon bedelinin ödenmeyen kısmı ayrıca 6183 sayılı Kanuna göre takip ve tahsil edilir.

Mali borçlar ruhsat işlemlerini de etkiler. 7257 sayılı Kanunla m.24’e eklenen hükme göre ruhsat verilmesi, birleştirme, süre uzatımı, devir ve rehabilitasyon bedeli iadesi gibi başvurularda 6183 sayılı Kanunun 22/A maddesi kapsamında vadesi geçmiş borç bulunmaması şartı aranır. Ödenmeyen kamu alacakları bu şart nedeniyle ruhsat işlemlerini durdurabilir. Devir sürecinde bu kontrol Maden Ruhsatının Devri ve İpotekli Ruhsat rehberimizde ele alınmıştır.

Ödeme, tahsil ve dava: Bir ay, otuz gün, idare mahkemesi

7164 sayılı Kanunla değişik m.13’e göre Maden Kanunu uyarınca verilen idari para cezaları tebliğinden itibaren bir ay içinde Genel Müdürlüğün muhasebe birimi hesabına ödenir. Bu cezalara karşı otuz gün içinde idare mahkemelerinde dava açılabilir. Yargı yoluna başvurulması takip ve tahsilatı durdurmaz. Ödenmeyen Devlet hakları 6183 sayılı Kanuna göre tahsil edilir. Bu düzenlemeden üç pratik sonuç çıkar. Dava süresi, Kabahatler Kanunundaki on beş günlük itiraz süresi değil otuz gündür. Başvuru mercii sulh ceza hâkimliği değil idare mahkemesidir. Dava açmak tahsilatı durdurmadığı için yürütmenin durdurulması talebi önemlidir.

Görev konusu Uyuşmazlık Mahkemesinin 01.03.2021 tarihli, 2021/39 E., 2021/71 K. sayılı kararıyla netleşmiştir. Olayda hammadde üretim izni alanı dışında üretim yapıldığı gerekçesiyle m.12/6 uyarınca idari para cezası verilmişti. İdare mahkemesi cezanın Kabahatler Kanunu kapsamında olduğunu belirterek görevsizlik kararı vermiş, ardından iki sulh ceza hâkimliği başvuruyu sonuçlandırmıştı. Uyuşmazlık Mahkemesi, m.13’ün bu cezalara karşı idare mahkemelerinde dava açılmasını düzenlediğini ve Kabahatler Kanununun kanun yoluna ilişkin hükümlerinin ancak aksine hüküm yoksa uygulanacağını belirterek idari yargıyı görevli bulmuş ve görevsizlik kararını kaldırmıştır. Yanlış yola başvurmak bu dosyada yıllar süren bir kayba yol açmıştır.

Yürütmenin durdurulması için idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması şartları birlikte aranır (İYUK m.27). Maden cezalarında telafisi güç zarar çoğu zaman cezanın büyüklüğünden ve tahsilat işlemlerinin işletmenin faaliyetini durdurabilecek etkisinden kaynaklanır. Açık hukuka aykırılık ise yanlış oran, yanlış yıl fiyatı, tekrar şartı oluşmadığı hâlde on kat uygulanması veya kusur yokluğu gibi belgeyle gösterilebilen hatalara dayandırılmalıdır. İdare mahkemesi kararına karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde istinaf yoluna başvurulur (İYUK m.45). Ancak konusu Kanunda belirlenen parasal sınırı aşmayan iptal davalarında verilen kararlar kesindir. Daha yüksek bir parasal sınırı aşan uyuşmazlıklarda ise bölge idare mahkemesi kararına karşı Danıştay’da temyiz yolu açıktır (İYUK m.46). Bu rehberde anılan Danıştay 8. Dairesi kararları da istinaf incelemesinden sonra temyiz aşamasında verilmiştir. Parasal sınırlar için İdari Yargılama Usulünde İstinaf ve Temyiz, iptal ve tam yargı davalarının genel çerçevesi için İdari Davalar (İptal ve Tam Yargı) sayfalarımıza bakılabilir.

Aynı yazıda hem idari para cezası hem faaliyet durdurma veya el koyma kararı bulunabilir. Ceza için otuz günlük, diğer işlemler için altmış günlük süre öngörüldüğünden, işlemlerin tamamına karşı otuz gün içinde dava açmak en güvenli yoldur. Ruhsat iptali ve faaliyet durdurma kararlarına karşı izlenecek yol Maden Ruhsatı İptali ve Teminatın İrat Kaydı rehberimizde ayrıca anlatılmıştır.

Kusur şartı, zaman ve hesap: Savunmanın eksenleri

Maden Kanunu cezalarına karşı açılan davalarda başarı çoğunlukla aşağıdaki eksenlerden birine dayanır:

1. Fiil ve tespit bakımından: idarenin tespit tutanağı, koordinat ve ölçüm kayıtları, üretim miktarının hangi yöntemle hesaplandığı ve faaliyetin gerçekten ruhsat veya izin alanı dışında olup olmadığı incelenir. El konulamayan maden için ceza hesaplanıyorsa miktarın dayanağı özellikle sorgulanmalıdır.
2. Fail bakımından: ruhsatsız üretimde cezanın kime verildiği, rödovans ilişkisinde ruhsat sahibi ile rödovansçının konumu ve tüzel kişi ile yöneticilerin ayrımı kontrol edilir.
3. Oran ve tekrar bakımından: on kat oran ancak tekrar hâlinde uygulanabilir. İlk ihlalin kesinleşmiş bir tespite dayanıp dayanmadığı ve aynı fıkra kapsamında olup olmadığı incelenmelidir.
4. Hesap bakımından: ocak başı satış bedelinin hangi yıla ait olduğu, işlem görmüş ve tüvenan fiyat ayrımı ve nispi cezaya ayrıca yeniden değerleme uygulanıp uygulanmadığı kontrol edilir. Danıştay 8. Dairesi 25.09.2024 tarihli, 2021/3120 E., 2024/4787 K. sayılı kararında, fiilin işlendiği yıl yerine sonraki yılın yeniden değerleme oranıyla hesaplanan cezayı hukuka aykırı bulan kararı onamıştır.
5. Kusur bakımından: izin ve süre cezalarında başvuru tarihleri, kurum yazışmaları, zımni ret ve ret işlemlerine karşı açılan davalar kronolojik olarak gösterilir. Anayasa Mahkemesinin iki kararı ve Danıştay içtihadı kusursuz gecikmede ceza verilemeyeceğini kabul etmektedir.
6. Zaman bakımından: fiil tarihindeki kanun ve oran, sonradan yürürlüğe giren lehe hükümler ve Kabahatler Kanunu m.20’deki zamanaşımı süreleri kontrol edilir. Kabahatler Kanununa göre kabahat, failin icrai veya ihmali davranışı gerçekleştirdiği zaman işlenmiş sayılır; zamanaşımı da fiilin işlenmesiyle veya neticenin gerçekleşmesiyle işlemeye başlar.
7. İçtima bakımından: aynı fiil için hem m.10 hem m.12 kapsamında birden fazla para cezası verilmişse Kabahatler Kanunu m.15 uyarınca en ağır cezanın uygulanması gerekip gerekmediği değerlendirilir.

Teknik konularda bilirkişi incelemesi çoğu zaman belirleyicidir. Ölçüm, hacim ve tonaj hesabı, sahanın sınırları ve kullanılan fiyatın dayanağı gibi sorular hâkimin kendi bilgisiyle çözebileceği konular değildir. Bu nedenle dava dilekçesinde keşif ve bilirkişi incelemesi talebi açıkça yer almalıdır.

Diğer kanunlardaki cezalar

Bir maden sahası yalnızca Maden Kanunu bakımından denetlenmez. Çevre mevzuatına aykırılıklarda 2872 sayılı Çevre Kanunu m.20 uyarınca idari para cezası ve m.15 uyarınca faaliyetin durdurulması gündeme gelir. ÇED sürecine ilişkin kararlara karşı dava ise ivedi yargılamaya tabidir; ancak İYUK m.20/A, ÇED kapsamındaki idari yaptırım kararlarını bu usulün dışında tutar. İş sağlığı ve güvenliği bakımından 6331 sayılı Kanun ayrı idari para cezaları ve işin durdurulması yaptırımı öngörür. Bu cezaların dava yolu, süresi ve görevli mahkemesi Maden Kanunu cezalarından farklı olabileceğinden her ceza kararındaki kanun yolu bilgisi ayrıca incelenmelidir. Ayrıntılar için Çevreye Verilen Zarar ve İdari Yaptırımlar, ÇED Kararlarına Karşı İptal Davası ve İş Sağlığı ve Güvenliği (6331) sayfalarımıza bakılabilir.

Sık yapılan hatalar

• Maden Kanunu cezasına karşı on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurmak; doğru yol otuz gün içinde idare mahkemesidir.
• Dava açınca tahsilatın kendiliğinden duracağını sanmak; yürütmenin durdurulmasını istememek.
• Ceza ile aynı yazıdaki faaliyet durdurma ve el koyma kararlarını ayrı süreye bırakıp kaçırmak.
• Ocak başı satış bedelinin yılını ve fiyat türünü kontrol etmemek; nispi cezaya ayrıca uygulanan yeniden değerlemeyi fark etmemek.
• On kat oranın tekrar şartını sorgulamamak.
• İzin cezalarında başvuru, takip ve dava kronolojisini belgelememek; kusur yokluğunu ispat edememek.
• Zımni ret veya ret işlemlerine karşı dava açmamak; bunun sonradan kusur sayılması.
• Beyan düzeltme uyarısını yalnızca ceza konusu sanmak; düzeltilinceye kadar üretimin durdurulacağını gözden kaçırmak.
• Ruhsat bedelinin ödenmemesini idari para cezası ve üç aylık süreye bağlayan eski bilgiye güvenip Haziran sonu süresini kaçırmak.
• Rödovanslı sahada rödovansçının ihlallerinin ruhsat sahibine yansıyacağını sözleşmede düzenlememek.

Sıkça Sorulan Sorular

Maden Kanunu idari para cezasına itiraz süresi kaç gündür?

Maden Kanunu uyarınca verilen idari para cezalarına karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde idare mahkemesinde dava açılır (3213 m.13). Kabahatler Kanunundaki on beş günlük sulh ceza yolu bu cezalarda uygulanmaz.

Maden cezasına sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir mi?

Hayır. Uyuşmazlık Mahkemesi 2021/39 E., 2021/71 K. sayılı kararında, 3213 m.13 bu cezalara karşı idare mahkemesinde dava açılmasını düzenlediği için idari yargının görevli olduğuna hükmetmiştir. Kabahatler Kanununun kanun yolu hükümleri ancak aksine hüküm yoksa uygulanır (5326 m.3).

Ceza ne zaman ödenmelidir?

Tebliğden itibaren bir ay içinde Genel Müdürlüğün muhasebe birimi hesabına ödenir (3213 m.13).

Dava açarsam ceza tahsil edilmez mi?

Edilebilir. Yargı yoluna başvurulması takip ve tahsilatı durdurmaz (3213 m.13). Tahsilatın durması için dava dilekçesinde yürütmenin durdurulması istenmelidir (İYUK m.27).

Ruhsatsız maden üretiminin cezası nedir?

Faaliyet durdurulur, madene el konulur ve Devlet hakkına ek olarak el konulan veya el konulamayan tüm maden için ocak başı satış bedelinin beş katı idari para cezası verilir; tekrarında on katı uygulanır (3213 m.12/5, 7164 sayılı Kanunla değişik).

İşletme izni olmadan üretim yapan ruhsat sahibine ne ceza verilir?

Faaliyet durdurulur, madene el konulur ve Devlet hakkına ek olarak ocak başı satış bedelinin beş katı, tekrarında on katı idari para cezası verilir (3213 m.12/7). Bu fiil ayrıca haksız hak iktisabı hâlleri arasında sayılmıştır (m.10).

Sevk fişi olmadan maden sevk edilirse ne olur?

Madene mülki idare amirince el konulur ve Devlet hakkına ek olarak sevk edilen miktar için ocak başı satış bedelinin beş katı, tekrarında on katı idari para cezası verilir (3213 m.12/3).

Beyan edilmeyen üretimin cezası nedir?

Bildirilmeyen miktar için hesaplanacak Devlet hakkının beş katı idari para cezası verilir; tekrarında bildirilmeyen miktar için ocak başı satış bedelinin on katı uygulanır (3213 m.12/4).

Ocak başı satış bedeli nasıl hesaplanır?

Cezalarda esas alınacak ocak başı satış fiyatı, bir önceki yılın fiyatının Vergi Usul Kanunu uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranında artırılmasıyla hesaplanır (3213 m.12). Hammadde üretiminde işlem görmemiş hammadde için tüvenan, işlem görmüş hammadde için işlem görmüş fiyatı esas alınır.

Haksız hak iktisabı ruhsat iptaline yol açar mı?

Evet. Gerçek dışı veya yanıltıcı beyanla haksız hak elde eden ruhsat sahibine idari para cezası verilir; ilk tespit tarihinden itibaren üç yıl içinde üç kez ihlal tespit edilirse ruhsat iptal edilir (3213 m.10).

Daimi nezaretçi defteri tutulmazsa ne olur?

Kayıt yapmayan daimi nezaretçiye idari para cezası verilir; tekrarında ceza artar ve beyanları bir yıl geçersiz sayılır. Defter ibraz edilmez, imzalanmaz veya düzenli tutulmazsa ruhsat sahibine ceza verilir ve aynı yıl içinde tekrarında ceza iki kat uygulanır (3213 m.10).

İzinleri üç yılda alamadım, ceza ödemek zorunda mıyım?

Ceza için kusur şartı aranır. Anayasa Mahkemesi 2017/147 K. ve 2025/17 K. sayılı kararlarında, izinlerin süresinde alınamamasında ruhsat sahibine yüklenebilecek bir kusur yoksa ceza verilemeyeceğini belirtmiştir. Danıştay 8. Dairesi de süresinde başvurup ret işlemine karşı dava açan şirkete verilen cezayı hukuka aykırı bulmuştur (2021/5445 E., 2024/2964 K.).

Ruhsat bedelini ödemezsem idari para cezası verilir mi?

Yürürlükteki kurala göre hayır. Ocak sonuna kadar yatırılmayan kısım, o yılın Haziran ayının son gününe kadar 6183 sayılı Kanunun 51. maddesine göre hesaplanan gecikme zammı oranında artırılarak yatırılmalıdır; aksi hâlde ruhsat iptal edilir (3213 m.13, 7257 sayılı Kanunla değişik).

Ceza tutarı yanlış hesaplanmışsa ne olur?

Ceza, fiilin işlendiği tarihteki kanun ve tutara göre belirlenmelidir (5326 m.5). Danıştay 8. Dairesi 2021/3120 E., 2024/4787 K. sayılı kararında, sonraki yılın yeniden değerleme oranıyla hesaplanan cezayı hukuka aykırı bulan kararı onamıştır.

Maden Kanunu cezalarında zamanaşımı var mı?

Kabahatler Kanunu m.20 uyarınca idari para cezası verme zamanaşımı cezanın tutarına göre beş, dört veya üç yıl, nispi cezalarda sekiz yıldır. Süre, fiilin işlenmesiyle veya neticenin gerçekleşmesiyle işlemeye başlar.

İdare mahkemesi kararına karşı istinafa gidilebilir mi?

Kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde bölge idare mahkemesine istinaf yoluna başvurulur (İYUK m.45). Konusu Kanunda belirlenen parasal sınırı aşmayan iptal davalarında idare mahkemesi kararları kesindir.

Rödovanslı sahada ceza kime verilir?

3213 Ek m.7’ye göre izinli rödovansta da ruhsat sahibinin Maden Kanunundan doğan sorumlulukları devam eder; izinsiz rödovansta faaliyet durdurulur. Bu nedenle rödovans sözleşmesinde ceza riskinin paylaşımı açıkça düzenlenmelidir.